I FSK 261/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska (spr.), Sędzia NSA Janusz Zubrzycki, Sędzia WSA del. Dominik Mączyński, Protokolant Marek Kleszczyński, po rozpoznaniu w dniu 24 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. sp. z o.o. z siedzibą w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Po 160/20 w sprawie ze skargi B. sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Naczelnika Wielkopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Poznaniu z dnia 9 stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od B. sp. z o.o. z siedzibą w P. na rzecz Naczelnika Wielkopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Poznaniu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wyrokiem z 17 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Po 160/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, oddalił skargę B. Sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej: Skarżąca/Spółka) na postanowienie Naczelnika Wielkopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Poznaniu z 9 stycznia 2020 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. 2. W skardze kasacyjnej Skarżąca, zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając: - błędne przyjęcie, iż Organ doręczał pismo w oparciu o art. 148 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. 2018, poz. 800, z późn. zm., dalej: O.p.), a zatem przyjął, że pismo mogła odebrać osoba upoważniona przez pracodawcę, podczas gdy pismo było doręczane w oparciu o art. 148 § 2 pkt 1 O.p., tj. na adres do doręczeń w kraju podany w toku postępowania, o czym świadczy zaadresowanie pisma jako ,,P. P. — doradca podatkowy". Z uwagi na powyższe a zgodnie z art. 149 O.p. pismo mógł odebrać jedynie adresat lub pełnoletni domownik, którym nie była J. W. (pracownik KANCELARIA DORADZTWA PODATKOWEGO [...]), a zatem nie doszło do prawidłowego doręczenia pisma, co w konsekwencji rodziło obowiązek przywrócenia terminu. - błąd w ustaleniach stanu faktycznego przez przyjęcie, że J. W. była upoważniona do odbioru korespondencji kierowanej do "P. P. —doradca podatkowy", podczas gdy nie była ona upoważniona do odbioru korespondencji związanej z działalnością gospodarczą P. P., a tym bardziej do odbioru korespondencji indywidualnie adresowanej do P. P.. - naruszenie art. 223 § 2 pkt 1 O.p. poprzez błędne ustalenie, że odwołanie od decyzji Organu z 29 lipca 2019 r. zostało wniesione bez zachowania terminu, podczas gdy z uwagi na brak prawidłowego doręczenia decyzji termin wskazany w art. 223 § 2 pkt 1 O.p. w ogóle nie rozpoczął biegu, a zatem odwołanie zostało wniesione z zachowaniem terminu wskazanego w art. 223 § 2 pkt 1 O.p.. - przekroczenie zasady swobodnej oceny materiału dowodowego poprzez pominięcie, iż z oświadczenia J. W. i P. P. niezbicie wynika, iż J. W. odebrała pismo bez upoważnienia i nie przekazała go od razu adresatowi (pismo przekazano dopiero 31 października 2019 r., a Spółka dowiedziała się o wydanej decyzji 24 października 2019 r. poprzez doręczenie jej upomnienia poprzedzającego egzekucję z przedmiotowej decyzji). - pominięcie i nie ustosunkowanie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny do zarzutu postawionego Organowi, a dotyczącego kwestii, iż przesłana decyzja nie zawierała ostatniej strony z pouczeniem i podpisem jej wystawcy, a zatem nie została Skarżącej skutecznie doręczona; nadto Wojewódzki sąd Administracyjny w ogóle nie uwzględnił, iż brak pouczenia o prawie do odwołania nie może rodzić negatywnych skutków wobec jej adresata. A ponadto w przypadku nawet hipotetycznego przyjęcia, iż w sprawie doszło do skutecznego doręczenia decyzji Naczelnika Wielkopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Poznaniu z dnia 29.07.2019 r. nr [...], czemu Skarżąca stanowczo zaprzecza, ww. wyrokowi zarzuciła: - przekroczenie zasady swobodnej oceny materiału dowodowego przez pominięcie, iż z oświadczenia J. W. i P. P. oraz sprawozdania z komisji wynika, iż J. W. odebrała pismo bez upoważnienia, a nadto iż dopiero 31 października 2019 r. z uwagi na przełożenie pisma przez osobę z poza kancelarii (z zewnętrznej firmy sprzątającej kancelarię) przekazała pismo adresatowi, a zatem dopiero w tym dniu adresat miał realną możliwość zapoznania się z treścią pisma, - powyższe naruszenie w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, iż brak wiedzy adresata o piśmie nie stanowi okoliczności niezależnych, które to uzasadniają przywrócenie terminu, podczas gdy odebranie przesyłki przez inną osobę, która była do tego nieupoważniona i poinformowanie adresata ze znacznym opóźnieniem o odebranej przesyłce uzasadnia przywrócenie terminu do odwołania. - powyższe w konsekwencji spowodowało naruszenie art. 162 § 1 O.p. polegające na uznaniu, że Skarżąca nie spełniła przesłanek wskazanych w tym przepisie, podczas, gdy Spółka uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu na wniesienie odwołania od decyzji Organu nastąpiło bez jej winy, bowiem mimo odbioru pisma przez J.W., nie wywiązała się ona z obowiązku oddania pisma adresatowi, który nie miał wiedzy o treści pisma, a co za tym idzie o upływającym terminie do złożenia odwołania. Przeto należy uznać, iż Skarżąca uchybiła terminowi bez jej winy, a tym samym ziściły się przesłanki do przywrócenia terminu. 3. Przy tak sformułowanych zarzutach kasacyjnych Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. 4. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi. 6. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z Sądem pierwszej instancji, że kwestię uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji z 29 lipca 2019 r. Organ rozstrzygnął postanowieniem z 9 stycznia 2020 r., a skarga na to postanowienie została oddalona wyrokiem z 17 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Po 159/20. Skarga kasacyjna Spółki od tego wyroku została z kolei oddalona wyrokiem z 24 października 2024 r., sygn. akt I FSK 260/21. Mimo zarzutów, okoliczności uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji z 29 lipca 209 r. pozostają poza zakresem rozpoznawanej sprawy, gdyż zostały poddane kontroli w toku innego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie rozpoznał wyłącznie zarzuty odnoszące się do odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uznając pozostałe zarzuty za niezasadne. 7. Sporne pozostają zatem kwestie związane z zaistnieniem przesłanki koniecznej dla przywrócenia terminu, a mianowicie uprawdopodobnienie przez Skarżącą braku zawinienia w uchybieniu terminu. 8. Argumentacja skargi kasacyjnej o braku zawinienia Spółki w uchybieniu terminu, koncentrowała się wokół zagadnienia prawidłowości doręczenia decyzji z 29 lipca 2019 roku i w tym kontekście, podnoszenia, że decyzję odebrała osoba nieupoważnioną do tego rodzaju czynności. Przywoływane twierdzenia i wyjaśnienia zmierzały do wykazania (a przynajmniej uprawdopodobnienia) tezy o wadliwości doręczenia decyzji. Tymczasem wątpliwości co do okoliczności doręczenia decyzji stanowiły przedmiot postępowania dotyczącego stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. 9. Tymczasem zgodnie z art. 162 § 1 i § 2 O.p. w razie uchybienia terminu należy przywrócić ten termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Z powyższego przepisu wynika zatem, że przywrócenie terminu uzależnione jest od spełnienia łącznie czterech przesłanek, tj. - po pierwsze uchybienia terminowi, - po drugie złożenia przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu z zachowaniem terminu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia, - po trzecie uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowaną braku swojej winy, - po czwarte dopełnienia wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której ustanowiony był termin. 10. Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że Sąd pierwszej instancji jak i Organ prawidłowo stwierdzili, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nie nastąpiło bez winy Skarżącej, która zaniedbała aktów staranności w dbałości o interesy swojego mocodawcy. 11. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko jakie zaprezentował Sąd pierwszej instancji w tej kwestii. Jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku "odbiór korespondencji zawierającej decyzję z 29.07.2019r własnoręcznym podpisem potwierdziła J. W., opatrując dodatkowo druk zwrotnego potwierdzenia odbioru pieczęcią Kancelarii Doradztwa Podatkowego [...]. Ponadto z oświadczenia J. W. nie wynika, by nie była ona upoważniona do odbioru korespondencji, lecz, że "odebrała ją przez przypadek i mechanicznie". Jak wynika z oświadczeń zarówno J. W., jak i P. P., a także "sprawozdania komisji powołanej w celu zbadania okoliczności związanych z dostarczeniem przesyłki" – decyzja Naczelnika Wielkopolskiego Urzędu Celno- Skarbowego w Poznaniu z 29.07.2019 r. przez cały czas znajdowała się w firmie pełnomocnika skarżącej, gdzie najpierw została rzekomo "przez pomyłkę i mechanicznie" odebrana, następnie "przypadkowo i nieumyślnie" przełożona, by później zostać odnaleziona "pośród sterty dokumentów", łącznie z ostatnią stroną decyzji, która "po dokładnym sprawdzeniu" okazało się, że "pozostała na płycie skanera". 12. Biorąc pod uwagę powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w realiach niniejszej sprawy można mówić o istnieniu niedbalstwa, którego dopuścił się pracownik kancelarii prawnej pełnomocnika Spółki, którego skutki mieszczą się w ramach zwyczajnego ryzyka, które Skarżąca przyjęła powierzając prowadzenie jej spraw pełnomocnikowi. Negatywne skutki działania jej pełnomocnika, a w tej sprawie pracownika jego kancelarii prawnej, obciążają Spółkę. Strona nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminowi na wniesienie odwołania, nie wykazała bowiem zaistnienia okoliczności obiektywnej, która - mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw - udaremniła jej (a ściślej jej pełnomocnikowi) wniesienie odwołania we właściwym czasie. Uchybienie terminu nie było wynikiem zdarzenia nadzwyczajnego, działania siły wyższej, niezależnej od ludzkiej woli. Nie można więc mówić o wystąpieniu przesłanki uzasadniającej przywrócenie terminu. 12. Przypomnieć należy, że ustanowienie pełnomocnika, czy powierzenie wykonania osobie trzeciej czynności, pociąga za sobą skutki w sferze praw i obowiązków mocodawcy jako osoby zlecającej czynności. Strona ponosi ryzyko ewentualnego wadliwego działania osób umocowanych, czy upoważnionych. W sprawie powołano się na okoliczności, które wskazują jedynie na nieprawidłową organizację pracy personelu kancelarii pełnomocnika (odebranie przesyłki i nie doręczenie jej adresatowi, ingerencja firmy sprzątającej), nie są to żadne obiektywne okoliczności. 13. Przedstawiona powyżej ocena prowadzi do wniosku, iż skarga kasacyjna i jej wnioski nie zasługiwały na uwzględnienie bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu zaś Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej kontroli jego legalności, trafnie zastosował konstrukcję prawną oddalenia wniesionej skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. dalej: P.p.s.a.) jako nie zasługującej na uwzględnienie. Tym samym przedstawione zarzuty skargi kasacyjnej nie mogły doprowadzić do weryfikacji zaskarżonego wyroku zgodnie z wnioskami skargi kasacyjnej. 14. Z tych względów, na podstawie art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego orzekł na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. Zasadzony zwrot kosztów postępowania kasacyjnego obejmuje koszty zastępstwa procesowego radcy prawnego organu w wysokości 360 zł ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c w związku z pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.). Sędzia WSA del. Sędzia NSA (spr.) Sędzia NSA D. Mączyński I. Najda-Ossowska J. Zubrzycki