RKR-41/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KRAKOWIE L.dz.: RKR-61-42/05/WJ-7/05 Kraków, dnia 31 maja 2005 r. DECYZJA Nr RKR - 41/2005 Na podstawie art. 23e ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 23a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804, z pó ź n. zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172, z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu - z urz ę du - post ę powania w sprawie stosowania przez Koncesjonera Renault „Zodiac” W. Gut Sp. z o.o. z siedzib ą w Ł adnej 82b, praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Uznaje si ę stosowanie przez Koncesjonera Renault „Zodiac” W. Gut Sp. z o.o. z siedzib ą w Ł adnej, w obrocie konsumenckim, reklam prasowych samochodu Renault Thalia z silnikiem 1,5 dCi za cen ę 34.700 z ł , za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a powo ł anej na wst ę pie ustawy o ochronie (...) , polegaj ą c ą na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji oraz nieuczciwej i wprowadzaj ą cej w b łą d reklamie tego modelu samochodów. II. Stwierdza si ę zaniechanie stosowania praktyki okre ś lonej w pkt I, od 18 listopada 2004 r., nast ę puj ą cego po dniu, w którym Spó ł ka zamie ś ci ł a po raz ostatni reklamy o kwestionowanej tre ś ci w Gazecie Wyborczej oraz Galicyjskim Tygodniku Informacyjnym „TEMI”. UZASADNIENIE W dniu 29 marca 2005 r., postanowieniem nr RKR – 113/2005 organ antymonopolowy wszcz ął - z urz ę du - post ę powanie w sprawie stosowania przez Koncesjonera Renault „Zodiac” W. Gut Sp. z o.o. z siedzib ą w Ł adnej (zwanego dalej „Spó ł k ą ”) praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cej na stosowaniu w obrocie konsumenckim reklam prasowych samochodu Renault Thalia z silnikiem 1,5 dCi za cen ę 34.700 z ł , które zawieraj ą tre ść mog ą c ą narusza ć obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji oraz wprowadza ć ich w b łą d. Post ę powanie zosta ł o zainicjowane skarg ą konsumenck ą dotycz ą c ą odmowy zawarcia umowy sprzeda ż y samochodu Renault Thalia z silnikiem 1,5 dCi za cen ę 34.700 z ł – zgodnie z tre ś ci ą reklamy zamieszczonej w Galicyjskim Tygodniku Informacyjnym „TEMI”, wydanie z dnia 10 listopada 2004 r. - przekazan ą organowi antymonopolowemu przez Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Tarnowie (zwanego dalej „Rzecznikiem”). Zdaniem Rzecznika, Spó ł ka - zlecaj ą c opublikowanie reklamy o takiej tre ś ci, a nast ę pnie uchylaj ą c si ę od jej skutków, poprzez odmow ę zawarcia umowy sprzeda ż y samochodu za reklamowan ą cen ę – dopu ś ci ł a si ę czynu nieuczciwej konkurencji w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. Nr 47, poz. 211, z pó ź n. zm. – zwanej dalej „ ZNK ”). W ramach ww. post ę powania wezwano Spó ł k ę do udzielenia wyja ś nie ń oraz przes ł ania stosownych dokumentów: og ł osze ń , folderów i ulotek, zawieraj ą cych kwestionowan ą tre ść reklamow ą , a tak ż e umów sprzeda ż y samochodów Renault Thalia z silnikiem 1,5 dCi. W odpowiedzi Spó ł ka wyja ś nia ł a, ż e reklamy o identycznej tre ś ci zamieszcza ł a: - w Galicyjskim Tygodniku Informacyjnym „TEMI” z dnia 10 listopada 2004 r. (jest to og ł oszenie, b ę d ą ce podstaw ą wszcz ę cia post ę powania w sprawach praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów), a nast ę pnie z dnia 17 listopada 2004 r., - w Gazecie Wyborczej z dnia 17 listopada 2004 r., - w Super Nowo ś ciach z dni 5 – 7 oraz 12 – 14 listopada 2004 r. Po przeprowadzeniu analizy tre ś ci przedmiotowych reklam, organ antymonopolowy zwróci ł uwag ę na nast ę puj ą ce, zawarte w nich zapisy: „ Nie trzeba reklamowa ć . Nowa Talia ju ż od 34.700 z ł . ” oraz „(…). Niezawodna, z ekonomicznym silnikiem 1,5 dCi , baga ż nikiem 510 l, ze zmienionym ty ł em i w nowych kolorach. A cena nie potrzebuje reklamy .”. Ustalono równie ż , ż e Spó ł ka nie zawiera ł a umów sprzeda ż y samochodów Renault Thalia z silnikiem 1,5 dCi za cen ę 34.700 z ł – wszystkie takie umowy, przes ł ane na żą danie organu, zawiera ł y bowiem ceny znacznie wy ż sze. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze ustalenia, organ antymonopolowy - w ramach post ę powania w sprawach praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów – postawi ł Spó ł ce zarzuty, przywo ł ane w sentencji niniejszej decyzji. Odpowiadaj ą c na postawione zarzuty Spó ł ka wyja ś ni ł a, ż e jej zamiarem nie by ł o wprowadzanie konsumentów w b łą d poprzez emisje przedmiotowych reklam. Zarówno w czasie ich emisji, jak równie ż obecnie Spó ł ka jest gotowa przyj ąć i zrealizowa ć zamówienie klienta na samochód Renault Thalia za cen ę 34.700 z ł . Zdaniem Spó ł ki, przedmiotowe reklamy nale ż y rozumie ć w sposób ogólny, tzn. ż e dotycz ą one nowego modelu Thalii, który wyst ę puje w ró ż nych wersjach (ró ż ne silniki, kolory, wyposa ż enie). Nie mo ż na traktowa ć tej reklamy jako odnosz ą cej si ę do jednego, konkretnego modelu, który kosztuje ś ci ś le okre ś lon ą cen ę – niezale ż nie od tego, czy wyst ę puje w wersji „benzynowej”, czy w wersji „dCi” - tym bardziej, ż e w reklamie zaznaczono, i ż jest to cena „od”. Spó ł ka doda ł a, ż e reklama zawiera adres strony internetowej, na której zamieszczono pe ł ne dane o modelu Renault Talia, w tym o jego wyposa ż eniu i cenach. Ponadto, odwo ł a ł a si ę do ś wiadomo ś ci przeci ę tnego odbiorcy reklamy, który rozumie tre ść przekazu reklamowego i zdaje sobie spraw ę z jego charakteru i skutków. Spó ł ka wyrazi ł a przekonanie, ż e jej reklama nie spe ł nia znamion reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d z powodu braku mo ż liwo ś ci wywo ł ania u kupuj ą cego b łę dnego procesu decyzyjnego i doprowadzenia go do podj ę cia b łę dnej z punktu widzenia jego interesów ekonomicznych oraz upodoba ń decyzji o zakupie samochodu. 2 Maj ą c powy ż sze na uwadze organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Analiza zawarto ś ci przedmiotowej reklamy - w szczególno ś ci zapisów: „ Nie trzeba reklamowa ć . Nowa Talia ju ż od 34.700 z ł . ” oraz „(…). Niezawodna, z ekonomicznym silnikiem 1,5 dCi , baga ż nikiem 510 l, ze zmienionym ty ł em i w nowych kolorach. A cena nie potrzebuje reklamy .” - wskazuje, ż e mo ż e ona wprowadza ć w b łą d i sugerowa ć konsumentom, i ż za tak ą cen ę nab ę d ą taki w ł a ś nie model samochodu, z opisanym w niej wyposa ż eniem. Jest to tym bardziej prawdopodobne, ż e cytowane teksty nie zosta ł y wyra ź nie od siebie oddzielone oraz nie poinformowano w ich tre ś ci, i ż odnosz ą si ę one do ró ż nych towarów. Równie ż umieszczenie jednego zdj ę cia samochodu sugeruje, ż e odnosi si ę ono do obu tych tekstów (zarówno dotycz ą cego ceny - 34.700 z ł , jak i modelu samochodu - Renault Thalia z silnikiem 1,5 dCi) i jest elementem wspólnym, łą cz ą cym te dwie informacje. Z uwagi na okoliczno ść , i ż samochody osobowe - takie jak Renault Talia - s ą sprzedawane g ł ównie w obrocie konsumenckim, na Spó ł ce ci ążą – podobnie jak na innych przedsi ę biorcach, których kontrahentami s ą konsumenci – szczególne obowi ą zki zwi ą zane z udzielaniem prawdziwej i pe ł nej informacji. Nie dysponuj ą c w ł a ś ciw ą i kompletn ą wiedz ą na temat towarów, konsumenci nie mog ą bowiem podejmowa ć ś wiadomych i w pe ł ni suwerennych decyzji w sprawie ich nabycia. Zasada ta obejmuje równie ż reklam ę . W odniesieniu do informowania o cenach towarów, okre ś lone obowi ą zki nak ł ada na sprzedawc ę w pierwszej kolejno ś ci ustawa z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej i o zmianie kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 141, poz.1176, z pó ź n. zm.). Stosownie do tre ś ci art. 2 ust. 1 tej ustawy - „Sprzedawca jest obowi ą zany poda ć do wiadomo ś ci kupuj ą cego cen ę oferowanego towaru konsumpcyjnego (...). Taki sam sposób podawania cen powinien by ć stosowany w reklamie” . W tym miejscu wyja ś nienia wymaga, ż e poj ę cie ceny zosta ł o zdefiniowane w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach (Dz. U. Nr 97, poz. 1050, z pó ź n. zm.), w ś wietle którego cen ą jest warto ść wyra ż ona w jednostkach pieni ęż nych, któr ą kupuj ą cy jest obowi ą zany zap ł aci ć przedsi ę biorcy za towar lub us ł ug ę . W cenie powinien by ć uwzgl ę dniony tak ż e podatek od towarów i us ł ug oraz podatek akcyzowy. Z powy ż szego wynika, ż e cena powinna mie ć charakter ostateczny, czyli tak ą wysoko ść na jak ą przedsi ę biorca wyceni ł towar lub us ł ug ę . Z kolei na podstawie przepisu art. 12 ust. 2 tej ustawy na ł o ż ono na sprzedawców i us ł ugodawców obowi ą zek podawania cen towarów i us ł ug w sposób prosty i nie budz ą cy w ą tpliwo ś ci co do ich wysoko ś ci. Powy ż sze obowi ą zki zosta ł y dookre ś lone w przepisach rozporz ą dzenia Ministra Finansów z dnia 10 czerwca 2002 r. w sprawie szczegó ł owych zasad uwidaczniania cen towarów i us ł ug oraz sposobu oznaczania cen towarów przeznaczonych do sprzeda ż y (Dz. U. Nr 99 poz. 894, z pó ź n. zm.). I tak, § 3 ust. 1 zobowi ą zuje sprzedawc ę do opatrywania towarów, oferowanych kupuj ą cym w miejscu sprzeda ż y wywieszkami, zawieraj ą cymi informacje wskazuj ą ce ich nazwy handlowe, ceny oraz jednostki miar, do których odnosz ą si ę uwidocznione ceny. Ponadto § 7 ust. 1 i 2 tego rozporz ą dzenia nak ł ada na sprzedawc ę – reklamuj ą cego swój towar lub us ł ug ę w czasopismach, gazetach, prospektach, katalogach, na plakatach lub afiszach, a tak ż e specjalnie zorganizowanych pokazach, prezentacjach, jak równie ż w inny sposób – obowi ą zek uwidaczniania cen jednostkowych towaru, okresu obowi ą zywania podanej ceny oraz w przypadku promocji, umieszczania - obok ceny dotychczasowej - ceny promocyjnej lub obni ż onej, uwzgl ę dniaj ą cej rabat. 3 Z analizy powy ż szych przepisów wynika, ż e cena podawana przez sprzedawc ę – bez wzgl ę du na to, czy jest to cena umieszczona w miejscu sprzeda ż y, czy te ż w reklamie - powinna by ć jednoznaczna, prosta i nie budz ą ca w ą tpliwo ś ci zarówno co do jej wysoko ś ci, jak i towaru (jego rodzaju, marki, typu, wyposa ż enia lub innych w ł a ś ciwo ś ci), którego ona dotyczy. Nie wywi ą zywanie si ę z tego obowi ą zku, tj. udzielanie informacji mog ą cych wprowadzi ć konsumentów w b łą d, stanowi naruszenie przepisów prawa, w tym art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie (...) . Przepis ten za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uznaje m.in., naruszanie przez przedsi ę biorców obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji oraz nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę . Obowi ą zek rzetelnego informowania konsumentów obejmuje przy tym wszystkie etapy sprzeda ż y, pocz ą wszy od przekazu reklamowego skierowanego do potencjalnych kupuj ą cych, a ż do momentu zawarcia przez indywidualnego konsumenta umowy, której przedmiotem jest nabycie towaru. Szczególn ą uwag ę przywi ą zuje ustawodawca do nale ż ytego informowania konsumentów ju ż w pocz ą tkowej fazie obrotu rynkowego. Stosowana przez przedsi ę biorców reklama mo ż e bowiem wp ł yn ąć na decyzje konsumentów co do nabycia towarów. Maj ą c powy ż sze na uwadze, ustawodawca podj ął dzia ł ania chroni ą ce konsumentów przed nieuczciw ą reklam ą . W szczególno ś ci polega ona na zakazaniu przedsi ę biorcom reklamy stanowi ą cej czyn nieuczciwej konkurencji - w rozumieniu art. 16 ust. 1 ZNK , w tym okre ś lonej w jego pkt 2: „reklamy wprowadzaj ą cej klienta w b łą d i mog ą cej przez to wp ł yn ąć na jego decyzj ę co do nabycia towaru lub us ł ugi” . Podkre ś lenia wymaga, i ż rol ą przekazu reklamowego jest nie tylko promowanie danego towaru lub marki i zach ę canie konsumentów do jego nabycia, ale równie ż informowanie ich o cechach towaru oraz jego cenie. Oceniaj ą c rozpowszechnianie przez Spó ł k ę – za po ś rednictwem Galicyjskiego Tygodnika Informacyjnego „TEMI”, Gazety Wyborczej, Super Nowo ś ci - reklam prasowych samochodu Renault Thalia z silnikiem 1,5 dCi za cen ę 34.700 z ł , nale ż y mie ć na uwadze rol ę , jak ą dla konsumentów odgrywa odbiór informacji zawartych w reklamie. W literaturze przedmiotu obowi ą zuje pogl ą d, i ż ze wzgl ę du na silne oddzia ł ywanie reklamy na wybory dokonywane przez konsumentów, nale ż y przyjmowa ć wzorzec adresata nieuwa ż nego i ł atwo poddaj ą cego si ę sugestiom, tj. wzorzec przeci ę tnego adresata reklamy (por: E. Nowi ń ska i M. du Vall w Prawo handlowe. Tom 5. Komentarz do ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Wydawnictwa Prawnicze PWN, Warszawa 2000). Tak scharakteryzowany adresat reklamy (w niniejszej sprawie – konsument) b ę dzie z pewno ś ci ą odbiera ł informacje dotycz ą ce towaru, jego charakterystyki, w ł a ś ciwo ś ci i ceny - zawarte w analizowanej reklamie - jako prawdziwe, ł atwo poddaj ą c si ę jej sugestiom. Konsekwencj ą tego mo ż e by ć podejmowanie przez zainteresowanego konsumenta dzia ł a ń zmierzaj ą cych do nabycia przedmiotu reklamy lub skonkretyzowania oferty z ni ą zwi ą zanej. Potwierdzeniem takiego stanu rzeczy jest przypadek konsumenta - o którym mowa na pocz ą tku uzasadnienia - korzystaj ą cego z pomocy Rzecznika. Konsument skoncentrowa ł si ę na podstawowym przekazie zawartym w reklamie, tj. zakresie oferowanego towaru, jego cenie i wynikaj ą cych z tego korzy ś ciach - które podane zosta ł y bez jakichkolwiek zastrze ż e ń . Te same elementy reklamy mog ł y wywo ł a ć u ka ż dego innego konsumenta, b ę d ą cego odbiorc ą reklamy mylne wyobra ż enie na temat ceny oferowanego przez Spó ł k ę modelu samochodu. W tym stanie rzeczy nale ż y przyj ąć , ż e – jak s ł usznie zauwa ż y ł Rzecznik - zapisy ww. reklamy stanowi ą czyn nieuczciwej konkurencji. Zgodnie bowiem z tre ś ci ą 4 art. 16 ust. 1 pkt 2 ZNK - czynem nieuczciwej konkurencji jest „reklama wprowadzaj ą ca klienta w b łą d i mog ą ca przez to wp ł yn ąć na jego decyzj ę co do nabycia towaru lub us ł ugi” . W niniejszej sprawie okre ś lone powy ż ej obowi ą zki zosta ł yby zrealizowane wy łą cznie w sytuacji, gdyby cena 34.700 z ł odnosi ł a si ę do samochodu Renault Thalia z silnikiem 1,5 dCi. W przeciwnym wypadku, gdy – jak wyja ś ni ł a Spó ł ka – podana cena dotyczy innego modelu samochodu marki Renault, powy ż sze obowi ą zki ustawowe nie zosta ł y zrealizowane, a dzia ł ania Spó ł ki s ą sprzeczne z powszechnie i bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cymi przepisami konsumenckimi. Maj ą c powy ż sze na uwadze, organ antymonopolowy uzna ł , i ż stosowanie przez Spó ł k ę w obrocie konsumenckim reklam prasowych, których tre ść mo ż e wprowadza ć konsumentów w b łą d i zawiera ć nierzetelne, niepe ł ne lub nieprawdziwe informacje, stanowi - okre ś lon ą w art. 23a ustawy o ochronie (…) - praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i orzek ł , jak w punkcie I sentencji . Jednocze ś nie organ antymonopolowy zwa ż y ł , ż e Spó ł ka publikowa ł a reklamy prasowe o wy ż ej kwestionowanej tre ś ci wy łą cznie w okresie od 5 do 17 listopada 2004 r., a ostatnie dwie reklamy zamie ś ci ł a w Galicyjskim Tygodniku Informacyjnym „TEMI” oraz w Gazecie Wyborczej w dnia 17 listopada 2004 r. Skoro zatem przedmiotowych reklam nie stosowa ł a po tej dacie - a ż do chwili obecnej, organ antymonopolowy stwierdzi ł zaniechanie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów od dnia 18 listopada 2004 r. Przepis art. 23e ust. 1 i 2 ww. ustawy o ochronie (...) stanowi, i ż w przypadku, gdy przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 23a, Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w punkcie II sentencji . Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatura w Krakowie, 31 – 011 Kraków, Plac Szczepa ń ski 5. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Krakowie Barbara du Vall Otrzymuj ą : 1. Koncesjoner Renault „Zodiac” W. Gut Sp. z o.o. Ł adna 82b 33 - 156 Skrzyszów, 2. RKR a/a 5