I FSK 128/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Wiatrowski po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku O. [...] o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika w sprawie ze skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Wr 366/19 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. we W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 5 lutego 2019 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2012 r. postanawia odmówić dopuszczenia O. [...] do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika.

W piśmie z dnia 31 stycznia 2020 r., złożonym w związku z toczącym się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym postępowaniem w sprawie ze skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Wr 366/19, O. [...] wniosło o dopuszczenie do udziału w tym postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze uczestnika. W uzasadnieniu swojego wniosku organizacja wskazała na istotne znaczenie rozstrzygnięcia sprawy nie tylko dla stron postępowania, ale i dla interesu społecznego/publicznego. W odpowiedzi na wystosowane przez Naczelny Sąd Administracyjny do strony postępowania wezwanie o przedstawienie stanowiska, co do powyższego wniosku, podatnik wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu swego pisma podatnik zwrócił przede wszystkim uwagę na to, że dopuszczenie organizacji do postępowania może wywołać dla niego niekorzystne skutki, zwłaszcza w zakresie udostępnienia wrażliwych danych, zaznaczając przy tym, że reprezentuje go profesjonalny pełnomocnik, który daje rękojmię dbania o najlepszy interes podatnika w postępowaniu. Ponadto spółka wskazała na brak interesu społecznego uzasadniającego przystąpienie Stowarzyszenia do niniejszego postępowania oraz powołanie błędnej podstawy prawnej złożonego wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej p.p.s.a.) udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Przepis art. 25 § 4 p.p.s.a. przyznaje zdolność sądową organizacjom społecznym, choćby nie posiadały one osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. W postanowieniu z dnia 12 września 2019 r., II FSK 1712/19, Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że istotą udziału organizacji społecznej zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i sądowoadministracyjnym, nie jest zaspokojenie "partykularnych interesów" samej organizacji, ale zapewnienie szeroko pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem. W literaturze podnosi się, że udział organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym nie może powodować naruszenia sfery prywatności innej osoby - strony postępowania administracyjnego. Strony powinny być chronione przed swoistym "wścibstwem" organów takiej organizacji czy też chęcią wywarcia presji przez bezpodstawne upublicznienie sprawy (J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. CH Beck, Warszawa 2009, s. 207-208). Nie ma żadnych przeszkód, aby pogląd ten - prezentujący istotę udziału organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym - odnieść do postępowania sądowoadministracyjnego. Także w tym postępowaniu, bowiem udział organizacji społecznej w charakterze uczestnika tego postępowania, niezależnie od tego, że ustawodawca w art. 33 § 2 p.p.s.a. sformułował jako przesłankę tego udziału wyłącznie warunek, aby sprawa dotyczyła zakresu statutowej działalności takiej organizacji, musi służyć kontroli społecznej nad postępowaniem. Powinność działania w interesie publicznym (zbiorowym) organizacji społecznej wynika już z samej istoty tej organizacji. W rezultacie należy uznać, że sąd administracyjny, rozpoznając zgłoszony przez organizację społeczną w trybie art. 33 § 2 p.p.s.a. wniosek takiej organizacji o dopuszczenie jej do udziału w sprawie dotyczącej innego podmiotu, powinien badać, czy udział ten służy podstawowemu celowi wprowadzonego przez ten przepis rozwiązania, to jest zapewnieniu kontroli społecznej nad postępowaniem. Sąd rozpoznający daną sprawę, więc niezależnie od mniej lub bardziej szczegółowych postanowień statutu takiej organizacji, ma prawo badać, czy w istocie dopuszczenie organizacji do udziału w sprawie będzie realizacją owej kontroli społecznej (por. postanowienie NSA wydane w składzie siedmiu sędziów z 28 września 2009 r., II GZ 55/09). Kontynuując swój wywód Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 września 2019 r. wskazał, że sprawa II FSK 1712/19 jest sprawą z zakresu prawa podatkowego. Z tego względu Sąd zwrócił uwagę, że w art. 133a Ordynacji podatkowej wskazano, że jedną z koniecznych przesłanek możliwości wstąpienia organizacji społecznej do postępowania w sprawie dotyczącej innej osoby jest zgoda tej osoby. Zgoda powinna być wyrażona wyraźnie i nie można jej domniemywać. Zgoda rozwiązuje kwestię ochrony tajemnicy skarbowej. Skoro osoba, której dotyczą prawnie chronione informacje, wyraża akceptację na uczestniczenie w postępowaniu organizacji społecznej, osoba ta godzi się na udostępnienie określonych informacji osobom reprezentującym organizację społeczną. Sąd stwierdził, że choć w przepisach regulujących postępowanie przed sądami administracyjnymi nie jest wymagana zgoda stron na dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu sądowym, to jednak uznać należy, że udział w tym postępowaniu organizacji społecznej w sprawie dotyczącej interesu innej osoby ma na celu zagwarantowanie lepszej ochrony praw stron i ich wsparcie w toku postępowania. Z tego względu Sąd uznał, że wyrażony przez pełnomocnika skarżącej brak zgody odnoszący się do wniosku organizacji społecznej, stoi na przeszkodzie dopuszczeniu jej do udziału w sprawie. Oponowanie wobec uwzględnienia wniosku wskazuje na to, że strona nie godzi się na udostępnienie prawnie chronionych informacji osobom reprezentującym organizację społeczną. Skoro natomiast organizacja społeczna, która wnosi o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, ma działać na poczet strony postępowania, która to strona nie godzi się na wstąpienie tej organizacji do postępowania, dopuszczenie organizacji społecznej byłoby niecelowe. Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrujący wniosek złożony w niniejszej sprawie przedstawione w postanowieniu z 12 września 2019 r., II FSK 1712/19, stanowisko popiera w pełni. Również badana sprawa jest sprawą podatkową, której akta zawierają szereg danych wrażliwych objętych, co do zasady tajemnicą skarbową. Należy w związku z tym zaznaczyć, że skoro strona niniejszego postępowania sądowego nie wyraziła zgody na dopuszczenie do udziału w tym postępowaniu O. [...], brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku tej organizacji społecznej. Końcowo warto dodać, że słusznie podatnik w odpowiedzi na wniosek o dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu wskazał na błędną podstawę prawną, którą organizacja ta powołała w złożonym przez siebie wniosku. Stowarzyszenie winno jako podstawę prawną swojego wniosku wskazać art. 33 § 2 p.p.s.a., nie zaś jak uczyniło to w piśmie z 31 stycznia 2020 r. art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 33 § 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny odmówił dopuszczenia wskazanej organizacji społecznej do udziału w niniejszym postępowaniu w charakterze uczestnika.