I FSK 1381/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki, Sędzia NSA Barbara Wasilewska (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Wojciech Stachurski, Protokolant Marta Sokołowska-Juras, po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 grudnia 2012 r. sygn. akt III SA/Gl 1408/12 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 29 grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 maja 2012 r. w sprawie o sygn. III SA/Gl 778/10 w przedmiocie podatku od towarów i usług oddala skargę kasacyjną.

Zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 1408/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A.P.(zwanego w dalszej części uzasadnienia "skarżącym" lub "stroną skarżącą") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 29 grudnia 2009 r. w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 maja 2012 r. w sprawie o sygn. III SA/Gl 778/10 w przedmiocie podatku od towarów i usług. Stan sprawy przedstawiony przez Sąd I instancji A.P. domagał się wznowienia postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 17 maja 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 778/10. Jako podstawę skargi wskazał art. 271 pkt 2 w zw. z art. 109 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270; zwanej dalej "P.p.s.a."), podnosząc, że na skutek naruszenia tegoż przepisu został pozbawiony możliwości działania, a przed uprawomocnieniem się wyroku niemożliwość działania nie ustała. W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania podniósł, iż pismem z 2 maja 2012 r. wniósł o odroczenie rozprawy wyznaczonej na 17 maja 2012 r., uzasadniając wniosek złym stanem swego zdrowia. Do wniosku dołączył orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności czasowo do 31 grudnia 2012 r. Wskazał, że analogiczne dokumenty składał również przed terminami poprzednich rozpraw, które były z tego powodu odraczane. Podniósł, że jest po operacji krtani, nie mówi, jest pod stałą opieką lekarską. Sąd I instancji wydał w dniu 17 maja 2012 r. wyrok, mimo że znał przeszkodę która uniemożliwiła skarżącemu uczestnictwo w rozprawie. Nadmienił, że od początku wyrażał wolę uczestniczenia w rozprawie i skorzystania z przysługujących mu praw. Dodatkowo wyjaśnił, że w piśmie procesowym z 13 grudnia 2012 r. wniósł o odroczenie rozprawy w sprawie skargi o wznowienie postępowania, wyznaczonej na 19 grudnia 2012 r. bądź o jej odwołanie i zawieszenie postępowania uzasadniając ją stanem zdrowia i faktem, że jest po całkowitym usunięciu krtani i w ogóle nie mówi, co uniemożliwia mu zarówno uczestnictwo w rozprawie, jak i ustanowienie pełnomocnika, gdyż w takim przypadku musiałby nawiązać z nim kontakt, co nie jest jeszcze możliwe. Rozważania Sądu I instancji: Sąd I instancji uznał, że skarga o wznowienie postępowania nie zasługuje na uwzględnienie. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, że w aktach sprawy znajduje się pismo z 13 grudnia 2010 r., w którym Sąd pouczył skarżącego, że może on skorzystać z pomocy pełnomocnika, a w wezwaniu z 16 września 2011 r. Sąd ponownie pouczył skarżącego o możliwości ustanowienia pełnomocnika, a także wskazał, iż w przypadku braku środków na pokrycie kosztów jego udziału istnieje możliwość ustanowienia takiego pełnomocnika z urzędu. Z żadnej z tych możliwości skarżący nie skorzystał. Podkreślono, że brak udziału strony w postępowaniu był spowodowany przeszkodą znaną Sądowi, tym niemniej nie była to przeszkoda, której nie można przezwyciężyć. Strona była pouczona o możliwości ustanowienia pełnomocnika do reprezentowania jej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w tym także pełnomocnika z urzędu, lecz z możliwości tej nie skorzystała. W ocenie Sądu – wbrew stanowisku strony - ustanowieniu pełnomocnika nie stał na przeszkodzie fakt, że strona nie mówi, gdyż w toku postępowania sądowego w sprawie III SA/Gl 778/10 skarżący zajmował stanowisko i kierował do Sądu wnioski w formie pism procesowych, a nawet osobiście stawiał się w Sądzie celem ich złożenia i odbioru żądanych przez niego dokumentów i nic nie stało na przeszkodzie, aby w analogiczny sposób kontaktował się z pełnomocnikiem. Wobec osobistych działań skarżącego, Sąd I instancji uznał, że nie zasługuje na uwzględnienie jego stwierdzenie, że nie może pisać i kontaktuje się z Sądem za pośrednictwem osoby trzeciej. Sąd wskazał, że na potwierdzenie tej tezy skarżący nie przedłożył żadnych dowodów, a druki L-4 znajdujące się w aktach zostały wydane przez specjalistę otolaryngologa i specjalistę onkologii klinicznej (ze wskazaniem, że chory może chodzić). Sam skarżący wskazuje zaś tylko na swą chorobę związaną ze schorzeniem onkologicznym krtani, a nie jakieś inne choroby uniemożliwiające mu pisanie. Osobiste pisma procesowe strona sporządzała także w sprawie niniejszej. Sąd zaznaczył jednocześnie, że sam skarżący wskazał, że stan uniemożliwiający mu kontakt słowny istnieje od lipca 2010 r., a więc – na dzień rozpoznania sprawy niniejszej - prawie dwa i pół roku i nie ustał skoro skarżący nań się powołuje i wskazuje na brak możliwości nawiązania kontaktu werbalnego. Jednocześnie zaznaczono, że sąd administracyjny powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy i dążyć do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu, co wskazuje, że przesłanki odroczenia rozprawy wskazane w art. 109 P.p.s.a. - jako stanowiące wyjątek od tej zasady - winny być interpretowane ściśle. Skarga kasacyjna Pełnomocnik skarżącego zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie: 1. art. 282 P.p.s.a. przez jego pominięcie w trakcie wyrokowania oraz w uzasadnieniu wyroku; 2. art. 93 pkt 5 P.p.s.a. polegające na braku pouczenia w zawiadomieniu o rozprawie w dniu 21 grudnia 2012 r., że na rozprawie może zapaść wyrok; 3. art. 106 § 2 w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. z powodu niemożności zajęcia stanowiska w sprawie przez zgłoszenie żądań, wniosków, złożenia wyjaśnień oraz wskazania podstaw prawnych i faktycznych swoich żądań przez stronę pozbawioną całkowicie zdolności do samodzielnej egzystencji przy braku komunikacji słownej z towarzyszącym niedosłuchem; 4. naruszenia art. 271 pkt 2 P.p.s.a. przez pominięcie, że w skutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możliwości działania, a niemożność ta nie ustała przed uprawomocnieniem się orzeczenia w sprawie o sygn. III SA/Gl 778/10. W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie powyższego wyroku i przekazanie sprawy WSA w Gliwicach do ponownego rozpoznania, a ponadto zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono w pierwszej kolejności, że Sąd I instancji szerzej nie odniósł się do kwestii oceny zasadności zgłoszonej przez skarżącego podstawy prawnej wznowienia postępowania. Uzasadniając zarzut naruszenia art. 93 pkt 5 P.p.s.a. autor skargi kasacyjnej wskazał, że w zawiadomieniu z dnia 22 listopada 2012 r. o rozprawie w dniu 19 grudnia 2012 roku WSA nie pouczył strony, że na rozprawie może zapaść wyrok, który nie podlega doręczeniu stronie, a którego zaskarżenie będzie możliwe po uprzednim złożeniu wniosku o jego uzasadnienie w terminie 7-dni od ogłoszenia tego wyroku. Wprawdzie w zawiadomieniu tym w pkt 1 pouczenia widnieje zapis: "Niestawiennictwo stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy", jednakże dla strony działającej bez profesjonalnego pełnomocnika taki zapis jest niezrozumiały. Ponadto podniesiono, że kontakt ze stroną jest możliwy wyłącznie za pośrednictwem osoby stale z nią przebywającej. Stąd wszelka korespondencja strony dokonywana była z pomocą żony. Wszystkie czynności w Sądzie wykonywała żona, a skarżący w tym czasie siedział w czytelni akt i jedyną czynnością jaką dokonał samodzielnie było złożenie podpisu. Wskazano również, że strona ma prawo na rozprawie zgłaszać m.in. żądania, wnioski, składać wyjaśnienia i popierać skargę. W zaistniałej sytuacji z tego prawa nie mogła skorzystać, co doprowadziło do naruszenia 106 § 2 w związku z art. 183 § 2 P.p.s.a. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Nie może być uznany za trafny zarzut naruszenia art. 282 § 2 P.p.s.a. przez jego pominięcie w trakcie wyrokowania oraz w uzasadnieniu wyroku. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd stosownie do okoliczności oddala skargę o wznowienie postępowania albo uwzględniając ją zmienia zaskarżone orzeczenie albo je uchyla i skargę odrzuca lub postępowanie umarza. Faktem jest, że Sąd pierwszej instancji rozstrzygając sprawę skargi o wznowienie postępowania sądowego, jako podstawę wyroku wskazał art. 151 P.p.s.a., a nie art. 282 § 2 P.p.s.a. Jednakże norma art. 282 § 2 P.p.s.a. ma charakter procesowy, a zatem jej pominięcie mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku, gdyby – stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a. – doszło do takiego jej naruszenia, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący w skardze kasacyjnej nie wykazał natomiast takiego wpływu na wynik rozstrzygnięcia, mylnego podania przez Sąd pierwszej instancji jako podstawy oddalenia skargi o wznowienie – art. 151, zamiast art. 282 § 2 P.p.s.a. Nie jest także trafny zarzut naruszenia art. 93 pkt 5 P.p.s.a., który stanowi, że w zawiadomieniu o posiedzeniu oznacza się skutki niestawiennictwa. Skarżący stwierdza, że do naruszenia tego przepisu doszło poprzez brak pouczenia w zawiadomieniu o rozprawie w dniu 19 grudnia 2012 r., że na rozprawie może zapaść wyrok. Jednak sam skarżący przyznaje w skardze kasacyjnej, że w zawiadomieniu tym zawarte jest pouczenie, że "niestawiennictwo stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy". Tego rodzaju pouczenie pomieszczone w zawiadomieniu o terminie rozprawy jednoznacznie wskazuje, że w przypadku gdy Sąd uzna, że niestawiennictwo strony nie ma charakteru usprawiedliwionego, jej nieobecność "nie wstrzymuje rozpoznania sprawy", czego jednoznaczną konsekwencją jest możliwość zakończenia jej na wyznaczonej rozprawie – wyrokiem. Nie można zatem zgodzić się ze skarżącym, że zawarte w zawiadomieniu o terminie rozprawy pouczenie, nie stanowiło dla niego informacji, że "rozpoznanie sprawy" oznacza wydanie w niej wyroku. W konsekwencji powyższego za bezpodstawny należy uznać zarzut naruszenia art. 106 § 2 P.p.s.a., zgodnie z którym "po złożeniu sprawozdania, strony - najpierw skarżący, a potem organ - zgłaszają ustnie swoje żądania i wnioski oraz składają wyjaśnienia. Strony mogą ponadto wskazywać podstawy prawne i faktyczne swych żądań i wniosków. Przewodniczący udziela głosu pozostałym stronom według ustalonej przez siebie kolejności". Oczywiste jest, że w sytuacji niestawiennictwa strony, które nie zostaje uznane za stanowiące podstawę odroczenia rozprawy, strona ta pozbawiona jest uprawnień jakie daje norma art. 106 § 2 P.p.s.a. Istotne jest zatem , czy w sprawie tej Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że Sąd rozpoznający sprawę pod nieobecność skarżącego, nie naruszył normy art. 109 P.p.s.a. stanowiącej, że "Rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności". Skarżący nie sformułował jednak zarzutu błędnej oceny przez Sąd pierwszej instancji zarzutu naruszenia art. 109 P.p.s.a. Przy braku zaś wykazania naruszenia tego przepisu, czyli wykazania, że rozprawa w dniu 19 grudnia 2012 r. powinna zostać odroczona przez WSA w Gliwicach – brak podstaw do stwierdzenia zasadności zarzutu naruszenia art. 106 § 2 P.p.s.a. Za chybiony też należy uznać sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 271 pkt 2 P.p.s.a. "przez pominięcie, że na skutek naruszenia przepisów prawa strona była pozbawiona możliwości działania, a niemożność ta nie ustała przez uprawomocnienie się orzeczenia w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 775/10". Zgodnie z tym przepisem można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, m.in., jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Pozbawienie strony możności działania oznacza pozbawienie strony możliwości obrony jej praw na skutek naruszenia przepisów prawa. Konieczne jest zatem wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem możliwości działania. Strona skarżąca formułując ww. zarzut naruszenia art. 271 pkt 2 P.p.s.a. nie wskazała jednak naruszenie jakiego przepisu prawa procesowego przez WSA, pozbawiło stronę możliwości działania. Niewątpliwie w kontekście okoliczności rozpoznawanej sprawy Stronie zapewne chodziło właśnie o ww. art. 109 P.p.s.a., gdyż w sytuacji niezasadnego rozpoznania sprawy pod nieobecność strony, pozbawiającego jej możliwości udziału na rozprawie, zachodziłaby przesłanka nieważności stanowiąca podstawę do wznowienia postępowania, lecz jak stwierdzono nie sformułowano w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia tego przepisu, w związku z tym Sąd kasacyjny – związany po myśli art. 183 § 1 P.p.s.a. jej granicami (sformułowanymi zarzutami) – bez postawienia zarzutu naruszenia tego przepisu, nie jest w stanie stwierdzić, czy doszło do jego naruszenia, tzn. czy Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, że w sprawie WSA zakończonej wyrokiem z dnia 17 maja 2012 r. nie doszło do naruszenia art. 109 P.p.s.a. Brak zaś takiego stwierdzenia, czyni zarzut naruszenia art. 271 pkt 2 P.p.s.a. – bezzasadnym. W świetle powyższego wobec braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 184 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji wyroku. Z uwagi na brak ku temu stosownej podstawy prawnej (por. postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2010 r., sygn. akt II FZ 579/10), nie orzeczono o kosztach postępowania kasacyjnego w sprawie o wznowienie postępowania sądowego.