RŁO-26/2009

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w ŁODZI ul. Piotrkowska 120 90-006 Łódź tel. (0 42) 636 36 89, fax (0 42) 636 07 12 e’mail: lodz@uokik.gov.pl RŁO-61-21/09/TD Łódź, dnia 27 listopada 2009 r. DECYZJA Nr RŁO 26/2009 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 w związku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów wszczętego z urzędu przeciwko przedsiębiorcy Krzysztofowi Dudkowi prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą „PRECIUM” w Zduńskiej Woli, – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów działanie przedsiębiorcy Krzysztofa Dudka prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą „PRECIUM” w Zduńskiej Woli, polegające na stosowaniu we wzorcu umowy pn. „Umowa zlecenia” postanowień wpisanych do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, o treści: 1) „Sądem właściwym do rozstrzygania spraw spornych, wynikających z niniejszej umowy, jest sąd właściwy dla siedziby PRECIUM.”, 2) „Zleceniodawca oświadcza, że wszystkie warunki niniejszej umowy były uzgadniane z nim indywidualnie.” i nakazuje się zaniechanie jej stosowania . II. Na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: obciąża się Krzysztofa Dudka prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą „PRECIUM” w Zduńskiej Woli, kosztami niniejszego postępowania w sprawie stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowiązuje się Krzysztofa Dudka prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą „PRECIUM” w Zduńskiej Woli do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w kwocie 16,65 zł (słownie: szesnaście złotych 65/100). 2 Uzasadnienie W ramach postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w okresie od dnia 22 lipca 2009 r. do dnia 21 sierpnia 2009 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej „Prezesem Urzędu”) dokonał kontroli wzorców umów stosowanych przez Krzysztofa Dudka prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą „PRECIUM” w Zduńskiej Woli (zwanego dalej „Przedsiębiorcą”). W wyniku przeprowadzonej kontroli Prezes Urzędu ustalił, że Przedsiębiorca we wzorcu umowy pn. „Umowa zlecenia” stosuje postanowienia o treści tożsamej do treści postanowień umownych wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (zwanego dalej „Rejestrem”), o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296, ze zm.) - zwanego dalej „k.p.c.” lub „Kodeksem postępowania cywilnego”. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, iż były podstawy do postawienia Przedsiębiorcy zarzutu stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w związku ze stosowaniem we wzorcu umowy zawieranej z konsumentami postanowień wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowień wzorców umowy i wszczął w dniu 16 września 2009 r. z urzędu Postanowieniem Nr 1/61-21/09 (dowód: karty Nr 1 – 2) postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez przedsiębiorcę Krzysztofa Dudka prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą „PRECIUM” w Zduńskiej Woli, praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na stosowaniu we wzorcu umowy postanowień wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, o treści: 1. „Sądem właściwym do rozstrzygania spraw spornych, wynikających z niniejszej umowy, jest sąd właściwy dla siedziby PRECIUM.”. 2. „Zleceniodawca oświadcza, że wszystkie warunki niniejszej umowy były uzgadniane z nim indywidualnie.” zamieszczonych we wzorcu umowy pn.: „Umowa zlecenia”, co mogło stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331, ze zm.) - zwanej dalej: „ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów”. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania (dowód: karta Nr 7), Przedsiębiorca w piśmie z dnia 22 września 2009 r. (data wpływu: 23 września 2009 r., dowód: karta Nr 9) poinformował, iż po uwzględnieniu stanowiska Prezesa Urzędu w treści zawieranych umów nie będą stosowane następujące sformułowania: „Zleceniodawca oświadcza, że wszystkie warunki niniejszej umowy były uzgadniane z nim indywidualnie” , jak również „Sądem właściwym do rozstrzygania spraw spornych, wynikających z niniejszej umowy, jest sąd właściwy dla siedziby PRECIUM” . Przedsiębiorca wyjaśnił, że wprowadzenie do umowy postanowienia o treści „Zleceniodawca oświadcza, że wszystkie warunki niniejszej umowy były uzgadniane z nim indywidualnie” wynikało z warunków i okoliczności podpisywania umów, ponieważ są one zawierane w siedzibie Przedsiębiorcy, gdzie ma miejsce ich redagowanie i wyjaśnianie treści poszczególnych postanowień umowy w obecności konsumenta i przy jego udziale. W zakresie uwag dotyczących właściwości sądu Przedsiębiorca podkreślił, iż ze względu na obszar jego działania (oddział w województwie łódzkim i lubuskim), dostosowano przedmiotowe postanowienia zgodnie z uwagami Prezesa Urzędu. Przedsiębiorca wskazał przy tym, iż zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego przy założeniu, że jego klienci (konsumenci) mają miejsce zamieszkania w okolicy siedziby oddziałów Przedsiębiorcy, w przypadku ewentualnego sporu nie doszłoby do 3 naruszenia ich interesu, gdyż właściwość miejscowa sądu byłaby tożsama z siedzibą tych oddziałów. Przedsiębiorca zaznaczył ponadto, iż po analizie treści podpisanych przez niego z konsumentami umów nie można dojść do jednoznacznego wniosku, iż umowy te podpisywane są na podstawie wzorca. Umowy te różnią się między sobą w większym lub mniejszym stopniu, co wynika z faktu, iż są one redagowane w obecności i przy udziale konsumenta. Na dowód Przedsiębiorca przedstawił kopie 42 umów podpisanych z konsumentami w okresie od lutego do września 2009 r. W piśmie z dnia 7 października 2009 r. (dowód: karta nr 59) Przedsiębiorca przedstawił kopie przykładowych umów zawartych z konsumentami po 22 września 2009 r. (tj. po dacie pisma Przedsiębiorcy zawierającego ustosunkowanie się do postawionych w postępowaniu zarzutów), w tym umów zmieniających treść wcześniej zawartych i dotychczas obowiązujących umów o świadczenie usług pośrednictwa w dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych (dowód: karty nr 61-70). W treści tych umów dokonano następujących zmian, uwzględniających zakres zarzutów podniesionych w postępowaniu: wykreślono zapis § 7 ust. 2 o treści „Zleceniodawca oświadcza, że wszystkie warunki niniejszej umowy były uzgadniane z nim indywidualnie” , jak również wykreślono zapis § 6 ust. 9 o treści „Sądem właściwym do rozstrzygania spraw spornych, wynikających z niniejszej umowy, jest sąd właściwy dla siedziby PRECIUM” , zastępując go postanowieniem zawartym w § 6 ust. 12 o treści: „W sprawach nieuregulowanych w niniejszej umowie zastosowanie mają przepisy Kodeksu Cywilnego” . Przedsiębiorca stwierdził jednocześnie, iż pozostałe obowiązujące umowy zawierające kwestionowane postanowienia będą systematycznie, podczas spotkań z klientami, wycofywane z obiegu lub zostaną wprowadzone do nich właściwe zmiany. W dniu 15 października 2009 r. Prezes Urzędu zawiadomił Przedsiębiorcę o zakończeniu zbierania materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z aktami sprawy. Prezes Urzędu ustalił co następuje: Krzysztof Dudek prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą „PRECIUM” w Zduńskiej Woli jest przedsiębiorcą wpisanym do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Zduńskiej Woli pod numerem 012645/06 (dowód: karta Nr 5). Przedmiotem analizy Prezesa Urzędu w niniejszym postępowaniu był wzorzec umowy pn. „Umowa zlecenia” stosowany przez Przedsiębiorcę przy zawieraniu umów z konsumentami w zakresie świadczenia usług pośrednictwa (dowód: karta Nr 6). Wzorzec ten został przesłany przez Przedsiębiorcę w toku postępowania wyjaśniającego pismem z dnia 27 lipca 2009 r., wraz z informacją, iż stosowany jest przy zawieraniu umów z konsumentami, po indywidualnym uzgodnieniu istotnych elementów umowy (dowód: karta Nr 4). Stosowany przez Przedsiębiorcę wzorzec umowy pn. „Umowa zlecenia” zawierał postanowienia o treści: 1. „ Sądem właściwym do rozstrzygania spraw spornych, wynikających z niniejszej umowy, jest sąd właściwy dla siedziby PRECIUM.” – § 6 ust. 9 tego wzorca. 2. „Zleceniodawca oświadcza, że wszystkie warunki niniejszej umowy były uzgadniane z nim indywidualnie.” – § 7 ust. 2 tego wzorca. 4 Prezes Urzędu ustalił, że Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej: „Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów”) w wyroku z dnia 23 października 2006 roku, w sprawie o sygnaturze akt XVII AmC 158/05, uznał za niedozwolone postanowienie o treści: „W przypadku rozstrzygnięć sądowych – przez sąd właściwy dla siedziby Sprzedawcy.” . Postanowienie to zostało wpisane do Rejestru pod numerem 969. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 17 sierpnia 2006 r., w sprawie o sygnaturze akt XVII AmC 100/05, uznał również za niedozwolone postanowienie o treści: „Sądem właściwym do rozpatrywania wszystkich sporów wynikłych z umowy jest sąd siedziby Frontonu.” , które zostało wpisane do Rejestru pod numerem 922. Prezes Urzędu ustalił również, że w wyroku z dnia 20 lipca 2006 r., w sprawie o sygnaturze akt XVII AmC 9/06, Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie o treści: „Oświadczam, że zapoznałem się i wynegocjowałem treść niniejszej umowy.” . Postanowienie to zostało wpisane do Rejestru pod numerem 881. Przedsiębiorca poinformował Prezesa Urzędu, iż nie jest w stanie określić ilości umów podpisanych z konsumentami według nadesłanego wzorca umowy, gdyż umowy te różnią się ze sobą co do treści, niezależnie od dat ich podpisywania. W okresie od początku 2008 r. do dnia 7 października 2009 r. Przedsiębiorca zawarł z konsumentami ok. 90 umów dotyczących świadczenia usług pośrednictwa w dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych (dowód: karty Nr 9 i 59). Przedsiębiorca przedstawił kopie 42 umów podpisanych pomiędzy lutym 2009 r. a wrześniem 2009 r. Analiza przedstawionych kopii umów wykazała, iż wszystkie zawierają w swojej treści kwestionowane w niniejszym postępowaniu postanowienia umowne. Przedsiębiorca nie przedstawił przy tym dowodów mogących świadczyć o tym, iż postanowienia te są z konsumentami indywidualnie uzgadniane. Istotne rozbieżności w treści przedstawionych umów, wskazujące na możliwość indywidualnych negocjacji/ustaleń warunków umowy, dotyczyły zakresu związanego z wysokością wynagrodzenia Przedsiębiorcy, takich jak: wysokość prowizji, sposób naliczania opłat z tytułu ponoszonych kosztów, określenie sposobu przekazania kwot uzyskanych na rzecz Przedsiębiorcy (dowód: karty 10-59). W przedstawionych Prezesowi Urzędu kopiach umów Przedsiębiorca podawał różny adres swojej siedziby w zależności od tego, czy umowa podpisywana była w siedzibie oddziału w Zduńskiej Woli czy też w Żarach, tj. odpowiednio: ul. Łaska 111 w Zduńskiej Woli (województwo łódzkie) lub Rynek 8-9 w Żarach (województwo lubuskie). Siedziba adresu zakładu głównego Przedsiębiorcy i miejsce jego zamieszkania mieści się przy ul. Spacerowej 79 w Zduńskiej Woli. Około 25% ww. umów zawarta była z konsumentami, których wskazane miejsce zamieszkania (Żagań, Sieradz, Bytom, Łódź) znajdowało się poza właściwością miejscową sądu właściwego dla określonej siedziby oddziału Przedsiębiorcy, tj. rejonowego lub okręgowego (dowód: karta Nr 11, 13, 17, 40, 50, 56). Przedsiębiorca stwierdził, iż umowy z konsumentami zawierane są przez niego wyłącznie w lokalach przy ul. Łaskiej 111 w Zduńskiej Woli lub Rynek 8-9 w Żarach, będących miejscami prowadzenia działalności (dowód: karta Nr 4). W piśmie z dnia 7 października 2009 r. Przedsiębiorca poinformował, iż mając na uwadze interes konsumentów i wyrażoną we wcześniejszej korespondencji gotowość do dostosowania treści zawieranych umów zgodnie z uwagami Prezesa Urzędu, wprowadził do obrotu z konsumentami nowy wzór umowy i wdrożył również działania zmierzające do zmiany treści już obowiązujących umów. Na dowód podjętych działań Przedsiębiorca przedstawił kopie dwóch umów zawartych z konsumentami w dniu 23 września 2009 r., w których treści nie było postanowień kwestionowanych przez Prezesa Urzędu w toku niniejszego postępowania (dowód: karty Nr 61-62). Ponadto Przedsiębiorca przedstawił kopie 5 przykładowych czterech umów (daty zawarcia po 23 września 2009 r.) wprowadzających zmiany do umów zawartych w oparciu o kwestionowany wzorzec umowy, z których treści również wykreślono kwestionowane postanowienia (dowód: karty Nr 63-70). Przedsiębiorca stwierdził jednocześnie, iż pozostałe obowiązujące umowy zawierające kwestionowane postanowienia będą systematycznie, podczas spotkań z klientami, wycofywane z obiegu lub zostaną wprowadzone do nich właściwe zmiany. Przedsiębiorca osiągnął w 2008 r. przychód w wysokości (tajemnica przedsiębiorcy) zł (słownie złotych: (tajemnica przedsiębiorcy) ). (dowód: karta Nr 60). Prezes Urzędu zważył co następuje: Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.); 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Wskazany przepis zawiera otwarty katalog działań stanowiących praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów. Stwierdzenie praktyki określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wymaga wykazania, że spełnione zostały łącznie trzy przesłanki: 1) działanie przedsiębiorcy, 2) noszące znamiona bezprawności, 3) godzące w zbiorowy interes konsumentów. Ad. 1) Stosownie do art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy, rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (…). Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095, ze zm.) – zwanej dalej „ustawą o swobodzie działalności gospodarczej” jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Ponadto, zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą w dniu złożenia wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej lub po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym. Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Krzysztof Dudek prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą „PRECIUM” w Zduńskiej Woli, wobec którego prowadzone było niniejsze postępowanie, to osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Zduńska Wola pod numerem 012645/06, 6 zgodnie z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej. Przedmiotem działalności Przedsiębiorcy jest m.in. pozostała finansowa działalność usługowa, działalność wspomagająca usługi finansowe, a także działalność związana z oceną ryzyka i szacowaniem poniesionych strat oraz działalność agentów i brokerów ubezpieczeniowych. Prezes Urzędu stwierdził, że pierwsza przesłanka niezbędna do stwierdzenia stosowania przez Przedsiębiorcę praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona . Ad. 2) Dla uznania działania przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest, aby miało ono charakter bezprawny. Jak zostało wskazane powyżej, przepis art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera przykładowy katalog praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 pkt 1, za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Na mocy art. 479 45 § 1 k.p.c., Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów jest obowiązany przesyłać Prezesowi Urzędu odpis każdego prawomocnego wyroku uwzględniającego powództwo o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone. Na podstawie tych wyroków, Prezes Urzędu jest zobowiązany do prowadzenia rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, stosownie do art. 479 45 § 2 k.p.c. Przepis art. 479 45 § 3 k.p.c. ustanawia zasadę tzw. formalnej jawności rejestru, stanowiąc, że rejestr jest jawny. Jawność Rejestru oznacza, że Rejestr jest dostępny dla każdego zainteresowanego, czyli każdy ma do niego prawo wglądu. Skutkiem formalnej jawności Rejestru jest niemożność zasłaniania się nieznajomością dokonanych w nim wpisów. W rejestrze tym przytacza się treść postanowień wzorców umowy uznanych przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone. W ocenie Prezesa Urzędu, wpisanie takich postanowień do Rejestru, oznacza, że od tej chwili postanowienia te są zakazane we wszystkich wzorcach umów. Zakaz stosowania postanowień wpisanych do Rejestru dotyczy nie tylko tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu zapadł wyrok w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, lecz również innych przedsiębiorców z danej branży. Za takim ujęciem przemawia podstawowy cel postępowania w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, jakim jest usunięcie z obrotu postanowień, które Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone. Chodzi bowiem o to, by konsumenci nie byli narażeni na te postanowienia w przyszłości w umowach zawieranych z innymi przedsiębiorcami. Ponadto, zdaniem Prezesa Urzędu, zakaz stosowania niedozwolonych postanowień wpisanych do Rejestru dotyczy także postanowień tożsamych. W związku z tym, zakazane jest też stosowanie postanowienia, którego zakres jest tożsamy z zakresem postanowienia wpisanego do Rejestru. Nie jest przy tym konieczna dokładna, literalna identyczność tych postanowień. Stanowisko Prezesa Urzędu znajduje uzasadnienie w orzecznictwie. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (Sygn. akt III SZP 3/06) wskazał, iż stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe 7 interesy konsumentów. Sąd Najwyższy uznał również, iż jeżeli Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna określoną klauzulę za niedozwoloną w wyniku przeprowadzonej kontroli abstrakcyjnej i zostanie ona wpisana do Rejestru to praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów 1 dopuszcza się każdy z przedsiębiorców, który wprowadza do stosowanych klauzul zmiany o charakterze kosmetycznym, polegające np. na przestawieniu szyku wyrazów lub zmianie użytych wyrazów, jeżeli zmiany te nie prowadzą do zmiany istoty klauzuli. Zgodnie z powyższym istotne jest w niniejszej sprawie stwierdzenie, iż Przedsiębiorca posługuje się w obrocie gospodarczym z konsumentami wzorcem umowy. Przedmiotem postępowania nie są więc postanowienia konkretnej umowy, które były negocjowane z konsumentem, lecz postanowienia wzorca, który Przedsiębiorca przedstawia konsumentom i o ile nie zostaną one zmienione w drodze uzgodnień stron, stają się obowiązujące w stosunkach między nimi kształtując w ten sposób ich wzajemne prawa i obowiązki. Sam fakt, iż postanowienia wzorca mogą być przedmiotem uzgodnień nie przesądza, że stosowany formularz umowy nie ma charakteru wzorca. Jest to bowiem standardowy tekst przedstawiany konsumentowi przez prowadzącego profesjonalną działalność przedsiębiorcę do oceny i akceptacji, który po podpisaniu reguluje stosunki stron. Nawet, jeżeli w pewnym zakresie tekst taki był przedmiotem uzgodnień, to jednak w części nie uzgodnionej indywidualnie nadal pozostaje wzorcem umownym, ponieważ jego niezmienione postanowienia zostały przyjęte ze wzorca. Dochodzi więc w tej części do inkorporowania niektórych postanowień wzorca do tej treści umowy. Jeśli jednocześnie postanowienia te kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami rażąco naruszając jego interesy, należy uznać je za niedozwolone postanowienia umowne (por.: wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24 listopada 2004 r., sygn. akt XVII Amc 71/03). W trakcie prowadzonego postępowania Przedsiębiorca nie wykazał, iż w kwestionowanym w niniejszym postępowaniu zakresie postanowienia umów były indywidualnie uzgadniane z konsumentami. Przedstawione kopie 42 zawartych z konsumentami umów różniły się treścią ustaleń związanych z wysokością prowizji i innych opłat, jak również sposobem przekazania przyjętych w imieniu konsumenta należności odszkodowawczych (np. wskazanie konta bankowego). Analiza przedstawionych kopii umów wykazała, iż wszystkie zawierają w swojej treści kwestionowane w niniejszym postępowaniu postanowienia umowne. Tym samym należy stwierdzić, iż stosowany i przedstawiony na wezwanie Prezesa Urzędu przez Przedsiębiorcę wzorzec umowy stanowi wzorzec umowy w rozumieniu kodeksu cywilnego. W ocenie Prezesa Urzędu, stosowane przez Przedsiębiorcę we wzorcu umowy postanowienie, o treści: „Sądem właściwym do rozstrzygania spraw spornych, wynikających z niniejszej umowy, jest sąd właściwy dla siedziby PRECIUM” jest tożsame z postanowieniem wpisanym do Rejestru pod numerem 969, o treści: „W przypadku rozstrzygnięć sądowych – przez sąd właściwy dla siedziby Sprzedawcy.” , jak również z postanowieniem wpisanym do Rejestru pod numerem 922, o treści: „Sądem właściwym do rozpatrywania wszystkich sporów wynikłych z umowy jest sąd siedziby Frontonu.” . Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 17 sierpnia 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 100/05) uznał – odnosząc się do treści ostatniego z ww. postanowień – iż 1 W dniu 21 kwietnia 2007 r. weszła w życie ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Na podstawie art. 137 ww. ustawy straciła moc ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Obecnie praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów została uregulowana w przepisie art. 24 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. 8 narusza ono art. 385 1 § 1 kodeksu cywilnego, gdyż wyłącza zasadę właściwości ogólnej i przemiennej sądu, a to może stanowić dodatkową dolegliwość dla kupującego, a także ograniczać realizację przysługujących mu uprawnień. Postanowienie uznane przez sąd za niedozwolone stanowi tzw. klauzulę prorogacyjną i ustala wyłączną właściwość sądu do rozpoznania ewentualnych sporów z umowy na podstawie siedziby przedsiębiorcy. Postanowienie kwestionowane przez Prezesa Urzędu oraz postanowienia wpisane do Rejestru, pod numerami 922 i 969 mogą zostać uznane za tożsame. Każde z wyżej wymienionych postanowień dotyczy wskazania sądu właściwego dla rozpoznania sporu wynikłego na gruncie umów z konsumentami i każde z nich ustala wyłączną właściwość sądu (wedle siedziby przedsiębiorcy). Stosowanie obu postanowień wpisanych do rejestru oraz postanowienia stosowanego przez Przedsiębiorcę wywołuje tożsame skutki, bowiem w przypadku powstania sporu na tle wykonywania umowy, postanowienia te bezprawnie narzucają konsumentom właściwość miejscową sądu i ograniczają ich prawa do wytoczenia powództwa, wynikające z przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, mówiąc o właściwości miejscowej sądu, można wyróżnić właściwość: ogólną, przemienną i wyłączną. Podstawowa zasada dotycząca właściwości ogólnej została wyrażona w art. 27 § 1 k.p.c., zgodnie z którym, powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego rejonie/okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania. W przypadku, gdy powodem jest Przedsiębiorca, to sądem właściwym jest sąd, w którego okręgu konsument ma miejsce zamieszkania. Nie w każdym przypadku sądem właściwym będzie sąd właściwy miejscowo dla Żar lub Zduńskiej Woli. Z kolei istota właściwości przemiennej polega na tym, że obok sądu właściwości ogólnej zostaje wskazany inny jeszcze sąd, przed który można wytoczyć powództwo. Wybór sądu należy w takich wypadkach do podmiotu wnoszącego pozew. W zakresie roszczeń z umów, przepisy Kodeksu postępowania cywilnego przewidują możliwość wytoczenia powództwa o ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwiązanie lub unieważnienie, jak też o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, przed sąd miejsca jej wykonania. Jednakże powód może, według swego uznania, wytoczyć powództwo bądź według przepisów o właściwości ogólnej, bądź przed sąd miejsca wykonania umowy (art. 31 w związku z art. 34 k.p.c.). Nie jest zatem dopuszczalne narzucenie właściwości przemiennej przez jedną ze stron stosunku prawnego, a jedynie następczy jej wybór w chwili powstania roszczenia wynikającego z umowy. Przepis art. 46 k.p.c. przewiduje wprawdzie możliwość zawarcia tzw. umowy prorogacyjnej – strony mogą umówić się na piśmie o poddanie sądowi pierwszej instancji, który według ustawy nie jest miejscowo właściwy, sporu już wynikłego lub sporów mogących w przyszłości wyniknąć z oznaczonego stosunku prawnego. Sąd ten będzie wówczas wyłącznie właściwy, jeżeli strony nie postanowiły inaczej. W świetle przytoczonego przepisu możliwe jest odejście od zasady właściwości ogólnej, jednakże tylko wtedy, gdy jest to przedmiotem indywidualnego uzgodnienia umownego. Wzorzec umowy stosowany przez Przedsiębiorcę już z samej istoty wzorca umowy zgodnie z art. 384 k.c. jest ustalony przez jedną ze stron i nie może być poczytywany za uzgodniony przez strony indywidualnie, bowiem zawiera zbiór gotowych i opracowanych przez Przedsiębiorcę postanowień, na których brzmienie konsument nie ma wpływu. Sąd wskazany jako właściwy w postanowieniu wzorca umowy, stosowanym przez Przedsiębiorcę, jest w zakresie jego obowiązywania sądem wyłącznie właściwym, tzn. że treść wzorca umowy wyłącza skuteczne stosowanie przepisów o właściwości ogólnej i przemiennej. Z tego właśnie powodu, postanowienia wpisane do rejestru pod numerem 969 oraz 992 zostały uznane za niedozwolone postanowienia umowne. W ocenie Prezesa Urzędu stosowane przez Przedsiębiorcę we wzorcu umowy postanowienie, o treści: „Zleceniodawca oświadcza, że wszystkie warunki niniejszej umowy były uzgadniane z nim indywidualnie.” jest tożsame z postanowieniem wpisanym pod 9 numerem 881 do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: „Oświadczam, że zapoznałem się i wynegocjowałem treść niniejszej umowy.” . Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 20 lipca 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 9/06) uznał ww. postanowienie za zapis kształtujący prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i tym samym rażąco naruszający jego interesy w tym zakresie. Postanowienie stosowane przez Przedsiębiorcę oraz postanowienie wpisane do Rejestru można uznać za tożsame. Każde z wyżej wymienionych postanowień przewiduje, iż postanowienia stosowanego przez przedsiębiorcę wzorca umowy podlegały indywidualnemu uzgodnieniu przez strony umowy. Wzorzec umowy stosowany przez przedsiębiorcę już z samej istoty wzorca umowy – zgodnie z art. 384 k.c. jest ustalony przez jedną ze stron – nie może być poczytywany za uzgodniony indywidualnie. Zarówno postanowienie kwestionowane przez Prezesa Urzędu w przedmiotowym postępowaniu oraz ww. postanowienie wpisane do Rejestru to postanowienia, które były stosowane we wzorcach umów w rozumieniu art. 384 k.c. Wprawdzie postanowienie wpisane do rejestru nie było stosowane przez przedsiębiorcę działającego na rynku usług pośrednictwa w dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych, jednak pozostaje to bez wpływu na możliwość oceny i porównania z postanowieniem stosowanym przez Przedsiębiorcę, bowiem jak zaznaczono wcześniej, zakazane jest stosowanie postanowienia, którego zakres jest tożsamy z zakresem postanowienia wpisanego do Rejestru. Należy w tym kontekście zaznaczyć, iż Przedsiębiorca oświadczył w piśmie z dnia 27 lipca 2009 r., iż istotnie stosuje w działalności gospodarczej wzorzec umowy, a indywidualnemu uzgodnieniu z klientem podlegają „istotne elementy” umowy. Konsekwencją stosowania przez Przedsiębiorcę postanowień wpisanych do Rejestru jest wprowadzenie do wzorca umowy postanowień bezwzględnie zakazanych. Stosownie bowiem do art. 479 42 § 1 k.p.c., Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów orzekając o uznaniu postanowień wzorca umowy za niedozwolone, jednocześnie zakazuje ich wykorzystywania. Sąd Najwyższy w cytowanej powyżej uchwale zaakceptował stanowisko, zgodnie z którym wpis postanowienia wzorca do rejestru skutkuje tym, że zakazane jest posługiwanie się wpisaną klauzulą we wszystkich wzorcach umów, pod rygorem sankcji z art. 58 k.c. Tym samym, w ocenie Prezesa Urzędu, stosowanie przez Przedsiębiorcę we wzorcu umowy pn. „Umowa zlecenia” postanowień wskazanych w sentencji niniejszej decyzji jest bezprawne. Prezes Urzędu stwierdził, że druga przesłanka niezbędna do stwierdzenia stosowania przez Przedsiębiorcę praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona . Ad. 3) Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiują pojęcia zbiorowego interesu konsumentów. Przepis art. 24 ust. 3 stanowi jedynie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Z całą pewnością mamy do czynienia ze zbiorowym interesem konsumentów wówczas, gdy działanie przedsiębiorcy dotyczy, bądź może dotyczyć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem praw nieograniczonej i nieokreślonej liczby konsumentów, którzy zapoznali się, bądź mogli zapoznać się ze stosowanym przez Przedsiębiorcę wzorcem umowy zawierającym postanowienia, które zostały wpisane do Rejestru i zawarli, bądź mogli zawrzeć umowę z Przedsiębiorcą. W tej 10 sytuacji bezprawne zachowanie Przedsiębiorcy nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej grupy kontrahentów Przedsiębiorcy. Na skutek zamieszczenia we wzorcu umowy postanowień, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, Przedsiębiorca stosował postanowienia, których stosowania zakazano. Takie działanie Przedsiębiorcy godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Prezes Urzędu stwierdził, że trzecia przesłanka niezbędna do stwierdzenia stosowania przez Przedsiębiorcę praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona . Jak ustalono w toku postępowania, Przedsiębiorca wprowadził do obrotu z konsumentami nowy wzór umowy, z którego treści wykreślono kwestionowane postanowienia umowne, wdrożył również działania zmierzające do zmiany treści już obowiązujących umów. Udokumentowany zakres działań podjętych przez Przedsiębiorcę nie pozwala jednak w ocenie Prezesa Urzędu na stwierdzenie zaniechania stosowania zarzucanej praktyki, nie ze wszystkich obowiązujących dotychczas umów wyeliminowano bowiem kwestionowane postanowienia. Wobec powyższego oraz wobec spełnienia przesłanek koniecznych do stwierdzenia praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu orzekł jak w pkt I sentencji decyzji . Zgodnie z art. 77 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Przedmiotowe postępowanie wykazało, iż Przedsiębiorca dopuścił się stosowania bezprawnej praktyki, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu uznał – w zakresie określonym w pkt I sentencji decyzji – działanie Przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa Urzędu ze stroną postępowania – przedsiębiorcą Krzysztofem Dudkiem prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą „PRECIUM”. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia oraz stosownie do art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zgodnie z którym Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie, postanowiono obciążyć Przedsiębiorcę kosztami niniejszego postępowania w wysokości 16,65 zł (słownie: szesnaście złotych 65/100). Wobec powyższego, Prezes Urzędu orzekł jak w pkt II sentencji decyzji. Koszty niniejszego postępowania należy uiścić na rachunek Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony 11 Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w pkt II sentencji niniejszej decyzji, stosownie do treści art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 32 § 1 pkt 2 k.p.c., należy wnieść zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Barbara Romańczak-Graca Otrzymuje: Krzysztof Dudek