I FSK 131/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku M. [...] Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w L. o dopuszczenie do udziału w charakterze uczestnika w sprawie ze skargi kasacyjnej Syndyka masy upadłości M. [...] Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 września 2016 r. sygn. akt I SA/Lu 247/16 w sprawie ze skargi Syndyka masy upadłości M. [...] Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 22 stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od marca do grudnia 2011 r. postanawia odmówić dopuszczenia M. [...] Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w L. do udziału w postępowaniu kasacyjnym w charakterze uczestnika.

Wyrokiem z 15 września 2016 r., sygn. akt I SA/Lu 247/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę Syndyka masy upadłości M. [...] Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej (dalej: Syndyk) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z 22 stycznia 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od marca do grudnia 2011 r. Skargę kasacyjną od przedmiotowego wyroku wniósł Syndyk. W toku postępowania kasacyjnego, pismem z 29 stycznia 2018 r., doradca podatkowy D. P., działając na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez zarząd M. [...] Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej (dalej: spółka), na podstawie art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), dalej: p.p.s.a., zgłosił udział spółki w sprawie w charakterze uczestnika postępowania. W uzasadnieniu pisma wskazano, że sprawa dotyczy żywotnych interesów samej spółki, jak i członków jej zarządu, będących jednocześnie wspólnikami spółki, dlatego też konieczna jest reprezentacja stanowiska spółki w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 33 § 1 p.p.s.a. osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Jeżeli jednak wynik postępowania sądowego nie dotyczy interesu prawnego osoby, o której mowa w ww. przepisie, a żąda ona dopuszczenia do udziału w postępowaniu, sąd wydaje na posiedzeniu niejawnym postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie, na które przysługuje zażalenie (art. 33 § 1a cytowanej ustawy). W myśl ponadto art. 33 § 2 p.p.s.a., udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Na tej właśnie ostatniej podstawie prawnej swoje żądanie dopuszczenia do udziału w postępowaniu kasacyjnym w charakterze uczestnika oparła spółka. Mając na uwadze powyższe zauważyć należy, że przedmiotem postępowania kasacyjnego w rozpoznawanej sprawie są prawa i obowiązki podatkowe spółki, jako podmiotu, wobec którego Sąd Rejonowy Lublin - Wschód, postanowieniem z 22 października 2013 r., sygn. akt [...], ogłosił upadłość obejmującą likwidację majątku dłużnika (k. 146 akt). Niniejsze postępowanie kasacyjne bez wątpienia dotyczy zatem interesu prawnego spółki. Zgodnie jednakże z art. 144 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 2171, ze zm.), dalej: p.u., po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu (ust. 1). Postępowania, o których mowa w ust. 1, syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym (ust. 2). Powyższe oznacza (co trafnie dostrzeżono również w piśmie spółki z 29 stycznia 2018 r.), że syndyk masy upadłości jest stroną w znaczeniu formalnym (procesowym) postępowania dotyczącego masy upadłości, upadły zaś zachowuje status strony takiego postępowania w ujęciu materialnoprawnym, tj. jako podmiot praw i obowiązków wchodzących w skład masy upadłości, a dochodzonych w danym postępowaniu. Na skutek ogłoszenia upadłości upadły traci więc na rzecz syndyka masy upadłości zarząd majątkiem wchodzącym w skład tej masy oraz prawo do reprezentowania, występowania we własnym imieniu w stosunkach prawnych wszelkiego rodzaju (w tym procesowych), dotyczących masy upadłości. W konsekwencji pomimo, że w rozpoznawanej sprawie spółka (upadły) zachowuje status strony postępowania kasacyjnego w ujęciu materialnoprawnym, brak jest po jej stronie legitymacji procesowej do działania w tym postępowaniu. Legitymację taką wyłączają bowiem wprost przepisy Prawa upadłościowego (art. 144 cytowanej ustawy). W rezultacie brak jest też możliwości dopuszczenia spółki do udziału w charakterze uczestnika w postępowaniu, w którym na jej rzecz działa Syndyk. Działanie takie byłoby sprzeczne z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa (cytowany wyżej art. 144 p.u.), a poza tym prowadziło do rozwiązań absurdalnych. Zgodnie z tym co przedstawiono powyżej, spółka jest przecież stroną postępowania kasacyjnego, z tym zastrzeżeniem, że na jej rzecz w tym postępowaniu działa Syndyk. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 33 § 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.