I FSK 491/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej sprawy ze skargi kasacyjnej P. s. c. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 876/23, w sprawie ze skargi P. s. c. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 24 lipca 2023 r., nr 2201-IOV-2.4103.87-98.2023/10/11, w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2017 r. postanawia zwrócić skargę kasacyjną Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku w celu usunięcia dostrzeżonych braków.

Wyrokiem z 13 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 876/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", oddalił skargę P. s.c. (dalej "skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 24 lipca 2023 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2017 r. Od powyższego wyroku skarżąca wniosła skargę kasacyjną, w wyniku wstępnego badania której Naczelny Sąd Administracyjny dostrzegł braki uniemożliwiające nadanie sprawie dalszego biegu. W rozpoznawanej sprawie skargę kasacyjną w imieniu skarżącej, mającej formę prawną spółki cywilnej, wniósł pełnomocnik — radca prawny J.M., działająca na podstawie załączonego do tej skargi pełnomocnictwa z 9 lutego 2023 r., udzielonego jej przez J.W. W świetle art. 175 § 1 i § 3 pkt 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, a w sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami także przez doradcę podatkowego. Wskazane podmioty — jeżeli działają w charakterze pełnomocnika kasatora — obowiązane są dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa (o ile taki dokument nie został złożony na wcześniejszym etapie postępowania - art. 37 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a.). W orzecznictwie przyjmuje się ponadto, że w przypadku uczestników postępowania innych niż osoby fizyczne prawidłowe wykazanie umocowania pełnomocnika do udziału w postępowaniu obejmuje również wykazanie uprawnienia osoby, która udzieliła pełnomocnictwa, do reprezentowania strony, zgodnie z zasadami jej reprezentacji. W świetle przepisów prawa cywilnego prawo do reprezentowania spółki cywilnej przysługuje jej wspólnikom. W myśl art. 866 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz.1360, ze zm.), dalej "k.c.", w braku odmiennej umowy lub uchwały wspólników każdy wspólnik jest umocowany do reprezentowania spółki w takich granicach, w jakich jest uprawniony do prowadzenia jej spraw. Stosownie zaś do art. 865 cytowanej ustawy każdy wspólnik jest uprawniony i zobowiązany do prowadzenia spraw spółki (§ 1), z tym, że każdy wspólnik może bez uprzedniej uchwały wspólników prowadzić sprawy, które nie przekraczają zakresu zwykłych czynności spółki, jeżeli jednak przed zakończeniem takiej sprawy chociażby jeden z pozostałych wspólników sprzeciwi się jej prowadzeniu, potrzebna jest uchwała wspólników (§ 2), a ponadto każdy wspólnik może bez uprzedniej uchwały wspólników wykonać czynność nagłą, której zaniechanie mogłoby narazić spółkę na niepowetowane straty (§ 3). Wprawdzie pojęcia "prowadzenie spraw spółki" i "reprezentowanie spółki" nie są tożsame. Prowadzenie spraw spółki odnosi się bowiem do dziedziny stosunków wewnętrznych i zarządzania jej sprawami w tym zakresie, natomiast reprezentowanie spółki obejmuje problematykę składania i przyjmowania oświadczeń woli w dziedzinie stosunków zewnętrznych. Uprawnienia te pozostają jednak ze sobą w ścisłym związku, ponieważ o ile umowa lub uchwała wspólników inaczej tego nie normuje, zakres umocowania do reprezentowania spółki uzależniony jest od zakresu uprawnień wspólnika do prowadzenia jej spraw (art. 866 k.c.). Z przywołanych wyżej przepisów Kodeksu cywilnego wynika zatem, że jeżeli umowa spółki cywilnej nie stanowi inaczej, spółka ta może być reprezentowana przez każdego wspólnika w sprawach nieprzekraczających zwykłego zarządu, o ile nie nastąpi sprzeciw któregokolwiek ze wspólników przed zakończeniem takiej sprawy, bowiem reprezentacja ta odbywa się w granicach upoważnienia ustawowego. Sprawy przekraczające zwykły zarząd wymagają natomiast działania wszystkich wspólników, jeśli takie postanowienie wynika z umowy spółki cywilnej, ponieważ przepis art. 866 k.c. ma charakter przepisu dyspozytywnego, co oznacza, że sposób reprezentacji może zostać ułożony według woli wszystkich wspólników (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 marca 2005 r., sygn. akt FSK 1846/04, CBOSA;). W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje przy tym pogląd, że czynność udzielenia pełnomocnictwa procesowego nie jest czynnością zwykłego zarządu, do dokonania której wspólnik spółki cywilnej uprawniony jest samodzielnie (zob. np. orzeczenia Naczelnego Sadu Administracyjnego: z 5 września 2013 r., sygn. akt I FSK 1337/12, z 1 czerwca 2016 r., sygn. akt I GSK 172/14, z 8 czerwca 2016 r., sygn. akt I GSK 1041/14; CBOSA). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w sprawie tej nie został w sposób należyty wykazany fakt udzielenia pełnomocnictwa do reprezentowania skarżącej. Załączone do skargi kasacyjnej pełnomocnictwo z 9 lutego 2021 r. (tożsame z tym, które złożono wraz ze skargą do sądu pierwszej instancji) udzielone zostało r. pr. J.M. przez J.W. — jednego ze wspólników spółki cywilnej będącej stroną niniejszego postępowania sądowadministracyjnego. Do akt sprawy na żadnym etapie postępowania nie została jednakże złożona umowa spółki cywilnej, której treść — zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego — w świetle art. 866 w zw. z art. 865 k.c. jest konieczna do zweryfikowania uprawnienia ww. osoby do samodzielnego udzielenia pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżącej. Zgodnie z art. 180 p.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym odrzuci skargę kasacyjną, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny, albo zwróci ją temu sądowi w celu usunięcia dostrzeżonych braków. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.