I FSK 1984/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej H. G. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 30 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 607/14 odrzucającego skargę H. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 20 marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do października 2007 r. oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej wspólników zlikwidowanej spółki cywilnej za zaległości w tym podatku za październik 2007 r. i odsetki za zwłokę postanawia oddalić skargę kasacyjną.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 607/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę H. G., wspólnika zlikwidowanej spółki cywilnej "J.", na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 20 marca 2014 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do października 2007 r. oraz orzeczenie o solidarnej odpowiedzialności podatkowej wspólników zlikwidowanej spółki cywilnej za zaległości w tym podatku za październik 2007 r. i odsetki za zwłokę. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że 9 czerwca 2014 r. zostało skarżącemu – w trybie przewidzianym w art. 72 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), tj. dorosłemu domownikowi (córce) – doręczone wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 787 zł. Stwierdzając, że 7-dniowy termin do uiszczenia wpisu upłynął bezskutecznie 16 czerwca 2014 r., Sąd uznał, że zaszła przesłanka do odrzucenia skargi określona w art. 220 § 3 P.p.s.a. W skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia strona wniosła o jego uchylenie w całości i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść wynik sprawy, tj.: - art. 72 § 1 w zw. z art. 220 § 1 i 3 P.p.s.a. i art. 77 § 1-2 oraz 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (dalej jako "rozporządzenie") oraz art. 82 P.p.s.a. w zw. z art. 45 § 1 Konstytucji RP, przez uznanie, że wezwanie do uzupełnienia braków fiskalnych skargi zostało skarżącemu doręczone na skutek dokonania doręczenia zastępczego dorosłemu domownikowi w trybie z art. 72 § 1 P.p.s.a. w sytuacji, gdy doręczenie zastępcze nie miało miejsca, a w konsekwencji – pozbawienie strony konstytucyjnego prawa do sądu; - art. 220 § 1 i 3 P.p.s.a. w zw. z art. 45 § 1 Konstytucji RP, przez uznanie, że skarga podlega odrzuceniu jako skarga, której braki formalne (fiskalne) nie zostały uzupełnione w terminie, gdy tymczasem termin do uzupełnienia braków formalnych rozpoczął bieg najwcześniej w dniu doręczenia postanowienia z 30 lipca 2014 r. o odrzuceniu skargi, a braki formalne skargi zostały przez skarżącego uzupełnione w terminie 7 dni od momentu doręczenia mu postanowienia o odrzuceniu skargi. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podniósł przede wszystkim, że: - skarżący nie otrzymał wezwania do uzupełnienia braków formalnych w trybie z art. 72 § 2 P.p.s.a. - "zwrotkę" o odebraniu wezwania podpisano nazwiskiem K., jednak imię i data odbioru przesyłki (co w sposób oczywisty wynika z charakteru pisma i koloru długopisu) dodane zostały nie przez osobę odbierającą przesyłkę, a przez osobę, która przesyłkę dostarczała, co jest niezgodne z zasadami doręczania przesyłek z rozporządzenia (§ 4 ust. 1 i 2) oraz art. 77 ust. 1 i 2 P.p.s.a. i nie pozwala uznać kto i kiedy odebrał przesyłkę, co jest zdaniem skarżącego istotne, bo zarówno jedna z córek skarżącego, jak i jego zięć oraz inni powinowaci noszą nazwisko "K."; - do skutecznego doręczenia pismo należy oddać dorosłemu domownikowi, tymczasem – przy założeniu, że pismo oddano do rąk D. K. – odbiorca przesyłki nie jest domownikiem skarżącego (mieszka pod innym adresem), we wskazanym okresie mogącym przebywać w domu skarżącego jedynie chwilowo; - córka skarżącego co do zasady nie przypomina sobie, by odbierała przesyłkę, nie zobowiązywała się do jej oddania skarżącemu i nigdy tej przesyłki skarżącemu nie przekazała, a brak prawidłowego potwierdzenia odbioru powoduje, że nie można domniemywać, iż córka zobowiązała się do oddania przesyłki skarżącemu; - o kierowanym do skarżącego wezwaniu do uzupełnienia braków i jego treści skarżący dowiedział się dopiero 6 sierpnia 2014 r., tj. po otrzymaniu postanowienia o odrzuceniu skargi, w związku z tym termin do uzupełnienia braków formalnych skargi nie rozpoczął biegu 9 czerwca 2014 r., a dopiero w dniu doręczenia odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi – a skarżący uiścił wpis w terminie liczonym od tego dnia. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawowym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy przepisem jest art. 72 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było – administracji domu lub dozorcy, jeżeli osoby te nie mają sprzecznych interesów w sprawie i podjęły się oddania mu pisma. Powołany przepis wskazuje na jedną z form tzw. doręczeń zastępczych, kiedy to przesyłka nie zostaje doręczona bezpośrednio do rąk jej adresata, a mimo to przyjmuje się fikcję prawną, iż takie doręczenie nastąpiło. Przepisy regulujące doręczenia zastępcze mają na celu umożliwienie prawidłowego przebiegu postępowania zwłaszcza w przypadkach, gdy dokonanie doręczenia samemu adresatowi jest utrudnione np. z uwagi na jego nieobecność pod wskazanym adresem. W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji przyjął, że doszło do skutecznego doręczenia skarżącemu we wskazanym trybie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi. Głównym argumentem strony kwestionującym to stanowisko jest wskazanie, że podpisana na zwrotnym potwierdzeniu odbioru jako odbierająca przesyłkę córka skarżącego nie jest "dorosłym domownikiem" w rozumieniu art. 72 § 1 P.p.s.a., gdyż nie mieszka ona ze skarżącym. Odnosząc się do tej kwestii należy stwierdzić, że dla stwierdzenia, iż D. K. nie jest "dorosłym domownikiem" skarżącego nie jest wystarczające wskazanie, że mieszka ona gdzie indziej i w domu skarżącego przebywać mogła chwilowo. Oceny twierdzeń skarżącego w tym względzie należy dokonywać na podstawie akt sprawy. Z uwagi na dołączoną przez skarżącego do wniosku o przywrócenie terminu kserokopię dowodu osobistego D. K. warto stwierdzić, że uwidoczniony w tym dokumencie adres jest adresem zameldowania, nie zamieszkania, więc okoliczność, że adres z dowodu osobistego nie jest adresem zamieszkania skarżącego, nie może być uznana za decydującą. Akta sprawy natomiast wskazują na zdecydowanie istotniejszą w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowość, tj. to, że D. K. wielokrotnie odbierała przesyłki kierowane do skarżącego na jego adres zamieszkania, (a wcześniej – na ten sam adres – do spółki cywilnej, w której skarżący był wspólnikiem), powołując się na swoje z nim pokrewieństwo. Prócz będącego przedmiotem sporu doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu, zwrotne potwierdzenia odbioru przesyłek kierowanych do skarżącego (w okresie po uzyskaniu przez organ informacji o rozwiązaniu spółki cywilnej, tj. od 5 lutego 2013 r., por. k. 3024 i 3025), a odebranych przez D. K., znajdują się na następujących kartach t. 17-19 akt administracyjnych: k. 3067 (data odbioru: 15 lutego 2013 r.), k. 3078 (data odbioru: 19 lutego 2013 r.), k. 3145 (data odbioru: 7 marca 2013 r.), k. 3306a (data odbioru: 13 listopada 2013 r.). Przy czym, dla pełnej jasności sytuacji, należy zauważyć, że w okresie od 11 marca 2013 r. do końca postępowania podatkowego (decyzja Dyrektora Izby Skarbowej z 20 marca 2014 r.) skarżący był reprezentowany przez pełnomocnika profesjonalnego (pełnomocnictwa – k. 3153 i k. 3309), co spowodowało, że w tym okresie nie były doręczane stronie bezpośrednio żadne inne pisma z wyjątkiem przesłanego "do wiadomości" i odebranego przez D. K. wezwania pełnomocnika o przedłożenie pełnomocnictwa do działania w postępowaniu odwoławczym (k. 3305). Nadto, dla porównania, warto zwrócić też uwagę, że w okresie, gdy korespondencja była już kierowana do skarżącego, jako byłego wspólnika spółki cywilnej (a nie do samej spółki cywilnej), skarżący jako adresat odebrał osobiście tylko 2 przesyłki kierowane do niego przez organ podatkowy (k. 3094, k. 3179), tj. o 2 mniej niż jego córka w tym samym okresie. Wskazuje to na to, że pod adresem zamieszkania skarżącego listonosz częściej zastawał córkę skarżącego niż jego samego. Należy dodatkowo podkreślić, że skarżący nie kwestionował prawidłowości żadnego ze wskazanych doręczeń przesyłek, dokonanych do rąk jego córki jako pełnoletniego domownika. W świetle takich okoliczności faktycznych twierdzenie skarżącego, że córka przebywała w jego domu chwilowo i nie jest jego domownikiem, nie może być uwzględnione. Zdaniem Naczelnego Sądu próba podważenia domniemania doręczenia przesyłki na podstawie art. 72 § 1 P.p.s.a., oparta na stwierdzeniu, że osoba zastana przez doręczyciela pod wskazanym adresem, nie jest dorosłym domownikiem, nie mogła być skuteczna w świetle dotychczasowego przebiegu postępowania, w ramach którego odbiór przesyłek przez córkę skarżącego był niejako regułą i również dla samego skarżącego nie budził żadnych zastrzeżeń (por. np. postanowienie NSA z 2 lipca 2014 r., I FZ 164/14). Poza kwestionowaniem statusu "dorosłego domownika" osoby odbierającej przesyłkę skarżący podnosi nieprawidłowość zastosowania niektórych szczegółów procedury doręczania, a mianowicie to, że data doręczenia oraz imię osoby odbierającej przesyłkę zostało na zwrotnym potwierdzeniu odbioru wpisane przez doręczyciela. Zarzuty te nie mogą być uznane za mające jakiekolwiek znaczenia dla rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy: - zgodność z prawdą dopisku doręczyciela w zakresie imienia i pokrewieństwa osoby odbierającej przesyłkę z adresatem nie budzi wątpliwości – trudno założyć, by doręczyciel wskazał te dane błędnie (tj. przesyłkę odebrała inna osoba), skoro skarżący sam przyznaje, że ma córkę nazywającą się D. K. i nie kwestionuje autentyczności podpisu swojej córki (samo nazwisko) na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, - z pieczątki placówki pocztowej wynika, że zwrotne potwierdzenie odbioru zostało odesłane do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie 10 czerwca 2014 r., stąd doręczenie pisma mogło nastąpić najpóźniej w tej dacie – skarżący nie próbuje argumentować, że nastąpiła pomyłka w dacie (byłoby to zresztą bezcelowe, gdyż wpis nie został uiszczony ani 16 ani 17 czerwca 2014 r.), a sam fakt, że data została wpisana przez doręczyciela, a nie odbiorcę przesyłki, nie ma jakiegokolwiek wpływu na stwierdzenie, czy doszło do doręczenia przesyłki jako takiego. Podkreślić należy, że nie każde naruszenie przepisu procedury prowadzi do uwzględnienia skargi kasacyjnej – art. 174 pkt 2 P.p.s.a. wskazuje jednoznacznie, że uchybienie takie dla swej skuteczności (tj. uchylenia w jego wyniku zaskarżonego orzeczenia) wymaga, by mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku powoływanych przez stronę wadliwości takiego choćby potencjalnego istotnego wpływu brak. W świetle niezakwestionowanego podpisu córki skarżącego na formularzu zwrotnego potwierdzenia odbioru bez żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostaje też to, że osoba ta nie przypomina sobie, by odbierała przesyłkę, czy zobowiązywała się do jej przekazania skarżącemu. Na spełnienie przesłanek doręczenia z art. 72 § 1 P.p.s.a. nie ma też wpływu to, czy istotnie przesyłka została skarżącemu przekazana, czy też nie, jak i to, kiedy rzeczywiście uzyskał on wiedzę o przesyłce i jej treści. Nie znajduje żadnego uzasadnienia prawnego argumentacja skargi kasacyjnej wskazująca, że termin do uiszczenia wpisu od skargi zaczął biec od momentu otrzymania przez skarżącego postanowienia z 30 lipca 2014 r. o odrzuceniu skargi. Wręcz przeciwnie – z powołanego w związku z tak skonstruowanym zarzutem art. 220 § 1 P.p.s.a. wynika, że opłata ma być uiszczona w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, a nie innego pisma z sądu. Niemożliwe jest też w ocenie Sądu wywodzenie sformułowanej przez stronę normy z art. 45 ust. 1 (błędnie powoływanego przez stronę jako art. 45 § 1) Konstytucji RP. Należy zwrócić uwagę, że strona kwestionuje prawidłowość doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu – gdyby zarzuty w tym względzie zostały uznane za zasadne, wezwanie nie mogłoby wywrzeć przewidzianych w art. 220 § 1 i 3 P.p.s.a. skutków prawnych, tj. należałoby uznać, że termin do uiszczenia wpisu nie rozpocząłby biegu, nietrafność tych zarzutów natomiast oznacza, że doręczenie było prawidłowe, a sąd miał prawo i obowiązek zastosowania art. 220 § 3 P.p.s.a. Obie sytuacje zatem wymagają sięgnięcia wyłącznie do art. 220 P.p.s.a., który w wystarczający sposób zabezpiecza interesy stron postępowania, w tym prawo do sądu. Z tych to względów skarga kasacyjna, jako niezawierająca usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 w zw. z art. 182 § 1 P.p.s.a. Odnosząc się do zawartego w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosku organu o zasądzenie kosztów postępowania należy stwierdzić, że art. 204 P.p.s.a. nie ma zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej – jak w niniejszej sprawie – jest postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego kończące postępowanie w sprawie (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 4 lutego 2008 r., I OPS 4/07, ONSAiWSA z 2008 r., nr 2, poz. 23).