RWR-31/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROC Ł AWIU 50-413 Wroc ł aw, ul. Walo ń ska 3-5 tel.(071)344 65 87, (071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl Wroc ł aw, 23 maja 2005 r. RWR 61-30/05/DR DECYZJA Nr 31/2005 Na podstawie art. 23f ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Adamowi Ł ysoniowi, prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą F.H. „Bartex” Adam Ł yso ń z siedzib ą przy ul. Wroc ł awskiej 16, 58-309 w Wa ł brzychu, - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: 1. nak ł ada si ę na ww. przedsi ę biorc ę obowi ą zek wykonania zobowi ą zania zawartego w pi ś mie z dnia 25 kwietnia 2005 r., do zaprzestania stosowania druku zg ł oszenia reklamacyjnego zawieraj ą cego zakwestionowany zapis o tre ś ci: „O ś wiadczam, ż e decyzj ę sprzedawcy w sprawie zg ł oszonej reklamacji odbior ę osobi ś cie w terminie do dnia ….. 200. r.” i wprowadzenia od dnia 15 czerwca 2005 r. nowego druku zg ł oszenia reklamacyjnego, zawieraj ą cego zamiast powy ż szego zapisu postanowienie o tre ś ci: „Sprzedaj ą cy ustosunkuje si ę do żą dania klienta w terminie 14 dni od daty zg ł oszenia reklamacji”, 2. zobowi ą zuje si ę ww. przedsi ę biorc ę do poinformowania Prezesa UOKiK o wype ł nieniu ww. zobowi ą zania do dnia 30 czerwca 2005 r. UZASADNIENIE I. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zw. dalej: Prezesem UOKiK), prowadz ą c post ę powanie w sprawie zbiorowego naruszenia interesów konsumentów (nr sygn. RWR 61-30/05/DR) powzi ął informacj ę , ż e Adam Ł yso ń , prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą F.H. Bartex Adam Ł yso ń (zw. dalej: Bartex, Uczestnikiem), od dnia 14 wrze ś nia 2004 r. wprowadzi ł do stosowanego formularza zg ł oszenia reklamacyjnego zapis, który zdaniem Prezesa, narusza ł art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2002 r., Nr 141, poz. 1176) (zw. dalej: ustaw ą o szczególnych warunkach (…)) poprzez zwolnienie przedsi ę biorcy z obowi ą zku poinformowania klienta o sposobie za ł atwienia reklamacji towaru niezgodnego z umow ą w terminie 14 dni oraz nak ł ada ł na konsumenta obowi ą zek osobistego stawiennictwa celem uzyskania informacji w sprawie reklamacji. Tym samym, dzia ł anie to wzbudzi ł o podejrzenie co do naruszania zbiorowych interesów konsumentów. Dowód: druk zg ł oszenia reklamacyjnego, k. 2. 2. W zwi ą zku z powy ż szym, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, postanowieniem nr 109/2005 z dnia 2 marca 2005 r., wszcz ął post ę powanie w sprawie mo ż liwo ś ci naruszenia przez Adama Ł ysonia, prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą F.H. Bartex Adam Ł yso ń zbiorowych interesów konsumentów, o których mowa w art. 23a ust. 2 powo ł anej wy ż ej ustawy, polegaj ą cych na naruszeniu obowi ą zku udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji przy reklamacji obuwia, poprzez stosowanie w obrocie z konsumentami formularza zg ł oszenia reklamacyjnego zawieraj ą cego okre ś lenie wprowadzaj ą ce konsumentów w b łą d, w brzmieniu: „O ś wiadczam, ż e decyzj ę sprzedawcy w sprawie zg ł oszonej reklamacji odbior ę osobi ś cie w terminie do dnia ….. 200. r.”. Dowód: postanowienie, k. 4. 3. W odpowiedzi na postanowienie o wszcz ę ciu post ę powania, Bartex pismem z dnia 16 marca 2005 r. przes ł a ł wzór nowego zg ł oszenia reklamacyjnego, który nie zawiera ł zakwestionowanego zapisu. Dowód: pismo Uczestnika z dnia 16 marca 2005 r., k. 10; wzór zg ł oszenia reklamacyjnego, k. 12. II. W toku post ę powania dowodowego Prezes UOKiK ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Uczestnik prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą F.H. Bartex Adam Ł yso ń z siedzib ą w Wa ł brzychu. Przedmiotem dzia ł alno ś ci jest sprzeda ż obuwia i wyrobów skórzanych, prowadzona na obszarze kilku województw. Sprzeda ż odbywa si ę w sklepach zlokalizowanych w centrach handlowych lub przy deptakach i innych ci ą gach pieszych. Dowód: kserokopia za ś wiadczenia o zmianie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej, k. 3; pismo wyja ś niaj ą ce Uczestnika, k. 1. 2. Od dnia 14 wrze ś nia 2004 r., Uczestnik stosuje w zg ł oszeniu reklamacyjnym zapis o tre ś ci: „O ś wiadczam, ż e decyzj ę sprzedawcy w sprawie zg ł oszonej reklamacji odbior ę osobi ś cie w terminie do dnia ….. 200. r.” Dowód: zakwestionowane zg ł oszenie reklamacyjne, k. 2. 2 3. W trakcie post ę powania Bartex opracowa ł nowe zg ł oszenie reklamacyjne, które nie zawiera ł o zakwestionowanego sformu ł owania. Na powy ż sz ą okoliczno ść przed ł o ż y ł wzór nowego zg ł oszenia niezgodno ś ci towaru z umow ą . Jednocze ś nie pismem z dnia 25 kwietnia 2005 r. Uczestnik zobowi ą za ł si ę do zaniechania stosowania druków zg ł oszenia reklamacyjnego, zawieraj ą cych zakwestionowany zapis o tre ś ci: „O ś wiadczam, ż e decyzj ę sprzedawcy w sprawie zg ł oszonej reklamacji odbior ę osobi ś cie w terminie do dnia ….. 200. r.”. Tym samym, do dnia 1 czerwca 2005 r. Bartex zobowi ą za ł si ę wprowadzi ć prawid ł owe druki we wszystkich swoich placówkach. Dowód: nowa tre ść zg ł oszenia reklamacyjnego, k. 12; pismo Uczestnika, k. 16. III. Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów (zw. dalej: ustaw ą o ochronie konkurencji ( ... )) okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów (art. 1 ust. 1). Rozpatrywana sprawa ma charakter publiczno – prawny, albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów, dokonuj ą cych reklamacji obuwia zakupionego w sklepach Bartex. Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji ( ... ) : „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów”. Zgodnie za ś z art. 23a ust. 2 powo ł anej ustawy „Za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci (...) naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji (...)” . Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie prawnej przed godz ą cymi w nie naruszeniami, polegaj ą cymi na sprzecznych z prawem (zakazanych przez przepisy innych ustaw) oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami, dzia ł aniach przedsi ę biorców. Tworz ą c katalog dzia ł a ń , które b ę d ą uznawane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów ustawodawca pos ł u ż y ł si ę zwrotem „w szczególno ś ci”. Oznacza to, ż e wskazany katalog ma charakter przyk ł adowy. Zamiarem ustawodawcy by ł o uznanie za praktyk ę dzia ł a ń , które naruszaj ą przepisy innych ustaw. W przepisie art. 23a ustawy nie ma odwo ł ania do konkretnych ustaw (z tego wzgl ę du, i ż by ł oby to sprzeczne z zasadami poprawnej legislacji, ale tak ż e ogranicza ł o Prezesa UOKiK w jego decyzjach w sprawie niedozwolonych praktyk naruszaj ą cych interesy konsumentów). Do stwierdzenia praktyki z art. 23a powo ł anej ustawy o ochronie konkurencji (…) konieczne jest wykazanie, ż e spe ł nione zosta ł y łą cznie nast ę puj ą ce przes ł anki: 1. bezprawno ść dzia ł a ń przedsi ę biorcy, polegaj ą ca na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, 2. godzenie tymi dzia ł aniami w interes konsumentów, 3. naruszenie zbiorowego interesu konsumentów. W powy ż szej sprawie poddano analizie sposób informowania i zakres informacji przekazywanych konsumentowi w stosowanych przez Bartex drukach zg ł oszenia reklamacyjnego, w zakresie braku pe ł nej, rzetelnej i prawdziwej informacji, dotycz ą cej uprawnie ń konsumenta do uzyskania informacji w sprawie reklamacji, poprzez zamieszczanie zapisu o tre ś ci: 3 - „O ś wiadczam, ż e decyzj ę sprzedawcy w sprawie zg ł oszonej reklamacji odbior ę osobi ś cie w terminie do dnia ….. 200. r.”, Ad. 1) Aktem prawnym, do którego nale ż y odwo ł a ć si ę w niniejszej sprawie jest ustawa z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach (…) , która w art. 1 wskazuje, ż e stosuje si ę j ą do dokonywanej w zakresie dzia ł alno ś ci przedsi ę biorstwa sprzeda ż y rzeczy ruchomej osobie fizycznej, nabywaj ą cej rzecz (towar konsumpcyjny) w celu niezwi ą zanym z dzia ł alno ś ci ą zawodow ą lub gospodarcz ą . Zgodnie z przepisem art. 4 ust. 1 tej ustawy, sprzedawca jest odpowiedzialny wobec kupuj ą cego za niezgodno ść towaru z umow ą . Natomiast wed ł ug przepisu art. 8 ust. 3 ustawy o szczególnych warunkach (…) , je ż eli sprzedawca, który otrzyma ł od kupuj ą cego żą danie doprowadzenia towaru do zgodnego z umow ą , nie ustosunkowa ł si ę do tego żą dania w terminie 14 dni, uwa ż a si ę , ż e uzna ł je za uzasadnione. Przepis ten nie zobowi ą zuje zatem klienta do osobistego odbioru informacji o rozpatrzonej reklamacji. Innymi s ł owy, to klient powinien zosta ć poinformowany, czy jego roszczenie reklamacyjne zosta ł o uznane i w jaki sposób reklamacja zostanie rozpatrzona. Tymczasem z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika w sposób bezsporny, ż e Uczestnik stosuje druki zg ł oszenia reklamacyjnego, w których zamieszcza informacj ę , i ż decyzj ę sprzedawcy w sprawie zg ł oszonej reklamacji klient zobowi ą zany jest odebra ć osobi ś cie w okre ś lonym w zg ł oszeniu terminie. Takie dzia ł anie jest niezgodne z przepisami prawa (art. 8 ust. 3 ww. ustawy) i szeroko poj ę tymi prawami konsumenckimi. W tej sytuacji, Prezes UOKiK uzna ł , i ż stosowanie zapisu o tre ś ci: „O ś wiadczam, ż e decyzj ę sprzedawcy w sprawie zg ł oszonej reklamacji odbior ę osobi ś cie w terminie do dnia ….. 200. r.” jest bezprawne i jednocze ś nie narusza obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji w zg ł oszeniu reklamacyjnym. Stosowanie przez Bartex zakwestionowanego zapisu nak ł ada na konsumenta obowi ą zki nieprzewidziane w ww. ustawie. Ponadto tak ż e stoi w sprzeczno ś ci z art. 11 tej ustawy, z którego wynika, ż e uprawnie ń unormowanych w ustawie o szczególnych warunkach (…) nie mo ż na wy łą czy ć ani ograniczy ć w drodze umowy zawartej przed zawiadomieniem sprzedawcy o niezgodno ś ci towaru konsumpcyjnego z umow ą . Powy ż szy zapis sporz ą dzony zosta ł tymczasem przed podpisaniem protoko ł u reklamacyjnego, czyli przed zako ń czeniem procesu zg ł aszania niezgodno ś ci towaru konsumpcyjnego z umow ą . Tym samym, takie dzia ł anie jest bezprawne i jednocze ś nie narusza obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Stosowania wymienionego zapisu nie usprawiedliwia fakt, ż e formularze niezgodne z ustaw ą o szczególnych warunkach (…) nie zosta ł y opracowane przez przedsi ę biorc ę , lecz s ą powszechnie dost ę pne w sklepach z drukami akcydensowymi. Obowi ą zkiem przedsi ę biorcy jest bowiem prowadzenie dzia ł alno ś ci gospodarczej zgodnie z przepisami prawa. Z powy ż szego wynika wi ę c, ż e zakwestionowany zapis spe ł nia pierwsz ą z trzech ww. przes ł anek, tj. bezprawno ść dzia ł a ń przedsi ę biorcy, polegaj ą c ą na naruszeniu art. 8 ust. 3 oraz art. 11 ustawy o szczególnych warunkach (…) , co jednocze ś nie narusza obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Uchodzi podnie ść , ż e prawo konsumenta do rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji jest jednym z jego zasadniczych praw, a brak takiej informacji uniemo ż liwia konsumentowi swobod ę oceny i wyboru najlepszej oferty, ograniczaj ą c wolno ść jego decyzji rynkowych. Profesjonalista zawsze obowi ą zany jest poinformowa ć konsumenta, b ę d ą cego z zasady s ł absz ą stron ą stosunku umownego, o istotnych okoliczno ś ciach dotycz ą cych kontraktu – w sposób prawdziwy, rzeczowy i kompletny, co jest cech ą generaln ą prawa umów i wyp ł ywa z obowi ą zku lojalnego kontraktowania (vide: E. Łę towska, Prawo umów konsumenckich, Warszawa 2002, str. 215 i nast.). 4 Ad 2) Dokonuj ą c analizy drugiej przes ł anki zastosowania w rozpatrywanej sprawie art. 23a ustawy o ochronie konkurencji (...) nale ż y stwierdzi ć , i ż opisane dzia ł anie Bartex, naruszaj ą ce przepisy ustawy o szczególnych warunkach (…) , niew ą tpliwie godzi w interes konsumenta i rodzi po jego stronie niekorzystne skutki. Na klienta na ł o ż ono bowiem obowi ą zki nieprzewidziane w ustawie o szczególnych warunkach (…) . Nale ż y stwierdzi ć , ż e wy łą cznie na kupuj ą cego przerzucono ci ęż ary zwi ą zane z rozpatrzeniem reklamacji – dotrzymanie terminów i osobiste zg ł aszanie si ę w tej sprawie u sprzedawcy. Takie osobiste stawiennictwo poci ą ga za sob ą dodatkowe koszty dojazdu i strat ę czasu. Zakwestionowany zapis powoduje u konsumenta b łę dn ą ś wiadomo ść , i ż to na nim ci ąż y obowi ą zek osobistego stawiennictwa, a jego niedope ł nienie rodzi ć mo ż e ujemne skutki w postaci odmowy rozpatrzenia reklamacji. Ogranicza równie ż prawo do uznania przez sprzedawc ę wniesionej reklamacji za uzasadnion ą . Stosuj ą c bowiem powy ż sze sformu ł owanie, Uczestnik powoduje pewne ograniczenie w dochodzeniu przez konsumenta swych praw. Stawiaj ą c si ę osobi ś cie w terminie 14 dni od wniesionej reklamacji, klient przypomina sprzedawcy o konieczno ś ci ustosunkowania si ę do wniesionego żą dania i dzia ł a w ten sposób na swoj ą niekorzy ść . Sprzedawca mo ż e bowiem odmówi ć wówczas rozpatrzenia reklamacji, czego nie mia ł by prawa zrobi ć , gdyby nie rozpatrzy ł wniesionego roszczenia w powy ż szym terminie. Wówczas dzia ł a bowiem wspomniany przepis art. 8 ust. 3 ustawy o szczególnych warunkach (...) mówi ą cy, i ż nie ustosunkowanie si ę do wniesionego żą dania, poczytuje si ę za uznanie roszczenia za uzasadnione. Jak zatem wynika z powy ż szego, zakwestionowane przez Prezesa UOKiK dzia ł anie Bartex jest dzia ł aniem godz ą cym w interesy konsumentów. To z kolei powoduje, ż e zosta ł a spe ł niona druga z trzech ww. przes ł anek. Ad 3) Zgodnie z art. 23a ust. 1 zd. 2 ustawy o ochronie konkurencji (…) , zbiorowym interesem konsumentów nie jest suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony jest interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta, mo ż e by ć przejawem powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. Omówione dzia ł anie Uczestnika dotyczy niew ą tpliwie zbiorowego interesu konsumentów, tj. wszystkich konsumentów, którzy dokonuj ą zakupów w sklepach Bartex zlokalizowanych w kilku województwach. Liczba tych osób mo ż e by ć znaczna, zwa ż ywszy, ż e odpowiedzialno ść sprzedawcy za niezgodno ść towaru konsumpcyjnego z umow ą trwa dwa lata od wydania towaru kupuj ą cemu (art. 10 ust. 1 ustawy) i biegnie na nowo w razie wymiany towaru. Widoczne jest wi ę c, ż e bezprawne zachowanie Uczestnika nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter jednostkowy, indywidualny i nie daj ą cy si ę porówna ć z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami kr ę gu kupuj ą cych konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla ca ł ej grupy kontrahentów Uczestnika. W takich okoliczno ś ciach poszkodowana zostaje pewna grupa konsumentów nie b ę d ą ca tylko – z punktu widzenia przedsi ę biorcy stosuj ą cego praktyk ę – przypadkow ą zbiorowo ś ci ą konsumentów, lecz jej odr ę bn ą kategori ą , których łą czy wspólny interes. W tym stanie rzeczy nale ż y uzna ć , ż e naruszany jest zbiorowy interes konsumentów, a tym samym spe ł niona zostaje ostatnia z trzech ww. przes ł anek. 5 Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie, Prezes UOKiK stwierdzi ł , ż e zosta ł y spe ł nione łą cznie wszystkie przes ł anki dla zakwalifikowania opisanego dzia ł ania Bartex jako praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonej w art. 23a ustawy o ochronie konkurencji (...) . Tym niemniej, w trakcie przedmiotowego post ę powania (po jego wszcz ę ciu), Bartex zobowi ą za ł si ę do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia naruszeniom, polegaj ą cym na stosowaniu formularza zg ł oszenia reklamacyjnego zawieraj ą cego zakwestionowany zapis o tre ś ci: „O ś wiadczam, ż e decyzj ę sprzedawcy w sprawie zg ł oszonej reklamacji odbior ę osobi ś cie w terminie do dnia ….. 200. r.” i wprowadzenia prawid ł owego wzoru zg ł oszenia niezgodno ś ci towaru z umow ą , nie zawieraj ą cego zakwestionowanego postanowienia. W miejsce spornego postanowienia wpisano: „Sprzedaj ą cy ustosunkuje si ę do żą dania klienta w terminie 14 dni od daty zg ł oszenia reklamacji”. Dowód: projekt nowego wzoru zg ł oszenia reklamacyjnego, k. 12. Zgodnie z art. 23f ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji ( … ) , je ż eli w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczno ś ci sprawy, informacji zawartych we wniosku lub b ę d ą cych podstaw ą wszcz ę cia post ę powania z urz ę du – ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , o której mowa w art. 23a, a przedsi ę biorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes UOKiK mo ż e, w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . Wobec powy ż szego, Prezes UOKiK wyda ł decyzj ę w niniejszej sprawie w trybie art. 23f ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji (…) . Zgodnie z art. 23f ust. 2 okre ś li ł termin wykonania powy ż szego zobowi ą zania na dzie ń 15 czerwca 2005 r. Natomiast w my ś l ust. 3 powo ł anego przepisu – na ł o ż y ł na Uczestnika obowi ą zek z ł o ż enia do dnia 30 czerwca informacji Prezesowi UOKiK o jego wykonaniu. Wobec powy ż szego, nale ż a ł o orzec jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji (...) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura we Wroc ł awiu. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK we Wroc ł awiu Zbigniew Jurczyk 6