I FNP 16/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Oleś, Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku D. M. o wyłączenie sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Sylwestra Golca od orzekania w sprawie ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wniesionej przez D. M. od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2023 r., sygn. akt I FSK 306/23 wydanego w sprawie ze skargi kasacyjnej D. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 14 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Bk 496/22 w sprawie ze skargi D. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 14 listopada 2022 r., nr 2001-IOA.603.1.2022 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za okresy od września 2015 r. do maja 2016 r. postanawia oddalić wniosek o wyłączenie sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Sylwestra Golca od orzekania w sprawie I FNP 16/23.

Wyrokiem z 28 czerwca 2023 r., sygn. akt I FSK 306/23 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną D. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 14 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Bk 496/22 wydanego w sprawie ze skargi D. M. (dalej powoływanego jako: skarżący, strona) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 14 listopada 2022 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za okresy od września 2015 r. do maja 2016 r. Od powyższego wyroku strona wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem, podnosząc, że NSA nie odstąpił od sprzecznych z prawem unijnym przepisów krajowych i nie przeprowadził z urzędu weryfikacji składu sędziowskiego w sposób uregulowany w prawie unijnym. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie z powyższej skargi wyznaczono termin posiedzenia niejawnego na 12 marca 2024 r. oraz skład orzekający w osobach: sędziego Jana Rudowskiego, sędziego Romana Wiatrowskiego oraz sędziego Sylwestra Golca. Pismem z 30 stycznia 2024 r. skarżący, powołując się na treść art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm.), dalej: P.p.s.a., w zw. z art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864) oraz w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej i w zw. z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, jak i zasadą pierwszeństwa prawa unijnego nad krajowym (w sytuacji gdy prawo krajowe nie jest zgodne z prawem unijnym), oraz w zw. z art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 38, poz. 167), oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd krajowy (unijny), wniósł o wyłączenie ze składu orzekającego w sprawie z jej skargi kasacyjnej sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Sylwestra Golca. Zdaniem skarżącego, na istnienie uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności ww. sędziego w tej sprawie wskazuje fakt powołania go na urząd sędziego przez tzw. "neo KRS". Ustosunkowując się do przedmiotowego wniosku skarżącej, sędzia Sylwester Golec w piśmie z 6 lutego 2024 r. oświadczył, że po jego stronie nie występują okoliczności mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności przy rozpoznawaniu sprawy. Pismem z dnia 7 lutego 2024 r. skarżący stwierdził, że sędzia nie wypowiedział się merytorycznie co do podniesionego zarzutu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniosek o wyłączenie sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Sylwestra Golca od orzekania w sprawie ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku NSA z 28 czerwca 2023 r., sygn. akt I FSK 306/23 nie zasługuje na uwzględnienie. Zauważyć trzeba, że uzasadnienie wniosku o wyłączenie sędziego Sylwestra Golca wskazuje na treść przesłanek opisanych w art. 5a P.u.s.a. (badanie spełnienia wymogów bezstronności i niezawisłości z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego sądu administracyjnego). Dodatkowo, na intencję kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego na skutek okoliczności towarzyszących jego powołaniu wskazuje przytoczony przez stronę wyrok pilotażowy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka "Wałęsa p. Polsce", nr skargi 50849/21, z dnia 23 listopada 2023 r., oraz wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 5 czerwca 2023 r., C-204/21. Niemniej jednak, jako podstawę prawną wniosku podano właśnie art. 19 P.p.s.a. Należy w tym zakresie przywołać rozstrzygnięcie, jakie zapadło przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w ramach uchwały z 3 kwietnia 2023 r., wydanej w sprawie o sygn. akt I FPS 3/22, którą NSA jest związany. Z sentencji tej uchwały wprost wynika, że zakres przedmiotowy normy art. 19 P.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), dalej: P.u.s.a. Jak bowiem trafnie wskazał NSA w w/w uchwale, w każdym postępowaniu sądowym obowiązuje zasada braku konkurencyjności środków ochrony prawnej, określana jako zasada jednotorowości obrony swych praw. Oznacza ona, że określonemu podmiotowi znajdującemu się w danej sytuacji procesowej przysługuje tylko jeden środek prawny. W aktualnym stanie prawnym ustawodawca przewidział dwie bardzo podobne instytucje prawne, które w sposób prewencyjny umożliwiają kontrolę bezstronności sędziego. Instytucje te, jak wyżej wskazano, różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W konsekwencji takich regulacji unormowania te powinny być stosowane w odmiennych okolicznościach. Ustawodawca, dostosowując się do powyższej zasady, przyznał podmiotom uprawnionym prawo składania wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 P.p.s.a. w przypadku braku bezstronności sędziego wynikającej z powiązania z podmiotami lub przedmiotem postępowania. Natomiast w sytuacji kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego na skutek okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu przyznano uprawnienie do składania wniosku w trybie art. 5a P.u.s.a. Niedopuszczalne jest zatem kwestionowanie w trybie art. 19 P.p.s.a. rękojmi bezstronnego rozpoznania sprawy przez sędziego NSA wyłącznie z uwagi na okoliczności związane z jego powołaniem na stanowisko sędziego NSA i postępowanie po jego powołaniu, gdyż art. 19 P.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu (tak samo uznał NSA w postanowieniu z dnia 9 stycznia 2024 r., sygn. akt III OSK 2002/22). Stosownie do art. 269 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest stanowiskiem zawartym w powyższej uchwale, nie znajdując jednocześnie podstaw do przedstawienia powstałego zagadnienie prawnego do ponownego rozstrzygnięcia w drodze uchwały NSA. Bez wątpienia skarżący w niniejszej sprawie jednoznacznie wybrał jako podstawę prawną wniosku właśnie art. 19 P.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, wniosek strony nie mógł zostać uwzględniony, a zatem na podstawie art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 193 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek o wyłączenie sędziego NSA Sylwestra Golca od orzekania w sprawie o sygn. akt I FNP 16/23. Arkadiusz Cudak Danuta Oleś Marek Zirk-Sadowski (spr.) sędzia NSA sędzia NSA sędzia NSA