I FPP 5/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, Sędzia NSA Danuta Oleś (spr.), Sędzia WSA (del.) Adam Nita, Protokolant Jan Żołądź, po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi na przewlekłość postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy do toczącego się postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 861/21 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w T. z dnia 26 października 2021 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2016 r. do października 2017 r. postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.

A. sp. z o.o. z siedzibą w S. pismem z 15 listopada 2021 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w T. z 26 października 2021 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2016 r. do października 2017 r. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 22 grudnia 2021 r. A. sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej: "spółka" lub "skarżąca") została wezwana do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi. Spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy i postanowieniem z 11 marca 2022 r., sygn. akt I SPP/Bd 11/22, referendarz sądowy odmownie załatwił ten wniosek. Następnie w wyniku rozpoznania sprzeciwu złożonego od rozstrzygnięcia referendarza sądowego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wydał postanowienie z 14 kwietnia 2022 r., w którym utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Spółka ponownie została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi, a wezwanie doręczono pełnomocnikowi spółki 25 kwietnia 2022 r. W odpowiedzi na powyższe spółka powtórnie złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z 5 lipca 2022 r., sygn. akt I SPP/Bd 79/22, referendarz sądowy odmówił zmiany postanowienia z 11 marca 2022 r., sygn. akt I SPP/Bd 11/22. Spółka wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z 4 listopada 2022 r. umorzył postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jako podstawę tego rozstrzygnięcia WSA w Bydgoszczy wskazał na fakt wydania przez ten Sąd postanowienia z 13 maja 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 861/21, odrzucającego skargę spółki z uwagi na nieuiszczenie wpisu sądowego, utrzymanego w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 9 września 2022 r., sygn. akt I FZ 183/22. W tych okolicznościach WSA w Bydgoszczy uznał, że stosowanie do treści art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy stało się zbędne i postępowanie należało umorzyć. Pismem z 3 lipca 2024 r. pełnomocnik spółki wniósł skargę na przewlekłość postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy. Powołując się na art. 15 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 2 ust. 1, art. 3 pkt 6, art. 5 ust. 1 i 2, art. 6 ust 2 pkt 1, art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2023 r. poz. 1725 ze zm., dalej: "ustawa o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki") pełnomocnik spółki wniósł skargę na bezczynność Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy w sprawie rozpatrzenia wniosku o częściowe zwolnienie z kosztów sądowych z 26 kwietnia 2022 r. Ponadto wniósł: o stwierdzenie, że w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy, sygn. akt l SA/Bd 861/21 w sprawie z wniosku spółki o udzielenie prawa pomocy z 26 kwietnia 2022 r. nastąpiła przewlekłość postępowania; o wydanie Sądowi rozpoznającemu wskazaną sprawę zalecenia rozpoznania wniosku w terminie 2 tygodni od dnia uprawomocnienia się orzeczenia oraz o zasądzenie kosztów niniejszego postępowania na rzecz spółki. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że 26 kwietnia 2022 r. spółka złożyła do WSA w Bydgoszczy wniosek o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 245 § 1 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Wniosek ten do dnia dzisiejszego nie został w jakikolwiek sposób rozpatrzony, a spółka nie ma informacji na temat tego, czy rozpoczęto procedowanie wniosku. Przedmiotem wniosku było przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, gdyż skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wcześniej w tej sprawie spółka składała wniosek o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., a więc wniosła o całkowite zwolnienie z kosztów. Uzasadnieniem dla całkowitego zwolnienia z kosztów jest brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Obydwa wnioski różniły się więc od siebie podstawą faktyczną i prawną, a więc nie jest to ponowny wniosek w tej samej sprawie i WSA w Bydgoszczy był zobowiązany rozpocząć procedowanie wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy podlega oddaleniu, gdyż nie zawiera uzasadnionych podstaw. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Ponadto, stosownie do art. 2 ust. 2 powołanej wyżej ustawy, dla stwierdzenia czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Z przywołanych wyżej przepisów wynika, że dla stwierdzenia czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania konieczne jest ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że jest ona nieuzasadniona. W przedmiotowej sprawie spółka, po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, wystąpiła z wnioskiem z 14 stycznia 2022 r. (złożonym na urzędowym formularzu) o przyznanie prawa pomocy. W rubryce 4.1. zaznaczyła "zwolnienie od kosztów sądowych". Postanowieniem z 11 marca 2022 r., sygn. akt I SPP/Bd 11/22, referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy, a następnie, w wyniku rozpoznania sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z 14 kwietnia 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. W związku z tym spółka ponownie została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi - wezwanie doręczono pełnomocnikowi spółki 25 kwietnia 2022 r. W odpowiedzi na powyższe spółka powtórnie zawnioskowała o przyznanie prawa pomocy. We wniosku z 26 kwietnia 2022 r., złożonym na formularzu urzędowym, w rubryce 4.1. oznaczono "częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie wpisu". Wniosek ten został podpisany przez Prezesa spółki A.S. Z tą samą datą został złożony drugi wniosek o przyznanie prawa pomocy, gdzie na urzędowym formularzu, w rubryce 4.1. zaznaczono "zwolnienie od kosztów sądowych", a wniosek ten podpisał pełnomocnik spółki doradca podatkowy prof. dr hab. W.M. Oba wnioski zawierają takie samo uzasadnienie. Jak już wskazano powyżej postanowieniem z 5 lipca 2022 r., sygn. akt I SPP/Bd 79/22, referendarz sądowy odmówił zmiany postanowienia z 11 marca 2022 r., sygn. akt I SPP/Bd 11/22, przy czym w treści uzasadnienia tego postanowienia odnotowano treść obu wskazanych wyżej wniosków złożonych w zakresie przyznania spółce prawa pomocy. Pismem z 18 lipca 2022 r. pełnomocnik spółki wniósł sprzeciw od omawianego postanowienia referendarza sądowego, zaskarżając je w całości. Zatem stawiany wyżej zarzut, że do dnia dzisiejszego nie został w jakikolwiek sposób rozpatrzony wniosek o przyznanie prawa pomocy, a spółka nie ma informacji na temat tego, czy rozpoczęto procedowanie wniosku, jest całkowicie chybiony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z 4 listopada 2022 r. umorzył postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jako podstawę tego rozstrzygnięcia WSA wskazał, że Sąd ten postanowieniem z 13 maja 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 861/21, odrzucił skargę spółki z uwagi na nieuiszczenie wpisu sądowego, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 9 września 2022 r. utrzymał w mocy postanowienie Sądu pierwszej instancji odrzucające skargę. Odpisy powyższych postanowień doręczono pełnomocnikowi spółki (k. 414 akt o sygn. I SPP 79/22 oraz k. 90 akt o sygn. I SA/Bd 861/21). W świetle przedstawionych wyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w niniejszej sprawie nie można dopatrzyć się przewlekłości postępowania, ani też bezczynności Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy (autor skargi nie jest w tym zakresie precyzyjny, gdyż raz pisze o przewlekłości postępowania, aby w innym miejscu wskazywać na bezczynność Sądu). Nie ulega bowiem wątpliwości, iż oba postępowania - zarówno wpadkowe dotyczące przyznania prawa pomocy, jak i postępowanie główne wszczęte skargą spółki na decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w T. - zostały prawomocnie zakończone. Przy tym podkreślenia wymaga, iż z uwagi na charakter niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny nie bada merytorycznej poprawności wyżej wskazanych rozstrzygnięć wydanych w sprawie, a jedynie ocenia czy wszystkie wnioski złożone przez skarżącą spółkę (lub w jej imieniu przez pełnomocnika) w trakcie postępowania prowadzonego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy zostały przez ten Sąd rozpatrzone, czy jak błędnie podnosi się w skardze, pozostały jakieś nierozpatrzone wnioski spółki. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, orzekł jak w sentencji postanowienia. Sędzia WSA (del) Sędzia NSA Sędzia NSA Adam Nita Bartosz Wojciechowski Danuta Oleś (spr.)