RGD-7/2010

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W G DAŃSKU 80-824 G DAŃSK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL . (058) 346-29-32, (058) 346-29-33, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD. 61- 4/09/10/AW/IW Gdańsk, 21 maja 2010 r. DECYZJA RGD. 7/2010 Na podstawie art. 105 ust. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.), w związku z art. 83 usta- wy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 134, poz. 939) i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsu- mentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 107, poz. 887) – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - umarza się, jako bezprzedmiotowe, postępo- wanie prowadzone przeciwko przedsiębiorcy: ENERGA-OBRÓT S.A. z siedzibą w Gdań- sku pod zarzutem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsu- mentów, polegających na naruszaniu przez ENERGA-OBRÓT S.A. z siedzibą w Gdań- sku obowiązku udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji po- przez powiadamianie ich o zamiarze wypowiedzenie umowy – gdy odbiorca zwleka z zapłatą za pobraną energię elektryczną – listem zwykłym. UZASADNIENIE Do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwanego dalej: „Prezesem UOKiK” lub „Prezesem Urzędu” , wpłynęło zawiadomienie, w którym kon- sument zakwestionował wstrzymanie dostaw energii elektrycznej przez ENERGA- OBRÓT S.A. z siedzibą w Gdańsku (zwaną dalej: „ ENERGA-OBRÓT ”, „ Spółką ” lub „ Przedsiębiorcą ”) bez uprzedniego dostarczenia wezwania do zapłaty. Dodatkowo po- informował, że Spółka wysyła swoim klientom wezwania do zapłaty zaległości listami zwykłymi. Zdaniem konsumenta „ tego typu podejście nie gwarantuje konsumentom skutecznego zapoznania się z treścią wezwania i jest sprzeczne z art. 61 § 1 kodeksu cywilnego i art. 6 pkt 3 ustawy Prawo energetyczne” (karta akt nr 10). Mając na uwadze przedstawione okoliczności Prezes UOKiK wszczął postępo- wanie wyjaśniające w sprawie wstępnego ustalenia, czy Spółka, w zakresie powiada- miania klientów o zamiarze wypowiedzenia umowy, gdy odbiorca zwleka z zapłatą za pobraną energię elektryczną, nie narusza obowiązków informacyjnych w tym zakresie, 2 co mogłoby uzasadniać wszczęcie postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nr sprawy RGD. 405-76/08/09/AW Prezes UOKiK ustalił, że ENERGA-OBRÓT wysyła klientom wezwania do zapłaty zaległych należności za pobraną energię elektryczną listami zwykłymi. W złożonych w toku postępowania wyjaśnieniach Spółka podniosła, że „większość we- zwań do zapłaty zaległych należności jest wysyłana listem zwykłym” :
„Zgodnie z zasadą przyjętą w Spółce wszystkie wezwania do zapłaty są generowane w systemach bilingowych, następnie są drukowane przez Centrum Wydruków Masowych i wysyłane listem zwykłym do odbiorców” (k. 11- 13).
„Dowodem wysłania jest potwierdzenie odbioru przesyłki przez przedsta- wicieli poczty na codziennym zbiorczym wykazie nadanych przesyłek li- stowych. Do każdego zbiorczego wykazu istnieje możliwość wygenerowania szczegółowego, codziennego raportu zawierającego m.in. informacje dot.: daty wysyłki, rodzaju dokumentu (wezwania do zapłaty) oznaczenia rejonu którego dotyczy, ilość wezwań z możliwością imiennej identyfikacji odbiorcy do którego zostało wysłane” (k. 11- 13). W okresie od I-IX 2008r. wysłano we wszystkich Oddziałach Spółki łącznie 1.084.085 wezwań do zapłaty i wstrzymano dostawę energii elektrycznej z powodu zwłoki w regulowaniu rachunków za pobraną energię elektryczną łącznie 17.994 od- biorcom, w tym: Tabela 1 Odział Spółki Ilość wezwań Ilość przypadków wstrzymania dostaw energii w Oddziale Gdańsk w Oddziale Kalisz w Oddziale Koszalin w Oddziale Olsztyn w Oddziale Płock w Oddziale Słupsk w Oddziale Toruń w Oddziale Elbląg 291 921 244 874 95 070 162 256 85 983 79 383 93 282 31 316 3 425 2 074 1 666 3 702 1 852 534 3 171 1 570 RAZEM 1 084 085 17 994 Źródło k. 12-13. W okresie od stycznia 2008r. do kwietnia 2009r. wysłano 1,1 mln wezwań do zapłaty, w 32.607 przypadkach doszło do wstrzymania dostaw energii elektrycznej. W przedmiotowym okresie odnotowano 11 przypadków zgłoszonych skarg (k. nr 26). Prezes UOKiK, mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy uznał, że działanie Przedsiębiorcy może naruszać przepisy ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.), zwanej dalej: ustawą o ochronie (…) . W związku z tym, postanowieniem nr 73 z dnia 06 marca 2009r. wszczęte zo- stało postępowanie w sprawie stosowania przez ENERGA-OBRÓT praktyki naruszają- cej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na naruszaniu obowiązku udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez powiadamianie klien- tów o zamiarze wypowiedzenia umowy – gdy odbiorca zwleka z zapłatą za pobraną 3 energię elektryczną – listem zwykłym, co może stanowić stosowanie działań bezpraw- nych. W poczet dowodów w niniejszym postępowaniu Prezes UOKiK zaliczył mate- riały uzyskane od Przedsiębiorcy w trakcie przeprowadzonego wcześniej postępowania wyjaśniającego, o sygnaturze RGD. 405-76/08/09/AW. W toku postępowania Spółka przekazała następujące informacje i wyjaśnienia:
„Istotnie, większość wezwań do zapłaty generowana jest w systemach bi- lingowych, następnie drukowana przez Centrum Wydruków Masowych. Ich wysyłka realizowana jest listem zwykłym ze względu na ograniczenie kosztów. Każdy Odbiorca w przypadku nieuregulowania należności za energię elektryczną jest informowany o zamiarze wypowiedzenia umowy co najmniej dwoma wezwaniami do zapłaty” (k. nr 4).
„ENERGA-OBRÓT S.A. nie zgadza się z sugestią, jakoby praktyka wysyła- nia korespondencji listem zwykłym, naruszała (…) art. 24 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji i konsumentów (…). Przepis ten odnosi się do zawartości merytorycznej informacji, nie zaś do sposobu, w jaki informacja zostanie konsumentowi przekazana” (k. nr 4).
„Okoliczność, że w orzecznictwie pojawiły się poglądy o bezskuteczności oświadczeń składanych w inny sposób niż poprzez wysyłkę listem poleco- nym ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, nie może mieć wpływu na ni- niejsze postępowanie (…) ENERGA-OBRÓT SA (…) uznaje, że właściwym miejscem na ich ujawnienie jest postępowanie dotyczące indywidualnej sprawy konkretnego odbiorcy energii elektrycznej”(k. nr 5).
„ENERGA-OBÓRT SA w niczym nie uchybiła zbiorowym interesom konsu- mentów, gdyż informacje jakie prezentuje w szczególności stanowiące treść badanych (…) oświadczeń stosowanych w procedurze związanej ze wstrzymaniem dostarczania energii elektrycznej, są rzetelne, prawdziwe i pełne, albowiem mają swoje źródło wprost w art. 6 ust. 3a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 roku – Prawo energetyczne (j.t. Dz. U. z 2006r. Nr 89, poz. 625 ze zm.). Tezie tej nie można przeciwstawić ewentualnych uchy- bień w przedmiocie doręczenia informacji, gdyż kwestia doręczenia infor- macji dotyczy materii nieobjętej powołanym art. 24 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów” (k. nr 5). Do akt sprawy Spółka załączyła kopię wzoru wezwania do zapłaty należności wysyłanego do odbiorców energii elektrycznej (konsumentów), pozostających w zwło- ce z zapłatą za pobraną energię oraz kopie przykładowych wezwań kierowanych do odbiorców energii elektrycznej (konsumentów) w styczniu, lipcu i w listopadzie 2009 r. (k. 55- 161). Wzór wezwania do zapłaty ma następującą treść: „Prosimy o uregulowanie powyższych należności w terminie dwóch tygodni od daty otrzymania wezwania na rachunek bankowy nr: <<ZEKonto>> Dodatkowy termin 14 dni dotyczy wyłącznie należności nie ujętych w poprzednim upomnieniu, których wymagalność już nastąpiła i co do których zastosowane będą środki tam wskazane. 4 Nieuregulowanie należności w wyznaczonym terminie zgodnie z Art. 6 ust. 3 a Ustawy z dnia 10.04.1997 r. – Prawo energetyczne spowoduje wstrzymanie dostawy energii elektrycznej i wypowiedzenie umowy sprzedaży energii elektrycznej. Jeżeli dokonano wpłaty przez otrzymaniem niniejszego wezwania, prosimy je trakto- wać jako nieaktualne.” Wezwania kierowane do odbiorców energii elektrycznej (konsumentów) w styczniu, lipcu i w listopadzie 2009 r. przez Spółkę za pośrednictwem wskazanych niżej biur obsługi klienta, mają następującą treść: Tabela 2 Oddział/biuro obsługi klienta Miesiąc 2009 Treść wezwania Styczeń W wezwaniu datowanym na dzień 19 stycznia 2009 r . zwró- cono się do płatnika: „Prosimy o uregulowanie powyższych należności w ter- minie dwóch tygodni to jest do dnia 05.02.2009 r . na rachunek bankowy (…). Nieuregulowanie należności w wyznaczonym terminie zgodnie z art. 6 ust. 3 a Ustawy z dnia 10.04.1997 r. – Prawo energetycz- ne spowoduje wstrzymanie sprzedaży/dostawy* energii elek- trycznej i wypowiedzenie umowy kompleksowej. Jeżeli dokonano wpłaty przez otrzymaniem niniejszego wezwa- nia, prosimy je traktować jako nieaktualne.” W wezwaniach datowanych na dzień 23 stycznia 2009 r . zwrócono się do płatników: „Prosimy o uregulowanie powyższych należności w ter- minie dwóch tygodni to jest do dnia 09.02.2009 r . na rachunek bankowy (…).” BOK Iława Lipiec, listopad „Prosimy o uregulowanie powyższych należności w ter- minie dwóch tygodni od daty otrzymania wezwania na rachunek bankowy (…). Dodatkowy termin 14 dni dotyczy wyłącznie należności nie uję- tych w poprzednim wezwaniu, których wymagalność już nastą- piła i co do których zastosowane będą środki tam wskazane. Nieuregulowanie należności w wyznaczonym terminie zgodnie z art. 6 ust. 3 a Ustawy z dnia 10.04.1997 r. – Prawo energetycz- ne spowoduje wstrzymanie dostawy energii elektrycznej i wy- powiedzenie umowy sprzedaży energii elektrycznej. Jeżeli dokonano wpłaty przez otrzymaniem niniejszego wezwa- nia, prosimy je traktować jako nieaktualne.” BOK Kalisz Styczeń, lipiec, listopad „Prosimy o uregulowanie powyższych należności w ter- minie dwóch tygodni na rachunek bankowy (…). Nieuregulowanie należności w wyznaczonym terminie zgodnie z art. 6 ust. 3 a Ustawy z dnia 10.04.1997 r. – Prawo energetycz- ne spowoduje wstrzymanie dostawy energii elektrycznej i wy- powiedzenie umowy kompleksowej. 5 Jeżeli dokonano wpłaty przez otrzymaniem niniejszego wezwa- nia, prosimy je traktować jako nieaktualne.” BOK Gdańsk Styczeń, lipiec, listopad „Prosimy o uregulowanie powyższych należności w ter- minie dwóch tygodni od daty otrzymania wezwania na rachunek bankowy (…). Dodatkowy termin 14 dni dotyczy wyłącznie należności nie uję- tych w poprzednim wezwaniu, których wymagalność już nastą- piła i co do których zastosowane będą środki tam wskazane. Nieuregulowanie należności w wyznaczonym terminie zgodnie z art. 6 ust. 3 a Ustawy z dnia 10.04.1997 r. – Prawo energetycz- ne spowoduje wstrzymanie dostawy energii elektrycznej i wy- powiedzenie umowy sprzedaży energii elektrycznej. Jeżeli dokonano wpłaty przez otrzymaniem niniejszego wezwa- nia, prosimy je traktować jako nieaktualne.” BOK Malbork Styczeń, lipiec, listopad „Prosimy o uregulowanie powyższych należności w ter- minie dwóch tygodni na rachunek bankowy (…). Nieuregulowanie należności w wyznaczonym terminie zgodnie z art. 6 ust. 3 a Ustawy z dnia 10.04.1997 r. – Prawo energetycz- ne spowoduje wstrzymanie dostawy energii elektrycznej i wy- powiedzenie umowy sprzedaży energii elektrycznej. Jeżeli dokonano wpłaty przez otrzymaniem niniejszego wezwa- nia, prosimy je traktować jako nieaktualne.” BOK Słupsk Styczeń, lipiec, listopad „Prosimy o uregulowanie powyższych należności w ter- minie dwóch tygodni na rachunek bankowy (…). Nieuregulowanie należności w wyznaczonym terminie zgodnie z art. 6 ust. 3 a Ustawy z dnia 10.04.1997 r. – Prawo energetycz- ne spowoduje wstrzymanie sprzedaży/dostawy* energii elek- trycznej i wypowiedzenie umowy sprzedaży energii elektrycznej/ kompleksowej. Jeżeli dokonano wpłaty przez otrzymaniem niniejszego wezwa- nia, prosimy je traktować jako nieaktualne.” Dodatkowy termin 14 dni dotyczy wyłącznie należności nie uję- tych w poprzednim wezwaniu, których wymagalność już nastą- piła i co do których zastosowane będą środki tam wskazane. BOK Toruń Styczeń, lipiec, listopad Wyliczoną kwotę należy przekazać w ciągu 14 dni na nasze konto (…). Dowód wpłaty należy przedłożyć w siedzibie wierzyciela, poste- runku energetycznego lub przesłać faksem. Nieuregulowanie należności w wyznaczonym terminie zgodnie z art. 6 ust. 3 a Ustawy z dnia 10.04.1997 r. – Prawo energetycz- ne spowoduje wstrzymanie dostawy energii elektrycznej i wy- powiedzenie umowy kompleksowej. W związku z powyższym należy podjąć działania majce na celu 6 zabezpieczenie obiektu przez skutkami wstrzymania dostawy energii elektrycznej.” BOK Koszalin Styczeń, lipiec, listopad „Prosimy o uregulowanie powyższych należności w ter- minie dwóch tygodni od daty otrzymania niniejszego wezwania na podany powyżej numer rachunku bankowego (…). Dodatkowy termin dwóch tygodni dotyczy wyłącznie należności nie ujętych w poprzednim wezwaniu do zapłaty należności, któ- rych wymagalność już nastąpiła i co do których zastosowane będą środki tam wskazane. Nieuregulowanie należności w wyznaczonym terminie zgodnie z art. 6 ust. 3 a Ustawy z dnia 10.04.1997 r. – Prawo energetycz- ne spowoduje wstrzymanie dostawy energii elektrycznej i wy- powiedzenie umowy sprzedaży energii elektrycznej. Jeżeli dokonano wpłaty przez otrzymaniem niniejszego wezwa- nia, prosimy o dostarczenie potwierdzenia osobiście lub przesła- nie na podany poniżej numer faksu.” Z wyjaśnień złożonych przez ENERGA-OBRÓT wynika, że w przypadku nieure- gulowania przez odbiorcę należności z tytułu dostaw energii elektrycznej w wyznaczo- nym na fakturze terminie płatności, Spółka kieruje do klienta wezwanie do zapłaty wyznaczając dodatkowy termin płatności. Wezwania są generowane przez Spółkę w systemie bilingowym i wysyłane listem zwykłym z Centrum Wydruków Masowych w Brodnicy. W przypadku, gdy sprawa trafia do egzekucji sądowej, każdorazowo wy- syłane jest wezwanie przedsądowe. Dodatkowy, dwutygodniowy termin na uregulo- wanie należności, o którym mowa w wezwaniu do zapłaty, liczony jest od przewidy- wanego dnia jego dostarczenie, nie wcześniej jednak niż 10 dni od dnia jego wysta- wienia. Po upływie tak określonego terminu zapłaty, jeżeli należność nie została ure- gulowana, a dłużnik nie podjął prób zawarcia ugody, może nastąpić wstrzymanie sprzedaży energii elektrycznej. Jest ono poprzedzone wystawieniem dokumentu w sprawie wstrzymania dostawy energii, który następnie wysyłany jest do właściwych służb Operatora Systemu Dystrybucyjnego (OSD). Okres, jaki mija od momentu prze- słania wspomnianego zlecenia do momentu wstrzymania dostaw przez OSD, zależy od Operatora, przy czym każdorazowo, w momencie wstrzymania dostaw, monter odstę- puje od tej czynności, jeżeli odbiorca energii wykaże, że uregulował zadłużenie (170- 171). W celu uzupełnienia materiału dowodowego i jego weryfikacji, w marcu 2010 r., przeprowadzono w Spółce kontrolę. W jej toku zebrano informacje o okolicz- nościach towarzyszących 71 przypadkom wstrzymania dostaw energii elektrycznej do gospodarstw domowych (odbiorców indywidualnych), dokonanych w ENERGA-OBRÓT Oddział w Gdańsku w dniach 5 - 9 stycznia 2009 r., 13 - 17 lipca 2009 r., 23 - 27 li- stopada 2009 r. Wyniki kontroli potwierdzają, że wstrzymanie dostaw energii elek- trycznej do gospodarstw domowych dokonanych przez ENERGA – OBRÓT S.A. Oddział w Gdańsku w badanych przypadkach następowało po upływie minimum 24 dni od daty wysyłki wezwania i co najmniej 41 dni od pierwotnie wymaganego terminu opła- cenia rachunku (k. 172- 252). 7 Z informacji przekazanych przez Pocztę Polską S.A. z siedzibą w Warszawie wynika, że w 2008 r. i 2009 r. średni czas przebiegu przesyłek ekonomicznych (listów zwykłych) nadawanych w Urzędzie Pocztowym w Brodnicy w 2008 r. wynosił 2,898 dni, a w 2009 r. – 2,453 dni (k. 266). W większości przypadków odbiorcy energii, którzy pozostawali w zwłoce z za- płatą, regulowali powstałe zaległości tego samego, następnego dnia lub w przeciągu kilku dni od daty wstrzymania dostaw. Według obliczeń Spółki średni czas, jaki upływa od wymaganego terminu płatności do momentu wygenerowania wezwań do zapłaty, a także od daty wygene- rowania wezwania do zapłaty, do daty wstrzymania dostaw energii wynosi około 3 miesiące. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes UOKiK zwa- żył, co następuje: Aby rozstrzygnąć sprawę w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) nie- zbędnym jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagro- żony został interes publicznoprawny. Wykazanie tej okoliczności, upoważnia dopiero Prezesa UOKiK do realizacji celu ustawy, którym zgodnie z jej art. 1 ust. 1, jest okre- ślenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. W ocenie Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznopraw- ny, albowiem wiąże się i dotyczy ochrony interesu szerszej grupy konsumentów, bę- dących klientami ENERGA-OBRÓT. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają ochro- nie przed działaniami przedsiębiorców, które są sprzeczne z prawem, zasadami współ- życia społecznego i dobrymi obyczajami. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…) pod pojęciem przedsiębiorcy ro- zumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodar- czej, a także: (a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną nie- mającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, (b) oso- bę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowa- dzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu, (c) osobę fizyczną, która posiada kontrolę, w rozumieniu pkt 4, nad co najmniej jednym przedsiębiorcą, choćby nie prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działal- ności gospodarczej, jeżeli podejmuje dalsze działania podlegające kontroli koncentra- cji, o której mowa w art. 13, (d) związek przedsiębiorców w rozumieniu pkt 2 - na potrzeby przepisów dotyczących praktyk ograniczających konkurencję oraz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. ENERGA-OBRÓT działalność gospodarczą prowadzi na podstawie wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000280916. Będąc spółką prawa han- dlowego bez wątpienia jest przedsiębiorcą w rozumieniu przywołanych wyżej przepi- sów ustawy o ochronie(…). Skarżonej Spółce - zajmującej się sprzedażą energii elektrycznej m.in. konsu- mentom, będącym odbiorcami energii zakwalifikowanymi do grupy taryfowej G (go- spodarstwa domowe) - postawiono zarzut stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie (…). 8 Zgodnie z tym przepisem przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności naru- szenie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. Aby działania przedsiębiorcy - w tym przypadku ENERGA-OBRÓT - mogły zo- stać uznane za sprzeczne z powołanym wyżej przepisem art. 24 ustawy o ochronie (…), winny więc spełniać łącznie następujące przesłanki:  ujawniać się w obrocie konsumenckim – a więc w relacjach pomiędzy podmiotem posiadającym przymiot przedsiębiorcy a konsumentami,  stanowić działanie bezprawne,  naruszać jednocześnie zbiorowy interes konsumentów. Odpowiednio do treści art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie (…) i art. 22 1 Kodeksu cywilnego, za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej nie związanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Niekwe- stionowana przez uczestnika postępowania okoliczność zawierania umów sprzedaży energii elektrycznej z osobami fizycznymi, na potrzeby zaspokojenia ich potrzeb, jed- noznacznie potwierdza fakt spełnienia pierwszej z przesłanek powołanego wyżej prze- pisu ustawy o ochronie (…). Obowiązek informacyjny ciążący na profesjonaliście (przedsiębiorcy) wzglę- dem konsumentów znajduje swoje podstawy w przepisach różnych aktów prawnych. Tym samym oceny, czy został on naruszony, dokonuje się w drodze interpretacji sto- sowanych postanowień ustanawiających obowiązki w tym zakresie. Niezbędnym jest, aby bezprawne zachowanie przedsiębiorcy stanowiące przejaw powyższej praktyki, było skierowane do nieograniczonego kręgu konsumentów – adresatów działań przed- siębiorcy i spełniało przesłankę naruszenia ich zbiorowych interesów. Analizując drugą ze wskazanych wyżej przesłanek, dotyczącą bezprawności działań przedsiębiorcy, należy wskazać, że ENERGA-OBRÓT postawiono zarzut stoso- wania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie (...), polegającej na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. Nieudzielanie konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji powodu- je „upośledzenie w zakresie dokonywanych przez nich wyborów na rynku towarów i usług. Taki stan prowadzi do stosunkowo prostej możliwości wprowadzenia konsu- mentów w błąd. Obowiązek dostarczania konsumentowi rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, który ciąży na przedsiębiorcy, zależy od rodzaju poszczególnej transakcji z udziałem konsumentów. Obligatoryjnie jednak, niezależnie od jej charakteru, udziela- na informacja powinna spełniać wszystkie powyżej wskazane cechy (być „rzetelna, pełna i prawdziwa”)” 1 . „Prawo do rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji jest jed- nym z fundamentalnych praw każdego konsumenta, a brak takiej informacji uniemoż- liwia mu swobodę oceny i wyboru najkorzystniejszej oferty, ograniczając tym samym wolność jego decyzji rynkowych” . 2 Jak podkreśla się w literaturze przedmiotu „ wyraźna nierówność zachodząca między konsumentami a profesjonalistami na rynku nakłada na organy państwa szczególny obowiązek dbania o zapewnienie transparentności rynku, tak aby był on dla konsumenta zrozumiały. Dlatego obowiązek udzielenia konsumentom właściwej 1 S. Haupt, An Economic Analysis of Consumer Protection In Contact Law, German Law Journal 2003, vol. 4, no 11 2 E. Łętowska, Prawo umów …, wyd. 2, s. 21 9 informacji (rzetelnej, prawdziwej i pełnej) jest (…) sankcjonowany przez przepisy pra- wa.” 3 Zgodnie z art. 6 ust. 3 a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetycz- ne (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 89, poz. 625), zwanej dalej: „ustawa Prawo energetycz- ne”, „Przedsiębiorstwa energetyczne, o których mowa w ust. 1, mogą wstrzymać do- starczanie paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w przypadku, gdy odbiorca zwleka z zapłatą za pobrane paliwo gazowe, energię elektryczną lub ciepło albo świadczone usługi co najmniej miesiąc po upływie terminu płatności, pomimo uprzed- niego powiadomienia na piśmie o zamiarze wypowiedzenia umowy i wyznaczenia do- datkowego, dwutygodniowego terminu do zapłaty zaległych i bieżących należności”. Wstrzymanie energii elektrycznej, o którym mowa w art. 6 ust. 3 a ustawy Prawo energetyczne nie odbywa się na zasadach automatyzmu, ale na skutek ziszcze- nia się określonych warunków, tj.:  świadomego zwlekania przez odbiorcę z zapłatą za pobraną energię albo świadczone usługi przynajmniej przez okres jednego miesiąca,  wystosowanie przez dostawcę energii dodatkowego wezwania do speł- nienia świadczeń zaległych i bieżących i wyznaczenie w nim dodatkowe- go, dwutygodniowego terminu na uiszczenie zaległości,  skutecznego doręczenia wezwania dłużnikowi,  pozostawania przez dłużnika w zwłoce po upływie wyznaczonego w we- zwaniu dwutygodniowego terminu na uregulowania zaległości. Prawo energetyczne nie określa formy, w jakiej dokonane powinno być dorę- czenie wspomnianego wezwania, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że ma to być forma pisemna. Przyjąć należy, że doręczenie wspomnianego wezwania może od- być się w każdej formie z zachowaniem jego skuteczności, która pozwoli wierzycielowi na dowiedzenie faktycznego doręczenia pisma, o którym mowa w art. 6 ust. 3a usta- wy Prawo energetyczne. Zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego „Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne” . Tym samym, w przypadku sporu dotyczącego wstrzymania dostarczania energii elektrycznej w trybie przywołanego art. 6 ust. 3a ustawy Prawo energetyczne, to na przedsiębiorstwie energetycznym będzie spoczywał obowiązek udowodnienia, że pismo zawierające in- formację o zamiarze wypowiedzenia umowy i wyznaczające dodatkowy, dwutygo- dniowy termin do zapłaty zaległych i bieżących należności zostało dłużnikowi skutecz- nie doręczone. Poświadczeniem takiego doręczenia jest bez wątpienia zwrotne poświadczenie doręczenia, chociaż nie można wykluczyć każdej innej formy wykazania doręczenia pisma. 4 Przywołać tu należy również decyzję Prezes URE z dnia 14 marca 2006 r. do- tyczącą nieuzasadnionego wstrzymania konsumentce dostaw energii elektrycznej przez zakład energetyczny. Zdaniem Prezesa URE: „Zgodnie z art. 6 ust. 3a ustawy Prawo energetyczne, przedsiębiorstwo energetyczne może wstrzymać dostarczanie energii elektrycznej, gdy odbiorca zwleka z zapłatą za energię elektryczną, co naj- mniej miesiąc po upływie terminu płatności, pomimo uprzedniego powiadomienia na 3 K. Kohutek M. Sieradzka, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, Komentarz, s. 617 4 Marzena Czarnecka, Tomasz Ogródek, Prawo energetyczne, Komentarz, C H Beck 2009, str. 134 – 137, 10 piśmie o zamiarze wypowiedzenia umowy i wyznaczenia dodatkowego, dwutygodnio- wego terminu do zapłaty zaległych i bieżących zaległości. Wywołanie skutków przewi- dzianych w powiadomieniu uzależnione jest od skutecznego doręczenia odbiorcy tego powiadomienia. Uchybienie opisanemu powyżej trybowi stanowi podstawę do stwier- dzenia, że wstrzymanie dostaw energii było nieuzasadnione. W ocenie Prezesa URE wezwania adresowanie do wnioskodawczyni nie odpowiadały wymaganiom powiado- mienia określonym w art. 6 ust. 3a ustawy Prawo energetyczne. Pierwsze wezwanie do zapłaty z dnia 4 listopada 2004r. nie zostało skutecznie doręczone do wnioskodaw- czyni, ponieważ przesyłka została wysłana jedynie listem poleconym bez zwrotnego potwierdzenia odbioru. Ponadto w wezwaniu został niewłaściwie określony dodatkowy termin do zapłaty. W drugim wezwaniu z dnia 12 maja 2005r. również błędnie został wyznaczony dodatkowy termin do zapłaty. Ponadto, wezwanie to nie zawierało po- uczenia o treści art. 6 ust. 3a ustawy Prawo energetyczne, oraz informacji o skutkach nieuregulowania należności.” Zakład energetyczny od ww. decyzji wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który w oparciu o ustalony stan faktyczny oddalił odwołanie wyrokiem z dnia 11 stycznia 2007r. (sygn. akt XVII AmE 63/06). Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w orzeczeniu zajął stanowisko, że „Prezes Urzędu Regulacji Energetyki dokonał prawidłowej wykładni przepisu art. 6 ust. 3a ustawy Prawo energetyczne. Przepis ten ma charakter normy bezwzględnie obowiązującej i reguluje przesłanki uzasadniające wstrzymanie dostawy energii przez przedsiębiorstwo energetyczne. Wg ww. przepisu przedsiębiorstwo energetyczne zaj- mujące się przesyłaniem energii może wstrzymać dostawy w przypadku: co najmniej miesięcznej zwłoki odbiorcy energii w uregulowaniu należności z tego tytułu, powia- domienia go na piśmie o zamiarze wypowiedzenia umowy i jednocześnie wyznaczenia mu dodatkowego dwutygodniowego terminu do zapłaty zaległych i bieżących należ- ności. Wezwania do zapłaty wysyłane przez przedsiębiorstwo energetyczne powinny czynić zadość wymogom wymienionym w tym przepisie”. Przepis art. 6 ust. 3 a ustawy Prawo energetyczne jest rozwiązaniem szcze- gólnym w stosunku do przepisów art. 490 oraz 491 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 490 Kodeksu cywilnego strona umowy zobowiązana do wcześniejszego świadczenia może wstrzymać się z tym świadczeniem, jeżeli spełnienie świadczenia przez drugą stronę jest wątpliwe. Natomiast na podstawie art. 491 Kodeksu cywilnego, jeżeli jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonywaniu zobowiązania z umowy wzajemnej, dru- ga strona może odstąpić od umowy po bezskutecznym upływie wyznaczonego termi- nu do wykonywania zobowiązania. Z powyższego wynika, że regulacje ustawy Prawo energetyczne w zakresie kształtowania stosunków przedsiębiorstwo energetyczne - odbiorca energii, jak i prawa cywilnego w zakresie kształtowania relacji przedsiębiorca - konsument zmierzają do ochrony pozycji konsumenta (odbiorcy energii). Dlatego też uprawnienia przedsiębiorstwa energetycznego wynikające z regulacji art. 6 ust. 3 a ustawy Prawo energetyczne powinny być stosowane z zachowaniem dbałości o ochro- nę interesów odbiorców energii, przede wszystkim poprzez udzielanie im rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji o ciążących na nich zobowiązaniach i konsekwencjach ich niedopełnienia w wyznaczonym terminie. Te właśnie okoliczności i argumenty Prezes UOKiK wziął pod uwagę, postana- wiając o wszczęciu postępowania w sprawie stosowania przez skarżonego Przedsię- biorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. 11 Jak wynika z zebranego materiału dowodowego, ENERGA-OBRÓT do odbior- ców, którzy zwlekają z zapłatą za pobraną energię elektryczną kieruje pisemne we- zwania informujące o zamiarze wypowiedzenia umowy, wyznaczając dodatkowy, dwu- tygodniowy lub 14 – dniowy termin do zapłaty zaległych i bieżących należności. Czyni to za pośrednictwem poczty, w formie listu zwykłego, za wyjątkiem Oddziału w Płoc- ku, w którym - jak wynika z akt sprawy - stosuje się zasadę osobistego dostarczania powiadomień przez inkasentów, a w przypadku niemożności osobistego ich dostarcze- nia – wysyła się je listem poleconym. Kierowane do konsumentów przez poszczególne Biura Obsługi Klienta Spółki wezwania do zapłaty zaległych należności, wysyłane listem zwykłym z Centrum Wy- druków Masowych w Brodnicy, różnią się co do treści. I tak, Biuro Obsługi Klienta (BOK) w Iławie na początku 2009 r. wysyłało wezwania, w których wzywano konsu- mentów do uregulowania powstałych zaległości w terminie dwóch tygodni wyznacza- jąc jednocześnie konkretną datę dokonania wpłaty. W wezwaniach datowanych na dzień 19 stycznia 2009 r. jako termin uregulowania zaległości wyznaczano 5 lutego 2009 r., a w wezwaniach z dnia 23 stycznia 2009 r. – 9 lutego 2009 r., a więc termin, który wynosi dwa tygodnie i trzy dni od daty wezwania. Treść wezwań adresowanych do konsumentów przez to biuro terenowe została następnie zmieniona w ten sposób, że termin uregulowania zaległych należności określono jako dwa tygodnie od daty otrzymania wezwania. Pozostałe BOK-i Spółki, z których przekazano kopie przykłado- wych wezwań do uregulowania należności, wystosowywały do konsumentów w 2009 r. wezwania, w których termin uregulowania zaległych należności wyznaczano w dwo- jaki sposób, tj. wyznaczając moment rozpoczęcia biegu dwutygodniowego terminu na ich uregulowanie jako datę otrzymania wezwania lub też pozostawiając tę kwestię nierozstrzygniętą. Wystosowywane wezwania mają następujące brzmienie:  „Prosimy o uregulowanie powyższych należności w terminie dwóch tygodni od daty otrzymania wezwania na rachunek bankowy (…)”,  „Prosimy o uregulowanie powyższych należności w terminie dwóch tygodni na rachunek bankowy (…)” lub  „Wyliczoną kwotę należy przekazać w ciągu 14 dni na nasze konto (…). Z przeprowadzonej kontroli wynika, że w przypadkach wstrzymania dostaw energii, wezwania do zapłaty zaległych należności, wyznaczające jednocześnie dodat- kowy termin na ich uregulowanie i informujące o możliwości wstrzymania dostaw i wypowiedzenia umowy sprzedaży energii elektrycznej, Spółka kieruje do dłużników, którzy pozostają w zwłoce około jednego miesiąca od pierwotnie wymaganego termi- nu opłacenia należności. Na 71 badanych przypadków cztery wezwania wyznaczające dodatkowy, 14 – dniowy termin uregulowania należności, zostały skierowane do od- biorców energii po upływie 17 dni od pierwotnie wymaganego terminu uiszczenia na- leżności, w jednym – po upływie 22 dni i w jednym po upływie 24 dni. W pozostałych przypadkach wezwania były wysyłane po upływie co najmniej 28 dni od pierwotnego terminu płatności. Wstrzymanie dostaw energii elektrycznej do gospodarstw domo- wych dokonane przez ENERGA – OBRÓT S.A. Oddział w Gdańsku w badanych przy- padkach następowało po upływie minimum 24 dni od daty wysyłki wezwania i co naj- mniej 41 dni od pierwotnie wymaganego terminu opłacenia rachunku. 12 Z poczynionych ustaleń wynika, że we wszystkich badanych przypadkach odłączenie dostaw energii następowało po skierowaniu do konsumenta wezwania do uregulowania zaległych należności z wyznaczeniem w nim dodatkowego, dwutygo- dniowego terminu i po upływie ponad miesięcznej zwłoki w opłaceniu rachunku. Skierowanie do konsumentów wezwania do zapłaty jest oświadczeniem woli Spółki złożonym konsumentom w rozumieniu art. 60 k.c. W świetle art. 61 § 1 zd. 1 k.c. oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Zatem złożone przez Spółkę oświadczenie woli, tj. wezwanie konsumenta do uregulowania zaległych opłat z jednoczesnym wyznaczeniem dodatkowego, dwutygodniowego terminu na uregulowanie zaległej należności i powiadomienie konsumenta o prawie wstrzymania dostaw energii i wypowiedzeniu umowy w przypadku nie dopełnienia czynności okre- ślonych w wezwaniu, zostaje złożone z chwilą, gdy dotarło ono do odbiorcy (konsu- menta), w taki sposób, że mógł on zapoznać się z treścią tego wezwania, tj. w mo- mencie doręczenia mu wezwania. Z uwagi na to, iż zarówno w ustawie Prawo energe- tyczne, jak i w wezwaniu do zapłaty nie jest wskazane, od jakiego momentu zaczyna biec termin do zapłaty, zgodnie z art. 61 § 1 k.c., przyjąć należy, że termin ten liczony jest od momentu złożenia przez Spółkę oświadczenia woli, tj. doręczenia konsumen- towi wezwania. W art. 6 ust. 3a ustawy Prawo energetyczne nie określono, jak powinno być dokonane doręczenie wezwania. Zatem - zdaniem Prezesa UOKiK - dopuszczalne jest doręczanie konsumentom wezwań do zapłaty w jakiejkolwiek formie, o ile będzie ono skuteczne, tj. konsument będzie miał możliwość zapoznania się z treścią wezwania oraz otrzyma m.in. informację o wyznaczeniu dodatkowego, dwutygodniowego termi- nu na uregulowanie zaległej należności. Skoro więc przepisy prawa jednoznacznie nie przesądzają o formie doręczenia, to korzystanie przez Spółkę z innych, niż wysyłka wezwania za zwrotnym potwierdzeniem odbioru, możliwości dostarczenia wezwania, w tym jego wysyłki listem zwykłym, nie można uznać a priori za działanie bezprawne. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że ENERGA-OBRÓT w wezwa- niach datę rozpoczęcia biegu dodatkowego terminu określa jako dzień otrzymania we- zwania lub też pozostawia tę kwestię nierozstrzygniętą, jedynie wyznaczając konsu- mentowi dwutygodniowy lub 14 – dniowy termin na uregulowanie zaległości. W sytu- acji, gdy przedsiębiorca nie określa w wezwaniu, od jakiego momentu zaczyna biec dodatkowy termin na uregulowanie należności, przyjąć należy, że zgodnie z art. 61 § 1 k.c. biegnie on od chwili doręczenia konsumentowi wezwania. Chociaż bezspornym jest, że ENERGA-OBRÓT wysyła konsumentom wezwania do zapłaty listem zwykłym, to jednak nie można zarzucić Spółce, że uniemożliwia kon- sumentom ustalenie daty, od jakiej biegnie termin na dokonanie zaległej zapłaty – tą datą będzie w każdym przypadku data skutecznego doręczenia wezwania, umożliwia- jącego adresatowi zapoznanie się z jego treścią. Zgodnie z wyjaśnieniami złożonymi przez ENERGA-OBRÓT dodatkowy - określany jako dwutygodniowy lub jako 14 – dniowy - termin na uregulowanie należności, o którym mowa w wezwaniu do zapłaty, liczony jest przez Spółkę od przewidywanego dnia dostarczenia wezwania, nie wcze- śniej jednak niż 10 dni od dnia jego wystawienia. Jak wynika z wyjaśnień Poczty Pol- skiej w 2008 r. i w 2009 r. średni czas przebiegu przesyłki ekonomicznej (listu zwykłe- go) nadanego w Urzędzie Pocztowym w Brodnicy, obsługującego Centrum Wysyłek Masowych Spółki ENERGA–OBRÓT wynosił niespełna 3 dni, a więc był zdecydowanie krótszy, niż przyjmowany przez Przedsiębiorcę 10 dniowy termin dostarczenia wezwa- 13 nia listem zwykłym. Jeżeli przyjmiemy, że skuteczne dostarczenie konsumentowi we- zwania następuje po 3 dniach od jego nadania, to dodatkowy dwutygodniowy (14 – dniowy) termin na uregulowanie zaległości upływałby po 17 dniach od jego nadania w urzędzie pocztowym, natomiast z założeń przyjmowanych przez ENERGA-OBRÓT wy- nika, że upływa on po 24 dniach od nadania wezwania (10 dni na dostarczenie prze- syłki + 14 dni na uregulowania zaległości = 24 dni). Ponadto z informacji zgromadzonych w toku postępowania wynika, że we wszystkich badanych przypadkach, wstrzymanie dostaw energii z powodu nieuregulo- wania zaległych należności, następowało co najmniej miesiąc po upływie pierwotnego terminu płatności, po uprzednim skierowaniu do odbiorcy pisemnego wezwania i wy- znaczeniu dodatkowego, dwutygodniowego terminu zapłaty. Mając na uwadze powyższe ustalenia, nie można udowodnić Spółce, że wy- znaczany konsumentom dodatkowy termin na uregulowanie należności upływa póź- niej, niż wynika to z obliczeń Spółki. Nie można zatem uznać za bezprawne działań ENERGA–OBRÓT polegających na wysyłaniu wspomnianych wezwań listem zwykłym. Bezprawne mogłyby być dopiero działania Spółki polegające na wstrzymaniu dostaw energii, bez uprzedniego upewnienia się przez Spółkę, że dodatkowy termin na uregu- lowanie należności wyznaczony konsumentowi skutecznie upłynął. Wysyłając wezwa- nie listem zwykłym Spółka nigdy nie będzie mieć pewności, co do skuteczności jego doręczenia konsumentowi i poprawności określenia daty upływu dodatkowego terminu uregulowania należności. Brak pewności w określeniu wspomnianych okoliczności nie jest jednak przesłanką, która przesądzałaby o bezprawności działań Spółki. Bezpraw- nym działaniem Spółki byłoby wstrzymanie dostaw energii na skutek decyzji podjętych w błędnym przekonaniu, że doszło do upływu dodatkowego terminu wyznaczonego konsumentowi na uregulowania zaległości. Takie przypadki nie znajdują jednak po- twierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. W tym stanie rzeczy nie sposób udowodnić, że ENERGA-OBRÓT powiadamia- jąc klientów o zamiarze wypowiedzenia umowy – gdy odbiorca zwleka z zapłatą za pobraną energię elektryczną - listem zwykłym nie udziela konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, a w związku z tym podejmowane przez Spółkę działa- nia są bezprawne i stanowią praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie (...). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należało orzec jak w sentencji decy- zji. P OUCZENIE : Stosownie do treści art. 81 ust 1 ustawy o ochronie (…), w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c ., od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgo- wego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygo- dniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konku- rencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku. Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i konsumentów Dyrektor Delegatury w Gdańsku Roman Jarząbek 14 Otrzymuje: ENERGA-OBRÓT S.A. ul. Mikołaja Reja 29 80-870 Gdańsk