RŁO-18/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w Ł ODZI Aleja Pi ł sudskiego 8 90-051 Ł ód ź , P - 73 Tel. (0-42) 636-36-89, Fax (0-42) 636-07-12 E-mail: lodz@uokik.gov.pl R Ł O/61-18/05/MN/...... Ł ód ź , dnia 13 maja 2005 r. DECYZJA Nr R Ł O 18/2005 Na podstawie art. 23e ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 i Nr 170, poz. 1652 oraz z 2004 r. Nr 93, poz. 891 i Nr 96, poz. 959)- zwanej dalej „ustaw ą o okik” oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2002 r. Nr 18, poz. 172 oraz z 2003 r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko „Badura” Spó ł ka Akcyjna z siedzib ą w Wadowicach przy ul. Wa ł owej 4, 34-100 Wadowice zarejestrowanej w Krajowym Rejestrze S ą dowym pod numerem 0000195299 dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wskazan ą w art. 23a ust. 1 ww. ustawy: bezprawne, godz ą ce w interesy konsumentów dzia ł anie przedsi ę biorcy polegaj ą ce na ograniczeniu zagwarantowanego w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz.U. z 2000 r. Nr 22, poz. 271 z 2002 r. Nr 144, poz. 1204 z 2003 r. Nr 84, poz. 774 i Nr 188, poz. 1837 oraz z 2004 r. Nr 96, poz. 959 i Nr 116, poz. 1204), prawa odst ą pienia od umowy zawartej na odleg ł o ść poprzez umieszczenie na stronie internetowej www.sklep.badura.pl , za po ś rednictwem której ww. przedsi ę biorca ś wiadczy us ł ugi drog ą elektroniczn ą , oferuj ą c do sprzeda ż y buty, w punkcie 5 Regulaminu sklepu pod nazw ą „Zwroty i wymiana” postanowienia o nast ę puj ą cej tre ś ci „Udzielamy Pa ń stwu gwarancji zwrotu zakupionego towaru w terminie 5 dni od daty jego otrzymania bez podania przyczyny (...)” i stwierdza jej zaniechanie z dniem 7 kwietnia 2005 r. Uzasadnienie W dniach od 18 stycznia 2005 r. do 15 marca 2005 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej „Prezes Urz ę du”) przeprowadzi ł kontrol ę zachowa ń rynkowych przedsi ę biorców na rynku detalicznej sprzeda ż y internetowej pod k ą tem przestrzegania przepisów ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o ś wiadczeniu us ł ug drog ą elektroniczn ą (Dz.U. z 2002 r. Nr 144, poz. 1204 z 2004 r. Nr 96, poz. 959 i Nr 173, poz. 1808) - zwana dalej „ustaw ą o ś wiadczeniu us ł ug drog ą elektroniczn ą ” oraz ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz.U. z 2000 r. Nr 22, poz. 271 z 2002 r. 2 Nr 144, poz. 1204 z 2003 r. Nr 84, poz. 774 i Nr 188, poz. 1837 oraz z 2004 r. Nr 96, poz. 959 i Nr 116, poz. 1204) – zwana dalej „ustaw ą o ochronie niektórych praw konsumentów (...)”. W toku kontroli ustalono, i ż przedsi ę biorca – „Badura” Spó ł ka Akcyjna z siedzib ą w Wadowicach przy ul. Wa ł owej 4, 34-100 Wadowice, zarejestrowana w Krajowym Rejestrze S ą dowym pod numerem 0000195299 (dalej „Badura” S.A.) za po ś rednictwem strony internetowej www.sklep.badura.pl ś wiadczy us ł ugi drog ą elektroniczn ą oferuj ą c do sprzeda ż y buty. Na ww. stronie internetowej w punkcie 5 Regulaminu sklepu pod nazw ą „Zwroty i wymiana” „Badura” S.A. umie ś ci ł a postanowienie o nast ę puj ą cej tre ś ci: „Udzielamy Pa ń stwu gwarancji zwrotu zakupionego towaru w terminie 5 dni od daty jego otrzymania bez podania przyczyny (...)” (k. 10 str. 2). Zapis ten jest sprzeczny z art. 7 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów (...), w którym ustawodawca zagwarantowa ł konsumentom dziesi ę ciodniowy termin odst ą pienia od umowy zawartej na odleg ł o ść . Zgodnie z art. 10 ust. 1 ww. ustawy termin ten liczy si ę od dnia wydania rzeczy. Prezes Urz ę du uzna ł ww. zachowanie za naruszenie uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Postanowieniem Nr 1/61-18/05 z dnia 4 kwietnia 2005 r. (k. 1) Prezes Urz ę du wszcz ął post ę powanie w sprawie stosowania przez „Badura” S.A. praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na: bezprawnym, godz ą cym w interesy konsumentów dzia ł aniu przedsi ę biorcy polegaj ą cym na ograniczeniu zagwarantowanego w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz.U. z 2000 r. Nr 22, poz. 271 z 2002 r. Nr 144, poz. 1204 z 2003 r. Nr 84, poz. 774 i Nr 188, poz. 1837 oraz z 2004 r. Nr 96, poz. 959 i Nr 116, poz. 1204), prawa odst ą pienia od umowy zawartej na odleg ł o ść poprzez umieszczenie na stronie internetowej www.sklep.badura.pl , za po ś rednictwem której ww. przedsi ę biorca ś wiadczy us ł ugi drog ą elektroniczn ą , oferuj ą c do sprzeda ż y buty, w punkcie 5 Regulaminu sklepu pod nazw ą „Zwroty i wymiana” postanowienia o nast ę puj ą cej tre ś ci „Udzielamy Pa ń stwu gwarancji zwrotu zakupionego towaru w terminie 5 dni od daty jego otrzymania bez podania przyczyny (...)” co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 1 cytowanej wy ż ej ustawy o okik. W odpowiedzi na zawiadomienie z dnia 4 kwietnia 2005 r. o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów (k. 2) w pi ś mie z dnia 7 kwietnia 2005 r. „Badura” S.A. poinformowa ł a, i ż wprowadzi ł a zmiany w Regulaminie sklepu, na dowód czego przedstawi ł a wydruk ze strony internetowej www.sklep.badura.pl z dnia 7 kwietnia 2005 r. (k. 13-21). Dotychczasowe postanowienie o mo ż liwo ś ci zwrotu towarów w ci ą gu 5 dni od otrzymania przesy ł ki otrzyma ł o brzmienie: „Udzielamy Pa ń stwu gwarancji zwrotu zakupionego towaru w terminie 10 dni od daty jego otrzymania bez podania przyczyny (...)” ( k. 15). Prezes Urz ę du ustali ł co nast ę puje: W toku post ę powania ustalono, i ż przedsi ę biorca - „Badura” S.A. za po ś rednictwem strony internetowej www.sklep.badura.pl oferuje do sprzeda ż y buty. Na ww. stronie internetowej prezentuje ona towary oraz okre ś la warunki i sposób sk ł adania zamówienia. Oferta skierowana jest zarówno do konsumentów, jak i do przedsi ę biorców dokonuj ą cych zakupu celem dalszej odsprzeda ż y. Przedsi ę biorca okazuje w ten sposób zamiar kontraktowania poprzez propozycj ę zawarcia umowy skierowan ą do u ż ytkownika internetu, 3 który trafi na stron ę internetow ą www.sklep.badura.pl. Warunkiem dokonania zakupu jest prawid ł owe wype ł nienie dost ę pnego na stronie formularza zamówienia poprzez zaznaczenie zamawianego towaru, ilo ś ci zamawianych sztuk oraz podanie danych teleadresowych identyfikuj ą cych osob ę sk ł adaj ą c ą zamówienie. Wype ł niony formularz, przes ł any do sprzedawcy za po ś rednictwem internetu, jest podstaw ą do rozpocz ę cia realizacji z ł o ż onego zamówienia tj. przygotowania i wys ł ania towarów pod wskazany w zamówieniu adres. Towar dostarczany jest przez firm ę kuriersk ą na koszt odbiorcy. Osoby sk ł adaj ą ce zamówienie mog ą zap ł aci ć za zamówiony towar przy odbiorze (za tzw. zaliczeniem pocztowym) lub przela ć pieni ą dze na konto bankowe sklepu. Cech ą charakterystyczn ą opisanej procedury jest brak jednoczesnej obecno ś ci stron przy zawieraniu umowy, wywo ł any okoliczno ś ci ą wykorzystania technik komunikowania si ę na odleg ł o ść . Do zawarcia umowy dochodzi z chwil ą , gdy adresat oferty z ł o ż y oferentowi o ś wiadczenie woli o przyj ę ciu przedstawionej mu oferty. Na stronie internetowej www.sklep.badura.pl „Badura” S.A. umie ś ci ł a postanowienie o nast ę puj ą cej tre ś ci: „Udzielamy Pa ń stwu gwarancji zwrotu zakupionego towaru w terminie 5 dni od daty jego otrzymania bez podania przyczyny (...)”. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów (...) umowy zawierane z konsumentem bez jednoczesnej obecno ś ci obu stron, przy wykorzystaniu ś rodków porozumiewania si ę na odleg ł o ść , w szczególno ś ci drukowanego lub elektronicznego formularza zamówienia niezaadresowanego lub zaadresowanego, listu seryjnego w postaci drukowanej lub elektronicznej, reklamy prasowej z wydrukowanym formularzem zamówienia, reklamy w postaci elektronicznej, katalogu, telefonu, telefaksu, radia, telewizji, automatycznego urz ą dzenia wywo ł uj ą cego, wizjofonu, wideotekstu, poczty elektronicznej lub innych ś rodków komunikacji elektronicznej, w rozumieniu ustawy o ś wiadczeniu us ł ug drog ą elektroniczn ą , s ą umowami zawieranymi na odleg ł o ść , je ż eli kontrahentem konsumenta jest przedsi ę biorca, który w taki sposób zorganizowa ł swoj ą dzia ł alno ść . W art. 7 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów (...) ustawodawca zagwarantowa ł konsumentom dziesi ę ciodniowy termin odst ą pienia od umowy zawartej na odleg ł o ść . Zgodnie z art. 10 ust. 1 ww. ustawy termin ten w przypadku zakupu rzeczy liczy si ę od dnia jej wydania. Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Art. 23a ust. 1 ustawy o okik stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Przes ł ankami zaistnienia zakazanej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów s ą : 1) dzia ł anie przedsi ę biorcy, 2) nosz ą ce znamiona bezprawno ś ci, 3) naruszaj ą ce zbiorowy interes konsumentów. Prezes Urz ę du stwierdza stosowanie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w przypadku łą cznego spe ł nienia ww. przes ł anek. Ad. 1: Jak wskazano na wst ę pie „Badura” S.A. jest spó ł k ą prawa handlowego wpisan ą do Krajowego Rejestru S ą dowego pod numerem 0000195299. Przedmiotem dzia ł alno ś ci „Badura” S.A. jest, m.in. sprzeda ż detaliczna prowadzona przez domy sprzeda ż y wysy ł kowej. 4 W zwi ą zku z powy ż szym „Badura” S.A. jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o okik. Tym samym pierwsza przes ł anka zosta ł a spe ł niona. Ad. 2: Na mocy art. 23a ustawy o okik zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie przed bezprawnymi dzia ł aniami przedsi ę biorcy. W Ma ł ej Encyklopedii Prawa bezprawno ść zosta ł a zdefiniowana jako niezgodno ść z jakimkolwiek obowi ą zuj ą cym przepisem prawa (Ma ł a Encyklopedia Prawa, PWN, Warszawa 1980, s. 46 i 47). Chodzi wi ę c o sprzeczno ść z szeroko rozumianym porz ą dkiem prawnym jako ca ł o ś ci ą . Istotnym jest równie ż fakt, i ż bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezale ż nym od wyst ą pienia szkody, czy od zamiaru podmiotu dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Prezes Urz ę du ustali ł , i ż umowy zawierane przez „Badura” S.A. z konsumentami odpowiadaj ą definicji art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów (...) i s ą umowami zawieranymi na odleg ł o ść . Cech ą charakterystyczn ą ww. umów jest brak jednoczesnej obecno ś ci stron umowy przy ich zawieraniu i wykorzystanie ś rodków komunikowania si ę na odleg ł o ść . W stosunku do takich umów obowi ą zuj ą regulacje zawarte w rozdziale 2 ww. ustawy dotycz ą ce, m.in. kwestii odst ą pienia przez konsumenta od umowy zawartej na odleg ł o ść . Zachowanie „Badura” S.A. polegaj ą ce na umieszczeniu na stronie internetowej www.sklep.badura.pl za po ś rednictwem której ś wiadczy ona us ł ugi drog ą elektroniczn ą , w punkcie 5 Regulaminu sklepu pod nazw ą „Zwroty i wymiana” postanowienia o nast ę puj ą cej tre ś ci: „Udzielamy Pa ń stwu gwarancji zwrotu zakupionego towaru w terminie 5 dni od daty jego otrzymania bez podania przyczyny (...)” jest niezgodne z art. 7 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów (...), a tym samym jest bezprawne. Ww. przepis umo ż liwia konsumentowi odst ą pienie bez podania przyczyny od umowy zawartej na odleg ł o ść poprzez z ł o ż enie przedsi ę biorcy w terminie dziesi ę ciu dni stosownego o ś wiadczenia. Zgodnie z art. 10 ust. 1 ww. ustawy termin ten liczy si ę od dnia wydania rzeczy. Prawo odst ą pienia od umowy jest g ł ównym instrumentem ochronnym dla konsumenta zawieraj ą cego umow ę na odleg ł o ść . Umo ż liwia ono zwrot zakupionego towaru bez ż adnych negatywnych dla niego skutków. Ma to istotne znaczenie w zwi ą zku z faktem, i ż w przypadku umów zawieranych bez jednoczesnej obecno ś ci obu stron, znacznie ograniczona jest mo ż liwo ść zapoznania si ę konsumenta z przedmiotem ś wiadczenia. W razie odst ą pienia od umowy, zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów (...), umowa uwa ż ana jest za niezawart ą , a to co strony ś wiadczy ł y ulega zwrotowi w stanie niezmienionym. Zwrot ten powinien nast ą pi ć niezw ł ocznie, nie pó ź niej ni ż w terminie czternastu dni. Zachowanie „Badura” S.A. polegaj ą ce na skróceniu terminu odst ą pienia od umowy do 5 dni istotnie ograniczy ł o prawo konsumenta do zapoznania si ę z zakupionym towarem i do podj ę cia ewentualnej decyzji o jego zwrocie, co w sposób oczywisty godzi w interesy konsumenta. Tym samym druga przes ł anka zosta ł a spe ł niona. Ad.3: Ka ż de dzia ł anie bezprawne w ramach danego stosunku prawnego godzi w interesy drugiej strony kontraktu. Przepisy prawa o charakterze bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cym wprowadzono bowiem do porz ą dku prawnego po to, by chroni ć dobro zas ł uguj ą ce na szczególn ą ochron ę . 5 Osobami dokonuj ą cymi zakupu butów za po ś rednictwem strony internetowej www.sklep.badura.pl mogli by ć zarówno konsumenci (zgodnie z art. 22 1 Kodeksu Cywilnego za konsumenta uwa ż a si ę osob ę fizyczn ą dokonuj ą c ą czynno ś ci prawnej niezwi ą zanej bezpo ś rednio z jej dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą ), jak i osoby prowadz ą ce dzia ł alno ść gospodarcz ą . Przepisy ustawy o okik nie definiuj ą poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów. Z ca łą pewno ś ci ą mamy do czynienia z takim interesem, gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy dotycz ą zbiorowo ś ci i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego konsumenta, czyli s ą powszechne. W przedmiotowej sprawie za tak ą zbiorowo ść nale ż y uzna ć zarówno konsumentów, którzy dokonali ju ż zakupu za po ś rednictwem strony internetowej www.sklep.badura.pl, jak i wszystkich potencjalnych konsumentów - u ż ytkowników internetu, którzy s ą lub b ę d ą zainteresowani zamówieniem któregokolwiek z towarów, prezentowanych na ww. stronie internetowej. Powszechny charakter us ł ug ś wiadczonych przez „Badura” S.A. drog ą elektroniczn ą potwierdza fakt, ż e w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze zbiorowym interesem konsumentów, co oznacza naruszenie interesu publicznego. Tym samym trzecia przes ł anka zosta ł a spe ł niona. Prezes Urz ę du uzna ł , ż e dzia ł ania przedsi ę biorcy - „Badura” S.A. nosi ł y znamiona bezprawno ś ci i godzi ł y w zbiorowe interesy konsumentów. Dlatego te ż nale ż a ł o je uzna ć za wype ł niaj ą ce wszystkie przes ł anki praktyki opisanej w art. 23 a ust. 1 ustawy o okik. Wprowadzone z dniem 7 kwietnia 2005 r. zmiany na stronie internetowej www.sklep.badura.pl polegaj ą na zast ą pieniu kwestionowanego przez Prezesa Urz ę du zapisu „Udzielamy Pa ń stwu gwarancji zwrotu zakupionego towaru w terminie 5 dni od daty jego otrzymania bez podania przyczyny (...)” postanowieniem o tre ś ci: „Udzielamy Pa ń stwu gwarancji zwrotu zakupionego towaru w terminie 10 dni od daty jego otrzymania bez podania przyczyny (...)”. W zwi ą zku z powy ż szym Prezes Urz ę du stwierdzi ł , i ż „Badura” S.A. uregulowa ł a kwesti ę odst ą pienia od umowy zawartej na odleg ł o ść w sposób zgodny z art. 7 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów (...). Prezes Urz ę du uzna ł dowody odst ą pienia od praktyk za przekonywuj ą ce i wiarygodne i stwierdzi ł zaniechanie stosowania zarzucanej praktyki z dniem 7 kwietnia 2005 r. Jest to data umieszczona na wydruku ze strony internetowej www.sklep.badura.pl zawieraj ą cym naniesion ą przez „Badura” S.A. ww. zmian ę . Wobec stwierdzenia zaistnienia praktyki, o której mowa w art. 23 a ust. 1 ustawy o okik i stwierdzenia jej zaniechania Prezes Urz ę du orzek ł jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ustawy o okik w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatury w Ł odzi. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Iwona BIELSKA 6 Otrzymuje: „Badura” Spó ł ka Akcyjna ul. Wa ł owa 4 34-100 Wadowice