I FSK 1802/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Roman Wiatrowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Ryszard Pęk, Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku K. S. w przedmiocie wykładni wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 marca 2016 r., sygn. akt I FSK 1802/14 w sprawie ze skargi kasacyjnej K. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 541/14 w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 2 grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2009 r. postanawia: odmówić dokonania wykładni wyroku.

Wyrokiem z 24 marca 2016 r., sygn. akt I FSK 1802/14, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną K. S. (dalej skarżący) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 maja 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 541/14, oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 2 grudnia 2013 r. w przedmiocie w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2009 r. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). W wywodach prawnych uzasadnienia orzeczenia, Naczelny Sąd Administracyjny, oceniając zasadność podniesionych przez skarżącego zarzutów kasacyjnych wskazał, że zarzuty te nie zasługiwały na uwzględnienie oraz wnikliwie wyjaśnił przyczyny, z powodu których odmówiono im skuteczności w kwestionowaniu rozstrzygnięcia pierwszoistnancyjnego, jednocześnie przesądzając o prawidłowym rozstrzygnięciu sprawy przez Sąd pierwszej instancji. Powyższe ustalenia legły u podstaw wydanego przez ten Sąd wyroku oddalającego skargę kasacyjną na podstawie art. art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.). Pismem z 25 października 2021 r. skarżący wystąpił o dokonanie wykładni wyroków zapadłych w postępowaniach toczących się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w tym zakończonego orzeczeniem będącym przedmiotem oceny w niniejszej sprawie. W treści wniosku skarżący podniósł wątpliwości dotyczące dokonania przez Naczelny Sąd Administracyjny badania z urzędu nieważności postępowania spowodowanej nienależytym umocowaniem pełnomocnika. Stanowisko to doprecyzowano w dalszych pismach procesowych z 4 stycznia 2022 r. W szczególności w piśmie sygnowanym numerem porządkowym 2/2, w zakresie, w jakim zdaniem skarżącego niejasne pozostaje, czy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że "odpowiadający w tej sprawie p. Z. miał legitymację do wypowiadania się/ odmowy wypowiedzenia się w tej sprawie czy Sąd odstąpił od takiej analizy". W ocenie skarżącego okoliczność ta nie wynikała z orzeczenia, w treści którego nie sformułowano zapisu o badaniu przez Sąd nieważności z urzędu. Powyższe skutkowało niezrozumieniem, czy Naczelny Sąd Administracyjny w takim przypadku "odstąpił od badania nieważności (postępowania administracyjnego)". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając wniosek o dokonanie wykładni wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 marca 2016 r., sygn. akt I FSK 1802/14 odmówił jego uwzględnienia. W punkcie wyjścia wskazać należy, że w myśl art. 158 p.p.s.a. sąd, który wydał wyrok, rozstrzyga postanowieniem wątpliwości co do jego treści. Zgodnie z przyjętym w piśmiennictwie i judykaturze stanowiskiem, konieczność dokonania wykładni wyroku zachodzi wówczas, gdy jego treść jest sformułowana w sposób niejasny, który może budzić wątpliwości co do samego rozstrzygnięcia, zakresu powagi rzeczy osądzonej, a także sposobu jego wykonania (por. T. Ereciński (w:) T. Ereciński (red.), J. Gudowski, M. Jędrzejewska, Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego. Część pierwsza..., s. 581; postanowienie NSA z dnia 26 lipca 2001 r., II SAB 57/98; postanowienie NSA z 1 lipca 2014 r., I FSK 1530/12). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwraca się uwagę, że potrzeba wyjaśnienia treści sentencji wyroku, bądź jego uzasadnienia zachodzi wówczas, gdy jest ono niejednoznaczne lub dotknięte zawiłością utrudniającą ustalenie sensu rozstrzygnięcia sprawy. Strona wnioskująca o wykładnię orzeczenia ma obowiązek wskazać, które konkretne elementy sentencji wyroku lub jego uzasadnienia są dla niej niezrozumiałe, bądź nasuwają określone wątpliwości i dlaczego. Przyjmuje się, że wyjaśnienie wątpliwości nie może przy tym prowadzić do nowej oceny stanu faktycznego lub prawnego ani powodować zmiany merytorycznej rozstrzygnięcia. Wniosek o wykładnię wyroku nie może zmierzać również do wyjaśnienia zawartych w uzasadnieniu orzeczenia wyrażeń prawnych i znaczenia słów ani do polemiki ze stanowiskiem Sądu orzekającego w sprawie (postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., II O 22/15). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy i dokonując analizy przedstawionej przez skarżącego argumentacji zawartej w treści wniosku o wykładnię wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 marca 2016 r., sygn. akt I FSK 1802/14, w pierwszej kolejności zauważyć należy, że we wniosku o wykładnię wyroku nie wskazano, które elementy sentencji wyroku albo jego uzasadnienia są niejednoznaczne lub dotknięte zawiłością utrudniającą ustalenie sensu rozstrzygnięcia sprawy. Treść tego wniosku wskazuje natomiast, że skarżący w gruncie rzeczy zmierza do uzupełnienia uzasadnienia wyroku o nowe treści zeń niewynikające, m.in. o nowe ustalenia faktyczne, które nie były przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego, tj. ustalenie "czy odpowiadający w tej sprawie p. Z. miał legitymację do wypowiadania się/ odmowy wypowiedzenia się w tej sprawie". Co istotne, Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając wniesioną skargę kasacyjną, nie badał kwestii legitymacji p. Z. Powyższe determinuje, niemożność dokonania przez Sąd rozpoznający wniosek, wykładni wyroku w tym zakresie. Podkreślić bowiem jeszcze raz należy, że wyjaśnienie wątpliwości, które mogą być przedmiotem wykładni wyroku, nie może prowadzić do nowej oceny stanu faktycznego lub prawnego ani powodować zmiany merytorycznej rozstrzygnięcia, a treść wniosku skarżącego właśnie do tego zmierza. W pozostałym zakresie wniosek skarżącego także zmierza do uzupełnienia uzasadnienia wyroku o stanowisko Naczelnego Sąd Administracyjnego co do badania z urzędu nieważności postępowania spowodowanej nienależytym umocowaniem pełnomocnika. W tym miejscu wskazać należy, że stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (jest związany jej granicami), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny ze względu na treść art. 183 § 1 p.p.s.a. związany jest granicami skargi kasacyjnej i poza przypadkami nieważności rozpoznaje skargę kasacyjną w ramach postawionych w niej zarzutów. Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Wymieniony w art. 183 § 2 p.p.s.a. zamknięty katalog przyczyn nieważności dotyczy postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Brak stwierdzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny występowania w sprawie uchybień prowadzących do kwalifikowanej wady nieważności postępowania pozwala temu Sądowi rozpoznanie skargi kasacyjnej w granicach zakreślonych jej podstawami, tj. w zakresie podnoszonych w jej treści uchybień materialnoprawnych i proceduralnych, a w przypadku odmówienia słuszności podnoszonym w niej argumentom – oddalenie środka zaskarżenia na podstawie 184 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny, uzasadniając wyrok 24 marca 2016 r., sygn. akt I FSK 1802/14, w sposób kategoryczny wyraził swoją ocenę dotyczącą nieskuteczności skargi kasacyjnej oraz stanowisko uzasadniające jej oddalenie wobec niezasadności podniesionych zarzutów kasacyjnych. W uzasadnieniu wyroku podkreślono, z którymi elementami uzasadnienia orzeczenia sądu pierwszej instancji Naczelny Sąd Administracyjny się zgadza oraz wyczerpująco przedstawiono tok myślowy prowadzący do określonych wywodów prawnych. Z treści orzeczenia wynika ponad wszelką wątpliwość, że Naczelny Sąd Administracyjny wykluczył nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, czemu dał wyraz stwierdzając, że "z akt sprawy nie wynika natomiast, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 p.p.s.a.". Powyższe znajduje również potwierdzenie w podstawie prawnej wydanego orzeczenia, tj. art. 184 p.p.s.a., stanowiącym o oddaleniu skargi kasacyjnej, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Podkreślić należy, że autor wniosku o wykładnię wyroku, brak stanowiska NSA co do nieważności upatruje w odniesieniu do postępowania przed organami podatkowymi, powołując się w tym zakresie na okoliczność czy p. Z. był upoważniony do reprezentowania w postępowaniu administracyjnym. Tymczasem stworzony w art. 183 § 2 p.p.s.a. zamknięty katalog przyczyn nieważności dotyczy postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego przed wojewódzkim sądem administracyjnym i nie może być automatycznie utożsamiany z uchybieniami proceduralnymi, które potencjalnie mogły mieć miejsce na etapie postępowania podatkowego toczącego się przed organami obu instancji. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest obowiązany udzielać stronie, będącej zastępowaną w postępowaniu kasacyjnym przez profesjonalnego pełnomocnika, pouczeń lub wyjaśnień co do przyjętych ocen prawnych. Uwzględnienie wniosku w przedmiocie wykładni orzeczenia nie może być podyktowane potrzebą udzielania odpowiedzi na kreowane przez stronę pytania (postanowienie NSA z 10 lutego 2012 r., sygn. akt I OZ 78/12; M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz [w] red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2013, str. 610) Reasumując, zawarte we wniosku o wykładnie uwagi nie nawiązują do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu, a ich istota sprowadza się do wyrażenia niezadowolenia z zajętego stanowiska – poddaje w wątpliwość ocenę "ważności z mocy prawa" postępowania, podczas gdy instytucja wykładni nie może służyć weryfikacji prawomocnego orzeczenia, jakim niewątpliwie jest wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. art. 168 § 1 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe okoliczności, na podstawie art. 158 w zw. z art. 193 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji. s. Arkadiusz Cudak s. Roman Wiatrowski s. Ryszard Pęk