I FSK 690/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Hieronim Sęk, Sędziowie: NSA Izabela Najda-Ossowska (spr.), NSA Bartosz Wojciechowski, po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku F. we W. o wyłączenie sędziego NSA Marka Olejnika oraz sędziego del. WSA Adama Nity w sprawie ze skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 4 października 2022 r., sygn. akt I SA/Wr 29/22 w sprawie ze skargi F. we W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 15 listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu za luty 2017 r. i ustalenie dodatkowego zobowiązania w podatku od towarów i usług postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie sędziego NSA Marka Olejnika oraz sędziego del. WSA Adama Nity od orzekania w sprawie I FSK 690/23

F. we W. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 4 października 2022 r., sygn. akt I SA/Wr 29/22 na decyzję z 15 listopada 2021 r. Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu za luty 2017 r. i ustalenie dodatkowego zobowiązania w podatku od towarów i usług. Zarządzeniem z 13 stycznia 2026 r. Przewodniczący Wydziału I Izby Finansowej wyznaczył termin rozprawy ze skargi kasacyjnej Skarżącej w składzie: s. NSA Marek Olejnik, s. NSA Sylwester Golec, s. del. WSA Adam Nita (sprawozdawca), sędzia zastępca s. NSA Małgorzata Niezgódka-Medek. Następnie Zarządzeniem z 10 lutego 2026 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału I dokonała zmiany składu orzekającego w ten sposób, że zamiast s. NSA Sylwestra Golca wyznaczono sędziego zastępcę Małgorzatę Niezgódkę-Medek. W piśmie z 13 stycznia 2026 r. (data wpływu do Sądu 13 lutego 2026 r.) Skarżąca złożyła wniosek o wyłączenie sędziów, tj.: Marka Olejnika, Sylwestra Golca, del. WSA Adama Nity. Opierając wniosek o art. 18 § 1 pkt 1 i art. 19 ( art. dopisek NSA) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: P.p.s.a.) wskazała na zaistnienie, w jej ocenie, obiektywnych okoliczności mogących wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności wspomnianych sędziów oraz niezależności sądu z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (KPP) i art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE). W uzasadnieniu wniosku wskazała, że "cały skład orzeczniczy powołany został w okolicznościach wskazanych w wymienionych wyżej tj. na wniosek KRS w nowym składzie (uchwała neo-KRS z uzasadnieniem odpowiednich nominacji) i nie dającej gwarancji niezależności władzy ustawodawczej oraz wykonawczej wynikającej z wprowadzenia art. 9a ustawy o KRS – zasadny jest dalszy wniosek o tym, że ewentualnie wydanie wyroku w sprawie przez objętego wnioskiem sędziego będzie obarczone immanentną wadą". Na podstawie zarządzenia z 27 lutego 2026 r. wezwano pełnomocnika Skarżącej, czy w związku ze zmianą składu orzekającego podtrzymuje swój pierwotny wniosek z 13 lutego 2026 r. o wyłączenie sędziów. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik Skarżącej w piśmie z 24 marca 2026 r. wskazał, że "podtrzymuje swój wniosek względem składu sędziowskiego wskazanego we wniosku z wyłączeniem z tego wniosku sędzi Małgorzaty Niezgódki-Medek i osoby sędziego zwolnionego z orzekania w związku ze zmianą sprawozdawcy." Sędzia NSA Marek Olejnik oraz Sędzia WSA Adam Nita złożyli do akt pisemne oświadczenia o braku podstaw do wyłączenia ich w przedmiotowej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek Skarżącej o wyłączenie sędziów od orzekania w niniejszej sprawie podlegał oddaleniu. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczące wyłączenia sędziego przewidują wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy z mocy samej (art. 18) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143; z późn.zm.; dalej: P.p.s.a.), oraz wyłączenie przez sąd na żądanie sędziego lub na wniosek strony (art. 19 P.p.s.a.). Na mocy art. 193 P.p.s.a. przepisy te mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Z dniem 15 lipca 2022 r., na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 1259), wszedł w życie art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.; dalej: P.u.s.a.). Przepis ten przewiduje możliwość zbadania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, przy uwzględnieniu dalszych wymienionych w § 1 tego przepisu okoliczności. Badania dokonuje się na wniosek strony skarżącej lub uczestnika postępowania na prawach strony (art. 5a § 3), a uwzględniając wniosek, sąd wyłącza sędziego od rozpoznania sprawy (art. 5a § 13). Z kolei w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22, wydanej w składzie siedmiu sędziów, przyjęto, że: "Zakres przedmiotowy normy art. 19 P.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a P.u.s.a". Z przepisu art. 269 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. wynika, że dokonana w uchwale składu poszerzonego interpretacja przepisów prawa administracyjnego jest wiążąca zarówno dla zwykłych, jak i rozszerzonych składów orzekających. Jest ona wiążąca w tym sensie, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z 27 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 957/23, CBOSA). W niniejszej sprawie wpadkowej Skarżąca reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika jako podstawę prawną wniosku o wyłączenie sędziów wyraźnie wskazała art. 18 § 1 pkt 1 i art. 19 P.p.s.a. Zdaniem Skarżącej za zasadnością wniosku o wyłączenie od orzekania w sprawie przemawiać miało powołanie sędziów NSA Marka Olejnika jak i sędziego del. WSA Adama Nity przez obecną Krajową Radę Sądownictwa (ukształtowaną w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw) co miało wpływ na ich bezstronność. Biorąc pod uwagę, że okoliczności wskazane we wniosku o wyłączenie sędziów mające uzasadnić spełnienie przesłanek do ich wyłączenia dotyczą wątpliwości co do ich niezawisłości i bezstronności związane są z okolicznościami towarzyszącymi ich powołaniu, o których mowa w art. 5a P.u.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 18 i art. 19 P.p.s.a. uzasadniające wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy. O potrzebie wyłączenia sędziego nie może więc decydować samo subiektywne odczucie strony co do jego stronniczości, czy też, kwestionowany przez Skarżącą sposób ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa. W odniesieniu do powołanych we wniosku przepisów, tj. art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej i art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE dodać należało, że przepisy te, w problematycznej materii, były przedmiotem wypowiedzi TSUE. W wyroku z 24 marca 2026 r., C-521/21 TSUE stwierdził: "Art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie uznaniu za "niezawisły i bezstronny sąd" składu orzekającego, w którym zasiada jednoosobowo sędzia powołany na swoje stanowisko w wyniku procedury powołania charakteryzującej się tym, że po pierwsze, kandydatura tego sędziego została zarekomendowana przez organ, który nie daje gwarancji niezależności wystarczających do tego, by wykluczyć w przekonaniu jednostek wszelkie uzasadnione wątpliwości co do prawidłowości procedur powoływania sędziów, w których organ ten uczestniczy, a po drugie, uczestnicy tej procedury nominacyjnej nie mieli prawa do skutecznego środka prawnego przed sądem, jeżeli nie zachodzą inne istotne okoliczności dotyczące kontekstu tego postępowania, które miałyby taki charakter i wagę, że rozpatrywane łącznie mogłyby podważyć niezawisłość lub bezstronność wspomnianego sędziego" (pkt 94 oraz pkt 2 sentencji). W rozpatrywanej sprawie brak jest zaś przesłanek aby uznać, że zachodzą w niej inne istotne okoliczności, które mogłyby podważyć niezawisłość lub bezstronność wspomnianych sędziów. Podobnie przywołany przez Skarżącą wyrok TSUE z 4 września 2025 r., C-225/22, nie ma wpływu na wynik niniejszej sprawy, bowiem dotyczy kwestii związanych z powołaniem sędziego, a zatem objętych dyspozycją art. 5a u.p.s.a., a nie art. 18 i 19 ustawy P.p.s.a. Ponadto Sędziowie, których wniosek dotyczy, złożyli oświadczenia stwierdzające, że nie zachodzą w stosunku do nich żadne okoliczności określone w art. 18 P.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od orzekania w niniejszej sprawie. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 12 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 147/12, z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt II OZ 851/13 oraz z dnia 24 września 2014 r., sygn. akt I OZ 754/14). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Skarżąca nie wykazała, aby w sprawie zachodziły jakiekolwiek okoliczności podważające wiarygodność powyższych oświadczeń. Podniesione przez Skarżącą argumenty nie uzasadniają wyłączenia wskazanych we wniosku sędziów od udziału w niniejszej sprawie, gdyż za takie, jak powyżej wskazano, nie mogą być uznane przekonania Skarżącej o nieprawidłowym powołaniu ww. sędziów do pełnienia urzędu. Na marginesie należy dodać, że sędzia WSA Adam Nita do pełnienia urzędu na stanowisko sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach został powołany na podstawie postanowienia Prezydenta RP z 8 listopada 2016 r. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 22 § 1 i § 2 w związku z art. 19 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.