I FSK 1492/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki, Sędzia NSA Danuta Oleś (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Adam Nita, Protokolant Małgorzata Bojarska, po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi K.K. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2020 r., sygn. akt I FSK 507/20 oddalającego skargę kasacyjną K.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt III SAB/Wa 46/19 w sprawie ze skargi K.K. w przedmiocie bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie w sprawie rozpoznania odwołania od decyzji oddala skargę o wznowienie postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 22 lipca 2022 r., sygn. akt I FSK 507/20, oddalił skargę kasacyjną K.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 listopada 2019 r., sygn. akt III SAB/Wa 46/19, w sprawie ze skargi K.K. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie postępowania w sprawie rozpoznania odwołania od decyzji. K.K. (dalej: "strona" lub "skarżący") wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego wskazanym powyżej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lipca 2022 r. Skarżący powołał się na wystąpienie przesłanki z art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") wskutek niedoręczenia zawiadomienia o terminie rozprawy w trybie i terminie określonym w art. 91 § 2 p.p.s.a. oraz pozbawienie tym strony możliwości działania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania pełnomocnik skarżącego wskazał, że nigdy nie został zawiadomiony o terminie rozprawy kasacyjnej, gdyż na adres pełnomocnika nigdy nie podjęto w sposób realny (a nie fikcyjny) próby doręczenia korespondencji zawierającej zawiadomienie o terminie rozprawy kasacyjnej, jak też nie dokonano jakiejkolwiek awizacji pisemnej ww. korespondencji. W konsekwencji pełnomocnik nie wiedział o terminie rozpraw, a o fakcie jej przeprowadzenia dowiedział się z korespondencji sądowej zwierającej odpis wyroku z uzasadnieniem tj. dopiero 21 września 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga o wznowienie postępowania nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpatrywana skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lipca 2020 r., sygn. akt I FSK 507/20 została oparta na ustawowej podstawie wznowienia postępowania określonej w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 270 p.p.s.a., w przypadkach przewidzianych w dziale VII tej ustawy można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania ma charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Nadzwyczajny charakter instytucji wznowienia postępowania nakazuje interpretować przyczyny wznowienia postępowania w sposób ścisły. W myśl art. 280-282 p.p.s.a. rozpoznanie skargi o wznowienie postępowania następuje w dwóch etapach. W pierwszym z nich sąd bada pod względem formalnym (na posiedzeniu niejawnym) dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania, tj. czy skarga została wniesiona w terminie oraz czy skarżący wskazał ustawową przyczynę uzasadniającą żądanie wznowienia. Na tym etapie sąd nie bada ani rzeczywistego istnienia podstawy, ani jej trafności, a jedynie fakt jej powołania. Podstawą tej oceny są twierdzenia zawarte w skardze o wznowienie postępowania. W sytuacji gdy skarga o wznowienie postępowania została wniesiona po terminie lub gdy z samego uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi, skarga jako pozbawiona ustawowych podstaw wznowienia postępowania podlega odrzuceniu (por. postanowienia NSA: z 5 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 1057/12; z 7 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 1285/12 i z 16 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 2607/12 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Gdy nie zachodzi podstawa do odrzucenia skargi o wznowienie postępowania (skarga jest dopuszczalna, została wniesiona w terminie i istnieje powoływana w niej podstawa wznowienia), rozpoczyna się drugi etap postępowania, w którym sąd rozpoznaje sprawę merytorycznie. Przedmiotem wznowionego postępowania jest ocena wpływu wskazanej podstawy wznowienia na treść poprzedniego rozstrzygnięcia. Negatywny wynik tej oceny, a więc gdy powołane podstawy wznowienia wprawdzie istnieją, ale nie pozostają w związku przyczynowym z treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia, sprawia, że skarga o wznowienie postępowania podlega oddaleniu (por. postanowienia NSA: z 4 września 2013 r., sygn. akt I FSK 1424/13; z 23 października 2012 r., sygn. akt II OSK 2531/12 - publ. CBOSA). Nadzwyczajny charakter instytucji wznowienia postępowania powoduje, iż przyczyny wznowienia postępowania winny być interpretowane w sposób ścisły. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie było podstaw do odrzucenia skargi o wznowienie postępowania. W myśl art. 277 p.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lipca 2020 r., sygn. akt I FSK 507/20 została oparta na ustawowej podstawie wznowienia postępowania z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania [...]. Wskazana niemożność działania, czyli niemożność obrony swoich praw, jest pozbawieniem możliwości podejmowania w postępowaniu sądowym czynności procesowych. Przy czym pozbawienie strony możliwości działania musi być skutkiem naruszenia przepisów prawa przez sąd w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, którego dotyczy skarga o wznowienie. Z treści w/w przepisu wynika, iż koniecznym jest wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy naruszeniem prawa procesowego, a pozbawieniem możliwości działania strony. O pozbawieniu możności działania można zatem mówić jedynie wówczas, gdy z przyczyny leżącej poza stroną zainteresowaną nie mogła ona wziąć udziału w postępowaniu lub w istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień. Rozważania w przedmiocie zasadności skargi o wznowienie postępowania sądowego należy rozpocząć od analizy czynności poprzedzających wydanie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lipca 2020 r. Po wniesieniu skargi kasacyjnej przez pełnomocnika skarżącego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 listopada 2019 r., sygn. akt III SAB/Wa 46/19 Przewodnicząca Wydziału I Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 15 czerwca 2020 r. wydała zarządzenie o wyznaczeniu terminu rozprawy w tej sprawie. Zawiadomienie o terminie posiedzenia 22 czerwca 2020 r. wysłano do pełnomocnika skarżącego, r.pr. K.J. Wskazane wyżej zawiadomienie wraz z pouczeniem, zgodnie z adnotacjami na kopercie, zostało awizowane pierwszy raz w dacie 23 czerwca 2020 r., a następnie drugi raz 3 lipca 2020 r., po czym zostało zwrócone do nadawcy z uwagi na niepodjęcie go z placówki pocztowej w terminie. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, wbrew twierdzeniom wnoszącego skargę o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem NSA, przesłanka wznowienia postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a., wskazana w niniejszej skardze, nie ziściła się. O pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania (por. wyrok NSA z 9 grudnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1144/10 publ. - CBOSA) albo gdy z przyczyny niezależnej od strony zainteresowanej nie mogła ona wziąć udziału w postępowaniu lub w istotnej jego części (wyrok NSA z 24 sierpnia 2010 r., sygn. akt II OSK 131/10, publ. - CBOSA). Brak możności działania jest wyrazem naruszenia procedury, polegającym na tym, że dany podmiot miał ustawowe prawo czynnego udziału w postępowaniu, lecz został tego prawa w praktyce pozbawiony (por. wyroki NSA: z 20 maja 2003 r., sygn. akt II SAB 18/03; z 27 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 2213/17 - publ. CBOSA). Żadna z tych sytuacji w analizowanej sprawie nie miała miejsca. Zawiadomienie o terminie posiedzenia NSA w dniu 22 lipca 2020 r. zostało skierowane do pełnomocnika strony na prawidłowy adres, wskazany w skardze kasacyjnej. Pod ten adres również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonywał na wcześniejszym etapie postępowania, doręczania pism sądowych i były one przez pełnomocnika odbierane. Przesyłka zawierająca wspomniane zawiadomienie o terminie rozprawy została awizowana podwójnie, pierwszy raz 23 czerwca 2020 r. Koperta jest prawidłowo ostemplowana i opisana czytelnie, nie zawiera nieprzewidzianych skreśleń. Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że procedura doręczania przesyłki i oczekiwania na odbiór w urzędzie pocztowym przebiegła nieprawidłowo. Z tego powodu przesyłkę z zarządzeniem o terminie posiedzenia sądu należało uznać za doręczoną skutecznie w trybie tzw. doręczenia zastępczego. W skardze o wznowienie postępowania skarżący formułował ustawowe podstawy wznowienia postępowania sądowego, jednak w rzeczywistości podstawy te nie zostały w sposób prawidłowy wykazane. Skarżący powołuje się na fakt występowania nieprawidłowości w doręczaniu przesyłek na adres pełnomocnika. Na poparcie swoich twierdzeń do skargi załączono dwa pisma Poczty Polskiej S.A. (z 28 lutego 2019 r. oraz z 20 września 2020 r.) dotyczące pozytywnego rozpoznania reklamacji składanych przez r.pr. K.J. w odniesieniu do innych przesyłek. Nie wykazano jednak stosowną dokumentacją (np. pismem reklamacyjnym i odpowiedzią poczty), aby w odniesieniu do przesyłki zawierającej zawiadomienie o terminie posiedzenia 22 czerwca 2020 r. także takie rzeczywiste nieprawidłowości miały miejsce. Natomiast analiza zapisów na znajdujących się w aktach niniejszej sprawy kopercie i urzędowym potwierdzeniu odbioru, prowadzą do jednoznacznych wniosków co do prawidłowości doręczenia tej przesyłki. Z tego powodu twierdzenia w tym zakresie należy uznać za całkowicie gołosłowne. Nie może być skutecznie rozpoznany zawarty w skardze o wznowienie wniosek "o dopuszczenie dowodu z przesłuchania pełnomocnika skarżącego K.J. (...) na okoliczności niedoręczenia ww. korespondencji i braku pierwszej oraz drugiej awizacji spornej korespondencji" (str. 2 skargi). W myśl art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z powołanego przepisu wynika wprost, iż można przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe jedynie z dokumentów, a zatem nie ma możliwości aby przesłuchać pełnomocnika strony, o co wnosi się w skardze o wznowienie. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Sędzia WSA (del.) Sędzia NSA Sędzia NSA Adam Nita Janusz Zubrzycki Danuta Oleś (spr.)