I FSK 707/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, Sędzia NSA Hieronim Sęk (spr.), Sędzia NSA Izabela Najda-Osowska, po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej żądania sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Sylwestra Golca o wyłączenie ze składu wyznaczonego do rozpoznania wniosku M. sp. z o.o. z siedzibą w W. o zbadanie spełnienia przez sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Mariusza Goleckiego wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych w sprawie ze skargi kasacyjnej M. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 83/21, w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 6 listopada 2020 r., nr 1401-IOV-2.4103.40.2020.APW, w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik i listopad 2014 r. oraz styczeń 2015 r. postanawia: wyłączyć sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Sylwestra Golca ze składu wyznaczonego w sprawie o sygn. akt I FSK 707/22 do rozpoznania wniosku M. sp. z o.o. z siedzibą w W. o zbadanie spełnienia przez sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Mariusza Goleckiego wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

1. Pismem z dnia 6 marca 2025 r. sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego Sylwester Golec, na podstawie art. 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.), wniósł [żądanie] o wyłączenie ze składu wyznaczonego do zbadania [z wniosku M. sp. z o.o. z siedzibą w W.] spełnienia przez sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Mariusza Goleckiego wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 167, z późn. zm.; dalej: P.u.s.a.) w sprawach ze skarg kasacyjnych zarejestrowanych pod sygn. akt I FSK 1600/21, I FSK 2339/21, I FSK 2610/21 i I FSK 707/22. 2. W uzasadnieniu żądania sędzia NSA S. Golec podniósł, że w pisemnych motywach wniosków w przedmiocie zbadania wymogów niezawisłości i bezstronności mających stać się przedmiotem oceny sądu wskazano na okoliczność powołania Mariusza Goleckiego na stanowisko sędziego NSA z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3; dalej: ustawa o KRS z dnia 8 grudnia 2017 r.). Tymczasem on sam, podobnie jak sędzia M. Golecki, został powołany na stanowisko sędziego NSA na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przywołaną ustawą. W związku z tym sędzia NSA S. Golec stwierdził, że jego udział w rozstrzyganiu wymienionych spraw może budzić wątpliwości co do jego bezstronności. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3.1. Żądanie sędziego NSA Sylwestra Golca o wyłączenie od rozpoznania wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA Mariusza Goleckiego wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a p.u.s.a. zasługiwało na uwzględnienie. 3.2. Podstawę tego żądania stanowił art. 19 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. 3.3. Obowiązujące brzmienie tego przepisu zostało przyjęte w wykonaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., SK 53/04 (OTK-A 2005/11/134, Dz.U. z 2005 r. Nr 250, poz. 2118), w którym (pkt 2) Trybunał stwierdził, że art. 19 P.p.s.a. w zakresie, w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na ocenę bezstronności sędziego, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny - przedstawiając obszernie w uzasadnieniu wyroku cel instytucji wyłączenia sędziego, mechanizmy służące realizacji konstytucyjnej gwarancji prawa do sądu, której jeden z elementów realizowany jest za pomocą instytucji wyłączenia sędziego oraz ukształtowane na tym tle orzecznictwo sądów krajowych oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka - zwrócił uwagę, że ocena bezstronności sędziego musi być każdorazowo dostosowana do okoliczności konkretnego postępowania, wolna od mechanicznego oceniania sytuacji sędziego. Trybunał Konstytucyjny podkreślił zarazem, że przewidziane przez art. 19 P.p.s.a. wyłączenie sędziego służy nie tylko zabezpieczeniu neutralnego osądu w konkretnej sprawie, lecz zapewnieniu, aby osąd ten prezentował się jako bezstronny w ocenie opinii publicznej. Europejski Trybunał Praw Człowieka, przy ocenie konkretnych okoliczności faktycznych uzasadniających wyłączenie sędziego, zaleca prowadzenie dwóch testów: testu obiektywnego, tj. dokonanie oceny, czy niezależnie od indywidualnego zachowania się sędziego (jego postawy) istnieją sprawdzalne fakty wywołujące wątpliwości co do jego bezstronności, a w tym względzie mogą mieć również znaczenie atrybuty zewnętrzne, oraz testu subiektywnego, czyli uwzględnienia osobistych walorów sędziego, jego poglądów i przekonań (por. np. wyrok z dnia 10 czerwca 1996 r., R. Pullar przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, LEX nr 79968). 3.4. Na tle zaprezentowanego powyżej sposobu rozumienia i stosowania art. 19 P.p.s.a. zasadniczy powód żądania wyłączenia wskazany przez sędziego NSA S. Golca należało uznać za w pełni usprawiedliwiony i jako taki zasługujący na uwzględnienie. Powód ten - stosownie do brzmienia art. 19 P.p.s.a. - odnosił się bowiem do sprawy w rozpoznaniu której uczestniczyć miał sędzia NSA S. Golec jako jeden z członków składu orzekającego wyznaczonego w drodze losowania. W punkcie wyjścia podkreślenia wymagało, że sędzia NSA S. Golec został wyznaczony do składu Sądu mającego rozpoznać sprawę z wniosku złożonego w trybie art. 5a P.u.s.a. W ramach zaś tego rodzaju sprawy ocena spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności w odniesieniu do objętego wnioskiem sędziego sądu administracyjnego dokonywana jest także z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu (art. 5a § 1 P.u.s.a.). Oznacza to, że sędzia NSA S. Golec jako członek składu orzekającego wyznaczonego do rozpoznania wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA M. Goleckiego wymogów niezawisłości i bezstronności byłby obowiązany do dokonania oceny okoliczności powołania tego sędziego z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie ustawy o KRS z dnia 8 grudnia 2017 r., chociaż on sam [sędzia S. Golec] został powołany na stanowisko sędziowskie także z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie tej właśnie ustawy. Identyfikowany w taki sposób związek przedmiotowy między sprawą zainicjowaną wnioskiem w trybie art. 5a P.u.s.a. odnośnie do sędziego NSA M. Goleckiego i tożsamymi okolicznościami powołania S. Golca na stanowisko sędziego NSA, w ocenie opinii publicznej (zewnętrznego obserwatora) mógłby budzić uzasadnioną wątpliwości co do bezstronności sędziego NSA S. Golca jako członka składu orzekającego wyznaczonego do rozpoznania wskazanej powyżej sprawy. W tego rodzaju sprawie jednym z elementów i to o istotnym ciężarze gatunkowym (co podkreślono wielokrotnie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczącym zmian w polskim wymiarze sprawiedliwości) podlegającym ocenie Sądu, pozostają okoliczności towarzyszące powołaniu danej osoby na stanowisko sędziego NSA z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie ustawy o KRS z dnia 8 grudnia 2017 r. W rezultacie sędzia NSA wyznaczony do rozpoznania takiej sprawy i jednocześnie będący tak samo powołanym (tj. z udziałem tak ukształtowanej Rady) orzekałby niejako "we własnej sprawie". 3.5. W związku z powyższym uznać należało, że sędzia NSA S. Golec wiedząc, że sprawa do której został wyznaczony jako członek składu orzekającego sprowadza się także do konieczności wyrażenia przez Sąd oceny prawnej odnośnie do wciąż mocno dyskutowanego na gruncie krajowym zagadnienia powołań sędziowskich z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie ustawy o KRS z dnia 8 grudnia 2017 r., a więc zagadnienia związanego bezpośrednio z jego sytuacją, miał nie tylko prawo, lecz wręcz obowiązek niezwłocznie złożyć żądanie wyłączenia. Sytuację tę konkretyzuje przepis art. 21 P.p.s.a., który nakłada na sędziego obowiązek zawiadomienia sądu o zachodzącej podstawie swego wyłączenia i wstrzymania się od udziału w sprawie. I tak też stało się w analizowanym tu przypadku przez niezwłoczne złożenie przez sędziego NSA S. Golca pisma z dnia 6 marca 2025 r. zawierającego żądanie wyłączenia (sędzia złożył je następnego dnia po otrzymaniu informacji o wejściu do składu orzekającego sądu jako sędziego zastępcy na skutek wyłączenia innego sędziego z tego składu). 3.6. Uwzględniając powyższe, w przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, podany w żądaniu powód wyłączenia od udziału w sprawie, nie tylko w ocenie składającego to żądanie sędziego NSA S. Golca, ale także u odbiorcy zewnętrznego, mógłby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności tego sędziego gdyby wziął udział w rozpoznaniu sprawy do której został wyznaczony. 3.7. Wobec ziszczenia się przesłanki z art. 19 P.p.s.a., na podstawie art. 22 § 1 i § 2 w związku z art. 19 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia. s. NSA I. Najda-Osowska s. NSA Arkadiusz Cudak s. NSA Hieronim Sęk