0112-KDIL1-2.4012.320.2026.2.NF

Interpretacja indywidualna – stanowisko nieprawidłowe

Szanowna Pani,

stwierdzam, że Pani stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku od towarów i usług jest nieprawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

3 lipca 2026 r. wpłynął Pani wniosek z 1 lipca 2026 r. o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy zwolnienia od podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 22 ustawy świadczonych usług.

Uzupełniła go Pani pismem z 10 sierpnia 2026 r. (wpływ 10 sierpnia 2026 r.) – w odpowiedzi na wezwanie.

Treść wniosku jest następująca:

Opis stanu faktycznego

Prowadzi Pani jednoosobową działalność gospodarczą od roku 1998. Przedmiotem Pani działalności jest prowadzenie usług pomocy społecznej z zakwaterowaniem osób starszych i niepełnosprawnych (kod PKWiU 87).

Działalność prowadzi Pani w dwóch domach w województwie (…).

Powyższa działalność korzysta ze zwolnienia przedmiotowego zgodnie art. 43 ust. 1 pkt 22 lit. b ustawy o VAT, usługa ta podlega w całości zwolnieniu z podatku VAT.

W lutym lub marcu roku 2022 zwrócił się do Pani z zapytaniem Wójt Gminy, czy może Pani przyjąć uchodźców z Ukrainy, którzy uciekli przed działaniami wojennymi. Wobec trudnej sytuacji Ukrainy zdecydowała się Pani przeznaczyć cały ośrodek w (...) na lokale mieszkalne dla rodzin z Ukrainy. Wśród przybyłych w nocy 9 marca 2022 r. Ukraińców – około 50 osób – były osoby niepełnosprawne, weterani wojenni oraz matki z małymi dziećmi, zwierzęta.

Porozumienie ze Starostą Powiatu (...) zawarte zostało (…) 2022 r., do którego były sporządzane aneksy dotyczące okresów przebywania uchodźców. Porozumienie określa zapewnienie zakwaterowania wraz z wyżywieniem przybyłym na terytorium województwa (...) z terenu objętego konfliktem zbrojnym w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy od 24 lutego 2022 r. poprzez zagwarantowanie miejsc mieszkalnych w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi. Pani rola nie kończyła się tylko na zapewnieniu mieszkania i wyżywienia, ale również wizyty u lekarzy, weterynarzy i w urzędach. Uchodźcy byli nieporadni, nieznający języka oraz polskich realiów. Część uchodźców mieszka do dzisiaj.

Zgodnie z Porozumieniem wystawiała Pani faktury na rzecz Powiatu (...) ze stawką „zw” korzystając z art. 43 ust. 1 pkt 22 ustawy o VAT, usługa ta podlega w całości zwolnieniu z podatku VAT.

W związku z powyższym wnosi Pani o potwierdzenie, że zaprezentowane przez Panią stanowisko w sprawie oceny prawnej przedstawionego stanu faktycznego jest w pełni prawidłowe.

Doprecyzowanie i uzupełnienie opisu stanu faktycznego

1. Status VAT: W okresie objętym pytaniem (realizacji Porozumienia z Powiatem (...)) nie była Pani czynnym, zarejestrowanym podatnikiem podatku VAT, lecz korzystała Pani ze zwolnienia przedmiotowego. Od roku 1998 prowadzi Pani działalność gospodarczą sklasyfikowaną pod kodem PKD 87.30.Z (Pomoc społeczna z zakwaterowaniem dla osób w podeszłym wieku i osób niepełnosprawnych), która w całości korzysta ze zwolnienia od podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 22 ustawy o VAT. Mając status podmiotu zwolnionego z VAT i taki profil działalności, zgodziła się Pani przyjąć pod opiekę uchodźców z Ukrainy. Wskazuje Pani, że aktualna rejestracja jako podatnika VAT czynnego nastąpiła wyłącznie w związku z zaleceniami organów podatkowych w toku prowadzonych czynności weryfikacyjnych, jednak w okresie, którego dotyczy wniosek, działalność była w całości traktowana jako zwolniona z VAT.

2. Rodzaj usług i okres: Świadczy Pani usługi całodobowego zakwaterowania, zapewnienia wyżywienia oraz opieki socjalno-bytowej. Usługi świadczone są formalnie na rzecz Powiatu (...) w celu bezpośredniego wsparcia uchodźców. Podjęte działania są bezwzględnie niezbędne do udzielenia pomocy obywatelom Ukrainy. Usługi te były świadczone w okresie od marca 2022 r. do – nadal są świadczone.

3. Zakres i cel czynności: Zakres czynności obejmuje zapewnienie bezpiecznego miejsca pobytu, całodobowego wyżywienia, środków higieny osobistej oraz podstawowej opieki opiekuńczo-wychowawczej i socjalnej. Celem tych czynności jest zabezpieczenie podstawowych potrzeb życiowych osób dotkniętych kryzysem wojennym.

4. Umowa i podstawa prawna: W związku ze świadczeniem usług została zawarta pisemna umowa (Porozumienie). Stroną zawartej umowy jest Powiat (...). Umowa została zawarta na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Z zapisu umowy wprost wynika, że cele działań związane są z pomocą ofiarom skutków działań wojennych na terytorium Ukrainy. Zapisy umowy zobowiązują Pani firmę do zapewnienia zakwaterowania i wyżywienia wskazanym grupom uchodźców, a Powiat (...) do finansowania tych działań.

5. Wynagrodzenie: Wynagrodzenie (rekompensata kosztów) wypłacane było przez Powiat (...) na podstawie zawartego Porozumienia. Było ono kalkulowane jako stała stawka ryczałtowa za każdy osobodzień (pobyt i wyżywienie jednej osoby za dobę). Środki te uwzględniały koszty utrzymania budynku, mediów, zakupu żywności i obsługi. Nie składała Pani wniosku o świadczenie pieniężne w oparciu o art. 13 ust. 1 w powiązaniu z art. 113 ust. 4 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy (gdyż te przepisy dotyczą wniosków osób fizycznych/podmiotów nieposiadających umów bezpośrednich z organem publicznym).

6. Charakter usług pomocy społecznej: Usługi świadczone przez Panią stanowią usługi pomocy społecznej w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. Są to usługi wsparcia w kryzysie i zapewnienia schronienia oraz opieki osobom w trudnej sytuacji życiowej, realizowane na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy, która stanowi lex specialis wobec ogólnej ustawy o pomocy społecznej.

7. Odbiorcy usług: Usługi świadczone przez Panią udzielane są wyłącznie beneficjentom wymagającym pomocy społecznej (uchodźcom wojennym), którzy ze względu na konflikt zbrojny utracili schronienie i środki do życia, co kwalifikuje ich jako osoby wymagające wsparcia w świetle przepisów o pomocy społecznej i pomocy humanitarnej.

8. Beneficjent usług: Fizycznymi beneficjentami i odbiorcami usług są uchodźcy (obywatele Ukrainy), natomiast formalnym i gospodarczym płatnikiem i zleceniodawcą usług jest Powiat (...).

9. Umowy cywilnoprawne z uchodźcami: Nie zawierała Pani żadnych indywidualnych umów cywilnoprawnych ze znajdującymi się pod Pani opieką osobami niepełnosprawnymi, przewlekle chorymi, w podeszłym wieku czy ich opiekunami będącymi obywatelami Ukrainy. Całość relacji opiera się na Porozumieniu z Powiatem (...).

10. Forma działalności podmiotu: Usługi objęte zakresem wniosku wykonywane są przez Panią jako podmiot, o którym mowa w pkt d wezwania, tj.: działa Pani jako inna niż wymienione w lit. a-c placówka zapewniająca całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku na podstawie zezwolenia wojewody i wpisana do rejestru prowadzonego przez wojewodę.

Pytanie (ostatecznie sformułowane w piśmie z 10 sierpnia 2026 r.)

Czy usługi całodobowego zakwaterowania, wyżywienia oraz opieki nad uchodźcami z Ukrainy, świadczone przez Pani firmę na podstawie Porozumienia zawartego z Powiatem (...), podlegają w całości zwolnieniu z podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 22 ustawy o VAT?

Pani stanowisko w sprawie (ostatecznie sformułowane w piśmie z 10 sierpnia 2026 r.)

W Pani ocenie zaprezentowane stanowisko jest w pełni prawidłowe.

Świadczone przez Panią usługi mają charakter usług pomocy społecznej w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej i są realizowane w celu wsparcia ofiar konfliktu zbrojnego na rzecz podmiotu publicznego (Powiatu O), co uprawnia do zastosowania zwolnienia z podatku VAT (oznaczenie na fakturze: „zw”) na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 22 ustawy o VAT.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku jest nieprawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.) zwanej dalej ustawą:

Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.

Na podstawie art. 2 pkt 22 ustawy:

Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o sprzedaży – rozumie się przez to odpłatną dostawę towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, eksport towarów oraz wewnątrzwspólnotową dostawę towarów.

W myśl art. 7 ust. 1 ustawy:

Przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel (...).

Stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy:

Przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7 (...).

Z tak szeroko sformułowanej definicji wynika, że przez świadczenie usług należy rozumieć przede wszystkim określone zachowanie się podatnika na rzecz innego podmiotu, które wynika z dwustronnego stosunku zobowiązaniowego, zakładającego istnienie podmiotu będącego odbiorcą (nabywcą usługi), jak również podmiotu świadczącego usługę. Przy czym, o ile dane zachowanie podatnika mieści się w ustawowej definicji świadczenia usług, to – co do zasady – niezbędnym elementem do uznania tego zachowania za czynność podlegającą opodatkowaniu jest spełnienie przesłanki odpłatności (wynagrodzenie za usługę). Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi należy mieć na względzie, że ustawa zalicza do grona usług każde świadczenie. Zauważyć jednak należy, że usługą będzie tylko takie świadczenie, w przypadku którego istnieje bezpośredni konsument, odbiorca świadczenia odnoszący korzyść o charakterze majątkowym.

Wyjaśnić ponadto należy, że nie każda czynność stanowiąca dostawę towarów lub świadczenie usługi w rozumieniu art. 7 ust. 1 oraz art. 8 ust. 1 ustawy podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Aby dana czynność podlegała opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, musi być wykonana przez podatnika.

Stosownie do treści art. 15 ust. 1 ustawy:

Podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności

Według art. 15 ust. 2 ustawy:

Działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.

Z opisu sprawy wynika, że zawarła Pani umowę (Porozumienie) z Powiatem (...) (dalej: Powiat). Świadczy Pani usługi całodobowego zakwaterowania, zapewnienia wyżywienia oraz opieki socjalno-bytowej. Usługi świadczone są formalnie na rzecz Powiatu w celu bezpośredniego wsparcia uchodźców. Umowa ta została zawarta na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Wynagrodzenie było wypłacane na podstawie zawartego Porozumienia z Powiatem. Było ono kalkulowane jako stała stawka ryczałtowa za każdy osobodzień (pobyt i wyżywienie jednej osoby za dobę). Nie składała Pani wniosku o świadczenie pieniężne w oparciu o art. 13 ust. 1 w powiązaniu z art. 113 ust. 4 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy.

W kontekście przedstawionych we wniosku informacji należy wyjaśnić, że z uwagi na wojnę toczącą się bezpośrednio za granicami Rzeczpospolitej Polskiej ustawodawca wprowadził do polskiego porządku prawnego ustawę z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 337 ze zm.).

Art. 1 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa stanowi (w brzmieniu obowiązującym do 25 marca 2022 r.), że:

Ustawa określa szczególne zasady zalegalizowania pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bezpośrednio z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Natomiast zgodnie z obowiązującym od 26 marca 2022 r. art. 1 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy:

Ustawa określa szczególne zasady zalegalizowania pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Przepis ten został uchylony ustawą z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2026 r. poz. 203), która weszła w życie z dniem 5 marca 2026 r.

Ta ustawa specjalna, obok stworzenia szczególnej regulacji prawnej zapewniającej doraźną podstawę prawną do legalnego pobytu obywatelom Ukrainy, którzy w wyniku działań wojennych zostali zmuszeni do opuszczenia swojego kraju pochodzenia i wjechali na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wprowadza także rozwiązania mające na celu uregulowanie kwestii pomocy udzielanej przez wojewodów, jednostki samorządu terytorialnego oraz przez inne podmioty obywatelom Ukrainy.

Odzwierciedleniem tego jest art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, w myśl którego (w brzmieniu obowiązującym do 29 kwietnia 2022 r.):

Każdemu podmiotowi, w szczególności osobie fizycznej prowadzącej gospodarstwo domowe, który zapewni zakwaterowanie i wyżywienie obywatelom Ukrainy, o których mowa w art. 1 ust. 1, może być przyznane na jego wniosek, świadczenie pieniężne z tego tytułu nie dłużej niż za okres 60 dni. Okres wypłaty świadczenia może być przedłużony w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Ww. przepis od 30 kwietnia 2022 r. brzmiał:

Każdemu podmiotowi, w szczególności osobie fizycznej prowadzącej gospodarstwo domowe, który zapewni, na własny koszt, zakwaterowanie i wyżywienie obywatelom Ukrainy, o których mowa w art. 1 ust. 1, może być przyznane na jego wniosek świadczenie pieniężne z tego tytułu nie dłużej niż za okres 120 dni od dnia przybycia obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Okres wypłaty świadczenia może być przedłużony w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Zgodnie z art. 13 ust. 4 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, w brzmieniu obowiązującym do 29 kwietnia 2022 r.:

Wniosek o świadczenie pieniężne zawiera:

1. imię i nazwisko albo nazwę składającego wniosek;

2. PESEL lub NIP składającego wniosek;

3. wskazanie okresu, na jaki zapewniono zakwaterowanie, oraz liczby osób przyjętych do zakwaterowania;

4. imię i nazwisko osoby przyjętej do zakwaterowania i PESEL, jeżeli posiada;

5. oświadczenie składającego wniosek o zapewnieniu zakwaterowania i wyżywienia;

6. numer rachunku płatniczego, na który wypłacane będzie świadczenie;

7. oświadczenie składającego wniosek pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, że dane zawarte we wniosku są prawdziwe;

8. adres miejsca pobytu osób przyjętych na zakwaterowanie;

9. adres poczty elektronicznej i numer telefonu składającego wniosek;

10. oświadczenie, że za osobę przyjętą do zakwaterowania na wskazany okres nie wypłacono już świadczenia;

11. oświadczenie podmiotu składającego wniosek, że za okres wskazany w pkt 3 nie otrzymano dodatkowego wynagrodzenia, w tym za wynajem.

Natomiast stosownie do art. 13 ust. 4 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, w brzmieniu obowiązującym od 30 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r.:

Wniosek o świadczenie pieniężne zawiera:

1. imię i nazwisko albo nazwę składającego wniosek;

2. PESEL lub NIP składającego wniosek;

3. wskazanie okresu, na jaki zapewniono zakwaterowanie, oraz liczby osób przyjętych do zakwaterowania;

4. imię i nazwisko osoby przyjętej do zakwaterowania oraz PESEL;

5. oświadczenie składającego wniosek o zapewnieniu zakwaterowania i wyżywienia;

6. numer rachunku płatniczego, na który wypłacane będzie świadczenie;

7. oświadczenie składającego wniosek pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, że dane zawarte we wniosku są prawdziwe;

8. adres miejsca pobytu osób przyjętych na zakwaterowanie;

9. adres poczty elektronicznej i numer telefonu składającego wniosek;

10. oświadczenie, że za osobę przyjętą do zakwaterowania na wskazany okres nie wypłacono już świadczenia;

11. oświadczenie podmiotu składającego wniosek, że za okres wskazany w pkt 3 nie otrzymano dodatkowego wynagrodzenia, w tym za wynajem.

Na podstawie delegacji zawartej w art. 13 ust. 5 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa:

Minister właściwy do spraw administracji publicznej określi, w drodze rozporządzenia, wzór wniosku o świadczenie pieniężne, o którym mowa w ust. 1, w formie papierowej albo w formie dokumentu elektronicznego w rozumieniu ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, mając na uwadze potrzebę zapewnienia sprawnej wypłaty świadczenia.

Art. 13 został uchylony ustawą z dnia 15 maja 2024 r. zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie 1 lipca 2024 r.

Zgodnie natomiast z art. 12 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, w brzmieniu obowiązującym do 14 kwietnia 2022 r.:

Wojewoda może zapewnić pomoc obywatelom Ukrainy, o których mowa w art. 1 ust. 1, polegającą na:

1. zakwaterowaniu;

2. zapewnieniu całodziennego wyżywienia zbiorowego;

3. zapewnieniu transportu do miejsc zakwaterowania, o których mowa w pkt 1, między nimi lub do ośrodków prowadzonych przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub miejsc, w których obywatelom Ukrainy udzielana jest opieka medyczna;

4. finansowaniu przejazdów środkami transportu publicznego oraz specjalistycznego transportu przeznaczonego dla osób z niepełnosprawnością w szczególności do miejsc lub pomiędzy miejscami, o których mowa w pkt 1-3;

5. zapewnieniu środków czystości i higieny osobistej oraz innych produktów.

Z kolei w myśl art. 12 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, w brzmieniu obowiązującym od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r.:

Wojewoda może zapewnić pomoc obywatelom Ukrainy, o których mowa w art. 1 ust. 1, polegającą na:

1. zakwaterowaniu;

2. zapewnieniu całodziennego wyżywienia zbiorowego;

3. zapewnieniu transportu do miejsc zakwaterowania, o których mowa w pkt 1, między nimi lub do ośrodków prowadzonych przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub miejsc, w których obywatelom Ukrainy udzielana jest opieka medyczna, albo miejsc pośrednich, z których będzie realizowany dalszy transport do punktu docelowego, w którym obywatelom Ukrainy udzielana będzie opieka medyczna;

4. finansowaniu przejazdów środkami transportu publicznego oraz specjalistycznego transportu umożliwiającego transport osób leżących lub przeznaczonego dla osób z niepełnosprawnością w szczególności do miejsc lub pomiędzy miejscami, o których mowa w pkt 1-3;

5. zapewnieniu środków czystości i higieny osobistej oraz innych produktów;

6. organizacji miejsc udzielania doraźnej pomocy medycznej;

7. zapewnieniu personelu medycznego realizującego w razie potrzeby wizyty kontrolne w odniesieniu do osób z dodatnim wynikiem testu diagnostycznego w kierunku SARS-CoV-2 – w przypadku organizacji miejsc zakwaterowania, o których mowa w pkt 1, przeznaczonych dla osób z dodatnim wynikiem testu diagnostycznego w kierunku SARS-CoV-2;

8. podjęciu innych działań niezbędnych do realizacji pomocy.

W brzmieniu art. 12 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, który stanowił od 1 lipca 2024 r. czytamy, że:

Wojewoda może zapewnić pomoc obywatelom Ukrainy, o których mowa w art. 1 ust. 1, polegającą na:

1. zapewnieniu zakwaterowania zbiorowego, za które uznaje się zakwaterowanie w obiekcie, w którym przebywa co najmniej 10 osób lub w obiektach będących własnością lub przedmiotem trwałego zarządu jednostek sektora finansów publicznych, i całodziennego wyżywienia zbiorowego;

2. prowadzeniu punktów recepcyjnych;

3. zapewnieniu transportu związanego z zakwaterowaniem lub opieką medyczną;

4. podjęciu innych działań niezbędnych do realizacji pomocy, po uzyskaniu zgody właściwego ministra.

Ponadto w myśl art. 12 ust. 1a ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, obowiązującego od 18 sierpnia 2022 r.:

Pomoc, o której mowa w ust. 1, może być udzielana przez wojewodę również osobom, które odniosły obrażenia w wyniku działań wojennych prowadzonych na terytorium Ukrainy, niespełniającym warunków, o których mowa w art. 2, i nieuprawnionym do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie innych przepisów lub umów międzynarodowych, które zostały przetransportowane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w celu udzielania świadczeń opieki zdrowotnej.

Art. 12 ust. 6 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, w brzmieniu obowiązującym do 12 stycznia 2023 r., stanowi, że:

Do zamówień publicznych niezbędnych do zapewnienia pomocy, o której mowa w ust. 1-4, 18 i 19, przez wojewodę, inne organy administracji publicznej, jednostki podległe lub nadzorowane przez organy administracji publicznej, jednostki sektora finansów publicznych oraz inne organy władzy publicznej, jednostki samorządu terytorialnego, związki jednostek samorządu terytorialnego lub związki metropolitalne, lub niezbędnych do informowania o pomocy kierowanej do obywateli Ukrainy, o których mowa w art. 1 ust. 1, nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1129, 1598, 2054 i 2269 oraz z 2022 r. poz. 25).

Natomiast art. 12 ust. 6 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, w brzmieniu obowiązującym od 13 stycznia 2023 r. stanowi że:

Do zamówień publicznych niezbędnych do zapewnienia pomocy, o której mowa w ust. 1-4, 18 i 19, przez wojewodę, inne organy administracji publicznej, jednostki podległe lub nadzorowane przez organy administracji publicznej, jednostki sektora finansów publicznych oraz inne organy władzy publicznej, jednostki samorządu terytorialnego, związki jednostek samorządu terytorialnego lub związki metropolitalne, lub niezbędnych do informowania o pomocy kierowanej do obywateli Ukrainy, o których mowa w art. 1 ust. 1, nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1710, 1812, 1933 i 2185).

Z kolei zgodnie z art. 12 ust. 7 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa:

Wojewoda, inny organ administracji publicznej, jednostka podległa lub nadzorowana przez organy administracji publicznej, jednostka sektora finansów publicznych, inny organ władzy publicznej, jednostka samorządu terytorialnego, związek jednostek samorządu terytorialnego lub związek metropolitalny, w terminie 3 miesięcy od końca miesiąca, w którym udzielono zamówienia, zamieszcza w Biuletynie Zamówień Publicznych informację o udzieleniu zamówienia, o którym mowa w ust. 6, podając:

1. nazwę i adres siedziby zamawiającego;

2. datę i miejsce zawarcia umowy lub informację o zawarciu umowy drogą elektroniczną;

3. opis przedmiotu umowy, z wyszczególnieniem odpowiednio ilości rzeczy lub innych dóbr oraz zakresu usług;

4. cenę albo cenę maksymalną, jeżeli cena nie jest znana w chwili zamieszczenia ogłoszenia;

5. wskazanie okoliczności faktycznych uzasadniających udzielenie zamówienia bez zastosowania przepisów ustawy z dnia 11 września 2019 r. - Prawo zamówień publicznych;

6. nazwę (firmę) podmiotu albo imię i nazwisko osoby, z którymi została zawarta umowa.

Art. 12 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa został uchylony ustawą z 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2026 r. poz. 203), która weszła w życie 5 marca 2026 r.

Zestawienie powyższych przepisów wskazuje, że ustawodawca odmiennie uregulował sytuację dotyczącą wypłaty środków pieniężnych na wniosek podmiotu udzielającego pomocy stanowiącego zwrot poniesionych kosztów (tj. na podstawie art. 13 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa) od sytuacji, w której podmiot zapewniający zakwaterowanie zawiera z jednostką samorządu terytorialnego umowę, na podstawie której będzie wykonywał określone świadczenia na rzecz cudzoziemców z Ukrainy (wsparcie udzielane jest na podstawie art. 12 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa).

Świadczenie, o którym mowa w art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa nie stanowi wynagrodzenia za zakwaterowanie i wyżywienie uchodźców. Otrzymane świadczenie ma charakter wtórny do czynności realizowanych nieodpłatnie na rzecz obywateli Ukrainy. Nie występuje zatem zależność pomiędzy wykonanymi na rzecz uchodźców czynnościami a wysokością otrzymywanej kwoty świadczenia.

Natomiast w związku z zawarciem umów z jednostkami samorządu terytorialnego usługodawca wykonywał określone świadczenia związane z zakwaterowaniem i wyżywieniem dla uchodźców z Ukrainy i w zamian za to otrzymał ustalone zgodnie z umową wynagrodzenie. Wynagrodzenie to jest przyznawane konkretnemu podmiotowi w zamian za określoną czynność, tj. zapewnienie zakwaterowania obywatelom Ukrainy.

Zauważyć należy, że art. 12 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa upraszczał jedynie procedury określone ustawą Prawo zamówień publicznych, wyłączając stosowanie przepisów tej ustawy do zamówień niezbędnych do zapewnienia pomocy obywatelom z Ukrainy. Zasady opodatkowania środków pieniężnych otrzymanych w związku z realizacją umów zawartych z jednostkami samorządu terytorialnego pozostały jednak niezmienne.

Biorąc zatem pod uwagę powyższe wskazać należy, że na podstawie Porozumienia zawartego z Powiatem zobowiązała się Pani do świadczenia usług związanych z zakwaterowaniem i wyżywieniem dla uchodźców z Ukrainy. Świadczenia te wykonuje Pan w zamian za ustalone zgodnie z Porozumieniem wynagrodzenie. Zatem istnieje bezpośredni związek pomiędzy świadczoną przez Pana usługą a otrzymanym świadczeniem.

Tym samym, wykonywała Pani odpłatne świadczenia usług, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy podlegające na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy opodatkowaniu podatkiem VAT.

Przechodząc do Pani wątpliwości co do możliwości zastosowania zwolnienia od podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 22 ustawy dla świadczonych przez Pani firmę usług na podstawie Porozumienia zawartego z Powiatem, należy podkreślić, że pojęcia używane do oznaczenia zwolnień, o których mowa w art. 43 ustawy, należy rozpatrywać ściśle. Zwolnienia te stanowią odstępstwo od ogólnej zasady, zgodnie z którą podatek VAT pobierany jest od każdej usługi świadczonej odpłatnie przez podatnika.

Stosownie do art. 43 ust. 1 pkt 22 ustawy:

Zwalnia się od podatku usługi pomocy społecznej w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej oraz usługi określone w przepisach o przeciwdziałaniu przemocy domowej, a także dostawę towarów i świadczenie usług ściśle z tymi usługami związane, na rzecz beneficjenta tej pomocy, wykonywane przez:

a) regionalne ośrodki polityki społecznej, powiatowe centra pomocy rodzinie, ośrodki pomocy społecznej, centra usług społecznych, rodzinne domy pomocy, ośrodki wsparcia i ośrodki interwencji kryzysowej,

b) wpisane do rejestru prowadzonego przez wojewodę:

- domy pomocy społecznej prowadzone przez podmioty posiadające zezwolenie wojewody,

- placówki opiekuńczo-wychowawcze i ośrodki adopcyjno-opiekuńcze,

c) placówki specjalistycznego poradnictwa,

d) inne niż wymienione w lit. a-c placówki zapewniające całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku na podstawie zezwolenia wojewody, wpisane do rejestru prowadzonego przez wojewodę,

e) specjalistyczne ośrodki wsparcia dla osób doznających przemocy domowej.

W myśl art. 43 ust. 17 ustawy:

Zwolnienia, o których mowa w ust. 1 pkt 18, 18a, 22-24, 26, 28, 29, 31, 32 i 33 lit. a, nie mają zastosowania do dostawy towarów lub świadczenia usług ściśle związanych z usługami podstawowymi, jeżeli:

1. nie są one niezbędne do wykonania usługi podstawowej, zwolnionej zgodnie z ust. 1 pkt 18, 18a, 22-24, 26, 28, 29, 31, 32 i 33 lit. a lub

2. ich głównym celem jest osiągnięcie dodatkowego dochodu przez podatnika, przez konkurencyjne wykonywanie tych czynności w stosunku do podatników niekorzystających z takiego zwolnienia.

Analizując powołany wyżej przepis art. 43 ust. 1 pkt 22 ustawy zauważyć należy, że warunkiem zastosowania zwolnienia od podatku jest nie tylko spełnienie przesłanki o charakterze przedmiotowym dotyczącej rodzaju świadczonych usług, tj. (usług pomocy społecznej w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej, usług określonych w przepisach o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie), jak również przesłanki podmiotowej odnoszącej się do usługodawcy, będącego ściśle określonym podmiotem. Niespełnienie chociażby jednej z ww. przesłanek powoduje, iż zwolnienie nie ma zastosowania.

Co istotne, zwolnieniem od podatku, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 22 ustawy, objęta jest także dostawa towarów i świadczenie usług ściśle związanych z usługami pomocy społecznej oraz usługami określonymi w przepisach o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. Przy czym również w tym przypadku świadczenia te muszą być realizowane przez wskazany w przepisie podmiot i bezpośrednio na rzecz beneficjentów opieki społecznej. Co więcej, w odniesieniu do tych świadczeń nie mogą zaistnieć przesłanki wyłączające prawo do zwolnienia wskazane w art. 43 ust. 17 ustawy.

Z powyższych przepisów wynika, że wszelkie działania (usługi i dostawa towarów), które nie mają charakteru niezbędnego do świadczenia usług wymienionych m.in. w art. 43 ust. 1 pkt 22 ustawy, nie mają charakteru czynności ściśle związanych z tymi usługami w rozumieniu ustawy.

Wskazać należy, że art. 43 ust. 1 pkt 22 ustawy, odpowiada rozwiązaniu przewidzianemu w art. 132 ust. 1 lit. g Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L 347 z 11.12.2006 str. 1 ze zm.), dalej: Dyrektywa 2006/112/WE Rady. Zgodnie z ww. przepisem Dyrektywy, państwa członkowskie zwalniają świadczenie usług i dostawę towarów ściśle związanych z opieką i pomocą społeczną, wraz z usługami świadczonymi przez domy spokojnej starości, dokonywane przez podmioty prawa publicznego lub inne podmioty uznane za podmioty o charakterze społecznym przez dane państwo członkowskie.

Jak wynika z przywołanego przepisu Dyrektywy 2006/112/WE Rady, warunkiem zastosowania zwolnienia od podatku od wartości dodanej jest spełnienie zarówno przesłanki o charakterze przedmiotowym, dotyczącej rodzaju świadczonych usług (usług pomocy społecznej), jak również przesłanki podmiotowej odnoszącej się do usługodawcy, będącego ściśle określonym podmiotem. Niespełnienie chociażby jednej z ww. przesłanek powoduje, że zwolnienie nie ma zastosowania.

W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zajętym w wyroku C-473/08 z dnia 28 stycznia 2010 r. w sprawie Eulitz, pojęcia używane do opisania zwolnień wymienionych w art. 13 VI Dyrektywy (art. 132 Dyrektywy 2006/112/WE) powinny być interpretowane w sposób ścisły, ponieważ stanowią one odstępstwa od ogólnej zasady, zgodnie z którą podatkiem VAT objęta jest każda dostawa towarów i każda usługa świadczona odpłatnie przez podatnika. Jednakże interpretacja tych pojęć powinna być zgodna z celami, do jakich dążą owe zwolnienia, oraz powinna spełniać wymogi zasady neutralności podatkowej, na której zasadza się wspólny system podatku VAT. Zatem, zdaniem Trybunału, powyższa zasada ścisłej interpretacji nie oznacza, że pojęcia użyte w celu opisania zwolnień z art. 13 powinny być interpretowane w sposób, który uniemożliwiałby osiągnięcie zakładanych przez nie skutków.

Kwestie dotyczące świadczenia pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 639 ze zm.).

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej:

Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

W myśl art. 2 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej:

Pomoc społeczną organizują organy administracji rządowej i samorządowej, współpracując w tym zakresie, na zasadzie partnerstwa, z organizacjami społecznymi i pozarządowymi, Kościołem Katolickim, innymi kościołami, związkami wyznaniowymi oraz osobami fizycznymi i prawnymi.

Jak wynika z art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej:

Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Na podstawie art. 15 ustawy o pomocy społecznej:

Pomoc społeczna polega w szczególności na:

1. przyznawaniu i wypłacaniu przewidzianych ustawą świadczeń;

2. pracy socjalnej;

3. prowadzeniu i rozwoju niezbędnej infrastruktury socjalnej;

4. analizie i ocenie zjawisk rodzących zapotrzebowanie na świadczenia z pomocy społecznej;

5. realizacji zadań wynikających z rozeznanych potrzeb społecznych;

6. rozwijaniu nowych form pomocy społecznej i samopomocy w ramach zidentyfikowanych potrzeb.

Art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że:

Organy administracji rządowej i samorządowej, zwane dalej „organami”, mogą zlecać realizację zadania z zakresu pomocy społecznej, udzielając dotacji na finansowanie lub dofinansowanie realizacji zleconego zadania organizacjom pozarządowym, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz podmiotom wymienionym w art. 3 ust. 3 tej ustawy, prowadzącym działalność w zakresie pomocy społecznej, zwanych dalej „podmiotami uprawnionymi”.

W opisie sprawy wskazała Pani, że usługi objęte zakresem wniosku wykonywane są przez Panią jako podmiot, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 22 ustawy, tj.: działa Pani jako inna niż wymienione w lit. a-c placówka zapewniająca całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku na podstawie zezwolenia wojewody i wpisana do rejestru prowadzonego przez wojewodę. Uważa Pani, że świadczone przez Panią usługi stanowią usługi pomocy społecznej w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej.

Istotne jest jednak w tej sprawie to, że zawarła Pani umowę – Porozumienie z Powiatem na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego Państwa. To z Powiatem łączył Panią stosunek umowny, na podstawie którego świadczyła Pani usługi całodobowego zakwaterowania, zapewnienia wyżywienia i opieki socjalno-bytowej. Powiat finansuje te działania. Formalnym i gospodarczym płatnikiem i zleceniodawcą jest Powiat. Nie zawierała Pani żadnych umów cywilnoprawnych ze znajdującymi się pod Pani opieką obywatelami Ukrainy. Całość relacji opiera się na Porozumieniu z Powiatem.

W związku z tym, świadczone przez Panią na rzecz Powiatu usługi nie stanowią usług pomocy społecznej. Przedmiotem świadczenia wykonywanego przez Panią na podstawie zapisów umowy jest, – jak Pani wskazała w odpowiedzi na wezwanie – zapewnienie zakwaterowania i wyżywienia wskazanym grupom uchodźców. A usługa ta nie korzysta ze zwolnienia od podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 22 ustawy.

Podsumowując, stwierdzam, że usługi całodobowego zakwaterowania, wyżywienia oraz opieki nad uchodźcami świadczone przez Panią na podstawie Porozumienia zawartego z Powiatem, nie korzystają ze zwolnienia od podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 22 ustawy.

Tym samym, Pani stanowisko jest nieprawidłowe.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Pani przedstawiła i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia.

Należy zauważyć, że zgodnie z art. 14b § 3 ustawy Ordynacja podatkowa:

Składający wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej obowiązany jest do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego oraz do przedstawienia własnego stanowiska w sprawie oceny prawnej tego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego.

Jestem ściśle związany przedstawionym we wniosku opisem sprawy. Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, gdy rzeczywisty stan faktyczny będące przedmiotem interpretacji pokrywał się będzie z opisem sprawy podanym w złożonym wniosku. Zatem, wydając przedmiotową interpretację oparłem się na wynikającym z treści wniosku opisie sprawy. W przypadku, gdy w toku postępowania podatkowego, kontroli podatkowej, bądź celno-skarbowej zostanie określony odmienny stan sprawy, interpretacja nie wywoła w tym zakresie skutków prawnych. Ponadto, w sytuacji zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego w opisie sprawy, udzielona odpowiedź traci swoją aktualność.

W myśl art. 14b § 1 ustawy Ordynacja podatkowa:

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, na wniosek zainteresowanego, wydaje, w jego indywidualnej sprawie, interpretację przepisów prawa podatkowego (interpretację indywidualną).

W interpretacji udzielono odpowiedzi w zakresie zadanego pytania i przedstawionego stanowiska. Inne kwestie nieobjęte pytaniem nie mogą być – zgodnie z art. 14b § 1 ustawy Ordynacja podatkowa – rozpatrzone.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

· Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pani sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego i zastosuje się Pani do interpretacji.

· Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:

1. z zastosowaniem art. 119a;

2. w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;

3. z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.

· Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

· w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

· w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.