RŁO-1/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w Ł ODZI Aleja Pi ł sudskiego 8 90-051 Ł ód ź , P - 73 Tel. (0-42) 636-36-89, Fax (0-42) 636-07-12 E-mail: lodz@uokik.gov.pl R Ł O-61-16/06/MD Ł ód ź , dnia 10 stycznia 2007 r. DECYZJA Nr R Ł O 1/2007 Na podstawie art. 23c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080, ze zm.: Dz. U. z 2006 r. Nr 157, poz. 1119, Dz. U. z 2006 r. Nr 170, poz. 1217) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2002 r. Nr 18 poz. 172 ze zm. Dz. U. z 2003 r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Sopockiemu Towarzystwu Ubezpiecze ń Ergo Hestia Spó ł ka Akcyjna, ul. Hestii 1, 81-731 Sopot – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, dzia ł anie Sopockiego Towarzystwa Ubezpiecze ń Ergo Hestia Spó ł ka Akcyjna polegaj ą ce na: 1/ stosowaniu w nast ę puj ą cych wzorcach umów pn.: „Ogólne warunki ubezpieczenia domów i mieszka ń od wszystkich ryzyk”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia mieszka ń i domów jednorodzinnych”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia domów jednorodzinnych w trakcie budowy”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r. postanowienia umownego o tre ś ci: „Ochron ą ubezpieczeniow ą nie s ą obj ę te szkody powsta ł e wskutek winy umy ś lnej lub ra żą cego niedbalstwa Ubezpieczaj ą cego albo osób, z którymi Ubezpieczaj ą cy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym lub za które ponosi odpowiedzialno ść .” , co jest sprzeczne z art. 827 § 1 ustawy Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.), 2/ stosowaniu we wzorcu umowy pn.: „Ogólne warunki ubezpieczenia baga ż u”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r. postanowienia umownego o tre ś ci: „Ochron ą ubezpieczeniow ą nie s ą obj ę te szkody powsta ł e wskutek winy umy ś lnej lub ra żą cego niedbalstwa Ubezpieczaj ą cego albo osób, z którymi Ubezpieczaj ą cy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym lub za które ponosi on odpowiedzialno ść .” , co jest sprzeczne z art. 827 § 1 ustawy Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.), 2 3/ stosowaniu we wzorcu umowy pn.: „Ogólne warunki ubezpieczenia Hestia VIP”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r. postanowienia umownego, w zakresie w jakim dotyczy ubezpieczenia mienia, o tre ś ci: „Ochron ą ubezpieczeniow ą nie s ą obj ę te szkody powsta ł e wskutek winy umy ś lnej lub ra żą cego niedbalstwa Ubezpieczaj ą cego albo osób, z którymi Ubezpieczaj ą cy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym lub za które ponosi odpowiedzialno ść (…)” , co jest sprzeczne z art. 827 § 1 ustawy Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.), 4/ stosowaniu w nast ę puj ą cych wzorcach umów pn.: „Ogólne warunki ubezpieczenia domów i mieszka ń od wszystkich ryzyk”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia mieszka ń i domów jednorodzinnych”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia domów jednorodzinnych w trakcie budowy”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia domków letniskowych”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia ochrony prawnej”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia baga ż u”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia ochrony prawnej w Pakiecie Hestia 77”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 pa ź dziernika 2004 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia baga ż u w Pakiecie Hestia 77”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 pa ź dziernika 2004 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia sprz ę tu sportowego i uprawiania sportu w Pakiecie Hestia 77”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 pa ź dziernika 2004 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia mienia w Pakiecie Hestia 77”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 17 stycznia 2005 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia Hestia 1”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 17 stycznia 2005 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia Hestia VIP”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r. postanowienia umownego o tre ś ci: „Je ż eli zap ł ata sk ł adki lub jej pierwszej raty zosta ł a odroczona w stosunku do pocz ą tku okresu ubezpieczenia, a Ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialno ść przed zap ł aceniem sk ł adki lub jej pierwszej raty, niezap ł acenie sk ł adki lub pierwszej raty sk ł adki w terminie wyznaczonym przez Ubezpieczyciela b ę dzie traktowane jako odst ą pienie od umowy ubezpieczenia przez Ubezpieczyciela z up ł ywem dnia wyznaczonego w umowie jako termin p ł atno ś ci sk ł adki lub pierwszej raty sk ł adki (o godzinie 0:00 dnia nast ę puj ą cego po tym terminie), bez konieczno ś ci sk ł adania odr ę bnego o ś wiadczenia woli w tym zakresie. Postanowienie zdania poprzedzaj ą cego stanowi zawiadomienie Ubezpieczaj ą cego o odst ą pieniu od umowy.” , co jest sprzeczne z art. 814 § 2 ustawy Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.), 5/ stosowaniu we wzorcu umowy pn.: „Ogólne warunki ubezpieczenia Hestia 7”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 17 stycznia 2005 r. postanowienia umownego o tre ś ci: „Je ż eli zap ł ata sk ł adki lub jej pierwszej raty zosta ł a odroczona w stosunku do pocz ą tku okresu ubezpieczenia, a Ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialno ść przed zap ł aceniem sk ł adki lub jej pierwszej raty, niezap ł acenie sk ł adki lub pierwszej raty sk ł adki w terminie wyznaczonym przez Ubezpieczyciela b ę dzie traktowane jako odst ą pienie od umowy ubezpieczenia przez Ubezpieczyciela z up ł ywem dnia wyznaczonego w umowie jako termin p ł atno ś ci sk ł adki lub jej pierwszej raty (o godzinie 0:00 dnia nast ę puj ą cego po tym terminie), bez konieczno ś ci sk ł adania odr ę bnego o ś wiadczenia woli w tym zakresie. Postanowienie zdania poprzedzaj ą cego stanowi zawiadomienie Ubezpieczaj ą cego o odst ą pieniu od umowy.” , co jest sprzeczne z art. 814 § 2 ustawy Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.) 3 i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. Uzasadnienie W dniach od 16 marca 2006 r. do 11 maja 2006 r. zosta ł o przeprowadzone post ę powanie wyja ś niaj ą ce w celu wst ę pnego ustalenia, czy mia ł o miejsce naruszenie chronionych prawem interesów konsumentów na krajowym rynku us ł ug ubezpieczeniowych (sygn. akt R Ł O-402-2/06/MD). W ramach post ę powania dokonano oceny ogólnych warunków ubezpieczenia stosowanych w umowach zawieranych z konsumentami mi ę dzy innymi, przez Sopockie Towarzystwo Ubezpiecze ń Ergo Hestia Spó ł ka Akcyjna (zwana dalej: „STU Ergo Hestia S.A.” lub ,,Spó ł ka”). Przedmiotowa kontrola ogólnych warunków ubezpieczenia dotyczy ł a tre ś ci mog ą cych stanowi ć niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 1 §1 i 3 oraz art. 385 3 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (zwana dalej: „Kodeks cywilny” lub ,,k.c.”) oraz tre ś ci, których wykorzystanie stanowi ć mog ł o praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080, ze zm.: Dz. U. z 2006 r. Nr 157, poz. 1119, Dz. U. z 2006 r. Nr 170, poz. 1217) – zwana dalej: „ustawa o okik”. W celu wyeliminowania stwierdzonych nieprawid ł owo ś ci, o których mowa wy ż ej Prezes Urz ę du podj ął czynno ś ci w trybie art. 26 pkt 12 ustawy o okik maj ą ce na celu doprowadzenie do zgodno ś ci kwestionowanych postanowie ń z przepisami prawa (sygn. akt R Ł O-62-2/06/MD). Odno ś nie do postanowie ń , których STU Ergo Hestia S.A. nie zgodzi ł a si ę dostosowa ć , konieczne i uzasadnione by ł o podj ę cie dzia ł a ń administracyjnych w celu ochrony s ł abszych uczestników rynku ubezpieczeniowego – konsumentów. W dniu 25 pa ź dziernika 2006 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej: „Prezes Urz ę du”) wszcz ął z urz ę du Postanowieniem Nr 1/61-16/06 (dowód: karty Nr 1 – 2) post ę powanie w sprawie stosowania przez STU Ergo Hestia S.A. praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na bezprawnym, godz ą cym w interesy konsumentów dzia ł aniu przedsi ę biorcy poprzez: 1/ stosowanie w nast ę puj ą cych wzorcach umów pn.: „Ogólne warunki ubezpieczenia domów i mieszka ń od wszystkich ryzyk”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia mieszka ń i domów jednorodzinnych”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia domów jednorodzinnych w trakcie budowy”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r. , postanowienia umownego, sprzecznego z art. 827 § 1 ustawy Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.), o tre ś ci: „Ochron ą ubezpieczeniow ą nie s ą obj ę te szkody powsta ł e wskutek winy umy ś lnej lub ra żą cego niedbalstwa Ubezpieczaj ą cego albo osób, z którymi Ubezpieczaj ą cy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym lub za które ponosi odpowiedzialno ść .” , 2/ stosowanie we wzorcu umowy pn.: „Ogólne warunki ubezpieczenia baga ż u”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r. , postanowienia umownego, sprzecznego z art. 827 § 1 ustawy Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.), o tre ś ci: „Ochron ą ubezpieczeniow ą nie s ą obj ę te szkody powsta ł e wskutek winy umy ś lnej lub ra żą cego niedbalstwa Ubezpieczaj ą cego albo osób, z którymi Ubezpieczaj ą cy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym lub za które ponosi on odpowiedzialno ść .” , 3/ stosowanie we wzorcu umowy pn.: „Ogólne warunki ubezpieczenia Hestia VIP”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r. , postanowienia umownego, w zakresie 4 w jakim dotyczy ubezpieczenia mienia, sprzecznego z art. 827 § 1 ustawy Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.), o tre ś ci: „Ochron ą ubezpieczeniow ą nie s ą obj ę te szkody powsta ł e wskutek winy umy ś lnej lub ra żą cego niedbalstwa Ubezpieczaj ą cego albo osób, z którymi Ubezpieczaj ą cy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym lub za które ponosi odpowiedzialno ść (…)” , 4/ stosowanie w nast ę puj ą cych wzorcach umów pn.: „Ogólne warunki ubezpieczenia domów i mieszka ń od wszystkich ryzyk”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia mieszka ń i domów jednorodzinnych”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia domów jednorodzinnych w trakcie budowy”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia domków letniskowych”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia ochrony prawnej”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia baga ż u”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia ochrony prawnej w Pakiecie Hestia 77”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 pa ź dziernika 2004 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia baga ż u w Pakiecie Hestia 77”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 pa ź dziernika 2004 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia sprz ę tu sportowego i uprawiania sportu w Pakiecie Hestia 77”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 pa ź dziernika 2004 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia mienia w Pakiecie Hestia 77”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 17 stycznia 2005 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia Hestia 1”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 17 stycznia 2005 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia Hestia VIP”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r. , postanowienia umownego, sprzecznego z art. 814 § 2 ustawy Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.), o tre ś ci: „Je ż eli zap ł ata sk ł adki lub jej pierwszej raty zosta ł a odroczona w stosunku do pocz ą tku okresu ubezpieczenia, a Ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialno ść przed zap ł aceniem sk ł adki lub jej pierwszej raty, niezap ł acenie sk ł adki lub pierwszej raty sk ł adki w terminie wyznaczonym przez Ubezpieczyciela b ę dzie traktowane jako odst ą pienie od umowy ubezpieczenia przez Ubezpieczyciela z up ł ywem dnia wyznaczonego w umowie jako termin p ł atno ś ci sk ł adki lub pierwszej raty sk ł adki (o godzinie 0:00 dnia nast ę puj ą cego po tym terminie), bez konieczno ś ci sk ł adania odr ę bnego o ś wiadczenia woli w tym zakresie. Postanowienie zdania poprzedzaj ą cego stanowi zawiadomienie Ubezpieczaj ą cego o odst ą pieniu od umowy.” , 5/ stosowanie we wzorcu umowy pn.: „Ogólne warunki ubezpieczenia Hestia 7”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 17 stycznia 2005 r. , postanowienia umownego, sprzecznego z art. 814 § 2 ustawy Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.), o tre ś ci: „Je ż eli zap ł ata sk ł adki lub jej pierwszej raty zosta ł a odroczona w stosunku do pocz ą tku okresu ubezpieczenia, a Ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialno ść przed zap ł aceniem sk ł adki lub jej pierwszej raty, niezap ł acenie sk ł adki lub pierwszej raty sk ł adki w terminie wyznaczonym przez Ubezpieczyciela b ę dzie traktowane jako odst ą pienie od umowy ubezpieczenia przez Ubezpieczyciela z up ł ywem dnia wyznaczonego w umowie jako termin p ł atno ś ci sk ł adki lub jej pierwszej raty (o godzinie 0:00 dnia nast ę puj ą cego po tym terminie), bez konieczno ś ci sk ł adania odr ę bnego o ś wiadczenia woli w tym zakresie. Postanowienie zdania poprzedzaj ą cego stanowi zawiadomienie Ubezpieczaj ą cego o odst ą pieniu od umowy.” , co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 1 ustawy o okik. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania (dowód: karta Nr 3 – 4), pe ł nomocnicy Spó ł ki ustosunkowali si ę do przedstawionych zarzutów w pismach z dnia 10 i 16 listopada 2006 r. (dowód: karty Nr 76 – 77 oraz Nr 110 – 111). Zdaniem pe ł nomocników, 5 kwestionowane przez Prezesa Urz ę du postanowienie ogólnych warunków ubezpieczenia o tre ś ci: „Ochron ą ubezpieczeniow ą nie s ą obj ę te szkody powsta ł e wskutek winy umy ś lnej lub ra żą cego niedbalstwa Ubezpieczaj ą cego albo osób, z którymi Ubezpieczaj ą cy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym lub za które ponosi on odpowiedzialno ść .” nie jest sprzeczny z art. 827 § 1 k.c. Zgodnie bowiem z zasadami ubezpiecze ń , wina umy ś lna jest nieubezpieczalna w ubezpieczeniach mienia, gdy ż przy winie umy ś lnej nie mo ż emy mówi ć o zdarzeniu losowym, tym bardziej nie mo ż na uzna ć za zdarzenie losowe umy ś lnego wyrz ą dzenia szkody przez ubezpieczaj ą cego. W zdaniu drugim tego przepisu ustawodawca wskaza ł , i ż odszkodowanie nie nale ż y si ę w razie ra żą cego niedbalstwa ubezpieczaj ą cego, chyba ż e w danych okoliczno ś ciach zap ł ata odszkodowania odpowiada zasadom wspó łż ycia spo ł ecznego lub interesom gospodarki narodowej. Pe ł nomocnicy STU Ergo Hestii S.A. wskazuj ą , i ż zarzut Prezesa Urz ę du dotyczy nieuwzgl ę dnienia w zapisach ogólnych warunków ubezpieczenia mo ż liwo ś ci powo ł ania si ę ubezpieczaj ą cego, przy ra żą cym niedbalstwie, na zasady wspó łż ycia spo ł ecznego albo interesy gospodarki narodowej. Zdaniem pe ł nomocników Spó ł ki brak tej klauzuli generalnej we wzorcu umownym nie wy łą cza stosowania przepisów Kodeksu cywilnego w tym zakresie. Jednocze ś nie pe ł nomocnicy STU Ergo Hestii S.A. o ś wiadczyli, i ż Spó ł ka wprowadzi do ogólnych warunków ubezpieczenia przedmiotowy zapis (dowód: karty Nr 76 i 110). Zdaniem pe ł nomocników STU Ergo Hestii S.A., tak ż e zapis o tre ś ci: „Je ż eli zap ł ata sk ł adki lub jej pierwszej raty zosta ł a odroczona w stosunku do pocz ą tku okresu ubezpieczenia, a Ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialno ść przed zap ł aceniem sk ł adki lub jej pierwszej raty, niezap ł acenie sk ł adki lub pierwszej raty sk ł adki w terminie wyznaczonym przez Ubezpieczyciela b ę dzie traktowane jako odst ą pienie od umowy ubezpieczenia przez Ubezpieczyciela z up ł ywem dnia wyznaczonego w umowie jako termin p ł atno ś ci sk ł adki lub pierwszej raty sk ł adki (o godzinie 0:00 dnia nast ę puj ą cego po tym terminie), bez konieczno ś ci sk ł adania odr ę bnego o ś wiadczenia woli w tym zakresie. Postanowienie zdania poprzedzaj ą cego stanowi zawiadomienie Ubezpieczaj ą cego o odst ą pieniu od umowy.” nie pozostaje w sprzeczno ś ci z art. 814 § 2 k.c. Przepis ten pozwala ubezpieczycielowi odst ą pi ć od umowy ubezpieczenia i nakazuje zawiadomi ć o tym ubezpieczaj ą cego. Natomiast kwestionowane postanowienie ogólnych warunków ubezpieczenia pozwala na odst ą pienie od umowy i stanowi jednocze ś nie zawiadomienie o odst ą pieniu od umowy. Pe ł nomocnicy STU Ergo Hestii S.A. podkre ś laj ą , i ż przepis Kodeksu cywilnego, o którym mowa wy ż ej nie precyzuje w jakiej formie ma nast ą pi ć zawiadomienie ubezpieczaj ą cego o rozwi ą zaniu umowy, natomiast postanowienie ogólnych warunków ubezpieczenia, których dor ę czenie podpisuje ubezpieczaj ą cy na polisie, stanowi pisemne zawiadomienie ubezpieczaj ą cego o odst ą pieniu od umowy, a zatem jest zdaniem pe ł nomocników Spó ł ki, zapisem korzystniejszym dla ubezpieczaj ą cego ni ż dyspozycja w Kodeksie cywilnym. Ponadto, zawiadomienie wynikaj ą ce z zapisu w ogólnych warunkach ubezpieczenia ma charakter indywidualny, dotyczy skonkretyzowanej umowy ubezpieczenia, potwierdzonej polis ą , o okre ś lonym numerze, na której to w ł a ś nie ubezpieczaj ą cy z ł o ż y ł podpis o zapoznaniu si ę z tre ś ci ą ogólnych warunków ubezpieczenia, a na ich podstawie strony zawar ł y umow ę ubezpieczenia. W dalszej cz ęś ci, pe ł nomocnicy STU Ergo Hestii S.A. wskazuj ą na zapis ogólnych warunków ubezpieczenia, zgodnie z którym, Ubezpieczyciel mo ż e cofn ąć o ś wiadczenie o odst ą pieniu od umowy ubezpieczenia zawiadamiaj ą c o tym niezw ł ocznie Ubezpieczaj ą cego na pi ś mie. Pe ł nomocnicy Spó ł ki wyja ś niaj ą , i ż w STU Ergo Hestii S.A. stosowana jest procedura informowania klientów o nieop ł aconej w terminie sk ł adce i jednoczesne 6 wyznaczanie kolejnego terminu do jej zap ł acenia. Dla potwierdzenia tego faktu, pe ł nomocnik Spó ł ki za łą czy ł wzór pisma wysy ł anego w takich przypadkach do ubezpieczaj ą cych (dowód: karty Nr 98 – 99). Ponadto, zasad ą w takich przypadkach jest cofni ę cie o ś wiadczenia o odst ą pieniu – o ile ubezpieczaj ą cy op ł aci ł sk ł adk ę w wyznaczonym terminie. Pe ł nomocnicy Spó ł ki wskazuj ą , i ż tego rodzaju post ę powanie jest korzystne dla ich klientów i wychodzi naprzeciw planowanym zmianom w prawie ubezpieczeniowym. W dniu 28 listopada 2006 r. Prezes Urz ę du zawiadomi ł STU Ergo Hesti ę S.A. o zako ń czeniu zbierania materia ł u dowodowego i mo ż liwo ś ci zapoznania si ę z aktami sprawy (dowód: karty Nr 114 - 119). Prezes Urz ę du ustali ł co nast ę puje: STU Ergo Hestia S.A. jest przedsi ę biorc ą wpisanym do rejestru przedsi ę biorców w Krajowym Rejestrze S ą dowym pod numerem 0000024812, prowadzonym przez S ą d Rejonowy Gda ń sk-Pó ł noc w Gda ń sku, VIII Wydzia ł Gospodarczy Krajowego Rejestru S ą dowego. Zgodnie z przedstawionym aktualnym odpisem z rejestru przedsi ę biorców przedmiotem dzia ł alno ś ci Spó ł ki jest dzia ł alno ść ubezpieczeniowa oraz dzia ł alno ść pomocnicza zwi ą zana z ubezpieczeniami i funduszami emerytalno-rentowymi (dowód: karty Nr 100 – 109). W swojej dzia ł alno ś ci Spó ł ka stosuje przy zawieraniu umów ubezpieczenia z konsumentami, ogólne warunki ubezpieczenia, które stanowi ą wzorzec umowy w rozumieniu art. 384 § 1 k.c. Przepis art. 812 § 2 k.c. okre ś la, co w szczególno ś ci powinny zawiera ć ogólne warunki ubezpieczenia. Ponadto, przed zawarciem umowy ubezpieczenia zak ł ad ubezpiecze ń ma obowi ą zek dor ę czy ć ubezpieczaj ą cemu tekst ogólnych warunków ubezpieczenia, stosownie do art. 812 § 1 k.c. Przedmiotem analizy Prezesa Urz ę du w ramach niniejszego post ę powania by ł y nast ę puj ą ce ogólne warunki ubezpieczenia, aktualnie stosowane przez STU Ergo Hesti ę S.A. przy zawieraniu umów ubezpieczenia z konsumentami: 1. „Ogólne warunki ubezpieczenia domów i mieszka ń od wszystkich ryzyk” , które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r., (dowód: karty Nr 8 – 11). 2. „Ogólne warunki ubezpieczenia mieszka ń i domów jednorodzinnych” , które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r., (dowód: karty Nr 12 – 17). 3. „Ogólne warunki ubezpieczenia domów jednorodzinnych w trakcie budowy” , które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r., (dowód: karty Nr 18 – 21). 4. „Ogólne warunki ubezpieczenia domków letniskowych” , które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r., (dowód: karty Nr 38 – 41). 5. „Ogólne warunki ubezpieczenia ochrony prawnej” , które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r., (dowód: karty Nr 42 – 43). 6. „Ogólne warunki ubezpieczenia baga ż u” , które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r., (dowód: karty Nr 22 – 23). 7. „Ogólne warunki ubezpieczenia ochrony prawnej w Pakiecie Hestia 77” , które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 pa ź dziernika 2004 r. (dowód: karty Nr 44 – 45). 8. „Ogólne warunki ubezpieczenia baga ż u w Pakiecie Hestia 77” , które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 pa ź dziernika 2004 r., (dowód: karty Nr 46 – 49). 9. „Ogólne warunki ubezpieczenia sprz ę tu sportowego i uprawiania sportu w Pakiecie Hestia 77” , które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 pa ź dziernika 2004 r., (dowód: karty Nr 50 – 53). 7 10. „Ogólne warunki ubezpieczenia mienia w Pakiecie Hestia 77” , które wesz ł y w ż ycie z dniem 17 stycznia 2005 r., (dowód: karty Nr 54 – 59). 11. „Ogólne warunki ubezpieczenia Hestia 1” , które wesz ł y w ż ycie z dniem 17 stycznia 2005 r., (dowód: karty Nr 60 – 65). 12. „Ogólne warunki ubezpieczenia Hestia 7” , które wesz ł y w ż ycie z dniem 17 stycznia 2005 r., (dowód: karty Nr 66 – 73), zmiana 15 wrze ś nia 2006 r. (dowód: karty Nr 80 – 95). 13. „Ogólne warunki ubezpieczenia Hestia VIP” , które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 stycznia 2004 r. (dowód: karty Nr 24 – 37). W pismach z dnia 10 i 16 listopada 2006 r. (dowód: karta Nr 77 i 111) pe ł nomocnicy STU Ergo Hestii S.A. o ś wiadczyli, ż e wskazane wy ż ej ogólne warunki ubezpiecze ń s ą aktualnie stosowane w Spó ł ce do obecnie zawieranych umów ubezpieczenia. We wskazanych powy ż ej ogólnych warunkach ubezpieczenia Spó ł ka ustali ł a jednostronnie nast ę puj ą ce postanowienia: I. Postanowienia wy łą czaj ą ce odpowiedzialno ść zak ł adu ubezpiecze ń : 1. „Ochron ą ubezpieczeniow ą nie s ą obj ę te szkody powsta ł e wskutek winy umy ś lnej lub ra żą cego niedbalstwa Ubezpieczaj ą cego albo osób, z którymi Ubezpieczaj ą cy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym lub za które ponosi odpowiedzialno ść .” – § 9 ust. 1 Ogólnych warunków ubezpieczenia domów i mieszka ń od wszystkich ryzyk (dowód: karta Nr 9), – § 11 ust. 1 Ogólnych warunków ubezpieczenia mieszka ń i domów jednorodzinnych (dowód: karta Nr 13 – verte), – § 7 ust. 1 Ogólnych warunków ubezpieczenia domów jednorodzinnych w trakcie budowy (dowód: karta Nr 19). 2. „Ochron ą ubezpieczeniow ą nie s ą obj ę te szkody powsta ł e wskutek winy umy ś lnej lub ra żą cego niedbalstwa Ubezpieczaj ą cego albo osób, z którymi Ubezpieczaj ą cy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym lub za które ponosi on odpowiedzialno ść .” – § 8 ust. 1 Ogólnych warunków ubezpieczenia baga ż u (dowód: karta Nr 22 – verte). 3. „Ochron ą ubezpieczeniow ą nie s ą obj ę te szkody powsta ł e wskutek winy umy ś lnej lub ra żą cego niedbalstwa Ubezpieczaj ą cego albo osób, z którymi Ubezpieczaj ą cy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym lub za które ponosi odpowiedzialno ść (…)” – § 88 ust. 1 Ogólnych warunków ubezpieczenia Hestia VIP (dowód: karta Nr 32 – verte). Przypadki zwolnienia zak ł adu ubezpiecze ń od odpowiedzialno ś ci z tytu ł u zawartej umowy ubezpieczenia zosta ł y uregulowane w art. 827 § 1 k.c. Zgodnie z tym przepisem zak ł ad ubezpiecze ń jest wolny od odpowiedzialno ś ci, je ż eli ubezpieczaj ą cy albo osoba, z któr ą ubezpieczaj ą cy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym lub, za któr ą ponosi odpowiedzialno ść , wyrz ą dzi ł a szkod ę umy ś lnie. W razie ra żą cego niedbalstwa odszkodowanie nie nale ż y si ę , chyba ż e zap ł ata odszkodowania odpowiada w danych okoliczno ś ciach zasadom wspó łż ycia spo ł ecznego albo interesom gospodarki narodowej. II. Postanowienia dopuszczaj ą ce odst ą pienie od umowy ubezpieczenia przez zak ł ad ubezpiecze ń , w razie niezap ł acenia sk ł adki przez ubezpieczaj ą cego, bez zawiadomienia konsumenta: 8 1. „Je ż eli zap ł ata sk ł adki lub jej pierwszej raty zosta ł a odroczona w stosunku do pocz ą tku okresu ubezpieczenia, a Ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialno ść przed zap ł aceniem sk ł adki lub jej pierwszej raty, niezap ł acenie sk ł adki lub pierwszej raty sk ł adki w terminie wyznaczonym przez Ubezpieczyciela b ę dzie traktowane jako odst ą pienie od umowy ubezpieczenia przez Ubezpieczyciela z up ł ywem dnia wyznaczonego w umowie jako termin p ł atno ś ci sk ł adki lub pierwszej raty sk ł adki (o godzinie 0:00 dnia nast ę puj ą cego po tym terminie), bez konieczno ś ci sk ł adania odr ę bnego o ś wiadczenia woli w tym zakresie. Postanowienie zdania poprzedzaj ą cego stanowi zawiadomienie Ubezpieczaj ą cego o odst ą pieniu od umowy.” : – § 14 ust. 2 Ogólnych warunków ubezpieczenia domów i mieszka ń od wszystkich ryzyk (dowód: karta Nr 9 – verte), – § 24 ust. 2 Ogólnych warunków ubezpieczenia mieszka ń i domów jednorodzinnych (dowód: karta Nr 15), – § 16 ust. 2 Ogólnych warunków ubezpieczenia domów jednorodzinnych w trakcie budowy (dowód: karta Nr 20), – § 16 ust. 2 Ogólnych warunków ubezpieczenia domków letniskowych (dowód: karta Nr 39 – verte), – § 11 ust. 2 Ogólnych warunków ubezpieczenia ochrony prawnej (dowód: karta Nr 42 – verte), – § 12 ust. 3 Ogólnych warunków ubezpieczenia baga ż u (dowód: karta Nr 22 – verte), – § 10 ust. 2 Ogólnych warunków ubezpieczenia ochrony prawnej w Pakiecie Hestia 77 (dowód: karta Nr 44 – verte), – § 13 ust. 2 Ogólnych warunków ubezpieczenia baga ż u w Pakiecie Hestia 77 (dowód: karta Nr 47 – verte), – § 34 ust. 2 Ogólnych warunków ubezpieczenia sprz ę tu sportowego i uprawiania sportu w Pakiecie Hestia 77 (dowód: karta Nr 52), – § 41 ust. 2 Ogólnych warunków ubezpieczenia mienia w Pakiecie Hestia 77 (dowód: karta Nr 58 – verte), – § 40 ust. 2 Ogólnych warunków ubezpieczenia Hestia 1 (dowód: karta Nr 64), – § 116 ust. 2 Ogólnych warunków ubezpieczenia Hestia VIP (dowód: karta Nr 35). 2. „Je ż eli zap ł ata sk ł adki lub jej pierwszej raty zosta ł a odroczona w stosunku do pocz ą tku okresu ubezpieczenia, a Ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialno ść przed zap ł aceniem sk ł adki lub jej pierwszej raty, niezap ł acenie sk ł adki lub pierwszej raty sk ł adki w terminie wyznaczonym przez Ubezpieczyciela b ę dzie traktowane jako odst ą pienie od umowy ubezpieczenia przez Ubezpieczyciela z up ł ywem dnia wyznaczonego w umowie jako termin p ł atno ś ci sk ł adki lub jej pierwszej raty (o godzinie 0:00 dnia nast ę puj ą cego po tym terminie), bez konieczno ś ci sk ł adania odr ę bnego o ś wiadczenia woli w tym zakresie. Postanowienie zdania poprzedzaj ą cego stanowi zawiadomienie Ubezpieczaj ą cego o odst ą pieniu od umowy.” – § 68 ust. 2 Ogólnych warunków ubezpieczenia Hestia 7 (dowód: karta Nr 72). W toku post ę powania, pe ł nomocnik STU Ergo Hestii S.A. poinformowa ł , i ż Ogólne warunki ubezpieczenia Hestia 7 zosta ł y zmienione i za łą czy ł wzór Ogólnych warunków ubezpieczenia Hestia 7, które obowi ą zuj ą od dnia 15 wrze ś nia 2006 r. W nowych Ogólnych warunkach ubezpieczenia Hestia 7 ww. postanowienie zosta ł o zawarte w § 73 ust. 2 (dowód: karta Nr 93) w nast ę puj ą cym brzmieniu: „Je ż eli zap ł ata sk ł adki lub jej pierwszej raty zosta ł a odroczona w stosunku do pocz ą tku okresu ubezpieczenia, a Ergo Hestia ponosi odpowiedzialno ść przed zap ł aceniem sk ł adki lub jej pierwszej raty, niezap ł acenie sk ł adki lub pierwszej raty sk ł adki w terminie wyznaczonym przez Ergo Hesti ę b ę dzie traktowane jako odst ą pienie od umowy ubezpieczenia przez Ergo 9 Hesti ę z up ł ywem dnia wyznaczonego w umowie jako termin p ł atno ś ci sk ł adki lub jej pierwszej raty (o godzinie 0:00 dnia nast ę puj ą cego po tym terminie), bez konieczno ś ci sk ł adania odr ę bnego o ś wiadczenia woli w tym zakresie. Postanowienie zdania poprzedzaj ą cego stanowi zawiadomienie Ubezpieczaj ą cego o odst ą pieniu od umowy.” . Ww. zmian ę nale ż y uzna ć za zmian ę redakcyjn ą , która nie zmienia znaczenia tego postanowienia (wyraz – Ubezpieczyciel – zast ą piono wyrazem – Ergo Hestia ) . Z § 92 wynika, i ż ww. ogólne warunki ubezpieczenia wesz ł y w ż ycie 15 wrze ś nia 2006 r. i maj ą zastosowanie do umów ubezpieczenia zawieranych po tym dniu. Zatem, Ogólne warunki ubezpieczenia Hestia 7, które wesz ł y w ż ycie z dniem 17 stycznia 2005 r. maj ą zastosowanie do umów ubezpieczenia zawieranych do dnia 15 wrze ś nia 2006 r. Odst ą pienie od umowy ubezpieczenia przez zak ł ad ubezpiecze ń , w razie niezap ł acenia sk ł adki przez ubezpieczaj ą cego zosta ł o uregulowane w art. 814 § 2 k.c., zgodnie z którym, je ż eli zak ł ad ubezpiecze ń ponosi odpowiedzialno ść jeszcze przed zap ł aceniem sk ł adki, a sk ł adka nie zosta ł a zap ł acona w terminie, zak ł ad ubezpiecze ń mo ż e odst ą pi ć od umowy ze skutkiem natychmiastowym, zawiadamiaj ą c o tym jednocze ś nie ubezpieczaj ą cego i żą da ć zap ł aty sk ł adki za okres, przez który ponosi ł odpowiedzialno ść . W braku odst ą pienia od umowy, rozwi ą zuje si ę ona z ko ń cem okresu, na który przypada ł a niezap ł acona sk ł adka. Prezes Urz ę du zwa ż y ł co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o okik przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie, bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Stwierdzenie praktyki okre ś lonej w art. 23a ust. 1 ustawy o okik wymaga wykazania, ż e spe ł nione zosta ł y łą cznie trzy przes ł anki: 1) dzia ł anie przedsi ę biorcy, 2) nosz ą ce znamiona bezprawno ś ci, 3) godz ą ce w zbiorowy interes konsumentów. Ad 1 Stosownie do art. 4 pkt 1 ustawy o okik, ilekro ć w ustawie jest mowa o przedsi ę biorcy, rozumie si ę przez to przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. – Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178, ze zm.) (…). Zgodnie z art. 66 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. Przepisy wprowadzaj ą ce ustaw ę o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz. U. z 2004 r. Nr 173, poz. 1808), ustawa z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej straci ł a moc z dniem wej ś cia w ż ycie ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz. U. z 2004 r. Nr 173, poz. 1807 ze zm.). Z kolei, przepis art. 86 tej ustawy stanowi, ż e ilekro ć w obowi ą zuj ą cych przepisach jest mowa o przepisach ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. – Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej, nale ż y przez to rozumie ć w ł a ś ciwe przepisy ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 cytowanej wy ż ej ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nieb ę d ą ca osob ą prawn ą , której odr ę bna ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą – wykonuj ą ca we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą . Za przedsi ę biorców uznaje si ę tak ż e wspólników spó ł ki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich dzia ł alno ś ci gospodarczej. Ponadto, zgodnie z art. 14 ust. 1 ww. ustawy przedsi ę biorca mo ż e podj ąć dzia ł alno ść gospodarcz ą po 10 uzyskaniu wpisu do rejestru przedsi ę biorców w Krajowym Rejestrze S ą dowym. Przepis art. 2 ww. ustawy definiuje dzia ł alno ść gospodarcz ą jako zarobkow ą dzia ł alno ść wytwórcz ą , budowlan ą , handlow ą , us ł ugow ą oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze z ł ó ż , a tak ż e dzia ł alno ść zawodow ą wykonywan ą w sposób zorganizowany i ci ą g ł y. STU Ergo Hestia S.A. jest osob ą prawn ą , która uzyska ł a osobowo ść prawn ą z chwil ą wpisu do rejestru przedsi ę biorców w Krajowym Rejestrze S ą dowym. Jak wskazano powy ż ej, Spó ł ka jest zarejestrowana w Krajowym Rejestrze S ą dowym pod numerem 0000024812. Przedmiotem dzia ł alno ś ci gospodarczej Spó ł ki jest dzia ł alno ść ubezpieczeniowa. Prezes Urz ę du stwierdza, ż e STU Ergo Hestia S.A. jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o okik. W zwi ą zku z powy ż szym pierwsza przes ł anka art. 23a ust. 1 ustawy o okik zosta ł a spe ł niona. Ad 2 Dla uznania dzia ł ania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest, aby mia ł o ono charakter bezprawny. Zgodnie z uzasadnieniem projektu rz ą dowego ustawy z dnia 5 lipca 2002 r., nowelizuj ą cej ustaw ę o ochronie konkurencji i konsumentów „Same przepisy art. 23a – 23d nie reguluj ą konstrukcji bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Dzia ł ania te mog ą okaza ć si ę bezprawne w razie ustalenia, ż e dosz ł o do naruszenia przepisów innych ustaw, a tak ż e zasad wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrych obyczajów” (druk sejmowy nr 366, s. 20). W Ma ł ej Encyklopedii Prawa bezprawno ść zosta ł a zdefiniowana jako niezgodno ść z jakimkolwiek obowi ą zuj ą cym przepisem prawa (Ma ł a Encyklopedia Prawa, PWN, Warszawa 1980, s. 46 i 47). Zatem, bezprawno ść to sprzeczno ść zachowania z szeroko rozumianym porz ą dkiem prawnym jako ca ł o ś ci ą . Istotnym jest równie ż fakt, i ż bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezale ż nym od wyst ą pienia szkody, czy od zamiaru podmiotu dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. W zwi ą zku z powy ż szym, bezprawne jest dzia ł anie przedsi ę biorcy, które jest sprzeczne z prawem, tj. z przepisami okre ś lonych aktów prawnych. Aktem prawnym, do którego nale ż y odwo ł a ć si ę w rozpatrywanej sprawie jest Kodeks cywilny. Stosownie do art. 807 § 1 k.c. postanowienia ogólnych warunków ubezpieczenia lub postanowienia umowy ubezpieczenia sprzeczne z przepisami niniejszego tytu ł u s ą niewa ż ne, chyba ż e dalsze przepisy przewiduj ą wyj ą tki. Oznacza to, i ż w odniesieniu do ogólnych warunków ubezpieczenia zostaje ograniczona swoboda umów i wiele kwestii musi by ć uregulowane w ogólnych warunkach ubezpieczenia zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego. Przedmiotem zarzutu w niniejszym post ę powaniu jest stosowanie przez STU Ergo Hestia S.A. w ogólnych warunkach ubezpieczenia postanowie ń sprzecznych z art. 827 § 1 k.c. oraz art. 814 § 2 k.c. Zgodnie z art. 827 § 1 k.c. zak ł ad ubezpiecze ń jest wolny od odpowiedzialno ś ci, je ż eli ubezpieczaj ą cy albo osoba, z któr ą ubezpieczaj ą cy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym lub za któr ą ponosi odpowiedzialno ść , wyrz ą dzi ł a szkod ę umy ś lnie. W razie ra żą cego niedbalstwa odszkodowanie nie nale ż y si ę , chyba ż e zap ł ata odszkodowania odpowiada w danych okoliczno ś ciach zasadom wspó łż ycia spo ł ecznego albo interesom gospodarki narodowej. Zgodnie z tym przepisem, wina umy ś lna bezwzgl ę dnie wy łą cza odpowiedzialno ść ubezpieczyciela. Natomiast ra żą ce niedbalstwo wy łą cza odpowiedzialno ść zak ł adu ubezpiecze ń warunkowo, je ż eli nie sprzeciwiaj ą si ę temu zasady wspó łż ycia spo ł ecznego lub interesy gospodarki narodowej. Takie stanowisko w literaturze przedmiotu 11 reprezentuje Helena Ciep ł a, Komentarz Lex Polonica do art. 827 § 1 k.c. oraz Leszek Ogieg ł o, Kodeks cywilny Tom II, Komentarz pod redakcj ą K. Pietrzykowskiego, wyd. 3, s. 491. Powy ż sze stanowisko znajduje tak ż e potwierdzenie w orzecznictwie. W wyroku z dnia 19 marca 1998 r. (sygn. III CKN 412/97), S ą d Najwy ż szy stwierdzi ł , i ż dla odmowy przyznania przez zak ł ad ubezpiecze ń odszkodowania za szkod ę obj ę t ą ubezpieczeniem maj ą tkowym nie wystarcza tylko ustalenie ra żą cego niedbalstwa poszkodowanego. Stosownie do art. 827 § 1 zdanie drugie k.c., konieczne jest rozwa ż enie, czy w danych okoliczno ś ciach za zap ł at ą odszkodowania nie przemawiaj ą zasady wspó łż ycia spo ł ecznego. Z kolei w wyroku S ą du Najwy ż szego z dnia 10 grudnia 2003 r. (sygn. V CK 90/03) wskazano, i ż postanowienie ogólnych warunków ubezpieczenia autocasco, wed ł ug którego ubezpieczeniem nie s ą obj ę te szkody spowodowane kradzie żą szczególnie zuchwa łą , je ż eli by ł a ona nast ę pstwem ra żą cego niedbalstwa w ł a ś ciciela pojazdu, nie wy łą cza odpowiedzialno ś ci zak ł adu ubezpiecze ń , gdy w okre ś lonych okoliczno ś ciach zap ł ata odszkodowania odpowiada zasadom wspó łż ycia spo ł ecznego (art. 827 § 1 k.c.). Z uwagi na to, i ż brzmienie kwestionowanych postanowie ń wymienionych w punktach 1, 2 i 3 sentencji decyzji jest takie samo (w postanowieniu wskazanym w punkcie 2 dodano wyraz – on , co nie zmienia znaczenia kwestionowanego postanowienia) uprawnione jest zdaniem Prezesa Urz ę du, przedstawienie wspólnej argumentacji dotycz ą cej sprzeczno ś ci z przepisem art. 827 § 1 k.c. postanowie ń wskazanych w pkt. 1,2 i 3 sentencji decyzji. W ocenie Prezesa Urz ę du stosowane przez STU Ergo Hesti ę S.A. w ogólnych warunkach ubezpieczenia postanowienia wy łą czaj ą odpowiedzialno ść Spó ł ki, w przypadku szkody powsta ł ej wskutek ra żą cego niedbalstwa, co jest sprzeczne z art. 827 § 1 k.c. Dotyczy to nast ę puj ą cych postanowie ń : 1. „Ochron ą ubezpieczeniow ą nie s ą obj ę te szkody powsta ł e wskutek winy umy ś lnej lub ra żą cego niedbalstwa Ubezpieczaj ą cego albo osób, z którymi Ubezpieczaj ą cy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym lub za które ponosi odpowiedzialno ść .” ; 2. „Ochron ą ubezpieczeniow ą nie s ą obj ę te szkody powsta ł e wskutek winy umy ś lnej lub ra żą cego niedbalstwa Ubezpieczaj ą cego albo osób, z którymi Ubezpieczaj ą cy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym lub za które ponosi on odpowiedzialno ść .” ; 3. „Ochron ą ubezpieczeniow ą nie s ą obj ę te szkody powsta ł e wskutek winy umy ś lnej lub ra żą cego niedbalstwa Ubezpieczaj ą cego albo osób, z którymi Ubezpieczaj ą cy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym lub za które ponosi odpowiedzialno ść (…)” . Sprzeczno ść ta polega na tym, ż e STU Ergo Hestia S.A. pomin ęł a we wskazanych postanowieniach mo ż liwo ść wyp ł aty odszkodowania w przypadku ra żą cego niedbalstwa ubezpieczaj ą cego, je ś li zap ł ata odszkodowania odpowiada w danych okoliczno ś ciach zasadom wspó łż ycia spo ł ecznego albo interesom gospodarki narodowej. Ubezpieczaj ą cy ma prawo dochodzi ć odszkodowania w takim przypadku, zgodnie z cytowanym przepisem art. 827 § 1 k.c. Pe ł nomocnicy Spó ł ki podnosz ą , i ż brak wprowadzenia klauzuli generalnej o zasadach wspó łż ycia spo ł ecznego w ogólnych warunkach ubezpieczenia nie wy łą cza stosowania przepisów Kodeksu cywilnego. Jednak ż e, zdaniem Prezes Urz ę du, argumentacja ta nie znajduje uzasadnienia. W stosowanych przez Spó ł k ę ogólnych warunkach ubezpieczenia, w cz ęś ci Postanowienia ko ń cowe, znajduje si ę zapis, z którego wynika, i ż tylko w sprawach nieuregulowanych w ogólnych warunkach ubezpieczenia maj ą zastosowanie przepisy 12 Kodeksu cywilnego (dowód: karty nr: 11 – verte, 17 – verte, 21 – verte, 23 – verte, 37 – verte). Bior ą c pod uwag ę fakt, i ż zagadnienie zwolnienia Spó ł ki od odpowiedzialno ś ci za szkody wyrz ą dzone umy ś lnie b ą d ź wskutek ra żą cego niedbalstwa zosta ł o uregulowane w ogólnych warunkach ubezpieczenia, nale ż y stwierdzi ć i ż w tym zakresie wy łą czona zosta ł a mo ż liwo ść odwo ł ania si ę konsumenta do przepisu art. 827 § 1 k.c. Tym samym, STU Ergo Hestia S.A. zamieszczaj ą c we wskazanych ogólnych warunkach ubezpieczenia kwestionowane postanowienia, zaw ę zi ł a granice swojej odpowiedzialno ś ci za szkody powsta ł e wskutek ra żą cego niedbalstwa w sposób sprzeczny z przepisem art. 827 § 1 k.c. Podkre ś lenia wymaga fakt, i ż przepis art. 827 § 1 k.c. w zakresie w jakim dotyczy ubezpieczenia mienia, jest przepisem bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cym. Wskazuje na to tre ść art. 827 § 2 k.c., zgodnie z którym, w ubezpieczeniu odpowiedzialno ś ci cywilnej mo ż na w drodze umowy ustali ć inne zasady odpowiedzialno ś ci zak ł adu ubezpiecze ń ni ż okre ś lone w § 1. Z powy ż szego wynika, i ż jedynie w umowach ubezpieczenia od odpowiedzialno ś ci cywilnej mo ż na ustali ć inne zasady odpowiedzialno ś ci zak ł adu ubezpiecze ń , ni ż okre ś lone w przepisie art. 827 § 1 k.c. Postanowienia kwestionowane przez Prezesa Urz ę du zosta ł y zawarte w ogólnych warunkach ubezpieczenia, które dotycz ą ubezpieczenia mienia. Tym samym, w ocenie Prezesa Urz ę du stosowanie postanowie ń ogólnych warunków ubezpieczenia, wymienionych w pkt-ach 1,2,3 sentencji decyzji, sprzecznych z art. 827 § 1 k.c. jest bezprawne. Przedmiotem zarzutu w niniejszym post ę powaniu jest tak ż e stosowanie przez STU Ergo Hesti ę S.A. w ogólnych warunkach ubezpieczenia postanowie ń umownych wymienionych w pkt-ach 4, 5 sentencji decyzji, sprzecznych z art. 814 § 2 k.c. Z uwagi na to, i ż ró ż nica w brzmieniu kwestionowanych postanowie ń w pkt 4 i 5 sentencji decyzji dotyczy jedynie zmian redakcyjnych (w postanowieniu wskazanym w pkt. 4 jest sformu ł owanie – lub pierwszej raty sk ł adki , natomiast w pkt 5 – lub jej pierwszej raty ) i ró ż nica ta nie zmienia znaczenia kwestionowanych postanowie ń , uprawnione jest, zdaniem Prezesa Urz ę du, przedstawienie wspólnej argumentacji dotycz ą cej sprzeczno ś ci z przepisem art. 814 § 2 k.c. postanowie ń wskazanych w pkt. 4 i 5. Zgodnie z art. 814 § 2 k.c., je ż eli zak ł ad ubezpiecze ń ponosi odpowiedzialno ść jeszcze przed zap ł aceniem sk ł adki, a sk ł adka nie zosta ł a zap ł acona w terminie, zak ł ad ubezpiecze ń mo ż e odst ą pi ć od umowy ze skutkiem natychmiastowym, zawiadamiaj ą c o tym jednocze ś nie ubezpieczaj ą cego i żą da ć zap ł aty sk ł adki za okres, przez który ponosi ł odpowiedzialno ść . W braku odst ą pienia od umowy, rozwi ą zuje si ę ona z ko ń cem okresu, na który przypada ł a niezap ł acona sk ł adka. Przepis, o którym mowa uprawnia zak ł ad ubezpiecze ń do odst ą pienia od umowy ubezpieczenia we wskazanym w nim wypadku. Przepis ten jednocze ś nie zobowi ą zuje zak ł ad ubezpiecze ń do zawiadomienia o tym ubezpieczaj ą cego. O woli odst ą pienia od umowy z tego powodu, zak ł ad ubezpiecze ń jest zobowi ą zany jednocze ś nie i na pi ś mie zawiadomi ć ubezpieczaj ą cego. (Leszek Ogieg ł o, Kodeks cywilny Tom II, Komentarz pod redakcj ą K. Pietrzykowskiego, wyd. 3, s. 476). W ocenie Prezesa Urz ę du stosowane przez STU Ergo Hesti ę S.A. w ogólnych warunkach ubezpieczenia nast ę puj ą ce postanowienia wy łą czaj ą obowi ą zek zak ł adu ubezpiecze ń powiadomienia ubezpieczaj ą cego o odst ą pieniu od umowy, co jest sprzeczne z art. 814§ 2 k.c.: 1. „Je ż eli zap ł ata sk ł adki lub jej pierwszej raty zosta ł a odroczona w stosunku do pocz ą tku okresu ubezpieczenia, a Ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialno ść przed zap ł aceniem sk ł adki lub jej pierwszej raty, niezap ł acenie sk ł adki lub pierwszej raty sk ł adki w terminie wyznaczonym przez Ubezpieczyciela b ę dzie traktowane jako 13 odst ą pienie od umowy ubezpieczenia przez Ubezpieczyciela z up ł ywem dnia wyznaczonego w umowie jako termin p ł atno ś ci sk ł adki lub pierwszej raty sk ł adki (o godzinie 0:00 dnia nast ę puj ą cego po tym terminie), bez konieczno ś ci sk ł adania odr ę bnego o ś wiadczenia woli w tym zakresie. Postanowienie zdania poprzedzaj ą cego stanowi zawiadomienie Ubezpieczaj ą cego o odst ą pieniu od umowy .” , 2. „Je ż eli zap ł ata sk ł adki lub jej pierwszej raty zosta ł a odroczona w stosunku do pocz ą tku okresu ubezpieczenia, a Ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialno ść przed zap ł aceniem sk ł adki lub jej pierwszej raty, niezap ł acenie sk ł adki lub pierwszej raty sk ł adki w terminie wyznaczonym przez Ubezpieczyciela b ę dzie traktowane jako odst ą pienie od umowy ubezpieczenia przez Ubezpieczyciela z up ł ywem dnia wyznaczonego w umowie jako termin p ł atno ś ci sk ł adki lub jej pierwszej raty (o godzinie 0:00 dnia nast ę puj ą cego po tym terminie), bez konieczno ś ci sk ł adania odr ę bnego o ś wiadczenia woli w tym zakresie. Postanowienie zdania poprzedzaj ą cego stanowi zawiadomienie Ubezpieczaj ą cego o odst ą pieniu od umowy .” . Wskazane postanowienia przewiduj ą , i ż niezap ł acenie w terminie sk ł adki jest równoznaczne z odst ą pieniem przez STU Ergo Hesti ę S.A. od umowy ubezpieczenia bez konieczno ś ci sk ł adania przez Spó ł k ę odr ę bnego o ś wiadczenia woli w tym zakresie. Pe ł nomocnicy Spó ł ki podnosz ą , i ż kwestionowane postanowienia ogólnych warunków ubezpieczenia, których dor ę czenie podpisuje ubezpieczaj ą cy na polisie, stanowi pisemne zawiadomienie ubezpieczaj ą cego o odst ą pieniu od umowy. Prezes Urz ę du nie mo ż e zgodzi ć si ę z powy ż szym twierdzeniem. Postanowienia zawieranej przez strony umowy nie mog ą stanowi ć jednocze ś nie zawiadomienia o odst ą pieniu od umowy przez jedn ą ze stron stosunku prawnego. Prezes Urz ę du nie kwestionuje uprawnienia zak ł adu ubezpiecze ń do odst ą pienia od umowy z przyczyn wskazanych w art. 814 § 2 k.c., ale pragnie podkre ś li ć , i ż przepis ten nak ł ada na zak ł ad ubezpiecze ń obowi ą zek zawiadomienia ubezpieczaj ą cego o tym, i ż umowa nie b ę dzie kontynuowana. Dla zachowania pewno ś ci w obrocie gospodarczym, konieczne jest poinformowanie konsumenta o fakcie rozwi ą zania umowy. Podkre ś lenia wymaga fakt, i ż nieuiszczenie sk ł adki przez ubezpieczaj ą cego mo ż e nie wynika ć z winy konsumenta, lecz by ć spowodowane dzia ł aniem banku, który otrzyma ł zlecenie dokonywania wp ł at. Konsument powinien mie ć prawo z ł o ż enia wyja ś nie ń . Jednak ż e, przede wszystkim musi wiedzie ć , i ż zak ł ad ubezpiecze ń podj ął wobec niego tak drastyczne ś rodki, jak odst ą pienie od umowy. Ponadto, pe ł nomocnicy Spó ł ki wyja ś nili, i ż w STU Ergo Hestii S.A. stosowana jest procedura informowania klientów o nieop ł aconej w terminie sk ł adce i jednoczesne wyznaczanie kolejnego terminu do jej zap ł acenia. Jednak ż e nie przedstawiono dowodów na poparcie tych wyja ś nie ń , np. wewn ę trznych aktów prawnych, które regulowa ł yby przedmiotow ą kwesti ę w sposób odmienny od regulacji w ogólnych warunkach ubezpieczenia. Za łą czenie jedynie wzoru pisma wysy ł anego w takich przypadkach do ubezpieczaj ą cych nie jest wystarczaj ą cym dowodem dla potwierdzenia faktu, i ż STU Ergo Hestia S.A. stosuje inne procedury, ni ż wynika to z postanowie ń ogólnych warunków ubezpieczenia. Tym samym, w ocenie Prezesa Urz ę du stosowanie postanowie ń ogólnych warunków ubezpieczenia wymienionych w pkt-ach 4 i 5 sentencji decyzji sprzecznych z art. 814 § 2 k.c. jest bezprawne. W zwi ą zku z powy ż szym, stwierdza si ę , ż e druga przes ł anka art. 23a ust. 1 ustawy o okik zosta ł a spe ł niona. Ad 3 14 Przepisy ustawy o okik nie definiuj ą poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów. Przepis art. 23a ust. 1 stanowi jedynie, ż e nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Z ca łą pewno ś ci ą mamy do czynienia ze zbiorowym interesem konsumentów wówczas, gdy dzia ł anie przedsi ę biorcy dotyczy, b ą d ź mo ż e dotyczy ć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zindywidualizowa ć . Stosownie do art. 22 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z pó ź n. zm.), za konsumenta uwa ż a si ę osob ę fizyczn ą dokonuj ą c ą czynno ś ci prawnej niezwi ą zanej bezpo ś rednio z jej dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą lub zawodow ą . W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem praw nieograniczonej i nieokre ś lonej liczby konsumentów, którzy zapoznali si ę , b ą d ź mogli zapozna ć si ę z powszechnie dost ę pnymi ogólnymi warunkami ubezpieczenia zawieraj ą cymi postanowienia sprzeczne z przepisami Kodeksu cywilnego i zawarli, b ą d ź mogli zawrze ć umow ę ubezpieczenia ze STU Ergo Hesti ą S.A. W tej sytuacji bezprawne zachowanie przedsi ę biorcy nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter jednostkowy, indywidualny i nie daj ą cy si ę porówna ć z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami okre ś lonego kr ę gu ubezpieczonych, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla ca ł ej grupy kontrahentów STU Ergo Hestii S.A. W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z ograniczeniem praw konsumentów, wynikaj ą cych z przepisów Kodeksu cywilnego reguluj ą cych umow ę ubezpieczenia. Przepisy ww. ustawy przewiduj ą prawo ubezpieczaj ą cego do otrzymania odszkodowania w przypadku wyrz ą dzenia szkody wskutek ra żą cego niedbalstwa, je ż eli odpowiada to w danych okoliczno ś ciach zasadom wspó łż ycia spo ł ecznego albo interesom gospodarki narodowej oraz prawo do zawiadomienia przez zak ł ad ubezpiecze ń o odst ą pieniu od umowy. STU Ergo Hestia S.A. przez zamieszczenie w ogólnych warunkach ubezpieczenia postanowie ń sprzecznych z przepisem art. 827 § 1 k.c. zaw ę zi ł a granice swojej odpowiedzialno ś ci za szkody wyrz ą dzone w wyniku ra żą cego niedbalstwa ubezpieczaj ą cego albo osoby, z któr ą ubezpieczaj ą cy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym lub za któr ą ponosi odpowiedzialno ść . Natomiast, w wyniku zamieszczenia w ogólnych warunkach ubezpieczenia postanowie ń sprzecznych z przepisem art. 814 § 2 k.c., STU Ergo Hestia S.A. zwolni ł a si ę z obowi ą zku powiadomienia ubezpieczaj ą cego o odst ą pieniu od umowy. Na skutek opisanych powy ż ej dzia ł a ń Spó ł ki, konsumenci nie otrzymuj ą pe ł nej informacji o przys ł uguj ą cych im prawach, co w ocenie Prezesa Urz ę du, stwarza im uci ąż liwe warunki dochodzenia ewentualnych roszcze ń . Skuteczne dochodzenie praw jest uwarunkowane pe ł n ą znajomo ś ci ą przys ł uguj ą cych uprawnie ń oraz sposobu ich realizacji. Ograniczenie odpowiedzialno ś ci STU Ergo Hestii S.A. i zwolnienie si ę z obowi ą zku informacyjnego wobec konsumentów godzi w zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym, stwierdza si ę , ż e trzecia przes ł anka art. 23a ust. 1 ustawy o okik zosta ł a spe ł niona. W przypadku, gdy dany przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 23a ustawy o okik, na podstawie art. 23c ust. 1 ww. ustawy, Prezes Urz ę du w decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów nakazuje zaniechanie jej stosowania. Wobec spe ł nienia przes ł anek koniecznych do stwierdzenia praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów okre ś lonej w art. 23a ust. 1 ustawy o okik, Prezes Urz ę du orzek ł jak w sentencji. 15 Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o okik w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – XVII Wydzia ł Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Ł odzi. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Ł odzi Iwona BIELSKA Otrzymuje: 1. Pani Anita Szczygielska Sopockie Towarzystwo Ubezpiecze ń Ergo Hestia Spó ł ka Akcyjna ul. Hestii 1 81-731 Sopot Pe ł nomocnik Sopockiego Towarzystwa Ubezpiecze ń Ergo Hestia Spó ł ka Akcyjna 2. Pan Ł ukasz Kosicki Sopockie Towarzystwo Ubezpiecze ń Ergo Hestia Spó ł ka Akcyjna ul. Hestii 1 81-731 Sopot Pe ł nomocnik Sopockiego Towarzystwa Ubezpiecze ń Ergo Hestia Spó ł ka Akcyjna