I FSK 1801/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Roman Wiatrowski, Sędzia NSA Ryszard Pęk (sprawozdawca), Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku K. S. w przedmiocie wykładni wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 marca 2016 r., sygn. akt I FSK 1801/14 w sprawie ze skargi kasacyjnej K. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 540/14 w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 2 grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okresy od lutego do grudnia 2008 r. postanawia: odmówić dokonania wykładni wyroku.

1. Wyrokiem z 24 marca 2016 r., sygn. akt I FSK 1801/14, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną K. S. (dalej skarżący) wniesioną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 maja 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 540/14, oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 2 grudnia 2013 r. w przedmiocie w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okresy od lutego do grudnia 2008 r. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl – dalej CBOSA). 2. W uzasadnieniu wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny, oceniając zasadność podniesionych przez skarżącego zarzutów kasacyjnych stwierdził, że zarzuty te nie zasługiwały na uwzględnienie oraz wyjaśnił przyczyny, z powodu których odmówiono im skuteczności w kwestionowaniu wyroku wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Powyższe ustalenia legły u podstaw wydania wyroku oddalającego skargę kasacyjną na podstawie art. art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). 3. Pismem z 25 października 2021 r. skarżący wystąpił o wykładnię wyroków zapadłych w postępowaniach toczących się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w tym zakończonego wyrokiem będącym przedmiotem oceny w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł wątpliwości dotyczące dokonania przez Naczelny Sąd Administracyjny badania z urzędu nieważności postępowania spowodowanej nienależytym umocowaniem pełnomocnika. Stanowisko to doprecyzował w dalszych pismach procesowych z 4 stycznia 2022 r. W szczególności, w piśmie sygnowanym numerem porządkowym 2/2, skarżący podniósł, że niejasne pozostaje, czy Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że "odpowiadający w tej sprawie p. Z. miał legitymację do wypowiadania się/ odmowy wypowiedzenia się w tej sprawie czy Sąd odstąpił od takiej analizy". W ocenie skarżącego okoliczność ta nie wynikała z uzasadnienia wyroku, gdyż w jego treści brakowało stanowiska o badaniu przez Sąd nieważności z urzędu. Powyższe skutkowało niezrozumieniem, czy Naczelny Sąd Administracyjny w takim przypadku "odstąpił od badania nieważności (postępowania administracyjnego)". 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 1. Złożony w tej sprawie wniosek o wykładnię wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 marca 2016 r., sygn. akt I FSK 1801/14 nie zasługuje na uwzględnienie. 2. W punkcie wyjścia odnotować należy, że zgodnie z art. 158 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd, który wydał wyrok, rozstrzyga postanowieniem wątpliwości co do jego treści. W piśmiennictwie oraz w judykaturze stanowiskiem przyjmuje się, że konieczność dokonania wykładni wyroku zachodzi wówczas, gdy jego treść jest sformułowana w sposób niejasny, który może budzić wątpliwości co do samego rozstrzygnięcia, zakresu powagi rzeczy osądzonej, a także sposobu jego wykonania (por. T. Ereciński [w:] T. Ereciński (red.), J. Gudowski, M. Jędrzejewska, Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego. Część pierwsza..., s. 581 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 lipca 2014 r., sygn. akt I FSK 1530/12 – CBOSA). 3. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwraca się uwagę, że potrzeba wyjaśnienia treści sentencji wyroku, bądź jego uzasadnienia zachodzi wówczas, gdy jest ono niejednoznaczne lub dotknięte zawiłością utrudniającą ustalenie sensu rozstrzygnięcia sprawy. Podkreśla się przy tym, że strona wnioskująca o wykładnię wyroku ma obowiązek wskazać, które konkretne elementy sentencji wyroku lub jego uzasadnienia są dla niej niezrozumiałe, bądź nasuwają określone wątpliwości i dlaczego. Przyjmuje się, że wyjaśnienie wątpliwości nie może przy tym prowadzić do nowej oceny stanu faktycznego lub prawnego ani powodować zmiany merytorycznej rozstrzygnięcia. Wniosek o wykładnię wyroku nie może zmierzać również do wyjaśnienia zawartych w uzasadnieniu orzeczenia wyrażeń prawnych i znaczenia słów ani do polemiki ze stanowiskiem Sądu orzekającego w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 stycznia 2015r., sygn. akt II O 22/15 – CBOSA). 4. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy i analizując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu wniosku o wykładnię wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 marca 2016 r., sygn. akt I FSK 1801/14, w pierwszej kolejności zauważyć należy, że we wniosku tym nie wskazano, które elementy sentencji wyroku albo jego uzasadnienia są niejednoznaczne lub dotknięte zawiłością utrudniającą ustalenie sensu rozstrzygnięcia sprawy. Treść tego wniosku wskazuje natomiast, że skarżący zmierza do uzupełnienia uzasadnienia wyroku o nowe ustalenia faktyczne, które nie były przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego, tj. ustalenie "czy odpowiadający w tej sprawie p. Z. miał legitymację do wypowiadania się/ odmowy wypowiedzenia się w tej sprawie". Co istotne, Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając wniesioną skargę kasacyjną, nie badał kwestii "legitymacji p. Z.". Powyższe przesądza o braku podstaw do dokonania wykładni wyroku w tym zakresie. Podkreślić bowiem jeszcze raz należy, że wyjaśnienie wątpliwości, które mogą być przedmiotem wykładni wyroku nie może prowadzić do nowej oceny stanu faktycznego lub prawnego ani powodować zmiany merytorycznej rozstrzygnięcia, a treść wniosku skarżącego właśnie do tego zmierza. 5. W pozostałym zakresie wniosek skarżącego także zmierza do uzupełnienia uzasadnienia wyroku o stanowisko Naczelnego Sąd Administracyjnego co do badania z urzędu nieważności postępowania spowodowanej nienależytym umocowaniem pełnomocnika. W tym miejscu przypomnieć należy, że stosownie do art. 183 § 1 ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (jest związany jej granicami), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny ze względu na treść powołanego wyżej przepisu związany jest granicami skargi kasacyjnej i poza przypadkami nieważności rozpoznaje skargę kasacyjną w ramach postawionych w niej zarzutów. Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wymieniony w powyższym przepisie zamknięty katalog przyczyn nieważności dotyczy postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Brak stwierdzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny występowania w sprawie uchybień prowadzących do kwalifikowanej wady nieważności postępowania pozwala na rozpoznanie skargi kasacyjnej w granicach zakreślonych jej podstawami, tj. w zakresie podnoszonych w jej treści uchybień materialnoprawnych i proceduralnych, a w przypadku odmówienia zasadności podnoszonym w niej argumentom – oddalenie tego środka zaskarżenia na podstawie 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi 6. W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny, w uzasadnieniu wyroku z 24 marca 2016 r., sygn. akt I FSK 1801/14, w sposób jednoznaczny przesądził o bezzasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, z którymi elementami uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji się zgadza oraz wyczerpująco przedstawił argumentację zawiązaną z przyjętą oceną zarzutów skargi kasacyjnej. Podkreślić należy, że z treści wniosku o wykładnię wyroku wynikało jednoznacznie, że "brak stanowiska NSA co do nieważności" nie dotyczył postępowania sądowoadministracyjnego lecz postępowania podatkowego prowadzonego przez organy podatkowe. Powołano się bowiem na "(...) ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym" (pismo z 25 października 2021 r. k. 167) oraz na to, że "(...) pozostali wspólnicy spółki cywilnej (pełnomocnika) mogą twierdzić, że nie mieli wiedzy o toczącym się postępowaniu administracyjnym bądź pan Z. nie był upoważniony do reprezentacji spółki cywilnej doradców podatkowych" (pismo z 5 stycznia 2022 r.) Także argumentacja przedstawiona w piśmie z 17 stycznia 2022 r. dotyczyła problematyki umocowania pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym. 7. Nie budziło przy tym wątpliwości to, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika (doradcę podatkowego), który w jego imieniu wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz został prawidłowo zawiadomiony o rozprawie, która odbyła się 28 maja 2014 r. Także ustanowiony przez skarżącego pełnomocnik wniósł w jego imieniu skargę kasacyjną oraz został prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy, która odbyła się 10 marca 2016 r. przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Tymczasem – jak już zostało odnotowane – przyjęty w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zamknięty katalog przyczyn nieważności dotyczy postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Przyczyny te nie obejmują nieważności postępowania podatkowego, gdyż w tym zakresie podstawy nieważności decyzji podatkowej zostały wymienione w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest obowiązany udzielać stronie, będącej zastępowaną w postępowaniu kasacyjnym przez profesjonalnego pełnomocnika, pouczeń lub wyjaśnień co do przyjętych ocen prawnych. Uwzględnienie wniosku w przedmiocie wykładni orzeczenia nie może być podyktowane potrzebą udzielania odpowiedzi na kreowane przez stronę pytania (postanowienie NSA z 10 lutego 2012 r., sygn. akt I OZ 78/12; M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz [w] red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2013, str. 610) 8. W podsumowaniu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że argumenty przedstawione we wniosku o wykładnię wyroku nie nawiązują w żaden sposób do postępowania sądowoadmistracyjnego oraz do oceny zarzutów skargi kasacyjnej przedstawionej w wyroku z 24 marca 2016 r,. sygn. akt I FSK 1801/14. Ich istota sprowadza się do kwestii reprezentacji i "ważności z mocy prawa" postępowania administracyjnego (podatkowego), podczas gdy instytucja wykładni nie może służyć weryfikacji prawomocnego orzeczenia, jakim niewątpliwie jest wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. art. 168 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Mając na względzie powyższe okoliczności, na podstawie art. 158 w związku z art. 193 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji. s. Arkadiusz Cudak s. Roman Wiatrowski s. Ryszard Pęk