I FSK 2040/22

Dnia 12 kwietnia 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Ryszard Pęk Sędziowie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak Sędzia NSA Danuta Oleś (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej żądania Sędziego NSA Małgorzaty Grzelak o wyłączenie od orzekania w sprawie zażalenia na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2023 r. o sygn. akt I FSK 2040/22 oddalające wniosek A. sp. z o.o. z siedzibą w W. o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA Zbigniewa Łobodę wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie ze skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 2104/21 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 31 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do lipca 2014 r. postanawia: wyłączyć Sędziego NSA Małgorzatę Grzelak od orzekania w sprawie zażalenia na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2023 r. o sygn. akt I FSK 2040/22.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 14 lutego 2023 r., sygn. akt I FSK 2040/22 w składzie pięciu sędziów oddalił wniosek A. sp. z o.o. z siedzibą w W. o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA Zbigniewa Łobodę wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie ze skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "spółka" lub "skarżąca") od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 2104/21 w sprawie ze skargi spółki na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 31 maja 2021 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do lipca 2014 r. Na powyższe postanowienie spółka wniosła zażalenie. W wyniku przeprowadzonego 1 marca 2023 r. losowania składu orzekającego do rozpoznania zażalenia spółki, wyłoniono jako sędziego zastępcę do składu orzekającego między innymi Sędziego NSA Małgorzatę Grzelak. Sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego Małgorzata Grzelak pismem z 5 kwietnia 2023 r. na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") wniosła o wyłączenie jej od rozpoznawania zażalenia na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2023 r. sygn. akt I FSK 2040/22. W uzasadnieniu żądania Sędzia Małgorzata Grzelak wskazała, że jej udział w rozpoznaniu powyższego zażalenia mógłby budzić uzasadnione wątpliwości, co do jej bezstronności. Podkreśliła, że składając niniejszy wniosek kierowała się zasadami, którym hołduje piastując zaszczytny urząd sędziego od 1998 r. najpierw w sądownictwie powszechnym, a od 2005 r. w sądownictwie administracyjnym. Na stanowisko sędziego NSA ubiegała się składając kartę zgłoszenia w związku z obwieszczeniem Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2017 r. (Monitor Polski z 31 października 2017 r., poz. 985). Podniosła, że w pełni podziela i uznaje za własne stanowisko Trybunały Konstytucyjnego w wyrażone w wyroku z 20 lipca 2004 r., SK 19/02 (LexPolonica nr 367720 - OTK -A 2004, nr 7 poz. 67), że reguły wyłączenia sędziego służą budowaniu społecznego zaufania do wymiaru sprawiedliwości poprzez usuwanie choćby pozorów braku bezstronności. Skarżąca spółka w złożonym zażaleniu kwestionuje status osób powołanych na stanowiska sędziowskie przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisanymi ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). Sytuacja ta dotyczy także sędziego Małgorzaty Grzelak, bowiem przepisy te weszły w życie w trakcie toczącego się postępowania, w którym ubiegała się o wolne stanowisko sędziego NSA i finalnie została na nie powołana na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej wskazanymi wyżej przepisami. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Żądanie sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Małgorzaty Grzelak należało uwzględnić. Instytucja wyłączenia sędziego została uregulowana w p.p.s.a. w art. 18-24. Przewidują one wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy z mocy samej ustawy (art. 18 p.p.s.a.) oraz wyłączenie przez sąd - na żądanie sędziego lub na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.). Na mocy art. 193 p.p.s.a. przepisy te mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Przepis art. 19 p.p.s.a. w pierwotnym brzmieniu obejmował tylko te sytuacje, w których przyczyną braku bezstronności był stosunek osobisty łączący sędziego ze stroną (art. 12 p.p.s.a.) lub z jej przedstawicielem. W wyroku z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że art. 19 p.p.s.a. w zakresie, w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na ocenę bezstronności sędziego, jest niezgodny z 45 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu wyroku Trybunał wskazał m.in., że w celu pełnej realizacji prawa do sądu na ustawodawcy spoczywa obowiązek takiego ukształtowania instytucji wyłączenia sędziego, aby umożliwiało ono objęcie wszelkich sytuacji, które mogłyby prowadzić do powstania, o ile nie u samej strony, to co najmniej u obiektywnego, zewnętrznego obserwatora, uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego. Obecnie w świetle art.19 p.p.s.a. przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Wskazać należy, że w niniejszej sprawie wnioski o wyłączenie od udziału w orzekaniu w sprawie zażalenia złożył sędzia NSA Sylwester Golec, sędzia NSA Rafał Stasikowski, sędzia NSA Dominik Gajewski i sędzia NSA Piotr Przybysz. Wnioski zostały uwzględnione postanowieniami Naczelnego Sądu Administracyjnego, który kierował się względami tzw. bezstronności obiektywnej. Natomiast postanowieniem z 22 marca 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił wniosek spółki o wyłączenie wszystkich sędziów, podnosząc, że przepisy art. 20 § 4 p.p.s.a. przewidują jedynie możliwość wnioskowania o wyłączenie konkretnego sędziego. Nie jest więc dopuszczalne wnioskowanie o wyłączenie całego składu. W przedmiotowej sprawie, niewątpliwie nie można stwierdzić, że po stronie sędziego NSA Małgorzaty Grzelak istnieje tzw. bezstronność subiektywna. Wskazać trzeba, że sędzia od 15 lutego 2005 r. uczestniczyła w wydaniu 7752 orzeczeń sądów administracyjnych, w tym od 13 stycznia 2015 r. była sprawozdawcą i autorem uzasadnień 679 wyroków NSA (co wynika z Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przy tym należy mieć na względzie, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22 zajął stanowisko, że zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.p.s.a. Mając na względzie jednolitość orzecznictwa NSA, żądanie Sędziego NSA Małgorzaty Grzelak w sprawie wyłączenia jej od rozpoznania zażalenia zasługuje na uwzględnienie, skoro w podlegającym w tej sprawie zażaleniu spółka kwestionuje status osób powołanych na stanowiska sędziowskie przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), a Sędzia Małgorzata Grzelak również została powołana na swoje stanowisko na wniosek KRS ukształtowanej rzeczonymi przepisami i Sędzia NSA Małgorzata Grzelak w swoim wniosku z 5 kwietnia 2023 r. wyraziła przekonanie, że "jej udział w sprawie mógłby budzić wątpliwości, co do bezstronności". W tej sytuacji ma miejsce okoliczność tego rodzaju, która może wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Zwłaszcza, gdy zważy się, że celem unormowania art. 19 p.p.s.a. jest budowanie zaufania, które sądy w demokratycznym społeczeństwie muszą wzbudzać w społeczeństwie poprzez usunięcie wszelkich uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności danego sędziego oraz zapewnienia takiej bezstronności poprzez wyeliminowanie podstaw do wysuwania takich wątpliwości. W świetle powyższego należało pozytywnie rozstrzygnąć o żądaniu Sędziego NSA Małgorzaty Grzelak w zakresie wyłączenia Sędziego od udziału w rozpoznaniu zażalenia na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2023 r., sygn. akt I FSK 2040/22. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 oraz art. 193 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji. |Sędzia NSA |Sędzia NSA |Sędzia NSA | |Danuta Oleś (spr.) |Ryszard Pęk |Sylwester Marciniak |