I FPP 2/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Łoboda, Sędzia NSA Ryszard Pęk (sprawozdawca), Sędzia NSA Marek Kołaczek, po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi K. sp.j. z siedzibą we W. na przewlekłość postępowania toczącego się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygnaturze akt I FSK 2277/19 ze skargi kasacyjnej K. sp.k. z siedzibą we W. (obecnie: K. sp.j. z siedzibą we W.) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2019 r. sygn. akt III SA/Wa 2568/18 w sprawie ze skargi K. sp.k. z siedzibą w W. (obecnie: K. sp.j. z siedzibą we W.) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia 7 września 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2015 r. postanawia oddalić skargę na przewlekłość postępowania.

1. Wyrok sądu pierwszej instancji. 1.1. Wyrokiem z 27 czerwca 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 2568/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. sp.k. z siedzibą w W. (dalej skarżąca spółka) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z 7 września 2018 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2015 r. 1.2. Od powyższego wyroku skarżąca spółka 10 grudnia 2019 r. wniosła skargę kasacyjną. Sprawa ta została zarejestrowana pod sygn. akt I FSK 2277/19. 2. Skarga na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 2.1. Skarżąca spółka, powołując na art. 2 ust. 1, art. 3 pkt 6, art. 4 ust. 3, art. 5 ust. 2 i art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r., poz. 75 ze zm., dalej ustawa o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki) złożyła skargę na przewlekłość postępowania toczącego się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pod sygn. akt I FSK 2277/19. 2.2. Skarżąca spółka wniosła o stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie toczącej się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, sygn. akt I FSK 2277/19, zobowiązanie Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozpoznania przedmiotowej sprawy w terminie miesiąca od rozpoznania niniejszej skargi, przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej spółki kwoty 6000,00 zł, tj. po 2000,00 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, zwrot skarżącej spółce uiszczonej opłaty od skargi w kwocie 200 zł oraz zasądzenie od Skarbu Państwa – Naczelnego Sądu administracyjnego kosztów postępowania według norm przepisanych. 2.3. W uzasadnieniu wniosku skarżąca spółka podniosła, że wniesiona przez nią skarga kasacyjna wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego 10 grudnia 2019 r. i nadano jej sygn. akt I FSK 2277/19. Podkreśliła, że przez okres ponad 3 lat Naczelny Sąd Administracyjny nie podjął żadnej czynności w sprawie, brak jest wyznaczenia składu orzekającego, a skarga kasacyjna do dnia dzisiejszego nie została rozpoznana. Zaznaczyła, że nie ulega wątpliwości, że jej postawa w żaden sposób nie przyczyniła się do wydłużenia trwającego już ponad 3 lata postępowania. 2.4. Skarżąca spółka, wskazując na postanowienie Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie IV Wydział Cywilny Odwoławczy z 25 stycznia 2023r., sygn. akt IV S 3/23), zwróciła uwagę na to, że "(...) takie okoliczności jak ilość sędziów w danym wydziale sądu, braki kadrowe NSA czy też mnogość rozpoznawanych spraw nie mogą stanowić uzasadnienia dla przewlekłości postępowania". 2.5. Ponadto skarżąca spółka podniosła także, że sprawy, które wpłynęły do Naczelnego Sądu Administracyjnego Izby Finansowej Wydziału I później aniżeli jej skarga kasacyjna zostały już rozpoznane. Przykładowo wskazała na sprawy o sygn. akt I FSK 122/20, akt I FSK 1535/21 oraz I FSK 1045/20. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. Skarga na przewlekłość postępowania przez Naczelnym Sądem Administracyjnym nie zasługuje na uwzględnienie. 3.2. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Ponadto, stosownie do art. 2 ust. 2 powołanej wyżej ustawy, dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. 3.3. Z przywołanych wyżej przepisów wynika, że dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania konieczne jest ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że jest ona nieuzasadniona. Ustalając czy przewlekłość była "nieuzasadniona" w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania podkreślić należy, że przesłanka ta ma charakter klauzuli generalnej, zawiera sformułowanie ogólne, które należy odnieść do okoliczności konkretnej sprawy. Użyty w art. 2 ust. 2 tej ustawy zwrot "w szczególności" oznacza, że terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie jest jedną z przesłanek ustalenia, że przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona. Na terminowość i prawidłowość czynności mogą jednak mieć wpływ czynniki o charakterze obiektywnym, które mogą wskazywać na to, że przewlekłość nie jest "nieuzasadniona" w rozumieniu powołanych wyżej przepisów. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyjaśniono, że przewlekłe jest takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy. Przy czym, nawet jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy, to nie oznacza to samo przez się, że nastąpiła nieuzasadniona przewlekłość postępowania w rozumieniu tej ustawy. Istotne są bowiem okoliczności faktyczne danej sprawy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 sierpnia 2011 r., sygn. akt II OPP 27/11, z 7 marca 2014 r., sygn. akt II OPP 14/14, z 3 października 2014 r., sygn. akt I OPP 101/14 oraz z 29 grudnia 2022 r., sygn. akt III OPP 88/22; dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl – CBOSA). 3.4. Przy ustaleniu czy występuje nieuzasadniona przewlekłość postępowania nie można pominąć regulacji prawnych, które mają wpływ na terminowość i prawidłowość czynności podejmowanych w danej sprawie, w tym obowiązku rozpoznania wszystkich spraw przy zachowaniu zasady ich rozpoznawania według kolejności wpływu oraz uwzględnienia przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. Zasada rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oznacza, że sprawa wniesiona później nie może być rozpoznana przed rozpoznaniem spraw, które zostały wniesione do sądu wcześniej. Dotyczy to również spraw podlegających szybszemu rozpoznaniu. Nawet, jeżeli wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego sprawa podlegająca – ze względu na jej przedmiot – szybszemu wyznaczeniu na posiedzenie, to i tak nie może ona zostać wyznaczona przed innymi sprawami podlegającymi rozpoznaniu poza kolejnością, które wpłynęły do sądu wcześniej. Obowiązek przydzielenia spraw i wyznaczenia posiedzenia jawnego albo niejawnego w składzie trzech sędziów według kolejności ich wpływu wynika z § 26 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2020 r. regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 1202, dalej regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego). Obowiązek ten nie obejmuje spraw wymienionych w tym przepisie, w tym spraw, które podlegają rozpoznaniu poza kolejnością na podstawie przepisów szczególnych, skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, skarg na niewykonanie wyroku, spraw rozpatrywanych przez Sąd po uprzednim przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu oraz spraw pozostających ze sobą w związku (pkt 1 – 4). Możliwość rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy poza kolejnością stwarza także § 26 ust. 5 regulaminu. Strona może zwrócić się do Prezesa właściwej Izby Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o potraktowanie jej skargi kasacyjnej w jej sprawie, jako uzasadnionego przypadku i rozpoznania sprawy poza kolejnością wpływu. 3.5. Odnosząc powyższe do sprawy, w której została wniesiona skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy nastąpiło naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, należy co do zasady zgodzić się ze skarżącą spółką, że wystąpiła zwłoka w rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy, w której została wniesiona skarga kasacyjna. Od daty jej wpływu do Naczelnego Sądu Administracyjnego (10 grudnia 2019 r.) upłynęło bowiem 3 lata, 5 miesięcy i 6 dni. Powyższa okoliczność nie może jednak sama przez się uzasadniać zarzutu nieuzasadnionej przewlekłości postępowania. Wprawdzie czas trwania postępowania kasacyjnego przekroczył 12 miesięcy, lecz jest to spowodowane ilością spraw oczekujących na rozpoznanie w Wydziale I Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego. Na koniec 2019 r. w Wydziale I Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego oczekiwało na rozpoznanie 4895 skarg kasacyjnych. W 2020 r. wpłynęło 1832 skarg kasacyjnych i na koniec 2020 r. oczekiwało na rozpoznanie 5298 skarg kasacyjnych. W 2021 r. wpłynęło 2648 skarg kasacyjnych i na koniec 2021 r. oczekiwało na rozpoznanie 6271 skarg kasacyjnych. W 2022 r. wpłynęło 2098 skarg kasacyjnych i na koniec 2022 r. oczekiwało na rozpoznanie 6177 skarg kasacyjnych. Do 15 maja 2023 r. wpłynęło 826 skarg kasacyjnych i na ten dzień na rozpoznanie oczekuje 6049 spraw. Niniejsza sprawa nie należy do tej kategorii spraw, które nakładają na Sąd obowiązek rozpoznania jej poza kolejnością. Z akt sprawy nie wynika również, aby którakolwiek ze stron, w szczególności skarżąca spółka zarzucająca przewlekłość postępowania, złożyła wniosek o przyspieszenie rozpoznania sprawy na podstawie § 26 ust. 5 regulaminu. 3.6. Należy także odnotować, że w skardze kasacyjnej skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Przy ocenie czy w sprawie, w której został złożony wniosek o stwierdzenie przewlekłości postępowanie doszło do nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu sprawy nie można pominąć, że w latach 2020 – 2023 czas oczekiwania na wyznaczenie terminu rozpraw uległ wydłużeniu z uwagi na wprowadzony w marcu 2020 r. stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 i działaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w reżimie sanitarnym. Na podstawie zarządzeń Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego nr 7 z dnia 12 marca 2020 r. i nr 39 z dnia 16 października 2020 r. (obowiązujących do 20 maja 2021 r.) w związku z istotnym zagrożeniem zakażenia wirusem SARS-CoV-2 oraz ogłoszeniem stanu epidemicznego w Polsce, odwołane zostały wszystkie rozprawy, a działalność orzecznicza Sądu była kontynuowana na posiedzeniach niejawnych. Rozwiązania ustawodawcze wprowadzone w związku ze zmianą ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych uniemożliwiały przeprowadzanie rozpraw w dotychczasowej formie z osobistym i fizycznym udziałem stron w budynku sądu. Ustawa zezwalała na prowadzenie rozpraw wyłącznie w formie zdalnej i to tylko w sytuacji, gdy wszystkie strony wyraziły na to zgodę. Jednak ilość przeprowadzanych rozpraw w formie zdalnej przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających ich przeprowadzanie na odległość była z oczywistych względów mniejsza niż tradycyjnych z udziałem stron. Ponadto, 3 lipca 2021 r. wszedł w życie przepis art. 15zzs4 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, zgodnie z którym w okresie stanu epidemii i w ciągu roku od jego odwołania Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy. Korzystanie z tej regulacji, z uwagi na zagwarantowanie prawa strony do jawności rozpoznania sprawy następowało po wyczerpaniu możliwości uzyskania zgody stron na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. 3.7. W świetle przedstawionych wyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w niniejszej sprawie nie można dopatrzyć się nieuzasadnionej przewlekłości postępowania. Odnosząc się bowiem do powołanych w skardze o przewlekłość postępowania spraw o sygn. akt I FSK 1535/21, I FSK 1045/20, I FSK 122/20 wskazać należy, że zostały one wyznaczone do rozpoznania poza kolejnością wpływu na podstawie § 26 ust. 2 pkt 4 regulaminu (sprawy pozostawały w związku ze sprawami już zawisłymi do rozpoznania) oraz ust. 5 regulaminu (Prezes Izby Finansowej zarządził rozpoznanie sprawy poza kolejnością wpływu). 3.8. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, orzekł jak w sentencji postanowienia. Marek Kołaczek Zbigniew Łoboda Ryszard Pęk sędzia NSA sędzia NSA sędzia NSA ----------------------- 1