I FSK 2040/22

Dnia 5 kwietnia 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Ryszard Pęk Sędziowie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak (spr.) Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej żądania Sędziego NSA Piotra Przybysza o wyłączenie od orzekania w sprawie zażalenia na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2023 r. o sygn. akt I FSK 2040/22 oddalające wniosek A. sp. z o.o. z siedzibą w W. o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA Zbigniewa Łobodę wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie ze skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 2104/21 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 31 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do lipca 2014 r. postanawia: wyłączyć Sędziego NSA Piotra Przybysza od orzekania w sprawie zażalenia na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2023 r. o sygn. akt I FSK 2040/22.

1. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2023 r., sygn. akt I FSK 2040/22 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie pięciu sędziów oddalił wniosek A. sp. z o.o. z siedzibą w W. o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA Zbigniewa Łobodę wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie ze skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 2104/21 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: skarżąca Spółka) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 31 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do lipca 2014 r. 2. Powołane powyżej postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2023 r., skarżąca Spółka zaskarżyła zażaleniem. 3. W wyniku przeprowadzonego w dniu 1 marca 2023 r. losowania składu orzekającego do rozpoznania zażalenia A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2023 r. sygn. akt I FSK 2040/22 oddalające wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA Zbigniewa Łobodę wymogów niezawisłości i bezstronności, wyłoniono jako sędziego zastępcę do składu orzekającego między innymi Sędziego NSA Piotra Przybysza (k.292-293). 4. Pismem z dnia 30 marca 2023 r. Sędzia NSA Piotr Przybysz na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.) wniósł o wyłączenie go od rozpoznawania zażalenia na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2023 r. sygn. akt I FSK 2040/22. W uzasadnieniu tego żądania Sędzia Piotr Przybysz podał, że: "znajduję się, bowiem w takiej samej sytuacji jak Pan Sędzia Zbigniew Łoboda, którego dotyczy ww. postanowienie, gdyż na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego zostałem powołany z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3). Skarżąca spółka wniosła ponadto o wyłączenie z rozpoznawania sprawy w jakimkolwiek jej zakresie wszystkich sędziów powołanych przez Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 3). Mając powyższe na uwadze uważam, że mój udział w sprawie mógłby budzić uzasadnione wątpliwości co do mojej bezstronności, dlatego wnoszę o wyłączenie mnie od udziału w powyższej sprawie" (k.345). 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczące wyłączenia sędziego (art. 18-24 P.p.s.a.) przewidują wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy z mocy samej ustawy (art. 18 P.p.s.a.) oraz wyłączenie przez sąd - na żądanie sędziego lub na wniosek strony (art. 19 P.p.s.a.). Na mocy art. 193 P.p.s.a. przepisy te mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Przepis art. 19 P.p.s.a. w pierwotnym brzmieniu obejmował tylko te sytuacje, w których przyczyną braku bezstronności był stosunek osobisty łączący sędziego ze stroną (art. 12 P.p.s.a.) lub z jej przedstawicielem. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005/11, poz. 134, orzekł m.in., że art. 19 P.p.s.a. "w zakresie, w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na ocenę bezstronności sędziego, jest niezgodny z 45 ust. 1 Konstytucji". W uzasadnieniu wyroku Trybunał wskazał m.in., że w celu pełnej realizacji prawa do sądu na ustawodawcy spoczywa obowiązek takiego ukształtowania instytucji wyłączenia sędziego, "aby umożliwiało ono objęcie wszelkich sytuacji, które mogłyby prowadzić do powstania, o ile nie u samej strony (na co wskazuje orzecznictwo), to co najmniej u obiektywnego, zewnętrznego obserwatora uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego". Obecnie w świetle art.19 P.p.s.a. przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. 5.2. Wskazać należy, że w niniejszej sprawie wnioski o wyłączenie od udziału w orzekaniu w sprawie zażalenia złożył sędzia NSA Sylwester Golec (k. 297), sędzia NSA Rafał Stasikowski, który podkreślił, że nie ma wątpliwości, co do swojego statusu sędziego NSA, lecz kieruje się wyłącznie dobrem wymiaru sprawiedliwości (k.301) i sędzia NSA Dominik Gajewski (k.302). Przy czym ostatnie dwa wnioski zostały uwzględnione postanowieniami Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2023 r. (k.311-318), który kierował się względami tzw. bezstronności obiektywnej. Natomiast pierwszy z wniosków został uwzględniony postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2023 r. (k.344). Dodać należy, że postanowieniem z dnia 22 marca 2023 r. NSA wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów odrzucił podnosząc, że przepisy art. 20 § 4 P.p.s.a. przewidują jedynie możliwość wnioskowania o wyłączenie konkretnego sędziego. Nie jest więc dopuszczalne wnioskowanie całego składu (k.330-333). 5.3. Jak wskazuje Jan Paweł Tarno w Komentarzu do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V (LexisNexis 2011) "Dokonując oceny, czy w konkretnej sprawie wystąpiła przyczyna uzasadniająca wyłączenie sędziego na podstawie komentowanego przepisu (art. 19 P.p.s.a. - przypis NSA), należy mieć na względzie dwoisty charakter bezstronności sędziowskiej. Z jednej strony jest ona "niezbywalną cechą władzy sądowniczej", a z drugiej - indywidualną cechą sędziego, konieczną kwalifikacją do pełnienia tej funkcji - por. np. wyr. TK z 26 czerwca 2006 r., SK 55/05, LexPolonica nr 411521 (OTK-A 2006, nr 6, poz. 67). Istotą pierwszego z tych wymiarów bezstronności, tzw. bezstronności obiektywnej, jest "nie tylko to, by sędzia orzekający w sprawie zachowywał się zawsze rzeczywiście zgodnie ze standardami niezawisłości i bezstronności, lecz także by w ocenie zewnętrznej zachowanie sędziego odpowiadało takim standardom. Reguły wyłączenia sędziego służą bowiem budowie społecznego zaufania do wymiaru sprawiedliwości [...] przez usuwanie choćby pozorów braku bezstronności" - wyr. TK z 20 lipca 2004 r., SK 19/02, LexPolonica nr 367720 (OTK-A 2004, nr 7, poz. 67). Drugi wymiar bezstronności, tzw. bezstronność subiektywna, polega na tym, że sędzia musi mieć jeszcze dodatkowo wewnętrzne przekonanie o możliwości wydania wyroku bez faworyzowania któregokolwiek z uczestników postępowania.". 5.4. W niniejszej sprawie, niewątpliwie nie można stwierdzić, że po stronie sędziego NSA Piotra Przybysza istnieje tzw. bezstronność subiektywna. Wskazać trzeba, że ten sędzia od 3.10.2014 r. uczestniczył w wydaniu 3316 wyroków sądów administracyjnych w tym od 12.6.2018 wydał 936 wyroków NSA (co wynika z Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przy tym należy mieć na względzie, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22 zajął stanowisko, że zakres przedmiotowy normy art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259) nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492). 5.5. Mając zatem na względzie jednolitość orzecznictwa NSA, wniosek Sędziego NSA Piotra Przybysza w sprawie wyłączenia go od rozpoznania zażalenia zasługuje na uwzględnienie, skoro: w podlegającym w tej sprawie zażaleniu skarżąca Spółka kwestionuje status osób powołanych na stanowiska sędziowskie przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), a Sędzia Piotr Przybysz również został powołany na swoje stanowisko na wniosek KRS ukształtowanej rzeczonymi przepisami i Sędzia NSA Piotr Przybysz w piśmie z dnia 30 marca 2023 r. wyraził przekonanie, że "jego udział w sprawie mógłby budzić wątpliwości, co do bezstronności". W tej sytuacji ma miejsce okoliczność tego rodzaju, która może wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Zwłaszcza, gdy zważy się, że celem unormowania art. 19 P.p.s.a. jest budowanie zaufania, które sądy w demokratycznym społeczeństwie muszą wzbudzać w społeczeństwie poprzez usunięcie wszelkich uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności danego sędziego oraz zapewnienia takiej bezstronności poprzez wyeliminowanie podstaw do wysuwania takich wątpliwości. W świetle powyższego należało pozytywnie rozstrzygnąć o żądaniu Sędziego NSA Piotra Przybysza w zakresie wyłączenia Sędziego od udziału w rozpoznaniu zażalenia na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2023 r., sygn. akt I FSK 2040/22. 5.6. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 P.p.s.a. oraz art. 193 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji. s. NSA Marek Zirk-Sadowski s. NSA Ryszard Pęk s. NSA Sylwester Marciniak