RKT-55/2008

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dn. 19.09.2008r. RKT-61-41/08/SB DECYZJA Nr RKT-55/2008 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939), - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 tej ustawy po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów bezprawne dzia ł anie J. K. prowadz ą cej dzia ł alno ść jako Prywatne Przedszkole "Przedszkole Domowe" w Katowicach , polegaj ą c ą na stosowaniu postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z zm.): „ Wysoko ść czesnego zostanie podwy ż szona przez Przedszkole w zwi ą zku z ka ż dorazowym wzrostem kosztów jego utrzymania .” i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 4.08.2008r. II. Na podstawie art. 77 ust. 1 w zwi ą zku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obci ąż a si ę J. K. prowadz ą c ą dzia ł alno ść jako Prywatne Przedszkole "Przedszkole Domowe" w Katowicach , kosztami opisanego na wst ę pie post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowi ą zuje si ę do zwrotu Prezesowi Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów post ę powania w kwocie 40 z ł (s ł ownie z ł otych: czterdzie ś ci). Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej organem antymonopolowym) z urz ę du przeprowadzone zosta ł o post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie wst ę pnego ustalenia, czy w zwi ą zku z dzia ł alno ś ci ą J. K. prowadz ą cej dzia ł alno ść jako Prywatne Przedszkole "Przedszkole Domowe " w Katowicach (zwanego dalej przedsi ę biorc ą ) wyst ę puje naruszenie uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej te ż dalej ustaw ą antymonopolow ą ). 2 W dniu 17.04.2008r. postanowieniem nr 1 (Karty nr 1 i 2) wszcz ę te zosta ł o z urz ę du post ę powanie w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania bezprawnego dzia ł ania nosz ą cego znami ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, co mog ł o stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej, polegaj ą cej na stosowaniu w umowach postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z zm.): § 3 pkt 2 Umowy „ Wysoko ść czesnego zostanie podwy ż szona przez Przedszkole w zwi ą zku z ka ż dorazowym wzrostem kosztów jego utrzymania .” W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania, przedsi ę biorca pismem z dnia 8.05.2008r. poinformowa ł , ż e zamieszczenie zakwestionowanego postanowienia nie mia ł o na celu w jakikolwiek sposób narusza ć prawnie chronionych interesów konsumentów. W praktyce wysoko ść czesnego by ł a zwi ę kszana w oparciu o przejrzyste zasady i w zwi ą zku z rzeczywistym wzrostem kosztów zwi ą zanych z prowadzeniem przedszkola. Zosta ł y przedstawione wyliczenia, które obrazuj ą korelacj ę przychodu z kosztem dzia ł alno ś ci i ś wiadcz ą o tym, i ż podwy ż ki czesnego nie mog ą by ć uznane za dzia ł ania na niekorzy ść klientów. Wyja ś niono, i ż bior ą c pod uwag ę wy łą cznie obiektywne kryteria natury ekonomicznej stwierdzi ć nale ż y, ż e modyfikacja wysoko ś ci czesnego jest konieczna a to z uwagi na ci ą g ł y wzrost kosztów zwi ą zanych z prowadzeniem placówki, tym, bardziej je ż eli wzi ąć pod uwag ę , i ż wysoko ść czesnego obowi ą zuj ą ca w prowadzonej placówce, zwa ż ywszy na kompetencje zatrudnionej kadry oraz jako ść ś wiadczonych us ł ug jest du ż o ni ż sza ani ż eli w innych miastach kraju. Zaznaczono, i ż wol ą przedsi ę biorcy zawsze by ł o i jest kierowanie si ę interesem dziecka obj ę tego planem nauczania czy to w postaci i w ramach przedszkola czy te ż w innej formie, co przek ł ada si ę na ustawiczne i sukcesywne dokonywanie inwestycji, nak ł adów na lokale w których realizowana jest nauka, pozyskiwanie nowoczesnego sprz ę tu, materia ł ów edukacyjnych i rozwi ą za ń umo ż liwiaj ą cych ci ą g ł e doskonalenie realizowanych form kszta ł cenia. Na zasadzie transparentno ś ci podejmuje wszelkie dzia ł ania zmierzaj ą ce do utrzymania wysokiej jako ś ci pracy placówki, tak aby zarówno wychowankowie, jak te ż ich rodzice byli zadowoleni z ś wiadczonych us ł ug. Przyrost klientów w ostatnich latach ś wiadczy o tym, i ż podejmowane strategie postrzegane by ł y dotychczas jako prawid ł owe, a podejmowane dzia ł ania by ł y odbierane pozytywnie. Przedsi ę biorca zaproponowa ł now ą tre ść zakwestionowanej klauzuli (Karty nr 7-8). W kolejnym pi ś mie z dnia 20.06.2008r. przedsi ę biorca przedstawi ł nowy wzór umowy ze zmienion ą tre ś ci ą zakwestionowanego postanowienia (Karty nr 27-29). W pi ś mie z dnia 14.08.2008r. zosta ł a zamieszczona informacja, i ż w dniu 4.08.2008r. do wszystkich klientów wys ł ano pisma przewodnie oraz aneksy do zawartych umów (Karta nr 35). Przedmiotowa deklaracja zosta ł a potwierdzona przez wykaz nadanych przesy ł ek na Poczcie Polskiej (Karty nr 51-53). Dodatkowo przedsi ę biorca w formie o ś wiadczenia poinformowa ł , i ż pocz ą wszy od dnia 14.08.2008r. wszelkie zawierane umowy b ę d ą zawierane w oparciu o nowy wzór umowy (Karta nr 55). Organ antymonopolowy ustali ł , co nast ę puje: W trakcie post ę powania, organ antymonopolowy ustali ł , ż e przedsi ę biorca prowadzi dzia ł alno ść polegaj ą c ą na prowadzeniu przedszkola niepublicznego na podstawie wpisu do ewidencji niepublicznych placówek o ś wiatowych (Karta nr 58). Umowy w sprawie korzystania z us ł ug przedszkola zawiera ł y postanowienie o tre ś ci: § 3 pkt 2 Umowy „ Wysoko ść czesnego zostanie podwy ż szona przez Przedszkole w zwi ą zku z ka ż dorazowym wzrostem kosztów jego utrzymania .” (Karty nr 61). W trakcie post ę powania przedsi ę biorca zmieni ł tre ść wzorca umowy w oparciu, o który zawiera umowy z konsumentami. W nowym wzorcu umowy ww. § 3.2 umowy otrzyma ł tre ść : 3 „ Co roku, z dniem 1 wrze ś nia, wysoko ść czesnego mo ż e zosta ć podwy ż szona przez przedszkole w zwi ą zku ze wzrostem kosztów jego utrzymania, nie wi ę cej jednak ni ż o 8% w skali roku. W takim przypadku rodzice lub opiekunowie mog ą odmówi ć podpisania aneksu do niniejszej umowy dotycz ą cego modyfikacji wysoko ś ci czesnego, co równoznaczne jest z wypowiedzeniem tej umowy z zachowaniem dwumiesi ę cznego okresu wypowiedzenia, który biegnie od daty dor ę czenia rodzicowi lub opiekunowi aneksu do podpisu. W okresie wypowiedzenia obowi ą zuje czesne w wysoko ś ci obowi ą zuj ą cej w miesi ą cu poprzedzaj ą cym zmian ę jego wysoko ś ci.” (Karty Nr 27-29). W toku niniejszego post ę powania organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy antymonopolowej zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa antymonopolowa w art. 24 ust. 2 i 3 stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej, nie wydaje si ę decyzji, o której mowa w art. 26, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W przypadku okre ś lonym w ust. 1 Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy antymonopolowej, przez przedsi ę biorc ę rozumie si ę przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz.U. z 2007r. Nr 155, poz. 1095), a tak ż e osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą nie maj ą c ą osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. J. K. jest przedsi ę biorc ą prowadz ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą jako Prywatne Przedszkole "Przedszkole Domowe " w Katowicach na podstawie wpisu do ewidencji szkó ł i placówek niepublicznych. Zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 wrze ś nia 1991 r. o systemie o ś wiaty (tj. Dz.U. z 2004r. Nr 256, poz. 2572 ze zm), system o ś wiaty w Polsce obejmuje m.in. przedszkola, które mog ą by ć zarówno placówkami publicznymi, jak i niepublicznymi (art. 5 ust. 1 ww. ustawy o systemie o ś wiaty). W wyroku z dnia 5 lutego 2003 sygn. akt XVII Ama 36/02, S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, stwierdzi ł co nast ę puje. „Zauwa ż y ć nale ż y, i ż ustawa antymonopolowa nie okre ś la poj ę cia przedsi ę biorcy. W ustawie (vide art. 4) znajduje si ę generalne odes ł anie do innej ustawy posi ł kowej. Odniesienie to nie dotyczy jednak podmiotów okre ś lonych w art. 4 ust. 1 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W w/w art. ustawodawca stwierdzi ł , ż e dla potrzeb niniejszej ustawy za przedsi ę biorc ę uznane zostan ą osoby prawne organizuj ą ce lub ś wiadcz ą ce us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o dzia ł alno ś ci gospodarczej. Zauwa ż y ć nale ż y, i ż w ustawie nie zosta ł o sprecyzowane jaki rodzaj dzia ł alno ś ci nale ż y uzna ć za dzia ł alno ść o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej. (...) Zdaniem S ą du mo ż na ustali ć , i ż dana dzia ł alno ść jest dzia ł alno ś ci ą o charakterze publicznym dokonuj ą c analizy celu prowadzenia dzia ł alno ś ci. W przypadku (szko ł y wy ż szej) celem tym jest ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych z jednoczesnym zapewnieniem sobie zysku z tego tytu ł u. W ocenie S ą du przedmiotem dzia ł ania powódki s ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej – to jest edukacja.” Powy ż sze orzeczenie zosta ł o potwierdzone w wyroku z dnia 7 kwietnia 2004r. sygn. akt III SK 22/2004. S ą d Najwy ż szy – Izba Pracy, Ubezpiecze ń Spo ł ecznych i Spraw Publicznych, stwierdzi ł co nast ę puje. „Uczelnia 4 niepa ń stwowa jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Tekst jednolity: Dz.U. 2003 r. Nr 86 poz. 804 ze zm.)” Wobec powy ż szego nale ż y uzna ć , i ż J. K. przedsi ę biorca prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą jako Prywatne Przedszkole "Przedszkole Domowe " w Katowicach jako osoba ś wiadcz ą ca us ł ugi o ś wiatowe o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a ustawy antymonopolowej. Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych. Sprzeczne z prawem s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa. /Por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod redakcj ą prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s.117 - 118/ Wobec powy ż szego, aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. Przedsi ę biorcy postawiono zarzut stosowania postanowie ń wzorców umownych, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c. Wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 K.p.c.) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy wzorzec by ł , czy te ż nie by ł zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 K.p.c rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w ww. rejestrze, jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów dokonuj ą c oceny postanowienia umownego ocenia okre ś lony zapis i w momencie jego wpisania do rejestru klauzula przestaje by ć postanowieniem konkretnego wzorca umownego, a staje si ę samodzielnie funkcjonuj ą c ą zasad ą , która zosta ł a zakwestionowana. Ze wzgl ę du na rozszerzon ą skuteczno ść klauzul (art. 479 43 K.p.c.) spe ł nia ona funkcj ę podobn ą do przepisów prawa. Tak wi ę c, dokonuj ą c oceny tre ś ci postanowie ń umownych wykorzystywanych przez przedsi ę biorców we wzorcach umownych nale ż y wykorzystywa ć regu ł y interpretacji wykszta ł cone w nauce prawa i praktyce orzeczniczej (wyk ł adnia j ę zykowa, systemowa, funkcjonalna i inna). St ą d te ż , niedozwolone b ę d ą takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Czynnikiem przes ą dzaj ą cym o podobie ń stwie dwóch klauzul powinien by ć zatem zamiar, cel, jakiemu ma 5 s ł u ż y ć kwestionowane postanowienie. Je ś li cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformu ł owania klauzuli uznanej za niedozwolon ą , oba zapisy mo ż na uzna ć za to ż same. Zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wi ąż e nie tyko strony i s ą d, który je wyda ł , lecz równie ż inne s ą dy i organy pa ń stwowe, a w wypadkach w ustawie przewidzianych tak ż e inne osoby. S ą d orzekaj ą c co do postanowienia, i ż jest to niedozwolone postanowienie umowne stwierdza, i ż kszta ł tuje ono prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, równocze ś nie ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. przez niedozwolone postanowienie umowne uwa ż a si ę postanowienie umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie, które kszta ł tuje jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Bior ą c pod uwag ę powy ż sz ą wyk ł adni ę , mo ż na stwierdzi ć , i ż praktyki polegaj ą ce na zamieszczaniu w zawieranych umowach, postanowie ń , które zosta ł y wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych s ą bezprawne i naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów. Powy ż sze zosta ł o potwierdzone w uchwale S ą du Najwy ż szego z dnia 13 lipca 2006r. (sygn. akt III SZP 3/06) oraz wyroku SOKiK z dnia 25. 05. 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04). Pos ł ugiwanie si ę w obrocie konsumenckim klauzulami uznanymi przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za abuzywne i wpisanymi do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone postanowienia umowne jest zakazane prawem. „Prezes Urz ę du mo ż e stwierdzi ć stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyki o której mowa w art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę postanowieniem wzorca umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru, bez wzgl ę du na to, czy wpis dotyczy tego przedsi ę biorcy, przeciwko któremu jest prowadzone post ę powanie, czy te ż zwi ą zany jest z dzia ł aniami innych kontrahentów konsumentów (S ą d Apelacyjny w wyroku z dnia 02.12.2005r., (sygn. akt VI ACa 760/05). Podobne twierdzenie S ą d Apelacyjny zawar ł we wcze ś niejszym wyroku, tj. w orzeczeniu z dnia 29.09.2005r. (sygn. akt VI ACa 381/05), gdzie przywo ł uj ą c stanowisko S ą du Najwy ż szego wyra ż one w uchwale z dnia 19. 12. 2003r. III CZP 95/03 (OSNC 2005/2/25), wskaza ł , ż e wyrok uwzgl ę dniaj ą cy powództwo przez uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 K.p.c., od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek tak ż e wobec osób trzecich”. Pomimo, i ż powy ż ej przywo ł ane wyroki zapad ł y pod rz ą dami ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2000r., to orzecznictwo to nale ż y uzna ć za aktualne tak ż e w aktualnym stanie prawnym. Na gruncie obecnie obowi ą zuj ą cej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2007r. rozwa ż ana kwestia zosta ł a uregulowania w analogiczny sposób, a zatem nie wyst ę puj ą ró ż nice, które nakazywa ł yby odej ś cie od ustalonej linii orzecznictwa i w konsekwencji tego odmienn ą ocen ę prawn ą badanego zagadnienia. W zakresie punktu I sentencji decyzji oceniana praktyka dotyczy stosowania postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c.: § 3 pkt 2 Umowy „ Wysoko ść czesnego zostanie podwy ż szona przez Przedszkole w zwi ą zku z ka ż dorazowym wzrostem kosztów jego utrzymania .” Kwestionowane postanowienie w pkt I sentencji oraz postanowienia poni ż ej przytoczone wpisane do rejestru, pomimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, maj ą to ż samy charakter, a skutek ich stosowania jest identyczny. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 10.04.2003r. sygn. akt XVII Amc 17/01 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 14.08.2003r. pod numerem 59, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu. 6 „ Czesne w nast ę pnych latach studiów mo ż e ulec zmianie w zwi ą zku z uzasadnionym wzrostem kosztów ponoszonych przez uczelni ę i zostanie ustalone przez rektora zarz ą dzeniem wi ążą cym strony umowy przed rozpocz ę ciem nowego roku akademickiego ”. Postanowienia o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł y uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 5.10.2005r. sygn. akt XVII Amc 20/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 3.04.2006r. pod numerami 642 i 643, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Turystyki i Hotelarstwa w Ł odzi. „ Wysoko ść op ł at wymienionych w p. a, b, d ustala Rektor i podaje w formie zarz ą dzenia do wiadomo ś ci, przed rozpocz ę ciem roku akademickiego ”, „ Wysoko ść czesnego mo ż e ulega ć zmianom w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia ”. W ww. wyroku S ą d stwierdzi ł co nast ę puje. „Pierwszy z zakwestionowanych postanowie ń wzorca umowy nie gwarantuje studentowi rzetelnej informacji o zmianie tre ś ci umowy zawartej z pozwan ą w zakresie ewentualnej zmiany wysoko ś ci op ł at, które winien on ponosi ć . Umowa łą cz ą ca studenta i pozwan ą ma charakter umowy ci ą g ł ej i podlega ona rygorom umów konsumenckich okre ś lonych w art. 384 i 384 1 k.c. (...) Nie dotyczy to tylko umów powszechnie zawieranych w drobnych, bie żą cych sprawach ż ycia codziennego. Powy ż sze dotyczy równie ż zmiany wzorca umowy w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym, je ż eli druga strona nie wypowiedzia ł a umowy w najbli ż szym terminie. Zapis powy ż szy jest niezgodny z w/w przepisami, a przyj ę ty w nim sposób powiadamiania studenta o wysoko ś ci op ł at poprzez wydanie zarz ą dzenia Rektora nie stanowi gwarancji, i ż ta informacja z pewno ś ci ą do niego dotrze, co rodzi ć mo ż e ujemne skutki w postaci powstania u konsumenta zad ł u ż enia w op ł atach z powodu braku wiedzy o ich podwy ż ce. Z tych powodów zakwestionowane postanowienie umowne kszta ł tuje prawa i obowi ą zki studenta (konsumenta) w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami a zarazem ra żą co narusza jego interes. Odno ś nie drugiego z zakwestionowanych postanowie ń wzorca umowy, to stanowi on niedozwolon ą klauzul ę umown ą okre ś lon ą w art. 385 3 pkt 20 k.c. O ile pozwana szko ł a ma pe ł ne prawo do podwy ż szenia wysoko ś ci czesnego w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia, o tyle studentowi (konsumentowi) powinno by ć gwarantowane prawo do odst ą pienia od zawartej umowy, gdy nie jest on w stanie ponie ść kosztów podwy ż ki. Wzorzec, którym pos ł uguje si ę pozwana takiego uprawnienia dla studenta nie przewiduje. Nie mo ż na uzna ć za s ł uszny argument pozwanej, ż e problem ten rozwi ą zuje prawo studenta do rozwi ą zania umowy w ka ż dym czasie zgodnie z § 9 wzorca umowy. W takim przypadku student do momentu rozwi ą zania umowy zmuszony by ł by do ponoszenia op ł aty w podwy ż szonej wysoko ś ci.” Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 21.04.2006r. sygn. akt XVII Amc 49/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 20.06.2006r. pod numerem 756, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Edukacji Zdrowotnej. „ Uczelnia zastrzega sobie prawo zmiany warunków niniejszej umowy, które nast ą pi poprzez zarz ą dzenie Kanclerza Wy ż szej Szkole Edukacji Zdrowotnej w Ł odzi, nie wymaga to wypowiedzenia warunków niniejszej umowy. Zarz ą dzenia podane zostanie do wiadomo ś ci studentów przez og ł oszenie na tablicy informacyjnej oraz w dziekanacie ”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 18.10.2006r. sygn. akt XVII Amc 13/06 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 22.02.2008r. pod numerem 1348, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wies ł awowi Brzozowskiemu i Halinie Ł ysenko, 7 Prywatna Placówka O ś wiatowo Wychowawcza Szko ł a J ę zyków Obcych "ALMA MATER" s.c. w Ostro łę ce. „ W ł a ś ciciel zastrzega sobie prawo pobierania w ci ą gu roku szkolnego dodatkowej op ł aty w przypadku wy ż szych kosztów prowadzenia placówki ni ż za ł o ż ono na pocz ą tku roku szkolnego (np. wi ę ksza inflacja, du ż a ilo ść rezygnacji s ł uchaczy z dalszej nauki). " Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 6.07.2006r. sygn. akt XVII Amc 60/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 1.09.2006r. pod numerem 848, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Barbarze Bekier. „ Wysoko ść odp ł atno ś ci ustala dyrektor placówki w oparciu o kalkulacj ę kosztów bie żą cych. Odp ł atno ść mo ż e ulec zmianie w ci ą gu roku szkolnego ” W ww. wyroku S ą d stwierdzi ł co nast ę puje. „W ś wietle przedstawionego stanu prawnego postanowienie zawarte w art. 14 pkt 2 „Statutu Centrum J ę zyków i Zarz ą dzania” stanowi niedozwolone postanowienie umowne. Postanowienie to wype ł nia bowiem dyspozycj ę art. 385 3 pkt 20 k.c., gdy ż daje uprawnienie pozwanej do okre ś lenia lub podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od niej. Postanowienie to umo ż liwia pozwanej swobodne podnoszenie op ł at za ś wiadczon ą us ł ug ę w trakcie trwania umowy. Jest sformu ł owane ogólnie, nie okre ś la, w jakich okoliczno ś ciach i na jakich warunkach mo ż e doj ść do zmiany umowy w tym zakresie. Daje pozwanej uprawnienia do podwy ż szenia op ł at za nauk ę , które nie jest traktowane jako zmiana warunków umów, przez co konsumentowi nie przys ł uguje prawo odst ą pienia od umowy. Z tych wzgl ę dów S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł , ż e kwestionowane postanowienie wzorca umownego stosowanego przez pozwan ą w obrocie z konsumentami spe ł nia przes ł anki z art. 385 1 k.c., bowiem kszta ł tuje prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c ich interesy i zakaza ł ich stosowania na podstawie art. 479 42 k.p.c.” Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 17.05.2006r. sygn. akt XVII Amc 9/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 3.08.2006r. pod numerem 802, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Wychowania Fizycznego i Turystyki w Sopocie. „ Uczelnia zastrzega sobie prawo do zmiany wysoko ś ci czesnego stosownie do aktualnych kosztów organizacji prowadzonego procesu dydaktycznego i prowadzonej dzia ł alno ś ci statutowej” Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 13.04.2006r. sygn. akt XVII Amc 38/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 3.07.2006r. pod numerem 790, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Jolancie Kaczor, Ewie Mielickiej Cosmopolitan Prywatna Szko ł a J ę zyków Obcych s.c. Mielicka Ewa, Kaczor Jolanta, Opole. „ Raty miesi ę czne mog ą wzrasta ć w czasie trwania roku szkolnego, jednak nie wi ę cej ni ż ogólny wska ź nik inflacji ”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 26.10.2005r. sygn. akt XVII Amc 1/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 3.01.2006r. pod numerem 613, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Zarz ą dzania w S ł upsku. „ Uczelnia zastrzega sobie prawo do zmiany wysoko ś ci czesnego po uchwaleniu zmian przez Senat, zgodnie ze statutem Wy ż szej Szko ł y Zarz ą dzania w S ł upsku ”. 8 Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 25.07.2005r. sygn. akt XVII Amc 46/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 7.10.2005r. pod numerem 547, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Marketingu i Biznesu w Ł odzi. „ Zmiana wysoko ś ci czesnego w ci ą gu roku akademickiego, mo ż e nast ą pi ć jedynie proporcjonalnie do oficjalnego wska ź nika wzrostu kosztów utrzymania ”. W ww. wyroku S ą d stwierdzi ł co nast ę puje. „W ś wietle przepisu art. 385 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentami nie uzgodnione indywidualnie nie wi ążą go, je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami ra żą co naruszaj ą c jego interesy. (...) W ocenie S ą du kwestionowana klauzula jest sprzeczna z art. 385 3 pkt 20 k.c., który stanowi, i ż niedozwolonym postanowieniem umownym jest zapis uprawniaj ą cy kontrahenta konsumenta do podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy. Istotnie klauzula ta pozwala na zmian ę czesnego bez mo ż liwo ś ci negocjacji czy te ż odst ą pienia od umowy przez konsumenta.” Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, prawo do zmiany wysoko ś ci op ł at bez prawa rodziców korzystaj ą cych z us ł ug przedszkola do wypowiedzenia umowy, nale ż y uzna ć za sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą ce ich interesy, a wi ę c za niedozwolone postanowienie umowne w my ś l art. 385 1 § 1 k.c. Dodatkowo w opinii organu antymonopolowego w/w postanowienie jest sprzeczne równie ż z art. 385 3 pkt 20 k.c. zgodnie z którym za niedozwolone postanowienie umowne, uwa ż a si ę w szczególno ś ci to, które uprawnia kontrahenta konsumenta do podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy. Przedmiotowa praktyka dotyczy ł a konsekwencji, jakie wynika ł y dla konsumenta z uniemo ż liwienia mu wypowiedzenia umowy w sytuacji podwy ż szenia wysoko ś ci czesnego. W ocenianym przypadku konsument by ł zobowi ą zany do zap ł aty wy ż szego czesnego bez prawa odst ą pienia od umowy. Poniewa ż zakwestionowane postanowienie by ł o wa ż ne zarówno dla osób, które realizowa ł y umowy, jak i dla osób, które potencjalnie b ę d ą korzysta ć z us ł ug przedszkola, dlatego te ż zakwestionowana praktyka narusza ł a interesy konsumentów, którzy zawarli umowy, a tak ż e przysz ł ych potencjalnych klientów. Umowy mog ą zawrze ć wszystkie osoby ni ą zainteresowane. Tym samym oferta korzystania z us ł ug przedszkola niepublicznego skierowana jest do nieograniczonej grupy konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008r. sygn. akt III SK 27/07 S ą d Najwy ż szy stwierdzi ł co nast ę puje. „Zdaniem S ą du Najwy ż szego, sformu ł owanie z art. 23a ust. 1 uokik „nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów” nale ż y rozumie ć w ten sposób, ż e liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zosta ł y naruszone, nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsi ę biorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazuj ą cych na powtarzalno ść zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodz ą cych w sk ł ad grupy, do której adresowane s ą zachowania przedsi ę biorcy, w taki sposób, ż e potencjalnie ofiar ą takiego zachowania mo ż e by ć ka ż dy konsument b ę d ą cy klientem lub potencjalnym klientem przedsi ę biorcy”. Bior ą c pod uwag ę przes ł anki podane w powy ż szym uzasadnieniu stosowania praktyki, organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e by ł a ona bezprawna oraz narusza ł a interesy konsumentów. W zwi ą zku z faktem, ż e zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki, tj. bezprawno ść dzia ł a ń oraz naruszenie interesów nieograniczonej grupy konsumentów, organ antymonopolowy uzna ł ocenian ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. W trakcie post ę powania przedsi ę biorca poinformowa ł o zmianie tre ś ci postanowienia wzorca w oparciu, o które by ł y zawierane umowy. Zakwestionowane postanowienie § 3.2 otrzyma ł o tre ść : „ Co roku, z dniem 1 wrze ś nia, wysoko ść czesnego mo ż e zosta ć podwy ż szona przez przedszkole w zwi ą zku ze wzrostem kosztów jego utrzymania, nie wi ę cej jednak ni ż o 8% w skali 9 roku. W takim przypadku rodzice lub opiekunowie mog ą odmówi ć podpisania aneksu do niniejszej umowy dotycz ą cego modyfikacji wysoko ś ci czesnego, co równoznaczne jest z wypowiedzeniem tej umowy z zachowaniem dwumiesi ę cznego okresu wypowiedzenia, który biegnie od daty dor ę czenia rodzicowi lub opiekunowi aneksu do podpisu. W okresie wypowiedzenia obowi ą zuje czesne w wysoko ś ci obowi ą zuj ą cej w miesi ą cu poprzedzaj ą cym zmian ę jego wysoko ś ci.” (Karty Nr 27-29). Powy ż sza zmiana postanowienia w realizowanych umowach zosta ł a przeprowadzona poprzez aneksowanie umów. Przedsi ę biorca w dniu 4.08.2008r. wys ł a ł do wszystkich rodziców aneksy do umów (Karta 35). Przedmiotowa informacja zosta ł a potwierdzona przez wykaz nadania przedmiotowych przesy ł ek (Karty nr 51-53). Dodatkowo zgodnie z deklaracj ą od dnia 14.08.2008r. przy zawieraniu nowych umów b ę dzie wykorzystywany nowy jej wzór (Karta nr 55). Fakt zmiany tre ś ci zakwestionowanego postanowienia poprzez aneksowanie umów spowodowa ł , i ż umowy nie naruszaj ą ju ż interesów w zakresie obj ę tym niniejszym post ę powaniem. Równie ż przedsi ę biorca zadeklarowa ł zawieranie umów w oparciu o nowy wzorzec umowny, który nie zawiera zakwestionowanych klauzul. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, nale ż a ł o stwierdzi ć , i ż zmiana tre ś ci umów, spowodowa ł a usuni ę cie narusze ń interesów konsumentów, które wynika ł y z zakwestionowanego postanowienia. Bior ą c pod uwag ę fakt, i ż przedsi ę biorca zadeklarowa ł wykorzystywanie nowego wzoru umowy przy zawieraniu umów z konsumentami oraz z dniem 4.08.2008r. zako ń czono wysy ł k ę aneksów do zawartych umów, organ antymonopolowy uzna ł , i ż przedsi ę biorca zaniecha ł stosowania zakwestionowanych praktyk. W zwi ą zku z powy ż szym za uzasadnione sta ł o si ę uznanie na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy antymonopolowej, praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzenie zaniechania jej stosowania z dniem 4.08.2008r. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt I sentencji. II. Na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy antymonopolowej, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku Prezes Urz ę du stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca lub zwi ą zek przedsi ę biorców, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty post ę powania. Zgodnie z art. 80 ustawy antymonopolowej, organ antymonopolowy rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. Post ę powanie przeciwko J. K. prowadz ą cej dzia ł alno ść jako Prywatne Przedszkole "Przedszkole Domowe" w Katowicach w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. Na podstawie ustale ń dokonanych w trakcie post ę powania w punkcie I decyzji stwierdzone zosta ł o naruszenie przepisów ustawy antymonopolowej. Kosztami niniejszego post ę powania dla organu antymonopolowego, s ą wydatki w wysoko ś ci 40 z ł zwi ą zane z korespondencj ą prowadzon ą z przedsi ę biorc ą . W zwi ą zku z powy ż szym organ antymonopolowy postanowi ł obci ąż y ć przedsi ę biorc ę kosztami post ę powania w wysoko ś ci 40 z ł (s ł ownie z ł otych: czterdzie ś ci). Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w punkcie II sentencji decyzji. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kpc – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wy łą cznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie II niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z 479 28 § 1 pkt 2 Kpc, nale ż y wnie ść za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du 10 Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia niniejszej decyzji. DYREKTOR DELEGATURY URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Maciej Fragsztajn