RGD-3/2024

Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 1 P REZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUM ENTÓW TOMASZ CHRÓSTNY Gdańsk , dnia 22 lipca 202 4 r. RGD.611.2.2018 /PAF /MLM DECYZJA Nr RGD - 3 /202 4 wersja jawna (tajemnica przedsiębiorstwa i inne informacje prawnie chronione oznaczone jako [xxx]) I. Na po dstawie art. 23b ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsument ów (Dz.U. z 202 4 r. poz. 594 ) w związku z art. 13 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw ( Dz. U. z 2023 r. poz. 852 ) , po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, Prezes Urz ędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje postanowienia wzorców umów stosowane przez przedsiębiorcę Jarosława Pawła Krzymin a prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą pod fi rmą JPK Jarosław Paweł Krzymin w Straszynie o treści: 1 . „JPK zastrzega sobie prawo do: i) zawężenia, ograniczenia lub wyłączenia dostępu do wybranych usług, których wykorz ystanie jest uciążliwe […], ii) zawężania dostępu do Internetu dla tych Abonentów, którzy powodują znaczne (uciążliwe) obciążenie Sieci JPK lub Internetu” – - stanowiące treść niżej wskazanych jednostek redakcyjnych wzorców umów : ▪ (§ 7 lit. c) i) - ii) wzorc a umownego o nazwie „ Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych JPK Obowiązuje od: 01 - 02 - 2014 Znosi regulamin obowiązujący od: 11.11.2004” obowiązując e go od 01 lutego 2014r . do 19 lipca 2018r. , ▪ (§ 8 lit. c) i) - ii) w zorca umownego o nazwie „ Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych JPK Obowiązuje od 20 lipca 2018 Znosi regulamin obowiązujący od: 01.02.2014” kod wzorca: „Regulamin_JPK_final version” obowiązując e go od 20 lipca 2018r. do 20 grudnia 2020r. , ▪ (§8 lit. c) i) - ii) wzorca umownego o nazw ie „Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych JPK Obowiązuje od 21 grudnia 2020 Znosi regulamin obowiązujący od: 20.07.2018” obowiązując y od 21 grudnia 2020r. ; 2. „ b) Operator zastrzega sobie prawo do: Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 2 […] ii) ograniczenia lub zawieszenia świadc zenia usług Internetowej Telefonii Cyfrowej, jeżeli Abonent uporczywie narusza warunki Regulaminu lub Umowy albo podejmuje działania utrudniające albo uniemożliwiające świadczenie lub korzystanie z usługi Internetowej Telefonii Cyfrowej, iii) ograniczenia lub zawieszenia świadczenia usług Internetowej Telefonii Cyfrowej, jeżeli istnieje uzasadniona obawa, że Abonent nie uiści opłat wynikających z zawartej Umowy, w szczególności jeżeli przekroczy określony Limit wartości połączeń , c) Usługi Internetowej Tel efonii Cyfrowej mogą być ponownie świadczone bez ograniczeń po uiszczeniu przez Abonenta należności z należnymi odsetkami lub po zaprzestaniu przez Abonenta działań, które były przyczyną ograniczenia lub zawieszenia. […]” - - stanowiące treść niżej wskaz anych jednostek redakcyjnych wzorców umów: ▪ (§ 9 lit. b ) i i ) - i ii) oraz lit. c) wzorca umownego o nazwie „ Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych JPK Obowiązuje od: 01 - 02 - 2014 Znosi regulamin obowiązujący od: 11.11.2004” obowiązujące go od 01 lutego 2014r. do 19 lipca 2018r., ▪ (§ 10 lit. b ) i i ) - i ii) oraz lit. c) wzorca umownego o nazwie „ Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych JPK Obowiązuje od 20 lipca 2018 Znosi regulamin obowiązujący od: 01.02.2014” kod wzorca: „Regulamin_JPK_final version ” obowiązującego od 20 lipca 2018r. do 20 grudnia 2020r. , ▪ (§ 10 lit. b ) i i ) - i ii) oraz lit. c) wzorca umownego o nazwie „ Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych JPK Obowiązuje od 21 grudnia 2020 Znosi regulamin obowiązujący od: 20.07.2018” obowiąz ujący od 21 grudnia 2020r. ; 3. „ W przypadku nie wywiązywania się z obowiązku opłacania Abonamentu przez Abonenta, JPK zastosuje następujące środki zapobiegawcze: i) jeżeli opóźnienie przekroczy 5 dni kalendarzowych JPK […] obejmie odpłatnym (według cenn ika) +monitoringiem płatności+, który będzie doliczony dodatkowo do kolejnej faktury z Abonamentem. Wyjaśnienie należy złożyć drogą telefoniczną, SMS lub mailową, ii) jeżeli opóźnienie przekroczy 20 dni kalendarzowych, JPK wystosuje na adres podany w Umowi e ponaglenie pisemne z 7 dniowym terminem płatności, koszt wezwania jest określony w Cenniku iv) pomimo zawieszenia Usługi z powodów płatności, Abonent nie jest zwolniony z opłacania pełnej opłaty abonamentowej również za okres, w którym pozostawał odłącz ony z powodów płatności” - - stanowiące treść niżej wskazanych jednostek redakcyjnych wzorców umów: ▪ (§ 5 lit. b) i), ii) oraz iv) wzorca umownego o nazwie „Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych JPK Obowiązuje od: 01 - 02 - 2014 Znosi regulamin obowi ązujący od: 11.11.2004” obowiązującego od 01 lutego 2014r. do 19 lipca 2018r., ▪ (§ 5 lit. b) i), ii) wzorca umownego o nazwie „Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych JPK Obowiązuje od 20 lipca 2018 Znosi regulamin obowiązujący od: 01.02.2014” kod wzorca: „Regulamin_JPK_final version” obowiązującego od 20 lipca 2018r. do 20 grudnia 2020r. , ▪ (§ 5 lit. b) i), ii) wzorca umownego o nazwie „Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych JPK Obowiązuje od 21 grudnia 2020 Znosi regulamin obowiązujący od : 20.07.2018” obowiązujący od 21 grudnia 2020r. ; 4. Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 3 „Opłata za nieprzestrzeganie Regulaminu oraz innych obowiązujących przepisów [w kwocie 50,00 zł]” – - stanowiące treść niżej wskazanych jednostek redakcyjnych wzorców umów: ▪ (pkt 6 ppkt 7 wzorca umow nego o nazwie „ Cennik usług JPK ” , część „Inne opłaty”; wersja obowiązująca od 01 czerwca 2015 do 19 lipca 2018) . ; 5. „Użytkownik oświadcza, że: c) zobowiązuje się w przypadku zawieszenie usługi z jego winy zapłacić karę umowną w wysokości 1/30 abonamen tu pomnożonej przez ilość dni zawieszenia usługi, d) oświadcza, że zapoznał się z treścią i akceptuje wcześniej otrzymaną ofertę Regulaminu, Cennika oraz Regulamin u Promocji (jeśli korzysta); […] , e) oświadcza, że został poinformowany o prawie odstąpienia od Umowy […] ” – - stanowiące treść niżej wskazanych jednostek redakcyjnych wzorców umów: ▪ (§ 3 lit. c), d) oraz e) wzorca umownego o nazwie „ Ogólne Warunki Umowy ” , wersja obowiązująca od czerwca 2018 do 20 grudnia 2020r. , ▪ (§ 3 lit. c ) , d ) wzorca umownego o nazwie „Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych JPK Obowiązuje od 20 lipca 2018 Znosi regulamin obowiązujący od: 01.02.2014” kod wzorca: „Regulamin_JPK_final version” obowiązującego od 20 lipca 2018r. do 20 grudnia 2020r. , ▪ (§ 3 lit. c ), d ) wzorc a umownego o nazwie „Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych JPK Obowiązuje od 21 grudnia 2020 Znosi regulamin obowiązujący od: 20.07.2018” obowiązujący od 21 grudnia 2020r. za niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ) , co stanowi naruszenie art. 23a ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o och ronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 202 4 r. poz. 594 ) - i zakazuje ich wykorzystywania. II. Na podstawie a rt. 106 ust. 1 pkt 3a w związku z art. 106 ust. 7 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 202 4 r. poz. 594 ) Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsu mentów , w związku z naruszeniem zakazu z art. 23a ww. ustawy, o którym mowa w pkt I.1 - 5 sen tencji niniejszej d ecyzji , nakłada na P rzedsiębiorcę Jarosława Pawła Krzymin a prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą JPK Jarosław Paweł Krzymin w Straszynie kary pieniężne: 1) w wysokości 12.267 zł (słownie: dwanaście tysięcy dwieście sześćdziesiąt s iedem złotych ) z tytułu naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w pkt I.1. sentencji niniejszej decyzji; 2) w wysokości 24 534 zł (słownie: dwadzieścia cztery tysiące pięćset trzydzieści czt ery złot e ) z tytułu naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w pkt I.2. sentencji niniejszej decyzji; 3) w wysokości 12.267 zł (słownie: dwanaście tysięcy dwieście sześćdziesiąt siedem złotyc h) z tytułu naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w pkt I.3. sentencji niniejszej decyzji; 4) w wysokości 6.379 zł (słownie: sześć tysięcy trzysta siedemdziesiąt dziewięć złotych ) z tytułu naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w pkt I.4. sentencji niniejszej decyzji; Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 4 5) w wysokości 11.449 zł (słownie: jedenaście tysięcy czterysta czterdzieści dziewięć złotych ) z tytułu naru szenia zakazu, o którym mowa w art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w pkt I.5. sentencji niniejszej decyzji . III. Na podstawie art. 77 ust. 1 i art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentó w (Dz.U. z 202 4 r. poz. 594 ) oraz art. 263 § 1 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 202 4 r. poz. 572 ) w związku z art. 83 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, po przeprowadzeniu postęp owania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone , Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów obciąża przedsiębiorcę Jarosława Pawła Krzymin a prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą JPK Jarosław Paweł Krzymin w Straszynie kosz tami opisanego w pkt I postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone w kwocie 87,10 zł (słownie: osiemdziesiąt siedem zł otych 10/100 ) oraz zobowiąz uje Przedsiębiorcę do ich zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsument ów w terminie 14 (czternastu) dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. UZASADNIENIE [1] Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej jako: „Prezes UOKiK”, „Prezes Urzędu”) przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sprawie wstępnego usta lenia, czy w zakresie działań podejmowanych przez przedsiębiorcę Jarosław a Pawł a Krzymin a prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą JPK Jarosław Paweł Krzymin w Straszynie (ówcześnie w miejscowośc i Rotmanka (gm. Pruszcz Gdański ) ) , [xxx] , dalej jako: „ JPK” , „Operator” lub „Przedsiębiorca”, w związku z postanowieniami sformułowanymi w ramach wzorców umownych wykorzystywanych przez Przedsiębiorcę w stosunkach z konsumentami, nastąpiło naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowania w spra wie o uznanie pos tanowień wzorców umowy za niedozwolone. [2] Uwzględniając ustalenia poczynione w tok u postępowania wyjaśniającego, P ostanowieniem nr 60 z dnia 13 września 2018 r. , Prezes UOKiK wszczął postępowanie w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone stosowanych przez Przedsiębiorcę o treści przytoczonej w pkt I sentencji niniejszej decyzji. [3] W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania , pismem z dnia 09 października 2018r. JPK wskazał iż z dniem 20 lipca 2018r. miał wprowadzić, w następstw ie prowadzonego przez kilka miesięcy postępowania przed Prezesem UOKiK oraz Prezesem UKE nowe wzorce umowne w postaci Regulaminu świadczenia usług telekomunikacyjnych JPK; Cennika usług JPK, Ogólnych Warunków Umów. W ocenie Operatora wszelkie zmiany w zakr esie dostosowania nowego brzmienia postanowień w/w wzorców konsultowane były m.in. z tutejszym Organem w toku postępowania prowadzonego pod sygn. RGD.405 - 501/16, zaś wszczęte postępowanie obejmuje swoim zakresem postanowienia wzorców już nieobowiązujących w JPK, począwszy od dnia 20 lipca 2018r. Wraz z pismem Przedsiębiorca przedłożył uwierzytelnione za zgodność z oryginałem wymienione wzorce umowne mające być stosowane od dnia 20 lipca 2018r. [dowody: Pismo JPK z dnia 09 października 2018r. wraz z odpisa mi załączników: - „Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych JPK” (z dopiskiem: Obowiązuje od 20 lipca 2018 Znosi regulamin obowiązujący od: 01.02.2014) - „Ogólne Warunki Umowy” - „Cennik usług JPK” (z dopiskiem: ważny od 20 lipca 2018r.) ] Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 5 W ocenie JPK, wszczęte postępowanie swoim zakresem obejmuje wzorce już niestosowane i niewykorzystywane przez Przedsiębiorcę w obrocie z konsumentami, wobec wprowadzania nowych, przywołanych wzorców umownych począwszy od dnia 20 lipca 2018r. [4] W wyniku dokonanej przez P rezesa Urzędu analizy przedstawionych przez Operatora wzorców umownych na gruncie uprzednio stosowanych, uwzględniając postanowienia które zostały uznane za wypełniające przesłanki niedozwolonych postanowień umownych w rozumieniu art.385 1 §1 ustawy z dnia 2 3 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny ( Dz.U. z 202 4 r. poz. 1061 ze zm. , dalej jako: „kc”) ustalono, iż dokonana przez Przedsiębiorcę zmiana literalnego brzmienia części z kwestionowanych postanowień w ramach nowych wzorców umownych, nie czyni zadość zaprzes tania dopuszczania się naruszania zakazu z art.23a ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz.U. z 202 4 poz. 594 , dalej jako: „ uokk ”) . [5] Postanowieniem nr RGD - 31/2024, z dnia 25 kwietnia 2024 r. zaliczono w poczet dowodów nini ejszego postępowania pismo Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej, z dnia 22 marca 2024 r. Jak wynika z treści tego pisma przedsiębiorca Jarosław Paweł Krzymin z dniem 10 marca 2023 został wykreślony z rejestru przedsiębiorców telekomunikacyjnych. [dow ód: Pismo UKE z dnia 22 marca 2023 r. , - karty nr 215 - 216 w aktach postępowania] [6] Pismem z dnia 4 lipca 202 4 r. Prezes Urzędu zawiadomił Operatora o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz możliwości zapoznania się z nim. Przedsiębiorca nie skorzyst ał z tego uprawnienia. Prezes UOKiK ustalił następujący stan faktyczny: [7] Jarosław Paweł Krzymin prowadzi działalność gospodarczą pod firmą JPK Jarosław Paweł Krzymin, zarejestrowaną w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (dalej: „CEIDG”) ( NIP: [xxx] ), data rozpoczęcia wykonywania działalności zgodnie z danymi z CEIDG to 01 stycznia 1993r. Jako adres do doręczeń, na dzień wydania niniejszej decyzji, w CEIDG widnieje: ul. Starogardzka 45, 83 - 010 Straszyn. Przedmiotem działalności go spodarczej, oznaczonej jako przeważająca jest działalność w zakresie telekomunikacji bezprzewodowej, z wyłączeniem telekomunikacji satelitarnej (kod PKD:61.20.Z). [8] Posiadając status przedsiębiorcy w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców ( Dz. U. z 202 4 r. poz. 2 36 , dalej jako: Prawo przedsiębiorców), JPK jest też przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (art. 4 pkt 1 uokk). [9] JPK był także wpisany do rejestru przedsiębiorców telekom unikacyjnych , jednak z dniem 10 marca 2023 r. został z tego rejestru wykreślony i od tego dnia nie jest uprawniony do świadczenia usług telekomunikacyjnych. [10] Przedsiębiorca świadczył usługi telekomunikacyjne na terenie gminy Pruszcz Gdański, w powiecie gd ański m , województw a pomorskie go . [11] W ramach prowadzonej działalności telekomunikacyjnej JPK oferował usługi m.in. szybkiego internetu, telewizji kablowej, internetowego telefonu cyfrowego oraz - poza usługami ściśle telekomunikacyjnymi - również usługi z za kresu kompleksowej instalacji bądź wymiany, naprawy systemów domofonowych oraz cyfrowego monitoringu, w tym Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 6 montażem systemów telewizji przemysłowej i sieci komputerowych, ich projektowaniem, konserwacją i utrzymaniem 1 . [12] P rzy zawieraniu umów dotyczących św iadczonych usług JPK posługiwał się następującymi wzorcami umów: 1) Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych JPK ▪ w wersji obowiązującej od 01 lutego 2014r. do 19 lipca 2018r. (dalej jako: „Regulamin v.1”) 2 , ▪ w wersji obowiązującej od 20 lipca 2018 r. do 20 grudnia 2020 r., (dalej jako: „Regulamin v.2”) 3 , ▪ w wersji obowiązującej od 21 grudnia 2020 r. (dalej jako: „Regulamin v.3”) 4 ; 2) Ogólne warunki Umowy ▪ w wersji obowiązującej do 19 lipca 2018r. (dalej jako: „OWU v.1”) 5 , ▪ w wersji obowiązującej od 20 lipca 2018r. do 20 grudnia 2020 r., (dalej jako: „OWU v.2”) 6 , ▪ w wersji obowiązującej od 21 grudnia 2020 r. (dalej jako: „OWU v.3”) 7 ; 3) Cennik usług JPK ▪ w wersji obowiązującej od 01 czerwca 2015 r. do 19 lipca 2018r. (dalej jako: „Cennik v.1”) 8 , ▪ w wers ji obowiązującej od 20 lipca 2018 r. do 20 grudnia 2020 r., (dalej jako: „Cennik v.2”) 9 , ▪ w wersji obowiązującej od 21 grudnia 2020 r. (dalej jako: „Cennik v.3”) 10 . [13] We wskazanych wzorcach zamieszono postanowienia o treści: 1. „JPK zastrzega sobie prawo do : i) zawężenia, ograniczenia lub wyłączenia dostępu do wybranych usług, których wykorzystanie jest uciążliwe […], ii) zawężania dostępu do Internetu dla tych Abonentów, którzy powodują znaczne (uciążliwe) obciążenie Sieci JPK lub Internetu” - - stanowiące treść niżej wskazanych jednostek redakcyjnych wzorców umów: ▪ (§ 7 lit. c) i) - ii) Regulaminu v.1, ▪ (§8 lit. c) i) - ii) Regulaminu v.2, ▪ (§8 lit. c) i) - ii) Regulaminu v.3. 2. „b) Operator zastrzega sobie prawo do: […] ii) ograniczenia lub zawieszenia świadcz enia usług Internetowej Telefonii Cyfrowej, jeżeli Abonent uporczywie narusza warunki Regulaminu lub Umowy albo podejmuje 1 https://jpk.pl/, dostęp: 29 .08.2023 r. godz. 1 2 : 37 . 2 Karty nr 23 - 24 w aktach sprawy. 3 Karty nr 77 - 79 w aktach sprawy. 4 Zgodnie z informacjami wynikającymi z of icjalnej strony internetowej Przedsiębiorcy: źródło: https://jpk.pl/regulamin/, stan na dzień: 05/12/2023r. Karty nr 10 7 - 10 8 w aktach sprawy. 5 Karty nr 21 - 22 w aktach sprawy. 6 Karty nr 80 - 82 w aktach sprawy. 7 Zgodnie z informacjami wynikającymi z oficja lnej strony internetowej Przedsiębiorcy: źródło: https://jpk.pl/regulamin/, stan na dzień: 05/12/2023r. Karty nr 10 5 - 10 6 w aktach sprawy. 8 Karty nr 25 - 28 w aktach sprawy. 9 Karty nr 83 - 91 w aktach sprawy. 10 Zgodnie z informacjami wynikającymi z oficjalnej strony internetowej Przedsiębiorcy: źródło: https://jpk.pl/regulamin/, stan na dzień: 05/12/2023r. Karty nr 101 - 104 w aktach sprawy. Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 7 działania utrudniające albo uniemożliwiające świadczenie lub korzystanie z usługi Internetowej Telefonii Cyfrowej, iii) ograniczenia l ub zawieszenia świadczenia usług Internetowej Telefonii Cyfrowej, jeżeli istnieje uzasadniona obawa, że Abonent nie uiści opłat wynikających z zawartej Umowy, w szczególności jeżeli przekroczy określony Limit wartości połączeń c) Usługi Internetowej Telefo nii Cyfrowej mogą być ponownie świadczone bez ograniczeń po uiszczeniu przez Abonenta należności z należnymi odsetkami lub po zaprzestaniu przez Abonenta działań, które były przyczyną ograniczenia lub zawieszenia. […]” - - stanowiące treść niżej wskazanyc h jednostek redakcyjnych wzorców umów: ▪ (§ 9 lit. b) ii) - iii) oraz lit. c) Regulaminu v.1, ▪ (§ 10 lit. b) ii) - iii) oraz lit. c) Regulaminu v.2, ▪ (§ 10 lit. b) ii) - iii) oraz lit. c) Regulaminu v.3. 3. „W przypadku nie wywiązywania się z obowiązku opłacania Ab onamentu przez Abonenta, JPK zastosuje następujące środki zapobiegawcze: i) jeżeli opóźnienie przekroczy 5 dni kalendarzowych JPK […] obejmie odpłatnym (według cennika) +monitoringiem płatności+, który będzie doliczony dodatkowo do kolejnej faktury z Abona mentem. Wyjaśnienie należy złożyć drogą telefoniczną, SMS lub mailową, ii) jeżeli opóźnienie przekroczy 20 dni kalendarzowych, JPK wystosuje na adres podany w Umowie ponaglenie pisemne z 7 dniowym terminem płatności, koszt wezwania jest określony w Cenniku , iv) pomimo zawieszenia Usługi z powodów płatności, Abonent nie jest zwolniony z opłacania pełnej opłaty abonamentowej również za okres, w którym pozostawał odłączony z powodów płatności” - stanowiące treść niżej wskazanych jednostek redakcyjnych wzo rców umów: ▪ (§ 5 lit. b) i), ii) oraz iv) Regulaminu v.1, a także odpowiednio, co do poszczególnych postanowień, treść niżej wskazanych jednostek redakcyjnych wzorców umów: ▪ (§ 5 lit. b) i), ii) Regulaminu v.2 oraz ▪ (§ 5 lit. b) i), ii) Regulaminu v.3. 4. „Opłata za nieprzestrzeganie Regulaminu oraz innych obowiązujących przepisów [w kwocie 50,00 zł]” - - stanowiące treść niżej wskazanych jednostek redakcyjnych wzorców umów: ▪ (pkt 6 ppkt 7 Cennika v. 1, część „Inne opłaty”. 5. „Użytkownik oświadcza, że: c) zobowiązuje się w przypadku zawieszenie usługi z jego winy zapłacić karę umowną w wysokości 1/30 abonamentu pomnożonej przez ilość dni zawieszenia usługi, d) oświadcza, że zapoznał się z treścią i akceptuje wcześniej otrzymaną ofertę Regulaminu, Cennik a oraz Regulaminu Promocji (jeśli korzysta); […], e) oświadcza, że został poinformowany o prawie odstąpienia od Umowy […]” – - stanowiące treść niżej wskazanych jednostek redakcyjnych wzorców umów: ▪ (§ 3 lit. c), d) oraz e) OWU v.2, a także odpowiednio, co do poszczególnych postanowień, stanowiących treść niżej wskazanych jednostek redakcyjnych wzorców umów: ▪ (§ 3 lit. c), d) Regulaminu v.2 oraz ▪ (§ 3 lit. c), d) Regulaminu v.3. Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 8 W ramach sformułowanych w przywołanych wersjach wzorca umownego Regulaminu świ adczenia usług telekomunikacyjnych JPK definicji w §1 Przedsiębiorca określił następujące pojęcia, których treść nie ulegała zmianom w kolejnych wersjach wskazanego wzorca: • Abonament – okresowa opłata za korzystanie z dostępu do SIEĆ JPK i Internetu, dost ęp do Telewizji lub usługę ITC, • Abonent – osoba fizyczna bądź prawna oraz jednostka nie posiadająca osobowości prawnej, która zawarła Umowę z JPK, • Awaria – przejściowy brak możliwości korzystania z usług telekomunikacyjnych świadczonych w ramach umowy będą cy następstwem wadliwego działania Sieci JPK lub Urządzenia Abonenckiego, • Cennik – obowiązujący cennik na Usługi świadczone przez JPK opublikowany na stronie www.jpk.pl, a także dostępny w BOK, • Internet – ogólnoświatowa sieć komputerowa, • JPK – firma „JPK” Jarosław Paweł Krzymin, , która będzie świadczyła usługi określone w Umowie, • Limit wartości połączeń – kwotowe ograniczenie wartości połączeń telefonicznych wykonywanych z danego numeru abonenckiego, stosowane opcjonalnie jako mechanizm kontroli kosztów p ołączeń; nie dotyczy bezpłatnych połączeń wychodzących do numerów alarmowych i służb ustawowo powołanych do niesienia pomocy, • Regulamin – Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych, • Regulamin Promocji – obowiązująca w danym okresie oferta promocyjna n a świadczone przez JPK usługi telekomunikacyjne skierowana do Abonentów, określająca szczegółowe warunki oraz zasady, w tym w szczególności promocyjne ceny oferowanych usług, • Sieć JPK – urządzenia telekomunikacyjne i linie telekomunikacyjne zestawione i po łączone w sposób umożliwiający przekazywanie sygnałów pomiędzy określonymi zakończeniami sieci, za pomocą przewodów, fal radiowych bądź optycznych lub innych, eksploatowane przez JPK w rozumieniu ustawy z dnia 16 lipca 2000 roku Prawo telekomunikacyjne (Dz . U. Nr 171, poz. 1800 z późniejszymi. zmianami.), zwanej dalej Ustawą, • Umowa – umowa z Abonentem, na podstawie której JPK zobowiązuje się do udostępniania lub świadczenia usług telekomunikacyjnych na rzecz Abonenta, a Abonent zobowiązuje się do terminoweg o regulowania należności za usługi i przestrzegania postanowień Umowy i Regulaminu, • Usługi – usługa telekomunikacyjna, w tym w szczególności usługą dostępu do sieci Internetu, usługa dostarczania sygnału TV, usługa telefonii ITC, a także związane z nimi in ne usługi dodatkowe, • Usługi dostępu do sieci Internet – zapewnienie transmisji danych, w tym dostępu do Internetu za pośrednictwem Sieć JPK, • Usługa telefonii ITC – połączenia telefoniczne oraz związane z nimi świadczenia dodatkowe w ramach Internetowej Tel efonii Cyfrowej, • Ustawa PT – ustawa z dnia z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. Nr 171, poz. 1800) . Stanowisko Przedsiębiorcy: [14] Ustosunkowując się do poszczególnych postanowień wzorców umów stosow a nych przez JPK, o których mowa w sente ncji niniejszej decyzji, Przedsiębiorca , m.in. w p iśmie z dnia 21 września 2020r. wskazał co następuje: Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 9 1. Co do postanowień, o których mowa w pkt I. 1 sentencji d ecyzji , JPK dokonał ich zmiany. W ocenie Przedsiębiorcy dokonanie przedmiotowych zmian eliminuje postawiony przez Prezesa Urzędu zarzut możliwości dokonywania przez JPK swobodnej oceny działań konsumentów – abonentów oraz zabezpiecza ich interesy poprzez wymóg informowania w formie pisemnej o ewentualnych, wskazywanych jednoznacznie zastrzeżeniach JP K ( w odniesieniu do usług, których wykorzystanie miałoby być uciążliwe bądź zagrażające innym uczestnikom SIEĆ JPK lub Internetu bądź sprzeczne z obowiązującymi postanowieniami OWU lub Regulaminu ). Dodatkowo, JPK zastosuje odpowiednie restrykcje dopiero po upływie 7 dni od poinformowania o zastrzeżeniach oraz braku zaprzestania dopuszczania się wskazanych naruszeń przez abonenta, w tym terminie. 2. Co do treści postanowień wskazanych w pkt I. 2 sentencji d ecyzji , JPK podniósł, iż u podstaw ich wprowadzenia leża ła przede wszystkim ochrona interesów abonenta oraz Przedsiębiorcy w sytuacji tzw. fraudu telekomunikacyjnego, którego nieświadomą ofiarą może paść abonent. Odnosząc się natomiast do kwestionowanego fragmentu postanowienia sformułowanego w lit. c, Przedsię biorca podniósł, że należy kategorycznie wskazać, iż intencją oraz wolą Przedsiębiorcy było i jest uzależnienie ponownego uruchomienia usług ITC w sytuacji uiszczenia przez Abonenta wszelkich wymagalnych należności wynikających z treści umowy wraz z należn ymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie oraz opłaty za ponowne podłączenie usługi. (…) Nadto podkreślić należy, iż Przedsiębiorca nigdy nie pobierał opłat za okres zawieszenia świadczenia usług telekomunikacyjnych. JPK nie dokonał w toku postępowania jedna k zmian w brzmieniu kwestionowanych postanowień, w poszczególnych wersjach stosowanych wzorców umownych. 3. Co do treści postanowień wskazanych w pkt I. 3 sentencji d ecyzji , dotyczycących opłat z tytułu kosztów wezwania 11 a także wyrażonego przez Prezesa Urzędu stanowiska , iż ewentualne działania windykacyjne podejmowane przez Przedsiębiorcę powinny mieć miejsce wyłącznie po umożliwieniu konsumentowi wypowiedzenia się, co do przyczyn opóźnienia w płatności, Operator podkreślił, iż prawa oraz obowiązki stron okre śla umowa o świadczenie usług telekomunikacyjnych, zaś żaden z przepisów Prawa telekomunikacyjnego, ani innych przepisów powszechnie obowiązujących nie miałby nakładać na wierzyciela [w tym wypadku operatora telekomunikacyjnego] obowiązku uzyskania informa cji zwrotnej od dłużnika w zakresie przyczyn braku dokonania płatności należności po upływie daty wymagalności danego roszczenia, w szczególności wobec istniejącego prawnego uprawnienia po stronie abonenta do wniesienia reklamacji każdorazowo, w sytuacji g dy w jego ocenie umowa o świadczenie usług telekomunikacyjnych miałaby być realizowana z naruszeniem przepisów prawa lub postanowień umownych; Tym niemniej Przedsiębiorca dokonał częściowej zmiany brzmienia kwestionowanych postanowień. Obecnie przedmiotowa opłata ma charakter fakultatywny ( JPK może objąć Abonenta odpłatnym + monitoringiem płatności+), a nie jak uprzednio obligatoryjny ( JPK obejmie odpłatnym + monitoringiem płatności+). Zdaniem Operatora opłata ta stanowi rekompensatę po stronie Przedsiębior cy w zakresie podejmowanych przez niego (lub jego pracowników) faktycznych oraz rzeczywistych działań związanych z weryfikacją aktualnego salda 11 Zgodnie z §5 lit. b pkt ii) Regulaminu „ jeżeli opóźnienie przekroczy 20 dni kalendarzowych, JPK może wystosować na adres podany w Umowie pisemne ponaglenie z 7 dniowym terminem płatności, koszt wezwania jest określony w Cenniku”. Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 10 danego abonenta w ramach obowiązującej strony umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych. 4. Co do treści posta nowienia wskazanego w pkt I. 4 sentencji niniejszej d ecyzji JPK w kolejnych wersjach stosowanego wzorca (Cennik usług JPK) zrezygnował ze stosowania ww. postanowienia. 5. Co do treści postanowień, o których mowa w pkt I. 5 sentencji d ecyzji JPK wskazał, iż prz edmiotowe postanowienia OWU dotyczące oświadczenia o zapoznaniu się przez konsumenta z wcześniej otrzymaną ofertą Regulaminu, Cennika oraz Regulaminu Promocji (jeżeli korzysta), oraz oświadczenia, iż został poinformowany o prawie odstąpienia od Umowy przed miotowo są pochodną złożonych wcześniej, przez abonenta, oświadczeń na wzorcu umowy. Przedsiębiorca przedłożył pusty wzorzec umowy wraz z OWU oraz oświadczeniami, które są składane przez Abonenta na etapie zawierania umowy o świadczenie usług telekomunikac yjnych. 12 . JPK zrezygnował jednak ze stosowania kary umownej za każdy dzień zawieszenia świadczenia usługi, która to sankcja miała zostać zastosowana z winy samego konsumenta (§3 lit.c pierwotnej wersji OWU) oraz zaktualizował podstawę prawną w zakresie upr awnienia do odstąpienia przez konsumenta od umowy zawartej poza lokalem JPK poprzez wskazanie 14 - dniowego terminu na gruncie ustawy z dnia 30 maja 2014r. o prawach konsumenta (Dz.U. z 202 3 r. poz. 2759 ze zm.) 13 , dalej: „upk”. Przedsiębiorca pozostawił nat omiast, w treści kolejnych wersji wzorca, postanowienia odnoszące się do oświadczeń konsumenta co do zapoznania się i akceptacji z ofertą Regulaminu, Cennika oraz Regulaminu Promocji (jeśli korzysta ), poświadczając jednocześnie, zgodnie z brzmieniem postan owienia, okoliczność ich wcześniejszego otrzymania ze strony JPK. Zachowano również postanowienie w ramach którego konsument oświadcza, iż został poinformowany o prawie do odstąpienia od Umowy, wynikającym z ustawy o prawach konsumenta. [18] Pismem z dnia 16 maja 2024 r. Przedsiębiorca poinformował, iż nie posiada dokumentów wskazujących na wielkość przychodów uzyskach przez niego za roku 2023. [k. 217 ] [19] Zgodnie z informacjami przekazanymi Prezesowi Urzędu przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Pruszczu Gdańskim JPK uzyskał w 2022r. obrót w [xxx] . [k . 210 - 212 ] Mając powyższe ustalenia na uwadze Prezes UOKiK zważył, co następuje: Narusz enie intere su publicznego [15] Stosownie do art. 1 ust. 1 uokk , ochrona interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowana w ram ach działań Prezesa Urzędu jest prowadzona w interesie publicznym. Ingerencja Prezesa Urzędu ma na celu ochronę interesów zbiorowości, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Naruszenie interesu publicznego stanowi bezwzględny warune k uznania kompetencji Prezesa Urzędu do rozstrzygnięcia określonej sprawy. Interes publiczny zostaje naruszony wówczas, gdy działania 12 Karta nr 95 - 100 w aktach sprawy. 13 We wzorcu umownym Ogólnych warunków Umowy, dostępnym na stronie internetowej Przedsiębiorcy, zamieszczono co p rawda nieaktualny numer publikatora ustawy o prawach konsumenta [obecnie - tj. z dnia 28 stycznia 2020 r. (Dz.U. z 2020 r. poz. 287) ], niemniej jednak sformułowane w ramach postanowienia informacje, dot. uprawnienia do odstąpienia od umowy w terminie 14 d ni od jej zawarcia, są zgodne z aktualnymi regulacjami w tym zakresie, prawidłowo informując konsumentów co do przysługujących im praw. Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 11 przedsiębiorcy godzą w interesy ogólnospołeczne i dotykają szerokiego kręgu uczestników rynku, zaburzając jego prawidłowe funkcjonowanie. W opinii Prezesa Urzędu, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny. Wiąże się z ochroną praw potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów, zainteresowanych usługami telekomunikacyjnymi, którzy mogli być nar ażeni na stosowanie pr zez Przedsiębiorcę we wzorcach umów o świadczenie usług telekomunikacyjnych niedozwolonych postanowień umownych. Zakwestionowane działania JPK nie dotyczą więc interesów poszczególnych osób, których sprawy miałyby charakter jednostkowy, indywidualny i nied ający się porównać z innymi, ale kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wynika z faktu posługiwania się przez Operatora wzorcami umowy przy oferowaniu usług konsumentom. [16] Należy jednocześnie podkreślić, że art. 385 1 Kodeksu cywilnego , który stanowi materialną podstawę ingerencji Prezesa Urzędu w niniejszej sprawie, implementuje do prawa krajowego dyrektywę Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U rz .UE.L.1993.95.29). Interpretacji tego przepisu należy zatem dokonywać w odniesieniu do uregulowań zawartych w dyrektywie. Zgodnie z preambułą dyrektywy, obowiązkiem państw członkowskich jest zapewnienie, aby umowy zawierane z konsumentami nie zawierały nieuczciwych warunków. Należy tym sa mym uznać, że ochrona interesu publicznego w rozpatrywanej sprawie wyraża się także w konieczności zagwarantowania, by we wzorcach umów wykorzystywanych przez przedsiębiorców w relacjach z konsumentami nie występowały niedozwolone postanowienia umowne. Ad. I. Naruszenie art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów [17] Art. 23a uokk zakazuje stosowania we wzorcach umów zawieranych z konsumentami niedozwolonych postanowień umownych, o których mowa w art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego . Odwołanie się do stosowania we wzorcach umów niedozwolonych postanowień umownych w rozumieniu art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego powoduje, że zrekonstruowanie treści zakazu wynikającego z art. 23a uokk wymaga sięgnięcia także do uregulowań kodeksowych, odnoszących się do wzor ców umów i po stanowień niedozwolonych 14 . O ile bowiem art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego określa cywilnoprawne skutki zastosowania w umowie niedozwolonego postanowienia umownego, o tyle art. 23a uokk ustanawia publicznoprawny zakaz w tym zakresie. Oznacza to, że z chwilą, gdy w ramach prowadzonej przez siebie działalności przedsiębiorca rozpocznie stosowanie wzorca obejmującego postanowienia niedozwolone w tym znaczeniu, że stworzy warunki, w których możliwie będzie zawieranie z konsumentami umów przy wykorzyst aniu tego wzorca , dojdzie do naruszenia zakazu ustanowionego w komentowanym przepisie. Stosowanie wzorca nie powinno być zatem utożsamiane ze skutecznym zawieraniem umów przy jego wykorzystaniu . [20] Zgodnie z art. 385 1 § 1 kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione z nim indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami lub rażąco naruszają jego interesy. Nie dotyczy to jednak 14 Por. K. Pacuła [w:] Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów; art. 23a. Komentarz pod red. K. Osajdy, 2020, wyd. 3 , Legalis. Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 12 postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W świetle ww. przepisu, możliwość uznania postanowienia za niedozwolone uzależniona jest od łącznego spełnienia trzech przesłanek formalnych, tj. stwierdzenia, że: 1. postanowie nie jest stosowane przez przedsiębiorcę wobec konsumentów, 2. postanowienie nie określa głównych świadczeń stron chyba, że zostało sformułowane w sposób niejednoznaczny, 3. postanowienie nie zostało indywidualnie uzgodnione oraz dwóch przesłanek merytor ycznych, tj. stwierdzenia, że: 4. postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, 5. postanowienie narusza w sposób rażący interesy konsumenta. Dla uznania danego postanowienia umowy za niedozwolone , koniecz ne jest przy tym łączne wystąpienie obydwu przesłanek merytorycznych, czyli sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz rażącego naruszenia interesów konsumenta. Z reguły rażące naruszenie interesu konsumenta jest naruszeniem dobrych obyczajów, ale nie zawsze z achowanie sprzeczne z dobrymi obyczajami rażąco narusza ten interes 15 . [21] Wbrew zajmowanemu przez JPK s tanowisku , m.in. w p iśmie z dnia 21 wrześ nia 2020r., sama zmiana wzorców umownych objętych prowadzonym postępowaniem, nawet w przypadku ewentualnego zaprzes tania stosowania objętych zarzutami postanowień , bądź o analogicznej treści i znaczeniu, nie stanowi podstawy do stwierdzenia bezprzedmiotowości sformułowanych przez Prezesa UOKiK zarzutów . Nawet bowiem w przypadku zaprzestania korzystania z e wzorca umowne go zawierającego kwestionowane postanowienia, nie czyni bezpodstawnym wszczęcie przez Prezesa Urzędu postępowania co do stosowania postanowień niedozwolonych w przeszłości , nawet jeżeli dokonano zmiany samego wzorca, z zachowaniem terminów przedawnienia wy nikających z art.99f uokk. Jak wskazuje się w doktrynie 16 : Kwestia zaprzestania stosowania postanowień wzorca umowy powinna być oceniana przy uwzględnieniu uwag poczynionych w odniesieniu do samego ich stosowania, które stanowi przesłankę naruszenia zakazu z art. 23a OchrKonkurU. Chodzi zatem o stan, w którym przedsiębiorca nie będzie już posługiwał się wzorcem umowy, obejmującym zakwestionowane postanowienia w tym znaczeniu, że nie będzie już możliwe zawarcie umowy przy ich wykorzystaniu (por. uwagi do art. 23a OchrKonkurU, Nt 47). Okoliczność taka winna być odzwierciedlona w treści decyzji co do zaprzestania wykorzystywania przez przedsiębiorcę kwestionowanych wzorców jak i braku stosowania w kolejnych wzorcach umownych postanowień o tożsamej bądź analogicz nej treści lub znaczeniu. B ez względu na zmianę uokk , co do kontroli stosowania niedozwolonych klauzul umownych, poprzez odejście od modelu Rejestru klauzul na rzecz decyzji Prezesa UOKiK - z pewnymi zastrzeżeniami - aktualne pozostaje orzecznictwo SOKiK w zakresie uznania postanowień wzorców umów za niedozwolone. Zgodnie natomiast z orzecznictwem 17 : praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest dalsze stosowanie postanowienia, którego treść jest identyczna z treścią postanowienia, które zostało wpisane do rejestru, przez tego samego przedsiębiorcę, który uczestniczył w postępowaniu zakończonym wpisem do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Dotyczy to 15 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2010 r. sygn. akt I CSK 694/09, Legalis nr 406112. 16 K. Osajda (red. serii), P. Mikłaszewicz (red. tomu), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz. Wyd. 4, Warszawa 2023 , art. 99f, Nb.4 . 17 Pojęcie "zaprzestania stosowania określonej praktyki" por. w yrok Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 2010 r., sygn. akt III SK 38/09. Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 13 jednak nie tylko dalszego stosowania przez przedsiębiorcę tego samego postanowienia wzor ca umowy, ale także identycznego postanowienia w zmienionym wzorcu umowy. Zmiana wzorca przy zachowaniu identyczności zakwestionowanego wcześniej postanowienia nie wpływa bowiem - z uwagi na treść art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy - na możliwość zastosowania teg o przepisu. Mutatis mutandis należy uznać, iż powyższa zasada ma zastosowanie także w sytuacji, gdy przedsiębiorca, który nie był stroną postępowania o uznanie postanowień wzorca za niedozwolone, w wyniku którego to postępowania został wydany wyrok uznając y określone postanowienia za niedozwolone i zostały one wpisane do rejestru, stosował w swoim wzorcu umownym postanowienia o treści identycznej bądź tożsamej z postanowieniami wpisanymi do rejestru, a następnie wzorzec ten został zmieniony jednakże w zakre sie nie obejmującym niedozwolonych postanowień lub modyfikującym je nieznacznie. 18 „ Zaprzestanie stosowania praktyki” polega na zastosowaniu się przez przedsiębiorcę do dyspozycji przepisów, na naruszeniu których oparto zarzut bezprawności zachowania, zakw alifikowanego jako praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów. W przypadku praktyk polegających na posługiwaniu się w obrocie wzorcami umownymi zawierającymi niedozwolone postanowienia umowne, bądź postanowienia sprzeczne z przepisami prawa chronią cymi konsumentów, o zaniechaniu praktyki można mówić jedynie wówczas, gdy uznane za bezprawne postanowienia wzorca przestaną wiązać konsumentów. W przedmiotowej sprawie tymczasem Przedsiębiorca zaprzestał stosowania części wzorców umownych, nadto w toku po stępowania przed Prezesem Urzędu dokonał zmian treści części wzorców w ten sposób, że zastąpił je kolejnymi wersjami . Co istotne Operator nie zaprzestał jednak formułowania we wzorcach wszystkich postanowień objętych postawionymi zarzutami, a wyłącznie zre zygnował ze stosowania części z nich . C o do pozostałych Operator dokonał wyłącznie modyfikacji pierwotnej treści, nie usuwając przy tym skutków naruszenia w postaci stosowania postanowień uznanych za niedozwolone formułowanych we wzorcach umownych wykorzys tywanych w obrocie gospodarczym w stosunkach z podmiotami mającymi status konsumentów. [22] O uznaniu danego postanowienia za niedozwolone orzeka Prezes Urzędu stosownie do art. 23b ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Przepis ten przewiduje, ż e Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu postanowienia wzorca umowy za niedozwolone i zakazującą jego wykorzystywania, jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 23a ustawy. W decyzji Prezes Urzędu przytacza treść postanowienia wzorca umowy uzna nego za niedozwolone. Zgodnie z art. 23d p rzy wołanej ustawy, prawomocna decyzja o uznaniu postanowienia wzorca za niedozwolone ma skutek wobec przedsiębiorcy, co do którego stwierdzono stosowanie niedozwolonego postanowienia umownego oraz wobec wszystkich konsumentów, którzy zawarli z nim umowę na podstawie wzorca wskazanego w decyzji. 1. Status przedsiębiorcy [23] Zakaz stosowania we wzorcach umów zawieranych z konsumentami niedozwolonych postanowień umownych adresowany jest wyłącznie do przedsiębiorców. Zgodnie z definicją przedsiębiorcy, zawartą w art. 4 pkt 1 uokk pod pojęciem tym należy rozumieć m.in. przedsiębiorcę w rozumieniu Praw a przedsiębiorców. W myśl art. 4 ust. 1 Prawa przedsiębiorców , przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka or ganizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą. Działalność gospodarcza to zgodnie z art. 3 ww. ustawy zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ci ągły. Za przedsiębiorcę uznaje się więc podmiot, który spełnia łącznie określone ww. 18 Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt VI ACa 821/12. Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 14 przepisami kryteria podmiotowe i przedmiotowe: po pierwsze jest osobą fizyczną, osobą prawną lub jednostką organizacyjną niebędącą osobą prawną, której ustawa przyznaje zd olność prawną, po drugie wykonuje działalność gospodarczą. [24] Jarosław Paweł Krzymin prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą na podstawie wpisu w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej [ xxx] . JPK posiada zatem status przedsiębi orcy w rozumieniu Praw a przedsiębiorców. W konsekwencji dysponuje także statusem przedsiębiorcy na gruncie unormowania art. 4 pkt 1 lit. b) uokk . Uwzględniając powyższe należy uznać, że została spełniona pierwsza przesłanka niezbędna dla uznania stosowanyc h przez JPK postanowień za niedozwolone. 2. Postanowienia określające główne świadczenia stron [25] Przez pojęcie „głównych świadczeń stron” należy zasadniczo rozumieć elementy przedmiotowo istotne ( essentialia negotii ) umowy, które przyjmowane są przez strony na zasadzie wyraźnego, a nie domniemanego konsensusu, co wskazuje na indywidualne uzgodnienie treści tych postanowień. Nie ulega wątpliwości, że w praktyce są to postanowienia określające cenę oraz przedmiot świadczeń stron umowy. Za postanowienia określa jące główne świadczenia stron nie są natomiast uznawane postanowienia dotyczące świadczeń ubocznych, np. odsetki za opóźnienie, lub klauzule, które wywierają wpływ na wysokość świadczenia głównego, np. klauzule waloryzacyjne 19 . Jak podkreśla się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, pojęcie głównych świadczeń stron należy interpretować raczej wąsko, w nawiązaniu do elementów przedmiotowo istotnych umowy. Ustawodawca posłużył się bowiem terminem „postanowienia określające główne świadczenia stron” , a nie zwrotem „dotyczące” takiego świadczenia, który ma szerszy zakres 20 . Z drugiej jednak strony należy odnotować pogląd, iż dla określenia pojęcia głównego świadczenia stron nie ma przesądzającego znaczenia to, czy dane świadczenie należy do essentialia negotii . Z tej przyczyny zasięg tego pojęcia musi być zawsze ustalany ad casum z uwzględnieniem wszystkich postanowień oraz charakteru i celu zawieranej umowy 21 . Na gruncie umowy o ś wiadczenie usług telekomunikacyjnych za główne świadczenia przedsiębiorc y należy uznać zobowiązanie do świadczenia usług telekomunikacyjnych wskazanych w umowie, z kolei odpowiadającym mu zobowiązaniem konsumenta jest obowiązek zapłaty określonej w umowie ceny. Przedmiotowe wynika zresztą chociażby z treści samego wzorca stoso wanego przez Przedsiębiorcę w postaci Regulaminu świadczenia usług telekomunikacyjnych JPK, który w §2 lit. a) stanowi, iż JPK w ramach prowadzonej przez siebie działalności telekomunikacyjnej oferuje a bonentom możliwość korzystania z u sług na terenie prow adzonej przez siebie działalności, przy czym zakres oferowanych u sług wynika z posiadanych przez JPK możliwości technicznych i organizacyjnych (tożs amy zapis występował we wszystkich wersjach Regulaminu stosowanych przez Przedsiębiorcę). Z kolei konsumenci zobowiązani są do opłacania Abonamentu 22 w terminie do 16 dnia każdego miesiąca za każdy miesiąc korzystania z Usług dostępu do Sieci JPK i Internetu i to niezależnie od faktu otrzymania właściwej faktury. (…) ( § 5 lit. d Regulaminu v. 2 i v.3 , 19 Wyrok SOKiK z dnia 1 mar ca 2007 r., sygn. akt XVII AmC 12/06. 20 Wyrok SN z dnia 8 czerwca 2004 r., sygn. akt I CK 635/03. 21 Wyrok SN z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I CSK 49/12. 22 Zgodnie z §1 lit. a Regulaminu Abonament został zdefiniowany jako – okresowa opłata za korzyst ania z dostępu do SIEĆ JPK i Internetu, dostęp do Telewizji lub usługę ITC. Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 15 odpowiednio §5 lit. e Regulaminu v. 1 w terminie do 14 dnia każdego miesiąca ) oraz przestrzegania postanowień Regulaminu, Umowy oraz Regulaminu Promocji, korzystania z dostarczonych przez JPK urządzeń i instalacji w sposób zgodny z ich przeznaczeniem oraz zabezpieczeni a tych urządzeń przed ich uszkodzeniem oraz dostępem do nich osób niepowołanych, (…) terminowego opłacania wszystkich opłat zgodnie z cennikiem i wybraną przez siebie opcją usługi. ( § 2 wszystkich wersji Ogólnych Warunków Umowy) . 3. Przesłanka b rak u indywid ualnego uzgodnienia [26] W przypadku postępowania w sprawie uznania postanowienia za niedozwolone przesłanka braku indywidualnego uzgodnienia nie ma znaczenia wobec abstrakcyjnego charakteru kontroli postanowienia wzorca umowy. Prezes UOKiK nie bada w niniejsz ym postępowaniu konkretnych stosunków istniejących pomiędzy kontrahentami, ale wzorzec i treść hipotetycznych stosunków, jakie powstałyby pomiędzy Przedsiębiorcą a potencjalnym konsumentem. Nie ma zatem znaczenia, czy jakaś konkretna umowa była między stro nami negocjowana ani nawet czy wzorzec był, czy też nie był zastosowany przy zawieraniu jakiejkolwiek konkretnej umowy. Kontrola ta ma bowiem charakter oceny ex ante i obejmuje wzorzec, nie zaś konkretną umowę. Istotny jest zatem fakt, że JPK wprowadził oc e niany wzorzec do obrotu wykorzystując go w ramach umów o świadczenie usług telekomunikacyjnych zawieranych z konsumentami. [27] Jak wskazuje się w judykaturze 23 : za niedozwolone uznać należy tylko te postanowienia, które nie zostały indywidualnie uzgodnione. Kryterium to spełniają przede wszystkim postanowienia zawarte we wzorcu umowy, który wiąże na podstawie art. 384 KC, postanowienia umowy zawieranej z wykorzystaniem formularza, klauzule wzorca umowy przejęte do treści umowy oraz postanowienia umowy indywi dualnie narzucone przez przedsiębiorcę (zob. W. Popiołek, w: K. Pietrzykowski, Komentarz KC, t. 1, 2018, art. 385 1 , Nb 7; co do pojęcia postanowień umownych w art. 385 1 § 1 kc por. wyr. SN z 13.6.2012 r., II CSK 515/11, Legalis). Zasadniczo są to postanowi enia, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu (art. 385 1 § 3 KC). Art. 385 1 §3 kc w sposób jednoznaczny nakazują rozumieć sformułowanie postanowienia umowy nieuzgodnione indywidualnie jako takie, na których treść konsument nie miał rzeczywi stego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. [28] W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, iż postanowienia będące przedmiotem postępowania, zostały sformułowane w ramach wzorców – dokumentów (np. regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych, cennik itp.) , wykorzystywanych w ramach zawieranych tzw. umów adhezyjnych, co stanowi powszechn ą i zwyczajowo przyjętą praktykę na rynku konsumenckich usług telekomunikacyj nych. 4. Sprzeczność z dobrymi obyczajami [29] Klauzula generalna dobrych obyczajów stanowi odesłanie do ocen uzasadniających reguły moraln e opierające się na wartościach powszechnie akceptowanych. Dobre obyczaje pojmowane są również jako reguły postępowania zg odne z etyką, moralnością i aprobowanymi społecznie normami i zasadami postępowania. Kryteriami decydującymi o sprzeczności z dobrymi obyczajami są wymóg nieusprawiedliwionego pokrzywdzenia i działanie wbrew dobrej wierze i uczciwości. Przyjmuje się, iż ni eusprawiedliwione 23 Zob. np. dorobek orzeczniczy sądów powszechnych wskazany w Komentarzu do art. 385 1 KC red. Załucki 2023, wyd. 3/Kubiak - Cyrul. Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 16 pokrzywdzenie zachodzi wówczas, gdy stosując ogólne warunki umów lub wzorce umów, próbuje się chronić własne interesy kosztem partnera, bez dostatecznego brania pod uwagę jego interesów i bez przyznania mu wyrównania z tego tytułu. [30] Poprz ez dobre obyczaje rozumiany jest pewien powtarzalny wzorzec zachowań, który jest aprobowany przez daną społeczność lub grupę. Są to pozaprawne normy postępowania, którymi p rzedsiębiorcy winni się kierować. Ich treści nie da się określić w sposób wyczerpują cy, ponieważ kształtowane są przez ludzkie postawy uwarunkowane zarówno przyjmowanymi wartościami moralnymi, jak i celami ekonomicznymi i związanymi z tym praktykami życia gospodarczego. Wszystkie one podlegają zmianom w ślad za zmieniającymi się ideologia mi politycznymi i społeczno - gospodarczymi oraz przewartościowaniami moralnymi. W szczególności zaś, dobre obyczaje to normy postępowania polecające nienadużywanie w stosunku do słabszego uczestnika obrotu posiadanej przewagi ekonomicznej. [31] Dobre obyczaje p ozostają klauzulą generalną, która podlega konkretyzacji na okoliczność danego stanu faktycznego. Zgodnie z poglądem doktryny 24 , sprzeczne z dobrymi obyczajami są działania, które zmierzają do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u klienta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności czyli takie działanie, które potocznie określone jest jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania. W stosunkach z konsumentami „dobry obyczaj” powinien wyra żać się we właściwym informowaniu o przysługujących uprawnieniach, niewykorzystywaniu pozycji profesjonalisty i rzetelnym traktowaniu partnerów umów. W takich stosunkach szczególne znaczenie mają te oceny zachowań podmiotów w świetle dobrych obyczajów, któ re odwołują się do takich wartości jak: szacunek wobec partnera, uczciwość, szczerość, zaufanie, lojalność, rzetelność i fachowość. Działanie wbrew dobrym obyczajom w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partner a konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku 25 . [32] Pomocne przy ocenie abuzywnego charakteru postanowienia wzorca umowy w kontekście dobrych obyczajów może być dokonanie testu weryfikacji „przyzwoitości” danej klauzu li. Należy w związku z tym zbadać, czy oceniane postanowienie wzorca umowy jest sprzeczne z ogólnym wzorcem zachowań Przedsiębiorców wobec konsumentów. Wymaga to ustalenia, jak wyglądałyby prawa lub obowiązki konsumenta w braku takiej klauzuli lub przy zas tosowaniu istniejących przepisów o charakterze dyspozytywnym. Jeżeli konsument byłby – na podstawie ogólnych przepisów – w lepszej sytuacji, gdyby konkretnego postanowienia wzorca nie było, należy przyjąć, że może ono mieć charakter abuzywny 26 . 5. Rażące naru szenie interesów konsumenta [33] Daną klauzulę można uznać za abuzywną, kiedy umowne ukształtowanie praw i obowiązków konsumenta rażąco narusza jego interesy. Generalnie można przyjąć, iż chodzi tu o sytuacje, w których w sposób rażący naruszona została równo waga interesów stron umowy i to przez to, iż jedna z nich wykorzystała swoją przewagę, układając ogólne warunki lub wzorce umowne. Pojęcie „interesów” konsumenta należy interpretować szeroko, nie tylko jako niekorzystne ukształtowanie jego sytuacji ekonomi cznej. Należy tu 24 K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz , Warszawa 2002 r., str. 804. 25 Wyrok SN z dnia 13 lipca 2005 r., sygn. akt I CK 832/04. 26 Por. wyroki SN z dnia 19 marca 2007 r., sygn. akt III SK 21/06, 11 października 2007 r. sygn. akt III SK 19/07 i 29 sierpnia 2013 r. sygn. I CSK 660/12. Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 17 uwzględnić także takie aspekty, jak niedogodności organizacyjne, stratę czasu, dezorganizację, wprowadzenie w błąd, nierzetelne traktowanie, czy naruszenie prywatności konsumenta 27 . [34] Interpretacji, kiedy mamy do czynienia z rażącym naruszen iem interesów konsumenta, a kiedy z nierażącym, nie należy sprowadzać do kategorii czysto ekonomicznej, gdyż nie chodzi tu o kryteria rachunkowe, a więc porównanie pieniężnej wartości świadczeń. Określenie „rażąco ” należy odnieść do znacznego odbiegania p rzyjętego uregulowania od zasad uczciwego (słusznego) wyważenia praw i obowiązków. Za tego typu zasady konstruujące modelowe (optymalne) ukształtowanie praw i obowiązków umownych stron traktowane są przepisy ustawowe o charakterze dyspozytywnym. Stąd też n ie jest możliwe ustalenie pewnych ogólnych kryteriów, których spełnienie w każdej sytuacji automatycznie prowadzić będzie do uznania, że interesy danego konsumenta zostały rażąco naruszone. Oznacza to, że ocena, czy postanowienia zawartej umowy rażąco nar uszają interesy konsumenta, powinna być dokonywana in concreto , przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danego przypadku. W tym zakresie zasadne jest sięgnięcie do Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w u mowach konsumenckich (Dz. U rz . UE L 95/29 z dnia 21 kwietnia 1993 r.), która stanowi, że daną klauzulę należy uznawać za niedozwoloną, gdy naruszając zasadę wzajemnego zaufania, powoduje znaczącą (istotną) i nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązk ów na niekorzyść konsumenta (art. 3 ust. 1). W związku z tym pojęcie „rażącego naruszenia interesów konsumenta” można utożsamiać z istotną i nieusprawiedliwioną dysproporcją praw i obowiązków na jego niekorzyść. Ponadto, przy określaniu stopnia naruszenia interesów konsumenta należy stosować nie tylko kryteria obiektywne (np. wielkość poniesionych czy grożących strat), lecz również względy subiektywne związane bądź to z p rzedsiębiorcą (np. renoma firmy), bądź to z konsumentami (np. seniorzy, dzieci). Koniec zne jest zbadanie, jaki jest zakres grożących potencjalnemu konsumentowi strat lub niedogodności 28 . Jak wskazał w jednym z kluczowych orzeczeń Sąd Najwyższy – dokonując wykładni art. 385 1 kc - rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwio ną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym 29 . [35] Podsumowując, obie wskazane w art. 385 1 kc klauzule generalne (tj. dobre obyczaje oraz rażące naruszenie interesów konsumentów) służą do oceny tego, czy standardowe klauzule umowne zawarte we wzorcu umownym przekraczają zakreślone przez ustawodawcę granice rzetelności kontraktowej twórcy wzorca w zakresie kształtowania praw i obowiązków konsumenta. Jak wskazuje się w judykaturze 30 : ocena, czy dane postanowienie wzorca umowy, kształtując prawa i obowiązki konsumenta, „rażąco” narusza interesy konsumenta (art. 3851 § 1 kc), uzależniona jest od tego, czy wynikająca z tego postanowienia nierównowaga praw i obowiązków stron (nierównowaga kontraktowa) na niekorzyść konsument a jest istotna, znacząca. (…) Znacząca nierównowaga kontraktowa na niekorzyść konsumenta pozostaje sprzeczna z dobrymi obyczajami (wymogami dobrej wiary, por. art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13), gdy można rozsądnie założyć, że kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy i słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie się spodziewać, że konsument zaakceptowałby w ramach negocjacji klauzulę będącą źródłem tej nierównowagi. 27 Wyrok S N z dnia 8 czerwca 2004 r., sygn. akt I CK 635/03 . 28 Por. wyrok SA z Warszawy z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt VI ACa 1733/13; wyrok SOKiK z dnia 26 maja 2015 . r., sygn. akt XVII AmC 2615/14. 29 Wyrok SN z dnia 13 lipca 2005 r., sygn. akt I CK 832/04. 30 P or. wyrok SN z dnia 15 stycznia 2016 r. sygn. akt I CSK 125/15. Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 18 Klauzule szare [36] Pomocnym narzędziem w celu identyfikacji postanowień niedozwolonych pod kątem naruszenia dobrych obyczajów oraz rażącego naruszenia interesów konsumentów są tzw. klauzule szare. Ich przykładowy katalog określony został w art. 385 3 kc i zawiera najbardziej typowe i znane z pra ktyki obrotu postanowienia naruszające równowagę kontraktową stron. Samo jednak zamieszczenie klauzuli wśród postanowień wymienionych w omawianym katalogu nie powinno przesądzać automatycznie o jej niedozwolonym charakterze. Nie jest bowiem wykluczone, iż konkretna klauzula, mimo iż objęta listą, nie ma niedozwolonego charakteru. W konkretnym przypadku może się okazać, iż nie prowadzi ona do rażącego naruszenia interesów konsumentów. Dlatego też katalog klauzul zawarty w art. 385 3 kc należy traktować jako l istę tzw. klauzul szarych. Jak wynika z orzecznictwa S ądu N ajwyższego , postanowienie umowne, które zostało umieszczone w przykładowym katalogu nieuczciwych postanowień umownych nie jest per se nieuczciwym postanowieniem umownym. Treść tego katalogu nie prz esądza statusu danego postanowienia jako niedozwolonego postanowienia umownego (postanowienia wzorca umowy). Wykaz ten należy kwalifikować jako swoistą wskazówkę co do rodzaju postanowień, które mogą budzić zastrzeżenia z punktu widzenia ich zgodności z in teresami i uprawnieniami konsumentów 31 . Ocena postanowień wzorów umów stosowanych przez Przedsiębiorcę Przechodząc do analizy poszczególnych postanowień objętych zarzutami i sentencją niniejszej decyzji , należy wskazać, co następuje: Rozstrzygnięcie w pkt I. 1 sentencji decyzji [37] „JPK zastrzega sobie prawo do: i) zawężenia, ograniczenia lub wyłączenia dostępu do wybranych usług, których wykorzystanie jest uciążliwe [ … ], ii) zawężania dostępu do Internetu dla tych Abonentów, którzy powodują znaczne (ucią żliwe) obciążenie Sieci JPK lub Internetu . ” – - stanowiące treść niżej wskazanych jednostek redakcyjnych wzorców umów : ▪ (§ 7 lit. c) i) - ii) wzorca umownego o nazwie Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych JPK; wersja obowiązująca od 01 lutego 201 4r. do 19 lipca 2018r., znosi Regulamin obowiązujący od: 11 listopada 2004r. ) , ▪ (§8 lit. c) i) - ii) wersja obowiązująca od 20 lipca 2018r. do 20 grudnia 2020r., znosi Regulamin obowiązujący od 01 lutego 2014r.) , ▪ (§8 lit. c) i) - ii) wersja obowiązując od 21 grudnia 2020r., znosi Regulamin obowiązujący od 20 lipca 2018r.) . [38] J eszcze w toku postępowania wyjaśniającego JPK przedstawił propozycje zmian w treści kwestionowanego postanowienia, poprzez rozbudowanie jego dotychczasowego brzmienia o sformułowania zast rzegające możność przedmiotowego dokonywania zawężania, ograniczania lub wyłączania wybranych usług, w tym Internetu, wyłącznie po uprzednim wezwaniu przez Przedsiębiorcę danego Abonenta do zaniechania wskazanych mu 31 Wyrok SN z dnia 11 października 2007 r., sygn. akt III SK 19/07. Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 19 jednoznacznie usług, bądź wskazania post anowień Regulaminu lub Umowy, które miałyby nie być przestrzegane . Wezwanie to miałoby zostać wystosowywane w formie pisemnej, zaś ograniczenie, zawężenie lub wyłącz e nie określonych usług, których wykorzystanie jest uciążliwe, stanowi zagrożenie dla innych użytkowników Sieci JPK, mogłoby nastąpić dopiero po bezskutecznym upływie 7 - dniowego terminu. [ k .33 ] Główne świadczenia stron [39] Przedmiotowe postanowienie nie obejmuje swoim zakresem głównego świadczenia stron umowy, którym, jak już podniesiono, są posta nowienia określające cenę oraz przedmiot świadczeń pomiędzy stronami umowy, do których, na gruncie umowy telekomunikacyjnej, należy po stronie przedsiębiorcy świadczenie określonych usług telekomunikacyjnych, w zamian za uiszczanie z tego tytułu przez kons umenta, w przewidzianych przedziałach czasowych, określonyc h, cyklicznych, kwot pieniężnych (abonamentu). Sprzeczność z dobrymi obyczajami [40] Sprzeczność z dobrymi obyczajami W przypadku powyżej cytowanej klauzuli za dobry obyczaj należy uznać: ▪ zasadę ja snego i precyzyjnego przedstawienia warunków umowy, ▪ zasadę lojalnego zachowania kontrahenta względem konsumenta, ▪ zasady dobrej wiary i uczciwości w konstruowaniu umowy. Zgodnie z art. 384 § 1 kc ustalony przez jedną ze stron wzorzec umowy, w szczegó lności ogólne warunki umów, wzór umowy, regulamin, wiąże drugą stronę, jeżeli został jej doręczony przed zawarciem umowy. Przepis ten nakłada na przedsiębiorcę obowiązek doręczenia konsumentom wszystkich dokumentów, które będą kształtować stosunek prawny w ramach konkretnego stanu faktycznego. Jednocześnie, na gruncie ustawy z dnia 16 lipca 2004r. prawo telekomunikacyjne ( Dz.U. z 202 4 r. poz. 34 ze zm. , dalej jako: „p.t.” ) Świadczenie usług telekomunikacyjnych odbywa się na podstawie umowy o świadczenie usł ug telekomunikacyjnych (art.56 ust.1 p.t.) , zaś wśród elementów które musi określać taka umowa, w jasnej, zrozumiałej i łatwo dostępnej formie, znajduje się m.in. świadczone usługi ze wskazaniem elementów składających się na opłatę abonamentową ( art.56 ust . 3 pkt 2 p.t. ), pakiet taryfowy, jeżeli na świadczone usługi obowiązują różne pakiety taryfowe ( art.56 ust. 3 pkt 5 p.t. ), ograniczenia w zakresie korzystania z udostępnionych abonentowi przez dostawcę usług telekomunikacyjnych urządzeń końcowych, o ile zos tały one wprowadzone przez dostawcę usług lub na jego zlecenie; ( art.56 ust. 3 pkt 10 p.t. ), dane dotyczące funkcjonalności świadczonej usługi obejmujące informacje o wszelkich ograniczeniach w dostępie lub korzystaniu z usług i aplikacji ( art.56 ust. 3 pkt 11 lit. d p.t. ) . Podsumowując, z powyższych regulacji wynika bezwzględny obowiązek, przejrzystego i szczegółowego przekazywania przez operatorów telekomunikacyjnych w ramach oferowanych umów o świadczenie usług telekomunikacyjnych, informacji co do zakres u i charakteru usług objętych daną umową. Niewątpliwie jednym z głównych czynników decydujących o podejmowanej przez konsumenta decyzji co do wyboru konkretnej usługi lub usług świadczonych przez określonego operatora telekomunikacyjnego, jest określenie c o wchodzi w zakres danej oferty. [41] Zamieszczając w stosowanych wzorcach umownych, w Regulaminie , postanowienie zastrzegające uprawnienie po stronie JPK do modyfikacji, bądź nawet całkowitego wyłączenia dostępu do wybranych usług, ze względu na uciążliwość w ich wykorzystywaniu przez konsumenta, prowadzi do zastrzegania na swoją rzecz uprawnienia do dokonywania Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 20 wiążącej interpretacji umowy, poprzez możliwość jednostronnego identyfikowania poszczególnych zachowań użytkowników świadczonych usług, jako uciążliw e, powodujące znaczne obciążenie Sieci JPK lub Internetu. Tym samym Przedsiębiorca naruszył pewność kontraktową, zastrzegając po swojej stronie możliwość ingerencji co do dostępu konsumenta do pierwotnie określonych w umowie usług i ich zakresu, uzasadniaj ąc ewentualne działania w tej kwestii przyczyną nieprawidłowego korzystania z nich przez konsumentów, których to ocena pozostaje w gestii samego Operatora. Na gruncie przywołanej klauzuli, za dobre obyczaje należy więc niewątpliwie uznać zasadę jasnego i p recyzyjnego przedstawienia warunków umowy, zasadę przejrzystości działań przedsiębiorcy w stosunkach z konsumentami oraz zasady dobrej wiary i uczciwości w konstruowaniu umowy. [42] Kwestionowane postanowienie narusza zasadę jasnego i precyzyjnego przedstawien ia warunków umowy, gdyż nie określa ono sytuacji, w jakich wykorzystanie wybranych usług może być interpretowane jako uciążliwe, jak również nie definiuje jak należy rozumieć „znaczne (uciążliwe) obciążenie Sieci JPK lub Internetu”. [43] Analizowane postanowi enie n arusza również zasadę przejrzystości działań P rzedsiębiorcy w stosunkach z konsumentami, ponieważ konsument nie został dostatecznie poinformowany, kiedy postanowienie to będzie stosowane, tj. w jakich przypadkach JPK uzna, iż spełnione zostało kryter ium „uciążliwości”. Takie brzmienie postanowienia kształtuje uprawnienia konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami i to niezależnie od kwestii jego rzeczywistego wykorzystywania przez JPK jako uzasadnienia braku świadczenia usług na rzecz swoich abonentów zgodnie z warunkami umowy, wszak kontrola postanowień wzorców umownych pod kątem możliwości ich uznania za niedozwolone z art.23b uokk ma charakter abstrakcyjny. Poprzez odniesienie się w postanowieniu do nieostrego, niejednoznacznego sformułowania „uciąż liwości”, Przedsiębiorca zastrzegał sobie uprawnienie do podejmowania działań, których konsument nie mógł przewidzieć, nie mając bowiem świadomości w jakich przypadkach korzystanie z danych usług, w tym z Internetu, zostanie ocenione przez JPK jako „uciążl iwe”, w szczególności wskazując w §7 (obecnie §8) lit. c ppkt i) Regulaminu, iż JPK zastrzega sobie prawo do ograniczenia lub wyłączenia dostępu do wybranych usług, których wykorzystanie jest uciążliwe, stanowi zagrożenie dla innych Abonentów SIEĆ JPK (…) nie zaś do wskazanych enumeratywnie rodzajów usług. Dopiero w kolejnych podpunktach Przedsiębiorca odnosi się do ściśle określonych usług: Internet oraz sieć lokalna. [44] Klauzula narusza także zasadę dobrej wiary i uczciwości w wykonaniu zobowiązania – P rze dsiębiorca stosując ją może podjąć działania w oparciu o subiektywną ocenę sposobu korzystania z usług przez konsumenta, który na podstawie przedmiotowego postanowienia nie ma możliwości skutecznego zanegowania i sprzeciwienia się wykładni przedmiotowego p ostanowienia dokonanej przez P rzedsiębiorcę . Rażące naruszenie interesów konsumentów [45] W przedmiotowym przypadku rażące naruszenie interesów konsumentów polega na braku pewności co do kształtu stosunku prawnego wiążącego konsumenta z JPK, z uwagi na dowo lność i arbitralność decyzji przedsiębiorcy co do uznawania, iż korzystanie z usług przez konsumenta jest „uciążliwe”, bądź wiąże się ze „znacznym (uciążliwym) obciążeniem Sieci JPK lub Internetu”. Podstawą postawienia zarzutu w tym zakresie było przyznawa nie sobie pr zez Przedsiębiorcę, na gruncie stosowanego postanowienia, daleko idąc ej swobod y w ocenie działań konsumenta, które miałyby być uznane za „uciążliwe”, bądź powodować „znaczne (uciążliwe) obciążenie Sieci JPK lub Internetu”. Przedsiębiorca Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 21 nie ok reślił przy tym we wzorcu umowy jakie działania uważa za „uciążliwe”, co w konsekwencji mogło doprowadzać do sytuacji samodzielnego, jednostronnego rozstrzygania przez JPK o takiej kwalifikacji działań konsumenta. Posługiwanie się przez przedsiębiorców w r amach konstruowanych we wzorcach umownych postanowień, nieostrymi, niejednoznacznymi pojęciami, stwarzającymi jednocześnie możliwość zastrzegania po swojej stronie istotnego wpływania na uprawnienia konsumenta w korzystaniu z usług, poprzez ich „zawężanie , ograniczenie lub wręcz wyłączanie dostępu do wybranych usług” , wypełnia przesłanki klauzuli niedozwolonej stypizowanej w art.383 3 pkt 11 kc, przyznają c tylko kontrahentowi konsumenta uprawnienie do stwierdzani a zgodności świadczenia z umową. [46] Na mocy po stanowienia objętego zakresem pkt I.1. sentencji niniejszej d ecyzji Przedsiębiorca zastrzegał więc na swoją rzecz uprawnienie do dokonywania swobodnej interpretacji co do oceny ewentualnego niewłaściwego sposobu korzystania z usł ug przez konsumenta. Prezes Urzędu ponawia w tym miejscu stanowisko zajęte wyżej odnośnie istotnej roli Rejestru klauzul niedozwolonych jako punktu odniesienia dla wskazywania negatywnego katalogu postanowień niedozwolonych. W znacznej liczbie branż działalności gospodarczej prowadz onej z udziałem konsumentów powszechnie funkcjonują wzorce umowne zawierające podobne postanowienia, rażąco naruszające interesy konsumentów. Przedsiębiorcy, bowiem często naśladują regulacje przyjęte przez innych przedsiębiorców, zwłaszcza tych o silniejs zej pozycji rynkowej, większej renomie. Powoduje to, że niekiedy całe branże posługują się podobnymi, niekorzystnymi dla konsumentów wzorcami umów. Na gruncie powyższego, wymaga zaznaczenia, iż w Rejestrze wpisano postanowienia analogiczne do tych sformuło wanych przez Przedsiębiorcę, objętych pkt I.1 sentencji niniejszej decyzji 32 . [47] Mając na uwadze powyższe, należy uznać postanowienie przytoczone w pkt I.1 sentencji niniejszej decyzji, sformułowane przez Przedsiębiorcę we wzorcu Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych JPK obowiązującym w okresie od 01.02.2014r. do 19.07.2018r. oraz stosowane w zmodyfikowanej treści w kolejnych wersjach Regulaminu, obowiązujących kolejno od 20 lipca 2018r. do 20 grudnia 2020r., a następnie od 21 grudnia 2020r., za nie dozwolone w rozumieniu art.385 1 §1 kc. Rozstrzygnięcie w pkt I. 2 sentencji decyzji [48] „ b) Operator zastrzega sobie prawo do: […] ii) ograniczenia lub zawieszenia świadczenia usług Internetowej Telefonii Cyfrowej, jeżeli Abonent uporczywie narusza warunki Reg ulaminu lub Umowy albo podejmuje działania utrudniające albo uniemożliwiające świadczenie lub korzystanie z usługi Internetowej Telefonii Cyfrowej, iii) ograniczenia lub zawieszenia świadczenia usług Internetowej Telefonii Cyfrowej, jeżeli istnieje uzasadn iona obawa, że Abonent nie uiści opłat wynikających z zawartej Umowy, w szczególności jeżeli przekroczy określony Limit wartości połączeń 32 Np. nr wpisu do Rejestru: 2946 na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, z d nia 07 gru 11, sygn. akt XVII AmC 1176/11, o treści: " Operator zastrzega sobie prawo do wprowadzenia ograniczeń w zakresie możliwości wykorzystania Sieci Operatora wynikających z ochrony poprawnej pracy tej Sieci. W szczególności ograniczenia, o których mo wa powyżej dotyczą: dostępu do poszczególnych usług internetowych oraz maksymalnej wielkości przesyłanych listów poczty elektronicznej e - mail ". Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 22 c) Usługi Internetowej Telefonii Cyfrowej mogą być ponownie świadczone bez ograniczeń po uiszczeniu przez Abonenta na leżności z należnymi odsetkami lub po zaprzestaniu przez Abonenta działań, które były przyczyną ograniczenia lub zawieszenia. […]” . - - stanowiące treść niżej wskazanych jednostek redakcyjnych wzorców umów: ▪ (§ 9 lit. b) ii) - iii) oraz lit. c) wzorca umown ego o nazwie Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych JPK; wersja obowiązująca od 01 lutego 2014r. do 19 lipca 2018r. , znosi Regulamin obowiązujący od 11 listopada 2004r. ) , ▪ (§ 10 lit. b) ii) - iii) oraz lit. c) wersja obowiązująca od 20 lipca 2018r. d o 20 grudnia 2020r., znosi Regulamin obowiązujący od 01 lutego 2014r.) , ▪ (§ 10 lit. b) ii) - iii) oraz lit. c) wersja obowiązująca od 21 grudnia 2020r., znosi Regulamin obowiązujący od 20 lipca 2018r.) . W ramach analizowanej jednostki redakcyjnej wzorca umow y zawarto, w poszczególnych podpunktach, zapisy dotyczące postanowień odnoszących się w swojej istocie do różnych kwestii kształtowania przez JPK stosunków umownych z konsumentami w sposób nieprawidłowy, z wykorzystaniem klauzul niedozwolonych , to jest: A. - umożliwienia zastosowanie przez JPK sankcji w postaci modyfikacji pierwotnie określonych w Umowie warunków świadczenia usługi Internetowej Telefonii Cyfrowej , poprzez jej ograniczenie lub wręcz zawieszenie z powodu uporczywego naruszania przez konsumenta warunków Regulaminu lub Umowy albo podejmowania działań utrudniających albo uniemożliwiających świadczenie lub korzystanie z tejże usługi, wobec analogicznego brzmienia tejże klauzuli do postanowienia wskazanego w pkt I.1. sentencji niniejszej decyzji, ak tualne pozostaj e, w tym co do przedmiotu zidentyfikowanych dobrych obyczajów i rażących naruszeń interesów konsumentów, wskazan ych w powyż szym stanowisk u ; B. - zastrzeżenia w §9 w v.1 Regulaminu i §10 w v.2 i v.3 lit. b) iii) Regu laminu, przez JPK na swoją rzecz uprawnieni a do tożsamej sankcji ograniczenia lub zawieszenia świadczenia, lecz tym razem z kolei na gruncie przypadków związanych z ryzykiem naruszenia ze strony konsumenta obciążających go względem Przedsiębiorcy obowiązkó w finansowych (terminowego uiszczania opłat z tytułu świadczonych usług) . Zgodnie z analizowaną klauzulą, mechanizm ograniczenia lub zawieszenia usługi JPK może zastosować, jeżeli istnieje uzasadniona obawa, że Abonent nie uiści opłat wynikających z zawart ej Umowy, w szczególności jeżeli przekroczy określony Limit wartości połączeń. Główne świadczenia stro n [49] Przedmiotowe postanowienie nie obejmuje swoim zakresem głównego świadczenia stron umowy, którym, jak już podniesiono, są postanowienia określające ce nę oraz przedmiot świadczeń pomiędzy stronami umowy, do których, na gruncie umowy telekomunikacyjnej, należy po stronie przedsiębiorcy świadczenie określonych usług telekomunikacyjnych, w zamian za uiszczanie z tego tytułu przez konsumenta, w przewidzianyc h przedziałach czasowych, określonych, cyklicznych, kwot pieniężnych (abonamentu). Należy podkreślić, iż mimo odwoływania się w analizowanej klauzuli do uiszczania na rzecz JPK przez konsumenta należności pieniężnych , w postaci opłat wynikających z zawarte j Umowy, niemniej jednak istotą kwestionowanego postanowienia nie jest samo sformułowanie wobec konsumenta takowego obowiązku, będącego immanentnym elementem świadczenie usług telekomunikacyjnych, ani ich wysokości lecz, podobnie jak w poprzednio przywoływ anych postanowieniach, zastrzegania po stronie Przedsiębiorcy uprawnienia do Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 23 ograniczania lub wręcz zawieszania dalszego świadczenia usługi wobec konsumenta, w tym również w przypadku przekroczenia określonego Limitu wartości połączeń 33 . Sprzeczność z dobr ymi obyczajami [50] W przypadku powyżej cytowanej klauzuli za dobry obyczaj należy uznać: ▪ zasadę jasnego i precyzyjnego przedstawienia warunków umowy, ▪ zasadę lojalnego zachowania kontrahenta względem konsumenta, ▪ zasady dobrej wiary i uczciwości w konstruo waniu umowy. Zgodnie z art. 384 § 1 kc ustalony przez jedną ze stron wzorzec umowy, w szczególności ogólne warunki umów, wzór umowy, regulamin, wiąże drugą stronę, jeżeli został jej doręczony przed zawarciem umowy. Przepis ten nakłada na przedsiębiorcę obowiązek doręczenia konsumentom wszystkich dokumentów, które będą kształtować stosunek prawny w ramach konkretnego stanu faktycznego. Jednocześnie, na gruncie p.t. ś wiadczenie usług telekomunikacyjnych odbywa się na podstawie umowy o świadczenie usług tel ekomunikacyjnych (art.56 ust.1 p.t.), zaś wśród elementów które musi określać taka umowa, w jasnej, zrozumiałej i łatwo dostępnej formie, znajduje się m.in. świadczone usługi ze wskazaniem elementów składających się na opłatę abonamentową (art.56 ust.3 pkt 2 p.t.), pakiet taryfowy, jeżeli na świadczone usługi obowiązują różne pakiety taryfowe (art.56 ust.3 pkt 5 p.t.), ograniczenia w zakresie korzystania z udostępnionych abonentowi przez dostawcę usług telekomunikacyjnych urządzeń końcowych, o ile zostały o ne wprowadzone przez dostawcę usług lub na jego zlecenie; (art.56 ust.3 pkt 10 p.t.), dane dotyczące funkcjonalności świadczonej usługi obejmujące informacje o wszelkich ograniczeniach w dostępie lub korzystaniu z usług i aplikacji (art.56 ust.3 pkt 11 lit . d p.t.). Podsumowując, z powyższych regulacji wynika bezwzględny obowiązek, przejrzystego i szczegółowego przekazywania przez operatorów telekomunikacyjnych w ramach oferowanych umów o świadczenie usług telekomunikacyjnych, informacji co do zakresu i ch arakteru usług objętych daną umową. Niewątpliwie jednym z głównych czynników decydujących o podejmowanej przez konsumenta decyzji co do wyboru konkretnej usługi lub usług świadczonych przez określonego operatora telekomunikacyjnego, jest określenie co wcho dzi w zakres danej oferty. W ramach przedmiotowego postanowienia, pomimo wyboru przez konsumenta Umowy o świadczenie usług m.in. Internetowej Telefonii Cyfrowej, dostęp do tegoż świadczenia może zostać przez Przedsiębiorcę ograniczony lub nawet zawieszony , na gruncie samej tylko, niesprecyzowanej jednoznacznie i klarownie uzasadnionej obawy JPK co do terminowego wywiązywania się przez konsumenta ze swoich zobowiązań finansowyc h. Nie sposób uznać za wystarczające określenie przez Przedsiębiorcę, iż pod term inem uzasadnionej obawy mieści się w szczególności przekroczenie określonego Limitu wartości połączeń, stanowiąc w istocie katalog otwarty przesłanek, mogących być potraktowane przez JPK jako zdarzenia przyszłego i niepewnego w postaci obawy że Abonent nie uiści opłat , poprzez zastosowanie sformułowania w szczególności. [51] Na gruncie przywołanej klauzuli, za dobre obyczaje należy więc niewątpliwie uznać zasadę jasnego i precyzyjnego przedstawienia warunków umowy, zasadę przejrzystości działań 33 Zgodnie z § 1 lit. h) [w wersji v.1], lit. j) [wersja v.2 i v.3] wzorca umownego Regulamin świadczenia usług te lekomunikacyjnych JPK (we wszystkich kolejnych wersjach wzorca) jako Limit wartości połączeń rozumie się: kwotowe ograniczenie wartości połączeń telefonicznych wykonywanych z danego numeru abonenckiego, stosowane opcjonalnie jako mechanizm kontroli kosztó w połączeń; nie dotyczy bezpłatnych połączeń wychodzących do numerów alarmowych i służb ustawowo powołanych do niesienia pomocy . Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 24 przedsiębiorcy w stosunkach z konsumentami oraz zasady dobrej wiary i uczciwości w konstruowaniu umowy. [52] Kwestionowane postanowienie narusza zasadę jasnego i precyzyjnego przedstawienia warunków umowy, gdyż umożliwia ingerencję Przedsiębiorcy w pierwotnie określony zakre s usługi lub nawet jej zawieszenie, od zdarzenia przyszłego i niepewnego, a jednocześnie podlegającego ocenie wyłącznie ze strony JPK. Takie brzmienie postanowienia kształtuje uprawnienia konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami i to niezależnie od kwest ii jego rzeczywistego wykorzystywania przez JPK jako uzasadnienia braku świadczenia usług na rzecz swoich abonentów zgodnie z warunkami umowy, wszak kontrola postanowień wzorców umownych pod kątem możliwości ich uznania za niedozwolone z art.23b uokk ma ch arakter abstrakcyjny. [53] Przedmiotowe postanowienie narusza zasadę lojalnego zachowania kontrahenta względem konsumenta bowiem odnosząc się do zdarzenia przyszłego ( nie uiści opłat) prowadzi do zastrzegania przez JPK, na swoją rzecz, uprawnienia do dokonywa nia wiążącej interpretacji umowy, poprzez możliwość jednostronnego identyfikowania czy w danym przypadku, po stronie konsumenta, wystąpiła uzasadniona obawa braku po jego stronie w przyszłości uiszczenia opłat wynikających z zawartej Umowy. Tym samym Przed siębiorca naruszył pewność kontraktową w zakresie niezakłóconego korzystania z usługi Internetowej Telefonii Cyfrowej, odnosząc się do niedoprecyzowanej przesłanki potencjalnego braku uiszczenia w przyszłości przez konsumenta opłaty, a więc zdarzenia które jeszcze nawet nie wystąpiło. [54] Klauzula narusza także zasadę dobrej wiary i uczciwości w wykonaniu zobowiązania – P rzedsiębiorca stosując ją może podjąć działania w oparciu o subiektywną ocenę okoliczności, jako wyczerpujących przesłankę uzasadnionej obawy , że Abonent nie uiści opłat wynikających z zawartej Umowy. Rażące naruszenie interesów konsumentów [55] W przedmiotowym przypadku rażące naruszenie interesów konsumentów polega na braku pewności co do kształtu stosunku prawnego wiążącego konsumenta z JPK, z uwagi na dowolność i arbitralność decyzji przedsiębiorcy co do uznawania, iż w danym wypadku wystąpiła uzasadniona obawa , że Abonent nie uiści opłat wynikających z zawartej Umowy . Podstawą postawienia zarzutu w tym zakresie było przyznawanie sobie przez Przedsiębiorcę, na gruncie stosowanego postanowienia, uprawnienia do ograniczenia lub zawieszenia usługi Internetowej Telefonii Cyfrowej, nawet jeżeli konsument nie dopuścił się jeszcze zwłoki w uiszczaniu przewidzianych w Umowie opłat, a wyłącznie wobec o ceny przez JPK, iż ryzyko takie może powstać w przyszłości ( uzasadnionej obawy), co w konsekwencji mogło doprowadzać do sytuacji samodzielnego, jednostronnego rozstrzygania przez JPK o takiej kwalifikacji okoliczności jakie wystąpiły po stronie konsument a, jako uprawniającej do zaprzestania świadczenia usługi w pierwotnie określonym zakresie. [56] Odnosząc się natomiast do postanowienia lit. b ) iii) zastrzeżenia uprawnienia ze strony JPK do ograniczenia lub zawieszenia świadczenia usług Internetowej Telefonii C yfrowej zostały oparte na niedookreślonych, możliwych wyłącznie do jednostronnej interpretacji przez Przedsiębiorcę przesłankach związanych z kwestią wywiązywania się przez konsumenta z obowiązku terminowej płatności z tytułu zawartej Umowy. Możliwość wpro wadzenia przedmiotowych ograniczeń JPK bowiem powiązał z sytuacją istnienia uzasadnionej obawy, że Abonent nie uiści opłat wynikających z zawartej Umowy , w szczególności jeżeli przekroczy określony Limit wartości połączeń. Posłużenie się w klauzuli sformuł owaniem Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 25 „w szczególności” świadczy o otwartym charakterze wskazanego przykładowego katalogu podstaw y d o wprowadzenia ograniczenia (tj. przekroczenie określonego Limitu wartości połączeń ), co implikuje możliwość po stronie JPK do stosowania tychże obostrzeń także w wypadku wystąpienia innych przesłanek, uznanych jako uzasadniona obawa braku uiszczenia przez konsumenta opłat wynikających z Umowy. Należy podkreślić, iż Przedsiębiorca nie określił wprost, poza jedynym przywołanym przykładem , czym spowodowana mo że być „uzasadniona obawa”, że a bonent nie uiści opłat, wskutek czego założenie takie mogłoby odnosić się do każdego konsumenta niezależnie od przyczyny, która rodziłaby obawę nieuregulowania opłat. Tym niemniej, możliwość ograniczenia lub zawieszenia usłu gi z uwagi na samą „obawę”, iż a bonent nie wniesie opłaty , a więc odnosząc się do przesłanki przyszłej, która dopiero miałaby ewentualnie wystąpić, narusza zasadę pewności i stabilności kontaktowej. Ograniczenie lub zawieszenie usługi zanim nastąpi skutek w postaci braku uregulowania opłaty może prowadzić do nieuzasadnionego zastosowania takiej sankcji wyłącznie w oparciu o uznaniowość przedsiębiorcy. [57] Postanowienie wskazane w lit. c ) , odnoszące się do sytuacji przywrócenia świadczenia usługi w pierwotnym z akresie, w przypadku gdy doszło już do jej ograniczenia bądź zawieszenia przez JPK, Przedsiębiorca uzależnił ponowne świadczenie usługi Internetowej Telefonii Cyfrowej od spełnienia przez konsumenta następujących przesłanek, zależnych od przyczyny stanowią cej podstawę zastosowanych ograniczeń, tj.: - uiszczenia przez a bonenta należności z należnymi odsetkami (w przypadku zastosowania sankcji przez JPK na gruncie obowiązków finansowych po stronie konsumenta) lub - zaprzestania przez a bonenta działań będący ch przyczyn ą ograniczenia lub zawieszenia (w przypadku zastosowania sankcji przez JPK na gruncie dopuszczania się przez konsumenta naruszenia warunków Regulaminu lub Umowy albo korzystającemu z usług w sposób nieprawidłowy) . W obu wypadkach jednakowoż kon sument dodatkowo zobowiązany jest do uiszczenia opłaty z tytułu ponownego rozpoczęcia świadczenia bez ograniczeń usług Internetowej Telefonii Cyfrowej określonej w Cenniku 34 . [58] Mając na uwadze przywołany już charakter dokonywanej przez Prezesa Urzędu kont roli postanowień umownych, należy posiłkowo wskazać na przykładowe klauzule figurujące w R ejestrze postanowień niedozwolonych , będących co do swej istoty analogicznymi względem stosowanych przez Przedsiębiorcę: − Ponowne świadczenie przez Operatora usługi ko nserwacji i rtv może nastąpić po: 1) uregulowaniu zaległości z tytułu opłat za wykonanie przez Operatora usługi wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę, 2) uregulowaniu opłaty przyłączeniowej w wysokości określonej w cenniku 35 , − Brak wpłat określonych w par 2 pkt 2 do końca danego miesiąca spowoduje odłączenie dostępu do Internetu. Ponowna aktywacja dostępu nastąpi po uzupełnieniu przez użytkownika zaległych opłat oraz z ustawowo obowiązującymi odsetkami oraz kosztów związanych z aktywacją instalacji 36 , 34 Zgodnie z Cennikiem usług JPK, obowiązującym od 2 1 grudnia 2020, (pkt 5 „Inne opłaty” ppkt 12 ) należność tą określono jak o „ Opłaty za ponowne podłączenie usługi” w wysokości 50 zł. 35 Nr wpisu w Rejestrze: 499 z dnia 25 sierpnia 2005r. , wyrok SOKiK z dnia 22 czerwca 2005, sygn. akt XVII Amc 52/04, przedsiębiorca: Nowotarska Telewizja Kablowa Sp. z o.o. w Nowym Targu. 36 Nr w pisu w Rejestrze: 533 z dnia 07 października 2005r., wyrok SOKiK z dnia 28 lipca 2005r., sygn. akt XVII Amc 109/04, przedsiębiorca: Elżbieta Duma – Firma Usługowo - Handlowa „Info - NeT” w Gorlicach. Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 26 − W przypa dku przeterminowania płatności na rzecz Operatora powyżej 5 dni, nastąpi automatycznie wyłączenie usług. Ponowne włączenie nastąpi po rozliczeniu wszystkich należności oraz uiszczeniu opłaty manipulacyjnej zgodnie z cennikiem 37 , − W przypadku nie uiszczenia o płaty w terminie sygnał zostanie odłączony od gniazda. W przypadku wyrażenia przez użytkownika chęci z dalszego korzystania z sygnału, wykonawca dokona przyłączenia po zapłaceniu zaległości i dokonaniu jednorazowej opłaty za ponowne przyłączenie 38 , − W przypa dku zwłoki w opłacie abonenckiej Usługodawca zastrzega sobie prawo zawieszenia świadczenia usług wymienionych w § 1 bez dodatkowego powiadomienia Abonenta i uaktywnić usługę po uregulowaniu przez Abonenta zaległej należności wraz z naliczonymi umownymi ods etkami oraz opłatą za ponowną aktywację w kwocie 60 zł brutto 39 , − Jednorazowa opłata za Udostępnienie pełnego zakresu usługi po wcześniejszym ograniczeniu jej dostępności z powodu nieuregulowanych opłat (…) - 24,40 PLN brutto oraz: Jednorazowa opłata za Pono wne włączenie usługi po wcześniejszym jej wyłączeniu z powodu nieuregulowanych opłat (...) - 61,00 PLN brutto. 40 . [59] Niezależnie od wskazanego sformułowania przez Przedsiębiorcę stosowanych klauzul z wykorzystaniem niedookreślonych, niejednoznacznych zwrotów (typu np. „uporczywie”, „działania utrudniające”, „uzasadniona obawa”) , umożliwiających zastosowanie przez JPK przewidzianych względem konsumenta sankcji w postaci ograniczenia lub zawieszenia świadczenia usługi, na podstawie dokonywania wyłącznie przez si ebie wiążącej interpretacji umowy wyczerpuj e przesłankę niedozwolonego postanowienia umownego z art.385 3 pkt 9 kc . Niemniej jednak Prezes Urzędu wskazuje, że JPK zdecydował się ponadto na uzależniani e przywrócenia świadczenia usługi od uiszczenia przez kon sumenta zaległych należności wraz z odsetkami oraz ciężarem poniesienia dodatkowej opłaty z tytułu ponownego rozpoczęcia świadczenia usługi. [60] Dodatkowo uzależniając przywrócenie świadczenia usług , gdy podstawa zastosowania przez JPK sankcji ich ograniczen ia lub zawieszania odnosi się do kwestii obowiązków finansowych po stronie konsumenta, Przedsiębiorca nałożył na konsumenta obowiązek spełnienia aż trzech ciężarów pieniężnych, tj. - uiszczenia należności; - uiszczenia odsetek od tychże należności 41 ; - uiszczenia opłaty dodatkowej za ponowne rozpoczęcie świadczenia. Należy wskazać, iż je d nocześnie w stosowany m wzorcu umownym: Ogólnych warunkach Umowy , JPK zawarł postanowienie uprawniające każdą ze stron Umowy do jej rozwiązania 37 Nr wpisu w Rejestrze: 599 z dnia 02 grudnia 2005r., wyrok SOKiK z dnia 17 października 2005r., sygn. XVII Amc 75/04, przedsiębiorca: Przemysław Najdychor i Łukasz Biedroński Krakowska Sieć Komputerowa KSK.NET Spółka cywilna w Krakowie. 38 Nr wpisu w Rejestrze: 618 z dnia 13 marca 2006r., wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2005r., sygn. akt VI ACa 599/05, przedsiębiorca: Regionalna Telewizja Kablowa Spółka Jawna L. Iwański i wspólnicy. 39 Nr wpisu w Rejestrze: 635 z dnia 03 kwietnia 2006r., wyrok SOKiK z dnia 19 kwietnia 2005r., sygn. akt XVII A mc 23/05, przedsiębiorca: Marek Szymczyk prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Zakład Elektroniki „ESKO” z siedzibą w Gorlicach. 40 Nr wpisu w Rejestrze: 1949 z dnia 25 maja 2010r., wyrok SOKiK z dnia 18 listopada 2009r., sygn. akt XVII AmC 300/09Prz edsiębiorca: Telefonia DIALOG S.A. z siedzibą we Wrocławiu. 41 W klauzuli §10 lit. c) Regulaminu v.3 Przedsiębiorca nie dookreślił rodzaju należnych odsetek jakie powinny zostać uiszczone przez Abonenta wraz z należnościami, jednakże uwzględniając ich sform ułowanie w postanowieniu odnoszącym się do opóźnień w należnościach finansowych po stronie konsumenta, na gruncie art.481§2 kc należy przyjąć, iż sformułowanie to odnosi się do odsetek ustawowych za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej N arodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 27 ze skutkiem natychmiastowym bez zac howania okresu wypowiedzenia w przypadku naruszenia podstawowych postanowień Umowy przez drugą stronę , zastrzegając jednocześnie takie uprawnienie po swojej stronie w przypadku zaprzestania wnoszenia stosownych opłat zgodnie z Umową przez Użytkownika, prze z okres co najmniej 2 miesięcy, po uprzednim pisemnym wezwaniu Użytkownika do zapłat y 42 . Powyższe implikuje, iż Przedsiębiorca zagwarantował sobie możliwość natychmiastowego rozwiązania stosunku umownego z konsumentem, jednakże pod warunkiem wystąpienia pr zesłanek w postaci: - powstania po stronie konsumenta opóźnieni a w uiszczeni u należnych opłat za co najmniej 2 miesi ą ce ; - wystosowania przez JPK pisemnego wezwania do zapłaty; - bezskutecznego upływu terminu do zapłaty zaległych należności, wskazanego przez JP K w pisemnym wezwaniu do zapłaty. Przedsiębiorca przewidział więc w wykorzystywanych wzorcach umownych mechanizmy dyscyplinujące konsumentów na wypadek wystąpienia po ich stronie zaległości w wymaganych zgodnie z Umową należności, w tym umożliwiające mu w ostateczności wypowiedzenie Umowy i zakończenie wiążącego stosunku prawnego, bez zachowania okresu wypowiedzenia. [61] Analizowane postanowienie jest nieprecyzyjne, gdyż nie określa jakiego okresu dotyczą powołane w postanowieniu „ należności z należnymi odse tkami ”. Przedmiotowe postanowienie nie zawiera też wyraźnego wskazania, iż wznowienie usług warunkowane jest uiszczeniem zaległych, nieuiszczonych w terminie opłat za okres, w którym usługi były świadczone w pełnym zakresie. Brak jasnego określenia o jakic h należnościach mowa w przedmiotowym postanowieniu może prowadzić do nieuzasadnionego naliczenia przez Operatora opłaty również za czas zawieszenia w świadczeniu usług, którą to opłatą konsument nie powinien być obciążany. [62] Ponownie zatem, stosowanie kwes tionowanego postanowienia może prowadzić do jednostronnego ustalania przez P rzedsiębiorcę uprawnień i obowiązków stron umowy, a w konsekwencji do podejmowania przez Operatora działań, których konsument nie może przewidzieć i do których nie może się ustosun kować . Brak przewidzianej możliwości ustosunkowania się przez konsumenta jest szczególnie rażący, biorąc pod uwagę modyfikację pierwotnego postanowienia przywołanego w pkt I.1. sentencji niniejszej decyzji, poprzez jego rozbudowę o wymóg uprzedniego wezwan ia przez JPK konsumenta do zaprzestania dopuszczania się naruszeń konkretnego postanowienia Regulaminu lub Umowy, tudzież nieprawidłowego korzystania z usługi, przed wprowadzeniem przewidzianych sankcji ograniczenia lub zawieszenia świadczenia usługi. Doda tkowo, jak wskazano , Przedsiębiorca w Ogólnych warunkach Umowy zastrzegł na swoją rzecz uprawnienie do wypowiedzenia Umowy z konsumentem, ze skutkiem natychmiastowym, bez konieczności zachowania okresu wypowiedzenia, gdy pomimo pisemnego wezwania, nie ureg ulował zaległych należności za co najmniej 2 miesiące. [63] Jak zaznaczono wyżej, a nalizowane postanowienie w brzmieniu przyjętym przez Przedsiębiorcę, wypełnia przesłankę kształtowania praw i obowiązków konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami, rozumianymi jako zasada jasnego i precyzyjnego przedstawienia warunków umowy, zasada przejrzystości działań przedsiębiorcy w stosunkach z konsumentami oraz zasada dobrej wiary i uczciwości w konstruowaniu umowy. Kwestionowane postanowienie nie określa, na co wskazano wyżej, jak należy 42 Odpowiednio: §9 lit. e) OWU v.1 , §6 lit. e) OWU v.2, i v.3. Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 28 rozumieć „ działania utrudniające albo uniemożliwiające świadczenie lub korzystanie z usługi”, nie podaje jak częste musi być naruszanie warunków Regulaminu lub Umowy, by można było je uznać za „uporczywe”, nie dookreśla także jakiego okr esu dotyczą „należności z należnymi odsetkami”, których uiszczenie determinuje wznowienie usług i konieczność poniesienia z tego tytułu dodatkowej, przewidzianej w Cenniku opłaty. Z powyższych względów postanowienie nie realizuje zasady jasnego i precyzyjn ego przedstawienia warunków umowy. W konsekwencji również, konsumentowi utrudniona zostaje możliwość przewidzenia w jakich sytuacjach zastosowane może być kwestionowane postanowienie, co narusza zasadę przejrzystości działań przedsiębiorcy w stosunkach z k onsumentami. Tym samym także, postanowienie nie realizuje zasady dobrej wiary i uczciwości w konstruowaniu umowy, gdyż poprzez użycie niedookreślonych pojęć w treści postanowienia, przedsiębiorca może zdecydować o jego zastosowaniu w sposób nieadekwatny do stanu faktycznego. [64] Na podstawie wskazanego w pkt I.2 sentencji niniejszej decyzji postanowienia JPK uprawniony jest do „ ograniczenia lub zawieszenia świadczenia usług ”, mimo braku wskazania jasnych przesłanek, w wyniku których może nastąpić taki skutek. Konsument na podstawie ogólnych pojęć zastosowanych w treści postanowienia nie ma świadomości, jakich sytuacji dotyczą „ działania utrudniające albo uniemożliwiające świadczenie lub korzystanie z usługi ” czy też „ uporczywe ” naruszanie warunków Regulaminu l ub Umowy. Nie może również ocenić zakresu ewentualnego roszczenia JPK co do wysokości „ należności z należnymi odsetkami ”, z uwagi na niedoprecyzowanie okresu, za jaki należności te zostaną naliczone. Powyższe rażąc o narusz a zbiorowe interes y konsumentów wy nikające z braku pewności co do kształtu stosunku prawnego wiążącego konsumenta z przedsiębiorcą. [65] Mając na uwadze powyższe, należy uznać postanowienie przytoczone w pkt I. 2 sentencji niniejszej decyzji, sformułowane przez Przedsiębiorcę we wzorcu Regulam in świadczenia usług telekomunikacyjnych JPK obowiązującym w okresie od 01.02.2014r. do 19.07.2018r. oraz stosowane w tożsamej treści w kolejnych wersjach Regulaminu, obowiązujących kolejno od 20 lipca 2018r. do 20 grudnia 2020r. , a następnie od 21 grudnia 2020r., za niedozwolone w rozumieniu art.385 1 §1 kc. Rozstrzygnięcie w pkt I.3 sentencji decyzji [66] „W przypadku nie wywiązywania się z obowiązku opłacania Abonamentu przez Abonenta, JPK zastosuje następujące środki zapobiegawcze: i) jeżeli opóźnienie prze kroczy 5 dni kalendarzowych JPK […] obejmie odpłatnym (według cennika) +monitoringiem płatności+, który będzie doliczony dodatkowo do kolejnej faktury z Abonamentem. Wyjaśnienie należy złożyć drogą telefoniczną, SMS lub mailową, ii) jeżeli opóźnienie przek roczy 20 dni kalendarzowych, JPK wystosuje na adres podany w Umowie ponaglenie pisemne z 7 dniowym terminem płatności, koszt wezwania jest określony w Cenniku iv) pomimo zawieszenia Usługi z powodów płatności, Abonent nie jest zwolniony z opłacania pełne j opłaty abonamentowej również za okres, w którym pozostawał odłączony z powodów płatności . ” - - stanowiące treść niżej wskazanych jednostek redakcyjnych wzorców umów: ▪ (§ 5 lit. b) i), ii) oraz iv) wzorca umownego o nazwie Regulamin świadczenia usług tel ekomunikacyjnych JPK; wersja obowiązująca od 01 lutego 2014r. do 19 lipca 2018r., znosi Regulamin obowiązujący od 11 listopada 2004r.) . Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 29 a także odpowiednio, co do poszczególnych postanowień, treść niżej wskazanych jednostek redakcyjnych wzorców umów: ▪ (§ 5 lit. b) i), ii) wzorca umownego o nazwie „Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych JPK Obowiązuje od 20 lipca 2018 Znosi regulamin obowiązujący od: 01.02.2014” kod wzorca: „Regulamin_JPK_final version” obowiązującego od 20 lipca 2018r. do 20 grudn ia 2020r. oraz ▪ (§ 5 lit. b) i), ii) wzorca umownego o nazwie „Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych JPK Obowiązuje od 21 grudnia 2020 Znosi regulamin obowiązujący od: 20.07.2018” obowiązujący od 21 grudnia 2020r. Główne świadczenia stron [67] Ta kże i niniejsze postanowienie nie obejmuje swoim zakresem głównego świadczenia stron umowy, którym, jak wcześniej wskazano , są postanowienia określające cenę oraz przedmiot świadczeń pomiędzy stronami umowy . Istotą analizowanego postanowienia jest możliwoś ć obciążania konsumentów/kontrahentów JPK sankcjami finansowymi za niewykonanie wskazanych obowiązków umownych. Sprzeczność z dobrymi obyczajami [68] W przypadku powyżej cytowanej klauzuli za dobry obyczaj należy uznać: ▪ zasadę lojalnego zachowania kontra henta względem konsumenta, ▪ zasady dobrej wiary i uczciwości w konstruowaniu umowy. [69] Wszczynając postępowanie w przedmiotowej sprawie, Prezes Urzędu uzasadniał kwalifikację przywołanego postanowienia jako klauzuli niedozwolonej, poprzez zastrzeganie prze z Przedsiębiorcę na swoją rzecz uprawnieni a do obciążania konsumentów opłatą z tytułu monitoringu płatności jeszcze przed złożeniem przez konsumenta wyjaśnień co do przyczyn w powstaniu dochodzonych należności. Zgodnie z ówczesnym Cennikiem [ Obowiązywał od 1 czerwca 2015 do 19 lipca 2018] w Tabeli 5 ( część: Inne opłaty ) ppkt 6 (monitoring płatności) przewidziano opłatę w wysokości 5,01 zł (brutto), zaś aktualny Cennik [Obowiązuje od 21 grudnia 2020] w Tabeli 5 (część: Inne opłaty ) ppkt 6 przewiduje opłatę w wysokości 5,00 zł (brutto). W każdej z wersji stosowanego przez Przedsiębiorcę Cennika przy opłacie widniał opis: „naliczana w przypadku wystąpienia zobowiązań przeterminowanych przy ponad 5 dniach zalegania w każdym rozpoczętym miesiącu ich występowania aż do całkowitego uregulowania tych zobowiązań; doliczana do kolejnego rachunku . ”. [70] Wydając przedmiotową decyzję Prezes UOKiK u względni ł co prawda okoliczność dokonan ego przez Przedsiębiorcę w treści postanowienia zastrzeżeni a co do konieczności upływu ok reślonego terminu [tj. 5 dni od wyświetlenia informacji w przeglądarce internetowej] bez złożenia przez konsumenta wyjaśnień co do przyczyny powstałego opóźnienia w zapłacie abonamentu (ponad 5 dni kalendarzowych) , niemniej jednak wskazane w postanowieniu opłat y uznać należy mimo wszystko za dodatkowe, nieuzasadnione obciążenie finansowe konsumenta. W prowadzona przez JPK opłata 5,01 zł [obecnie 5,00 zł ] stanowi – w ocenie Prezesa Urzędu - sankcję za sam fakt powstania opóźnienia w zapłacie należności i nie odzwierciedla ona kosztów, jakie miałby w związku z tym ponosić przedsiębiorca. Tymczasem, w przypadku opóźnienia w uiszczeniu opłaty , przedsiębiorca, zgodnie z art. 481 § 1 kc , może żądać odsetek za czas opóźnienia. Nie znajduje natomiast uzasadnienia je dnoczesne naliczanie dodatkowej opłaty w stałej wysokości w związku z opóźnieniem. Podobnie, w przypadku postanowienia § 5 lit. b) ii) Regulaminu, P rzedsiębiorca wskazuje na „koszt wezwania”, którym obciążony zostanie Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 30 konsument . Pierwotnie koszt wysokości opłat a z tytułu „kosztu wezwania” nie była przez Przedsiębiorcę w ogóle oznaczona w stosowanym Cenniku, jednakże w kolejnych jego wersjach, JPK określił ją na poziomie 10,00 zł brutto . W oparciu o kwestionowane postanowienia, koszty w nich wymienione w każ dym przypadku obciążają konsumenta niezależnie od przyczyn powstałego opóźnienia w uiszczeniu opłaty. W konsekwencji konsument może być obciążony kosztami windykacji niezależnie od tego, czy zostały one poniesione przez P rzedsiębiorcę . [71] Podnoszona przez JP K fakultatywność opłat jest bowiem jednostronna, zależna tylko i wyłącznie od decyzji Przedsiębiorcy w danej sprawie , na którą konsument nie ma żadnego wpływu, ani której nie może należycie kontrolować, o ile tylko zostaną wypełnione określone w postanowie niu przesłanki [ tj. – opóźnienie w opłacaniu abonamentu wynoszące ponad 5 dni kalendarzowych, - upływ kolejnych 5 dni bez złożenia przez konsumenta wyjaśnień co do przyczyn powstałego opóźnienia]. Nie jest wskazanym , w przypadku umów zawieranych z konsumen tami, zastrzeganie przez przedsiębiorców po swojej stronie, będących profesjonalnymi podmiotami w obrocie gospodarczym, uprawnień do swobodnego podejmowania decyzji co do wprowadzania w danej sytuacji określonych sankcji, w tym naliczania z ich tytułu okre ślonych opłat. Takie postanowienia stanowią wręcz zaprzeczenie idei pewności kontraktowej i jednoznacznego określania zakresu praw i obowiązków pomiędzy stronami. Jak już wskazano na gruncie uzasadnienia do pkt I.2. sentencji niniejszej decyzji (patrz akap it [ 5 8 ]) , postanowienia umowne przyznające kontrahentowi konsumenta uprawnienia do dokonywania wiążącej interpretacji umowy, stanowią niedozwolone postanowienia umowne, na gruncie art.385 3 pkt 9 kc . Rażące naruszenie interesów konsumentów [72] Kwestia zastr zegania przez przedsiębiorców świadczących usługi telekomunikacyjne uprawnień do obciążania konsumentów dodatkowymi kosztami w przypadku powstania po ich stronie opóźnienia w uiszczaniu opłat wynikających z zawartej umowy, w tym w ramach czynności przeprow adzonych w toku tzw. windykacji miękkiej [tj. monity, wezwania do zapłaty, itp.] , była już przedmiotem licznych orzeczeń Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Celem przykładu można posiłkowo wskazać chociażby następujące postanowienia widniejące w Rejest rze klauzul niedozwolonych: - W przypadku opóźnienia w płatności jakiejkolwiek opłaty przewidzianej Umową Abonencką, Regulaminem bądź Cennikiem, Operator naliczać będzie odsetki umowne w wysokości 1% za każdy dzień zwłoki, oraz opłaty związane ze ściągnięci em płatności 43 , - Za każdy dzień nieterminowej lub niezgodnej z obowiązującą stawką zapłaty Operator ma prawo naliczyć odsetki karne oraz opłatę administracyjną w wysokości określonej w Cenniku 44 , - W przypadku nieuiszczeniu przez abonenta należności wynikającej z wystawionej przez MNI Telecom faktury VAT, MNI Telecom skieruje do abonenta wezwanie do zapłaty, którego koszt przygotowania i wysłania w wysokości 10 zł netto (12 zł brutto) pokryje abonent. Koszty wezwania zostaną zapłacone wraz z należnością za usług i MNI Telecom objęte następną fakturą 45 . 43 Nr wpisu w Rejestrze: 598 z dnia 02 grudnia 2005r., wyrok SOKiK z dnia 17 października 2005r., sygn. akt XVII Amc 75/04, przedsiębiorca: Przemysław Najdychor i Łukasz Biedroński Krakowska Sieć Komputerowa KSK.NET Spółka cywilna w Krakowie. 44 Nr wpisu w Rejestrze: 822 z dnia 16 sierpnia 2006r., wyrok SOKiK z dnia 08 czerwca 2006r., sygn. akt XVII AmC 125/05, przedsiębiorca: City Net Sp. z o .o. z/s w Krakowie. 45 Nr wpisu w Rejestrze: 3445 z dnia 31 lip 2012, wyrok SOKiK z dnia 17 maja 2012r. sygn. akt XVII AmC 1940/11, przedsiębiorca: MNI Telecom spółka akcyjna w Radomiu. Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 31 [73] Przywołana przez Przedsiębiorcę w toku postępowania argumentacja, iż Abonent na mocy odpowiednich przepisów Prawa telekomunikacyjnego w każdym przypadku ma możliwość wniesienia reklamacji w sytuacji, w której w jego ocenie umowa o świadczenie usług telekomunikacyjnych jest realizowana przez Przedsiębiorcę z naruszeniem przepisów prawa lub postanowień umownych , jest tylko częściowo prawidłowa. Niewątpliwie na podstawie art.106 p.t. dostawca usług telekomunikacyjnych j est obowiązany do rozpatrzenia reklamacji abonenta, w terminie 30 dni od jej złożenia, pod rygorem przyjęcia iż została ona uwzględniona, zaś szczegóły w tej materii z ostały sformułowane w R ozporządzeniu Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 24 lutego 2014 r. w sprawie reklamacji usługi telekomunikacyjnej (Dz.U. z 2014 r. poz. 284) . Także JPK w §13 aktualnego Regulaminu określił szczegóły postępowania reklamacyjnego. Niemniej jednak, w przypadku braku uwzględnienia reklamacji, konsumentowi pozostaje pr awo dochodzenia roszczeń w postępowaniu sądowym lub w postępowaniu polubownym przed Prezesem U rzędu K omunikacji E lektronicznej (dalej jako: „ Prezes UKE ” ) (art. 107 p .t. ), co implikuje, iż konsument może być zmuszony do oczekiwania na rozstrzygnięcie zgłosz onej reklamacji przez okres nawet do 30 dni, zaś w przypadku decyzji negatywnej, próby dalszego procedowania na drodze sądowej, bądź przed Prezesem UKE. Co prawda, zgodnie z przywołanym już §6 lit. e OWU [zgodnie z numeracją aktualnie stosowanego OWU v.3] Umowa może zostać rozwiązana przez jedną ze stron ze skutkiem natychmiastowym bez zachowania okresu wypowiedzenia w przypadku naruszenia podstawowych postanowień Umowy przez druga stronę , jednakże konsument w takim wypadku ryzykuje brakiem uznania ze stron y Przedsiębiorcy dokonanego rozwiązania um owy jako zasadnego , tj. uznania naruszenia przez JPK po swojej stronie podstawowych postanowień Umowy, a w konsekwencji , w przypadku umów zawartych na czas określony, gdy abonentowi została przyznana ulga, wystąpi enia przez JPK względem konsumenta z roszczeniem o jej proporcjonalny zwrot, zgodnie z art.56 ust. 6 p.t. Tymczasem Przedsiębiorca w wyniku stosowania postanowień objętych pkt I.3. sentencji decyzji kreuje po swojej stronie uprawnienie do obciążania konsum enta nie tylko należności ami z tytułu opłat , wynikającymi z zawartej Umowy, oraz naliczonymi od tychże należności odsetkami (na gruncie chociażby art.481 § 1 kc co do odsetek za czas opóźnienia), lecz także wszelkimi opłatami za czynności windykacyjne w ramach swojej działalności, jak monitoring płatności [5 zł miesięcznie, doliczane do kolejnego rachunku], czy pisemne ponaglenie – wezwanie do zapłaty [10 zł]. Przedmiotowe koszty, obok wynikającego z Umowy o bowiązku po stronie konsumenta do uiszczenia stosownych należności oraz wynikających chociażby z ustawy odsetek, stanowią więc dodatkowe obciążenie abonenta. [74] Reasumując, n a podstawie postanowienia wskazanego w pkt I.3. sentencji d ecyzji , JPK uprawniony j est, w oparciu o nietransparentne kryteria, do obciążania konsumentów dodatkowymi opłatami z tytułu opóźnienia w uiszczeniu opłaty, które nie mają przełożenia na ewentualne koszty ponoszone przez Przedsiębiorcę oraz są niezależne od przyczyn powstania zale głości, co zakwalifikować należy jako rażące naruszenie interesów konsumentów polegające na nakładaniu na nich dodatkowych obciążeń finansowych, których wysokość może być utrudniona, bądź wręcz niemożliwa do zweryfikowan i a przez konsumenta pod kątem prawid łowości ich naliczenia przez JPK. Postanowienie to niewątpliwie prowadzi do zaburzenie równowagi kontraktowej stron umowy oraz może prowadzić do naruszenia interesów ekonomicznych konsumentów/abonentów. [75] Mając na uwadze powyższe, należy uznać za niedozwolo ne w rozumieniu art.385 1 §1 kc postanowienie przytoczone w pkt I.3 . sentencji niniejszej Decyzji , sformułowane przez Przedsiębiorcę we wzorcu Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych JPK obowiązującym w okresie od 01 lutego 2014r. do 19 lipca 2018r. oraz stosowne Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 32 postanowienia wykorzystywane w kolejnych wersjach Regulaminu, obowiązujących kolejno od 20 lipca 2018r. do 20 grudnia 2020r., a następnie od 21 grudnia 2020r. Rozstrzygnięcie w pkt I.4 sentencji decyzji [76] „Opłata za nieprzestrzeganie Regula minu oraz innych obowiązujących przepisów [w kwocie 50,00 zł]” – stanowiąca treść niżej wskazanej jednostki redakcyjnej wzorca umownego: ▪ (Cennik usług JPK, część „Inne opłaty”, pkt 6 ppkt 7) - stanowiące treść niżej wskazanych jednostek redakcyjnych wzorcó w umów: ▪ (pkt 6 ppkt 7 wzorca umownego o nazwie „Cennik usług JPK”, część „Inne opłaty”; wersja obowiązująca od 01 czerwca 2015 do 19 lipca 2018). Główne świadczenia stron [77] Analizowane postanowienie nie obejmuje swoim zakresem głównego świadczenia stron um owy, którym są postanowienia określające cenę oraz przedmiot świadczeń pomiędzy stronami umowy. Istotą analizowanego postanowienia jest opłata za nieprzestrzeganie przepisów prawnych oraz postanowień umowy. Sprzeczność z dobrymi obyczajami [78] Zdaniem Pr ezesa Urzędu, w wypadku tej klauzuli za dobry obyczaj należy uznać: ▪ zasadę jasnego i precyzyjnego przedstawienia warunków umowy, ▪ zasadę lojalnego zachowania kontrahenta względem konsumenta, ▪ zasady dobrej wiary i uczciwości w konstruowaniu umowy. [79] Pods tawą objęcia przedmiotowego postanowienia zarzutem w ramach wszczętego postępowania, była okoliczność, iż na gruncie tej klauzuli JPK wprowadził opłatę w odgórnie ustalonej wysokości 50 zł za bliżej nieokreślone „naruszenia”, których miałby się dopuścić ko nsument. Opłata za nieprzestrzeganie Regulaminu mogła zostać naliczona w oparciu o jednostronną decyzję Przedsiębiorcy, bez zapewnienia konsumentowi prawa do złożenia wyjaśnień. Prezes UOKiK, kierując zarzut co do wyczerpywania przez przedmiotową klauzulę przesłanek postanowienia niedozwolonego, miał również na uwadze iż jego formułowanie w wykorzystywanym wzorcu może prowadzić do sytuacji kumulowania opłaty za nieprzestrzeganie Regulaminu w przypadku naruszenia jego postanowień, które przewidują odrębną sa nkcję finansową za dane naruszenie . [80] Ponadto , mając na uwadze przewidziane przez JPK sankcje sformułowane w postanowieniach umownych objętych punktami I.1 oraz I.2 sentencji niniejszej d ecyzji , co do zawężenia, ograniczenia lub wyłączenia dostępu do wybran ych usług , także do usługi Internetowej Telewizji Cyfrowej, w tym m.in. za nieprzestrzeganie ( uporczywe naruszanie ) warunków Regulaminu lub Umowy , opłata za nieprzestrzeganie Regulaminu , w wysokości 50 zł, stanowi ła kolejną, nieuzasadnioną sankcję prowadzą c do „podwójn ego ” obciążani a konsumenta za tożsame zachowanie. [81] Przedmiotowe postanowienie stwarza ło zatem możliwość naliczania stałej opłaty , niezależnie od zakresu i skali „nieprzestrzegania” Regulaminu lub „innych przepisów”, bliżej nieokreślonych, wedł ug zasad narzuconych przez P rzedsiębiorcę , z możliwością ich dowolnej i jednostronnej interpretacji. Konsument nie m i a ł bowiem w takich wypadkach wiedzy kiedy i w jakiej częstotliwości zastrzeżona opłata mo że być naliczona. Odnosząc się Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 33 do części postanowi enia wskazującego na kategorię „innych obowiązujących przepisów”, o których mowa w postanowieniu, termin ten odnosić można do wszelkich, bliżej nieokreślonych regulacji prawnych, niezwiązanych bezpośrednio z charakterem i przedmiotem świadczonych usług. W związku z tym , naruszenie jakiegokolwiek „obowiązującego przepisu” mogło prowadzić, w oparciu o treść postanowienia, do naliczenia przez Przedsiębiorcę opłaty w wysokości 50 zł. Ponadto, przedmiotowe postanowienie nie wskaz ywało kto, w jakim trybie i na ja kiej podstawie stwierdza ć miał naruszenie „innych obowiązujących przepisów”, co w konsekwencji stwarza ło możliwość nalicz a nia opłaty z tego tytułu na podstawie jednostronne j , arbitralnej decyzji JPK . [82] Omówione przez Przedsiębiorcę postanowienie wyczerpuje, podobnie jak w przypadku pozostałych , objętych niniejszą decyzją, przesłankę kształtowania praw i obowiązków konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami, rozumianymi jako zasada jasnego i precyzyjnego przedstawienia warunków umowy, reguła przejrzystości dz iałań przedsiębiorcy w stosunkach z konsumentami oraz zasady dobrej wiary i uczciwości w konstruowaniu umowy. Rażące naruszenie interesów konsumentów [83] JPK , formułując analizowane postanowienie , jednostronnie zastrzegł po swojej stronie uprawnienie do ob ciążania konsumenta kwotą 50 zł z tytułu „ nieprzestrzegani a Regulaminu oraz innych obowiązujących przepisów ”, które to określenia nie zostały zdefiniowane, doprecyzowane, stwarzając po stronie konsumenta sytuację niepewności co do przypadków jakie według P rzedsiębiorcy uzasadniałyby wdrożenie przewidzianej sankcji. Taki stan rzeczy zakwalifikować należy jako rażące naruszenie interesów konsumentów polegające na braku pewności co do kształtu stosunku prawnego wiążącego konsumenta z Przedsiębiorcą , w tym doda tkowych obowiązków finansowych, ponad okresowe, cykliczne należności , wynikające z samego świadczenia przez JPK usług telekomunikacyjnych w ramach umowy abonamentu, które mogą być na niego nałożone. Analizowane postanowienie mogło prowadzić także do narus zenia ekonomicznego interesu konsumentów , bowiem przedmiotowa sankcja mogła być zastosowana bez prawa abonenta do jej zakwestionowania, czy prawa złożenia lub uzyskania wyjaśnień w tej kwestii. [84] Przedsiębiorca w kolejnych wersjach wykorzystywanego wzorca umownego Cennik usług JPK (tj. w Cennik v.2 oraz Cennik v.3), stosowanych od 20 lipca 2018r. zrezygnował całkowicie ze stosowania postanowienia objętego pkt I.4 sentencji niniejszej decyzji. Okoliczność ta nie ogranicza jednak możliwości zakwestionowania tego postanowienia. [85] Mając na uwadze powyższe, należy uznać postanowienie przytoczone w pkt I.4 sentencji niniejszej decyzji, sformułowane przez Przedsiębiorcę we wzorcu Cennik usług JPK obowiązującym w okresie od 01 czerwca 201 5 r. do 19 lipca 2018r. za niedozwolone w rozumieniu art.385 1 §1 kc. Rozstrzygnięcie w pkt I. 5 sentencji decyzji [86] „Użytkownik oświadcza, że: c) zobowiązuje się w przypadku zawieszenie usługi z jego winy zapłacić karę umowną w wysokości 1/30 abonamentu pomnożonej przez ilość dni za wieszenia usługi, d) oświadcza, że zapoznał się z treścią i akceptuje wcześniej otrzymaną ofertę Regulaminu, Cennika oraz Regulaminu Promocji (jeśli korzysta); [ … ] , e) oświadcza, że został poinformowany o prawie odstąpienia od Umowy [ … ] – - stanowiące tre ść niżej wskazanych jednostek redakcyjnych wzorców umów: Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 34 ▪ § 3 lit. c), d) oraz e) wzorca umownego o nazwie Ogólne Warunki Umowy, wersja obowiązująca od czerwca 2018 do 20 grudnia 2020r. a także odpowiednio, co do poszczególnych postanowień, stanowiących tre ść niżej wskazanych jednostek redakcyjnych wzorców umów: ▪ § 3 lit. c ) , d ) wzorca umownego o nazwie „Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych JPK Obowiązuje od 20 lipca 2018 Znosi regulamin obowiązujący od: 01.02.2014” kod wzorca: „Regulamin_JPK_fin al version” obowiązującego od 20 lipca 2018r. do 20 grudnia 2020r. oraz ▪ § 3 lit. c), d) wzorca umownego o nazwie „Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych JPK Obowiązuje od 21 grudnia 2020 Znosi regulamin obowiązujący od: 20.07.2018” obowiązując y od 21 grudnia 2020r. Główne świadczenia stron [87] Analizowane postanowienie nie dotyczy głównego świadczenia stron umowy, określającego cenę oraz przedmiot świadczeń pomiędzy stronami umowy. Istotą analizowanego postanowienia jest opłata o charakterze kar y finansowej za zawieszenie usługi z winy konsumenta/abonenta. Sprzeczność z dobrymi obyczajami [88] W wypadku tej klauzuli za dobry obyczaj należy uznać: ▪ zasadę lojalnego zachowania kontrahenta względem konsumenta, ▪ zasady dobrej wiary i uczciwości w ko nstruowaniu umowy. [89] W ramach wprowadzania przez JPK kolejnych wersji Ogólnych Warunków Umowy, wobec rezygnacji z dotychczasowego § 3 lit. c), ujednolicając numerację poszczególnych jednostek redakcyjnych, analizowane fragmenty postanowienia, pierwotnie wy stępujące jako § 3 lit. d) oraz § 3 lit. e), w kolejnych wersjach OWU (tak OWU v.2 jak i OWU v.3) występują jako odpowiednio § 3 lit. c) i § 3 lit. d). [90] Podstawą zakwalifikowania przywołanego w pkt I.5 sentencji niniejszej d ecyzji postanowienia jako niedo zwolonego i objęcia go zarzutem , co do występującego w pierwotnym wzorcu OWU wykorzystywanym przez Przedsiębiorcę jako pkt § 3 lit. c), przewidującego względem konsumenta karę umowną w wysokości 1/30 abonamentu pomnożonej przez ilość dni zawieszenia usługi , w przypadku gdy zawieszenie to nastąpiło z winy konsumenta, była kwestia narzucenia przedmiotową klauzulą konsumentowi obowiązku zapłaty kary umownej, mimo, iż okoliczności zawieszenia usługi mogą być sporne, a tym samym konsument może kwestionować istni enie roszczenia o zapłatę kary umownej. Dodatkowo, kara umowna zastrzeżona została na mocy przedmiotowego postanowienia za okres „zawieszenia usługi”, w którym JPK nie wykonuje świadczeń na rzecz konsumenta, który wyłącznie z tej przyczyny może podważać za sadność pobierania kary. Omawiane postanowienie należałoby zakwestionować nawet w przypadku objęcia jego treści oddzielnym dokumentem, w którym konsument samodzielnie przyjmowałby obowiązek zapłaty kary umownej za zawieszenie usługi. Zastrzeżone przez JPK świadczenie konsumenta w postaci kary umownej pozostawało bez ekwiwalentu ze strony O peratora . W związku z zastrzeżeniem obowiązku zapłaty kary umownej za zawieszenie usługi P rzedsiębiorca zastrzegał po swojej stronie uprawnienie do uzyskiwania od konsume nta korzyści finansowych z tytułu niewykonywania umowy. [91] Należy wskazać, iż sama kwestia zasadności zastrzegania przez Przedsiębiorcę na swoją rzecz uprawnienia do zawieszania świadczenia usług przewidzianych w zawartej z Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 35 konsumentem umowy, zostały objęte zarzutami z postanowień przywołanych w pkt I.1 oraz pkt I.2 sentencji niniejszej decyzji , zgodnie z którymi uznano je za niedozwolone w rozumieniu art. 385 1 § 1 kc. Skoro zatem postanowienia przewidujące samo uprawnienie do dokonywania przez JPK po swojej stronie możliwość zawieszenia usługi należało uznać za wyczerpujące przesłanki klauzul niedozwolonych, to tym bardziej zasadna była kwalifikacja regulacj i przewidując ych wszelkie obci ążenia konsumenta w postaci dodatkowych sankcj i z tego tytułu. Jak bowie m wskazano w kontekście co do postanowienia objętego zarzutem pkt I.3, w pierwotnym brzmieniu Regulaminu, poza wykorzystywanym wciąż przez Przedsiębiorcę zastrzeżeniem co do możliwości stosowania odpłatnych środków windykacji miękkiej [tj. monitoringu płat ności oraz pisemnego ponaglenia – wezwania do zapłaty] , w pierwotnej wersji Regulaminu [§5 lit. b ) iv)] JPK sformułował postanowienie zastrzegające obowiązek po stronie konsumenta do opłacania pełnej opłaty abonamentowej również za okres, w którym pozostaw ał odłączony z powodów płatności. Zgodnie z pierwotnie stosowanymi przez Przedsiębiorcę postanowieniami wykorzystywanymi we wzorcach umownych, w przypadku braku opłacenia przez konsumenta należności z tytułu a bonamentu, oprócz konieczności uregulowania pow stałych zaległości wraz z odsetkami, mogły wobec niego zostać zastosowane następujące sankcje: - odpłatny monitoring płatności; - odpłatne pisemne ponaglenie – wezwanie do zapłaty; - zawieszenie Usługi z powodów płatności; - opłata za nieprzestrzeganie Regulaminu; - kara umowna w wysokości 1/30 abonamentu pomnożona przez ilość dnia zawieszenia usługi ; - obowiązek bieżącego opłacania abonamentu w pełnej wysokości (w tym za okres odłączenia usługi) ; - opłata za ponowne podłączenie usługi . Po nadto, w przypadku zaprzestania wnoszenia przez konsumenta stosownych opłat przez okres co najmniej 2 miesięcy, JPK zastrzegł po swojej stronie uprawnienie do rozwiązania umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia, co implikuje, w przypadku umów zawartych na czas określony w ramach który ch przyznano konsumentowi ulgę, możliwość domagania się jej zwrotu proporcjonalnie do niewykorzystanego okresu umowy na jaki pierwotnie została zawarta. W konsekwencji, w przypadku opóźnienia w płatnościach konsument mógł zostać obciążony przez Przedsiębi orcę, poza koniecznością uregulowania należności wraz z odsetkami, aż siedmioma różnymi kategoriami opłat dodatkowych, w celu przywrócenia pierwotnego zakresu świadczenia usług. [92] Na mocy przedmiotowego postanowienia [§ 3 lit. c) OWU v.1], konsument przyjm ował na siebie odpowiedzialność finansową z tytułu kary umownej, która mogła być naliczona wyłącznie w oparciu o swobodne, jednostronne uznanie Przedsiębiorcy. Kara ta stanowiła także niezasadnie pobieraną opłatę za czas zawieszenia usługi. W konsekwencji, postanowienie, na mocy którego konsument bezwarunkowo zobowiązuje się do zapłaty kary umownej, stanowiącej bezpodstawną korzyść finansową dla przedsiębiorcy, wskazuje na rażące naruszenie interesów ekonomicznych konsumentów w każdym z przypadków. [93] Należy ponadto wskazać, iż postanowienia tego typu, nakładające na konsumentów dodatkowe kary umowne z tytułu niewywiązywania się z umów, zostały uwzględnione w Rejestrze postanowień niedozwolonych, chociażby w ramach niniejszego wpisu : - W przypadku naruszenia przez Abonenta zobowiązania, o którym mowa w Pkt III ppkt 2.1, Abonent będzie zobowiązany na pisemne żądanie PTC do naprawienia szkody poprzez zapłatę na jej rzecz kary umownej. Kara umowna dla Abonenta, który zakupił w niniejszej Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 36 promocji aparat telefoni czny oraz aktywację wynosi 900 zł. Kara umowna będzie pomniejszana w zależności od czasu, w jakim Abonent wykonał swoje zobowiązanie. Jeżeli naruszenie zobowiązania nastąpi do 12 miesiąca od daty aktywacji, Abonent zapłaci 100 % kary umownej. Jeżeli narusz enie zobowiązania nastąpi pomiędzy początkiem 13 a końcem 18 miesiąca od daty aktywacji, Abonent zostanie obciążony kwotą w wysokości 80 % kary umownej. Jeżeli naruszenie zobowiązania nastąpi pomiędzy początkiem 19 a końcem okresu obowiązywania umowy Abone nt zostanie obciążony kwotą w wysokości 60 % kary umownej. Obowiązek naprawienia szkody wynika ze zgodnego zamiaru Stron, o którym mowa w pkt III ppkt 1 i celu umowy, która na zasadach promocyjnych przyznaje Abonentowi specjalne warunki zakupu telefonu i u sług . 46 [94] W kolejnych wersjach wzorca umownego OWU przedkładanych w toku postępowania JPK zrezygnował ze stosowania postanowienia odnoszącego się do możliwości nałożenia kary umownej na konsumenta w przypadku zawieszenia usługi, w opinii Przedsiębiorcy, z wi ny samego konsumenta. [95] Odnosząc się do pozostałych fragmentów postanowienia przywołanego w pkt I.5 sentencji niniejszej d ecyzji , pomimo dalszego stosowania przez Przedsiębiorcę w kolejnych wersjach wykorzystywanego wzorca, JPK w swoim stanowisku 47 wskazał, iż postanowienia te : są pochodną złożonych wcześniej oświadczeń Abonenta na wzorcu umowy. Na potwierdzenie powyższego Przedsiębiorca w załączeniu przesyła pusty wzorzec umowy wraz z OWU oraz oświadczeniami, które są składane przez Abonenta na etapie zawi erania umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych. Mając na względzie charakter, formę oraz kształt wyżej przedłożonych dokumentów w ocenie Przedsiębiorcy stawiane w tym zakresie zarzuty ze strony Organu są bezpodstawne. [96] Niemniej jednak doręczone prze z JPK dokumenty , przedstawione poniżej, określone jako wzorzec umowy, OWU, oświadczenia 48 , w ocenie Prezesa Urzędu , nie świadczą o braku zasadności co do uznania postanowienia z pkt I.5 za niedozwolonego. Dokument określony przez Przedsiębiorcę jako „pusty wzorzec umowy” , zawiera co prawda pola określające dane JPK (firma, adres siedziby), adres instalacji oraz dane kontaktowe konsumenta (e - mail, telefony kontaktowe), a także wyznaczone pola do złożenia podpisów, w tym przy polu Akceptuję warunki promocji or az zapis umiejscowiony bezpośrednio pod śródtytułem Szczegółowe warunki Umowy o treści: „ (UWAGA: umowa ważna wraz z Ogólnymi Warunkami Umowy)”, jednakże treść przedmiotowego dokumentu w żaden sposób nie niweczy niedozwolonego charakteru oświadczeń formułow anych przez JPK we wzorcach umownych co do doręczenia i zapoznania się przez konsumenta z treścią tegoż wzorca [tj. OWU] , jak i pozostałych wykorzystywanych przez Przedsiębiorcę. Przedłożony zaś dokument zatytułowany Zgody i oświadczenie Użytkownika 49 odnos i się w swej istocie do żądania przekazywania przez JPK treści każdej proponowanej zmiany Warunków Umowy, przetwarzania danych osobowych oraz kwestii zgody na wystawianie i przesyłanie faktur drogą elektroniczną. [97] Dokumentacja w tym zakresie, o analogiczn ej treści tj. formularzy Umów o świadczeni e usług co do telefonu stacjonarnego ITC 50 oraz telewizji kablowej 51 , dostępu do Internetu 52 46 Nr wpisu w Rejestrze: 2057 z dnia 21 października 2010r., wyrok SOKiK z dnia 17 czerwca 2009r., sygn. akt XVII AmC 253/08, przedsiębiorca: Polska Telefonia Cyfrowa sp. z o.o. z/s w Warszawie. 47 Pismo JPK z dnia 21 września 2020r. karta 95 - 97 . 48 Odpowiednio karty 97 - 100 . 49 Kod wzorca: Umowa 7.04.00 (zgody i oświadczenia), ka rta 100. 50 Kod wzorca: umowa 6.04.01 (zespolona), nr umowy: ITC//jk/1899, karta 18. 51 Kod wzorca: umowa 6.04.01 (zespolona), nr umowy: CTV//jk/1899,karta 19. Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 37 została przedłożona przez JPK jeszcze w toku postępowania wyjaśniającego. Dodanie przez Przedsiębiorcę lapidarnego stwierdze nia, iż umowa jest ważna wraz z Ogólnymi Warunkami Umowy, nie przekreśla aktualności ujętych w niniejszym punkcie d ecyzji uwa g stanowiąc ych podstawę do objęcia tychże postanowień OWU zakresem prowadzonego postępowania. [xxx] [98] Zgodnie bowiem z art. 384 § 1 kc ustalony przez jedną ze stron wzorzec umowy, w szczególności ogólne warunki umów, wzór umowy, regulamin, wiąże drugą stronę, jeżeli został jej doręczony przed zawarciem umowy. Przepis ten nakłada na przedsiębiorcę obowiązek doręczenia konsumentom wszy stkich dokumentów, które będą kształtować stosunek prawny. Przesłanki w nim określone zostają spełnione, jeżeli przedsiębiorca rzeczywiście doręczy konsumentom wszystkie wzorce umowne. [99] Zamieszczanie przez JPK we wzorcu umowy, tj. w OWU, ww. postanowień, k tóre zawierają oświadczenia konsumenta, powoduje, iż konsument zawierając określoną umowę, godzi się automatycznie również na klauzule kwestionowane w niniejszym punkcie, niezależnie od tego, czy P rzedsiębiorca w rzeczywistości wypełnił obowiązki, o któryc h mowa w postanowieniu oraz czy jest to zgodne z wolą konsumenta. P ostanowienie to narzuca konsumentom obowiązek potwierdzenia oznaczonych okoliczności oraz wyrażenia zgody w treści dokumentu jakim jest jednostronnie przygotowany przez P rzedsiębiorcę wzorz ec umowy. [100] Tymczasem kwestia prawidłowego doręczenia wzorca umowy konsumentowi, przed zawarciem samej umowy jest, zgodnie z art.384 §1 kc , kluczowa dla przyjęcia czy strona stosunku prawnego, jaką jest konsument, jest w ogóle związana tymże wzorcem. Jak w skazuje się w orzecznictwie 53 : brak doręczenia wzorca, tzn. doręczenia nośnika, w którym zawarty jest wzorzec (np. wydruku) w sposób stwarzający realną możliwość zapoznania się z pełnym tekstem wzorca, przed zawarciem umowy, powoduje, że nie dochodzi do zw iązania wzorcem. W takim przypadku, jeśli strony osiągnęły konsens co do istotnych postanowień umowy, wówczas umowę należy uznać za zawartą, jednak treść stosunku obligacyjnego nawiązanego przez strony nie będzie kształtowana przez wzorzec (umowa zawarta j est „z pominięciem” wzorca). Dla skuteczności związania wzorcem nie jest wystarczające poinformowanie o jego istnieniu (np. przez odesłanie w treści zawieranej umowy). Późniejsze, po zawarciu umowy, doręczenie konsumentowi wzorca nie może stanowić samodzie lnej podstawy do konwalidowania zawartej umowy. Pozostawałoby to w sprzeczności z treścią art. 384 § 1 KC Usunięcie skutków uchybień w zakresie doręczenia wzorca wymaga ponownego zawarcia umowy. [101] Działanie Przedsiębiorcy polegające na umieszczaniu w treści wzorca umownego oświadczenia konsumenta o zapoznani u się z treścią oraz akceptacj i stosowanych przez JPK pozostałych wzorców umów nie może podlegać aprobacie z punktu widzenia ochrony interesów konsumentów. Wszelkie oświadczenia czy też zgody powinny być bowiem o bejmowane odrębnym i dokument ami , jaki e zostaj ą podpisan e przez konsumenta. Konsument może bowiem nie zwrócić uwagi, że podpisując umowę jednocześnie wyraża zgodę na określone czynności o odmiennych dyspozycjach lub składa oświadczenia, które mogą b yć niezgodne z jego wolą lub nie odpowiadają okolicznościom faktycznym. Abonent zawierający umowę z JPK powinien zatem posiadać możliwość zweryfikowania 52 Kod wzorca: umowa 6.04.01 (zespolona), nr umowy: NET//jk/1899, karta 20. 53 Por. chociażby w yrok SOKiK z dnia 21 listopada 2019r., sygn. XXV C 505/19. Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 38 dokumentów, które otrzymuje od P rzedsiębiorcy i złożyć takie oświadczeni a , które będą adekwatne do okre ślonych faktów stwierdzanych niniejszymi dokumentami i wyrażać wol ę abonenta w zindywidualizowany sposób . [102] A kcept ując przedmiotowe postanowieni e, na konsumenta zostaje przerzucony ciężar wykazania, że otrzymał i mógł się zapoznać z treścią „Regulaminu, Ce nnika oraz Regulaminu Promocji” , jak również, że został poinformowany o prawie do odstąpienia od umowy, co w praktyce może okazać się niemożliwe. Wskazać należy, iż to P rzedsiębiorca , a nie konsument powinien być zobligowany do wykazania, iż faktycznie dor ęczył konsumentom wszystkie wzorce przed zawarciem umowy. Nie może to się jednak odbywać na podstawie narzuconego przez P rzedsiębiorcę we wzorcu postanowienia umownego, jak to ma miejsce w kwestionowanej wyżej klauzuli. W konsekwencji, konsument zobowiązan y jest do oświadczenia stosownie do § 3 lit. d) i e) OWU [wg pierwotnej wersji OWU v.1] , że : „zapoznał się z treścią i akceptuje wcześniej otrzymaną ofertę Regulaminu, Cennika oraz Regulaminu Promocji” oraz - równocześnie – że „został poinformowany o prawi e odstąpienia od Umowy”, mimo, iż P rzedsiębiorca mógł by nie dopełnić obowiązków doręczenia konsumentowi stosownych wzorców oraz udzielenia wymaganych informacji. [103] Analogicznie, zgodnie z art.12 ust.1 pkt 9 upk , w przypadku umów zawieranych na odległość lu b poza lokalem przedsiębiorstwa, przedsiębiorca najpóźniej w chwili wyrażenia przez konsumenta woli związania się umową ma obowiązek poinformować konsumenta w sposób jasny i zrozumiały o m.in . sposobie i terminie wykonania prawa odstąpienia od umowy na pod stawie art. 27 upk , a także wzorze formularza odstąpienia od umowy, zawartym w załączniku nr 2 do ww. ustawy . Przywołany przepis nie może być jednak utożsamiany z zawieraniem w stosowanych w relacjach z konsumentami postanowień typu oświadczenia konsumenta , iż przedsiębiorca należycie wykonał ustawowy obowiązek poinformowania o prawie konsumenta do odstąpienia od umowy. Ewentualne techniczne zamieszczenie takiego sformułowania w ramach jednego dokumentu (wydruku) wraz z tekstem wzorca umowy, wiązać się powi nno z koniecznością złożenia przez konsumenta odrębnego , zindywidualizowanego podpisu pod tego typu oświadczeniem, bądź co najmniej koniecznością odhaczenia pola wyboru bezpośrednio przy takowym postanowieniu, stanowiąc przejaw należytej staranności ze str ony p rzedsiębiorcy, iż konsument rzeczywiście zapoznał się z informacją o przysługującym mu uprawnieniu. [104] Kwestia zastrzegania formułowania przez przedsiębiorców w ramach wykorzystywanych wzorców umownych postanowień mających charakter oświadczeń konsumen tów co do zapoznania się i akceptacji z ich treści ą lub ponadto treścią pozostałych wzorców umów stosowanych przez danego przedsiębiorcę była już przedmiotem licznych orzeczeń Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Tytułem przykładu można wskazać chociażb y następujące postanowienia widniejące w Rejestrze klauzul niedozwolonych: − Domniemywa się, że Użytkownik składając zamówienie zapoznał się z treścią Regulaminu zakupów i zaakceptował postanowienia w nim zawarte 54 , − Kupujący przed zakupem towaru objętego pro mocją zobowiązany jest zapoznać się z regulaminem promocji 55 . 54 Nr wpisu w Rejestrze: 2193 z dnia 22 lutego 2011r., wyrok SOKiK z dnia 03 listopada 2010r., sygn. XVII AmC 1777/09 , przedsiębiorca: "CBIT" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Warszawie. 55 Nr wp isu w Rejestrze: 7296 z dnia 22 listopada 2018r., wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2017r., sygn. VII ACa 1014/17, przedsiębiorca: BIOMED+ Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Warszawie. Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 39 [105] Uwzględniając powyższe, kwestionowane postanowienia poprzez zamieszczanie we wzorcu umowy oświadczeń i zgód konsumenta, które powinny być objęte odrębnym dokumentem, uznać należy za naruszające dobry obyczaj w postaci powinności zachowania przez przedsiębiorcę względem konsumenta zasad lojalności, dobrej wiary i uczciwości w konstruowaniu umowy. Konsument, podpisując przedstawioną mu przez JPK umowę może poświadczyć, iż otrzymał Regulamin, Cennik oraz Regulamin Promocji, a także, iż został poinformowany o prawie odstąpienia od umowy, nawet, jeżeli w rzeczywistości P rzedsiębiorca nie dopełnił tych obowiązków. W ten sposób również JPK uwalnia się od konieczności wykazania, że wykonał czynności poświ adczone przez konsumenta. Rażące naruszenie interesów konsumentów [106] Z awarcie w postanowieniu wzorca umowy oświadczenia konsumenta dotyczącego spełnienia obowiązków przedsiębiorcy względem konsumenta, niezależnie od faktycznego ich wykonania , wskazuje na rażące naruszenie interesów konsumentów. Działanie takie może ograniczać prawo konsumenta do dochodzenia roszczeń z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, gdyż konsument podpisując umowę oświadcza, iż P rzedsiębiorca przedstawił mu wy mienione w postanowieniu dokumenty oraz należycie poinformował o prawie odstąpienia od umowy , nawet gdy okoliczności te nie miały faktycznie miejsca. Nadto, kara umowna zastrzeżona za okres, w którym JPK nie wykonuje świadczeń, narusza interesy ekonomiczne konsumentów , którzy są obowiązani do wniesienie określonych środków finansowych, na rzecz JPK, mimo braku stosownego ekwiwalentu w postaci usługi telekomunikacyjnej , a także mimo braku możliwości zakwestionowania zasadności tej sankcji. Taka sytuacji niew ątpliwie prowadzi do naruszenia zasady równości stron umowy i kształtuje uprzywilejowaną pozycję JPK względem jego kontrahenta/ konsumenta . [107] Pomimo zaprzestania w kolejnych wersjach tegoż wzorca stosowania przez Przedsiębiorcę fragmentu postanowienia w jego pierwotnym brzmieniu, tj. §3 lit. c) Ogólnych warunków Umowy , pozostała treść postanowienia pozostała bez zmian co do swej istoty i znaczenia. [108] Mając na uwadze powyższe, należy uznać postanowienie przytoczone w pkt I.5 sentencji niniejszej d ecyzji , sform ułowane przez Przedsiębiorcę we wzorcu Ogólne warunki Umowy obowiązującym w wersji do 2018r. oraz w kolejnych wersjach obowiązujących od 2018r. do 2020r. oraz od 21 grudnia 2020r. za niedozwolone w rozumieniu art.385 1 §1 kc. [109] Podsumowując, na gruncie a rt.23 b ust.1 uokk , zgodnie z którym Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu postanowienia wzorca umowy za niedozwolone i zakazującą jego wykorzystywania, jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 23a ww. ustawy . W decyzji Prezes Urzędu przytacza treś ć postanowienia wzorca umowy uznanego za niedozwolone . Zważywszy na wskazaną argumentację Prezes Urzędu uznał, że ww. postanowienia stanowią niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego. Uznając wymienione powyżej postanow ienia za niedozwolone, zgodnie z art. 23b ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , Prezes Urzędu zakaz uje Przedsiębiorcy ich wykorzystywani a, orzekając jak w punkcie I niniejszej d ecyzji . Rozstrzygnięcie w pkt II sentencji decyzji Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 40 [110] Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 3a uokk , Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% obrotu osiągn iętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choć by nieumyślnie, dopuścił się naruszenia zakazu określonego w art. 23a uokk , zgodnie z którym zakazane jest stosowanie we wzorcach umów zawieranych z konsumentami niedozwolonych postanowień umownych, o których mowa w art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego. Art. 1 06 ust. 3 uokk , wskazujący sposób obliczania obrotu, przewiduje m.in. w pkt 1, że obrót oblicza się jako sumę przychodów wykazanych w rachunku zysków i strat - w przypadku przedsiębiorcy sporządzającego taki rachunek na podstawie przepisów o rachunkowości. [111] Natomiast, zgodnie z treścią art. 106 ust. 7 uokik w przypadku gdy przedsiębiorca nie dysponuje przed wydaniem decyzji danymi finansowymi niezbędnymi do ustalenia obrotu za rok obrotowy poprzedzający rok nałożenia kary, Prezes Urzędu, nakładając karę pi eniężną na podstawie ust. 1 i 2, uwzględnia obrót osiągnięty przez przedsiębiorcę w roku obrotowym poprzedzającym ten rok . [112] W toku postępowania Przedsiębiorca poinformował Prezesa Urzędu , iż nie posiada dokumentów wskazujących na wielkość przychodów uzyska ch przez niego za rok 2023 , a więc w roku poprzedzającym rok nałożenia kary. W związku z powyższym należało uwzględnić obrót osiągnięty w roku poprzedzającym ten rok. Z godnie z informacjami przekazanymi Prezesowi Urzędu przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Pruszczu Gdańskim ustalono, iż JPK uzyskał w 2022 r. obrót w wysokości [xxx] . Tym samym wskazaną wartość – stosownie do art. 106 ust. 7 uokk – Prezes Urzędu uwzględnił przy nakładaniu kary w przedmiotowej sprawie. [113] Kara pieniężna za naruszenie zakazu okr eślonego w art. 23a ww. ustawy ma charakter fakultatywny. O tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsiębiorcy zasadne jest nałożenie kary pieniężnej decyduje, w ramach uznania administracyjnego, Prezes Urzędu. Należy zwrócić uwagę, ż e przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają przy tym przesłanek, od których uzależnione byłoby podjęcie decyzji o nałożeniu kary. Ustawodawca wskazał jedynie w art. 111 uokk te okoliczności, które Pre zes Urzędu ma obowiązek uwzględ nić decydując o wymiarze kary pieniężnej. Są to w szczególności: okoliczności naruszenia przepisów ustawy, uprzednie naruszenie przepisó w ustawy, a także: okres, stopień oraz skutki rynkowe naruszenia przepisów ustawy, przy czym stopień naruszenia Prezes U rzędu ocenia biorąc pod uwagę okoliczności dotyczące natury naruszenia oraz działalności przedsiębiorcy, która stanowiła przedmiot narus zenia (art. 111 ust. 1 pkt 1 uokk ). Ustalając wysokość kar pieniężnych Prezes Urzędu bierze również pod uwagę okolicznoś ci łagodzące lub obciążające, które wystąpiły w sprawie. [114] W ocenie Prezesa Urzędu, zgromadzony materiał dowodowy w sposób jednoznaczny wskazuje na stosowanie przez Przedsiębiorcę niedozwolonych postanowień umownych, a okoliczności sprawy takie jak: charakt er stosowanych przez Operatora klauzul, ich szkodliwość i negatywne skutki w sferze ekonomicznych interesów konsumentów, jakie mogły one wywołać, przemawiają za zasadnością nałożenia w tym przypadku kar pieniężnych. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że sto sowanie zakwestionowanych postanowień umownych miało miejsce w stosunku do faktycznych klientów Operatora , jak i mogło mieć miejsce w odniesieniu do wszystkich potencjalnych klientów JPK . Przedsiębiorca świadczy usługi telekomunikacyjne na terenie gminy Pr uszcz Gdański w powiecie gdański m , województw ie pomorski m . Kwestionowane postanowienia stosowane Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 41 były również wobec konsumentów, jako niewątpliwie słabszych uczestników obrotu. Nałożenie kar pieniężnych na Przedsiębiorcę uzasadnia równie ż długi okres stoso wania zakwestionowanych postanowień. Jak wskazano, sama o koliczność dokonywania przez Przedsiębiorcę wybiórczej modyfikacji tylko niektórych spośród objętych postępowaniem postanowień umownych, w ramach kolejnych wersji wprowadzanych wzorców, wobec literal nego powtórzenia ich pierwotnej treści, bądź pomimo dokonanych zmian w treści postanowień, zachowania ich pierwotnego znaczenia, skutkuje w przypadku większości postanowień dalszym ich stosowaniem w obrocie gospodarczym, zaś wobec tych spośród postanowień które zostały całkowicie wyeliminowane przez JPK, nie niwecz y możliwości ich zakwestionowania i nałożenia kar pieniężnych, mając natomiast wpływ na ich wysokość. Ustalenie wysokości kary pieniężnej [115] Ustalenie wysokości kary pieniężnej ma charakter wieloe tapowy. W pierwszej kolejności – przy uwzględnieniu w szczególności: a) okoliczności naruszenia przepisów uokk ; b) uprzedniego naruszenia przepisów uokk ; c) okresu, stopnia oraz skutków rynkowych naruszenia przepisów uokk , przy czym stopień naruszenia Pre zes UOKiK ocenia biorąc pod uwagę okoliczności dotyczące natury naruszenia, działalności przedsiębiorcy, która stanowiła przedmiot naruszenia. Ustalając ostateczną wysokość kary pieniężnej nakładanej na przedsiębiorcę, Prezes UOKiK, stosownie do art. 111 ust. 2 uokk , dokonuje również oceny, czy w postępowaniu zaistniały okoliczności obciążające i łagodzące. [116] Okolicznościami łagodzącymi, w przypadku naruszenia zakazu stosowania niedozwolonych postanowień wzorców umów, zgodnie z art. 111 ust. 3 pkt 2 oraz u st. 4 pkt 2 uokk , są w szczególności: a) dobrowolne usunięcie skutków naruszenia, b) zaniechanie stosowania zakazanej praktyki przed wszczęciem postępowania lub niezwłocznie po jego wszczęciu, c) podjęcie z własnej inicjatywy działań w celu zaprzestania naruszenia lub usunięcia jego skutków, d) współpraca z Prezesem Urzędu w toku postępowania, w szczególności przyczynienie się do szybkiego i sprawnego przeprowadzenia postępowania. [117] Okolicznościami obciążającymi, w takim wypadku, są natomiast: a) znaczny zasięg terytorialny naruszenia lub jego skutków, b) znaczne korzyści uzyskane przez przedsiębiorcę w związku z dokonanym naruszeniem, c) dokonanie uprzednio podobnego naruszenia, d) umyślność naruszenia. Okres trwania naruszenia [118] Mimo, że początek okr esu stosowania zakwestionowanych postanowień wzorców umów datowany jest zgodnie z ustaleniami stanu faktycznego sprawy na wcześniejszy niż dzień wejścia w życie nowelizacji uokk (tj. 17 kwietnia 2016 r.) przyznającej Prezesowi Urzędu uprawnienie w zakresie rozstrzygania o niedozwolonym charakterze postanowienia wzorca umowy i zakazie jego dalszego wykorzystywania, dla potrzeb ustalenia wysokości kary pieniężnej, Prezes Urzędu przyjmuje, że początkiem okresu stosowania niedozwolonych wszystkich postanowień w zorców umowy, o których mowa w niniejszej d ecyzji jest data 17 Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 42 kwietnia 2016 r. W przypadku daty granicznej oznaczającej stosowani e niedozwolonych postanowie ń wzorców – jest to dzień 9 marca 2023 r. – wobec treści wskazanych w pkt I.1. , I.2., I.3. oraz I.5 . Od dnia 10 marca 2023 r. JPK nie jest przedsiębiorcą telekomunikacyjnym. Nie stosuje wzorców umownych ani nie zawiera umów o świadczenie usług telekomunikacyjnych. Natomiast w wypadku postanowienia, o którym mowa w pkt I .4 . - było ono zawarte w e wzorcu o bowiązującym do dnia 19 lipca 2018 r. Umyślność i nieumyślność działania Przedsiębiorcy [119] Nakładając kary pieniężne na przedsiębiorców, Prezes Urzędu bierze pod uwagę konieczność ustalenia, czy naruszenie dokonane było umyślnie czy też nieumyślnie. Zgodnie z art. 106 ust. 1 uokk kara pieniężna może być nałożona, gdy do naruszenia przepisów tej ustawy doszło choćby nieumyślnie. W świetle obowiązujących przepisów prawa, stwierdzenie nawet nieumyślnego naruszenia uokk daje zatem podstawę do nałożenia kary pien iężnej. [120] Jak wynika z orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2011r., sygn. akt III SK 45/10, Sąd rozpoznający sprawę z odwołania od decyzji Prezesa Urzędu nakładającej karę pieniężną winien rozstrzygnąć, w oparciu o ustalone w sprawie okoliczności faktyczne, czy naruszenie przepisów ustawy było „zawinione” , tymczasem, z orzeczenia SOKiK z dnia 3 czerwca 2011 r. w sprawie XVII AmA 23/10 wynika, że przy ustaleniu winy umyślnej, należy udowodnić zamiar stosowania w obrocie niedozwolonych postanowień u mownych. Z kolei , Sąd Apelacyjn y w wyroku z dnia 5 listopada 2021 r. w sprawie o sygn. akt VII Aga 256/21 odnosząc się do umyślności stosowania rozpatrywanej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów wskazał dwie postacie umyślności popełnionego czynu tj. zamiar bezpośredni oraz zamiar ewentualny, którego istotą jest stan obojętności sprawcy wobec tego co czyni lub co może z jego czynów wynikać czyli „godzenie się” sprawcy na dany czyn i jego konsekwencje. Sąd przywołał także stanowisko Europejsk iego Trybunału Sprawiedliwości z wyroku z dnia 11 lipca 1989 r, w sprawie C - 246/86 Belasco, zgodnie z którym , aby traktować dane naruszenie jako umyślne nie jest konieczne, aby przedsiębiorstwo było świadome naruszenia prawa antymonopolowego, wystarcza że nie mogło być nieświadome tego faktu. [121] Z powyższych orzeczeń można zatem wysnuć wniosek, iż by móc zarzucić przedsiębiorcy umyślność działania w zakresie stosowania klauzul niedozwolonych, musi on mieć wiedzę na temat tego, że dana klauzula jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i narusza rażąco interesy konsumentów lub też takiej wiedzy można od tego przedsiębiorcy wymagać z uwagi np. na jego duże doświadczenie w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej. Taką wiedzę może on zaś czerpać z dostępnego orz ecznictwa zarówno Prezesa UOKiK, jak i sądów powszechnych. Informacje w tym zakresie może także uzyskiwać z treści Rejestru klauzul niedozwolonych, który był prowadzony przez Prezesa UOKiK. Znajomości tego orzecznictwa czy też Rejestru można zaś wymagać – w ogólności – od każdego profesjonalnego uczestnika obrotu, który posiada wiedzę umożliwiającą rozpoznanie swoich działań jako naruszających zakaz ustanowiony w art. 23a uokk a także od Operatora - jako podmiotu z trzydziestoletnim doświadczeniem na rynku. [122] Należy także zauważyć, że tworzenie wzorców umów, zwłaszcza dokonywane przez profesjonalny podmiot, nie jest przypadkowe. Nie jest też efektem spontanicznych działań. Przeciwnie, w przekonaniu Prezesa UOKiK, każde postanowienie wzorca umowy jest szczegó łowo analizowane przez przedsiębiorcę i dobierane pod kątem wywoływanych nim skutków. Doświadczenie życiowe wskazuje, iż tworzenie wzorców umów, które Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 43 pociągają za sobą znaczne zaangażowanie czasowe a także merytoryczne twórców i trud organizacyjny jest po przedzone szczegółową analizą prawną tworzonych zapisów oraz analizą skutków, jakie one wywołują. Trudno zatem uznać, że zapisy stosowanych w ramach działalności gospodarczej wzorców umów były tworzone przypadkowo i niecelowo. Należy podkreślić, że Przedsi ębiorca, jako profesjonalista , ma obowiązek w swoich działaniach skierowanych wobec konsumentów uwzględnić obowiązujące przepisy prawa, w tym określające jakie postanowienia mogą spełniać przesłanki niedozwolonych postanowień umownych. Z racji posługiwania się wzorcami umownymi w obrocie z konsumentami Przedsiębiorca powinien zatem zwrócić szczególną uwagę na przepisy art. 385 1 § 1 i art. 385 3 Kodeksu cywilnego oraz zakaz wynikający z art. 23a uokk . Uwzględnienie przez JPK tych przepisów, z uwagi na zawodow y charakter prowadzonej działalności, nie wymaga zachowania szczególnej bądź nadzwyczajnej staranności. Należy także wskazać na bogate i utrwalone orzecznictwo sądowe dotyczące niedozwolonych postanowień wzorców umów w stanie prawnym obowiązującym przed 17 kwietnia 2016 r., tj. przed przyznaniem Prezesowi Urzędu kompetencji do orzekania w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone. [123] Ocena zgromadzonego w ni niejs zej sprawie materiału dowodowego , uwzględniając dokonywane przez Przedsiębiorcę modyfikacje, wskazuje na umyślne naruszenie przez JPK zakazu określonego w art. 23a uokk . Prezes Urzędu wielokrotnie występował do Przedsiębiorcy wskazując na zastrzeżeni a co do stosowanych postanowień oraz wypełnianiu przez nie przesłanek postanowień nied ozwolonych, jednakże JPK, pomimo możliwości ich wyeliminowania w kolejnych wersjach w prowadzanych i modyfikowanych treści wzorców , w większości wypadków nie dokonał tego, stosując tożsame postanowienia bądź o zbliżonej treści lub skutku. Tym samym należy p rzyjąć, iż Przedsiębiorca miał świadomość dopuszczania się naruszania zakazu z art.23a uokk w zw. z art.385 1 kc , lecz mimo to nadal wykorzystywał i wykorzystuje w stosunkach z konsumentami wzorce umowne zawierające postanowienia objęte przedmiotową d ecyzją . [124] Należy również przyjąć, iż w przypadku postanowienia z pkt I.4 . sentencji d ecyzji (tj. stosowania w ramach Cennika opłaty za nieprzestrzeganie Regulaminu oraz innych obowiązujących przepisów) , okoliczność zrezygnowania przez Przedsiębiorcę z jego stoso wania w kolejnych wersjach wzorców umownych nie wyklucza kwalifikacji jego wprowadzenia do pierwotnej wersji Cennika jako umyślnego dopuszczenia się czynu z art.23a uokk . Już bowiem w pozostałych punktach Regulaminu JPK przewidział możliwość stosowania san kcji względem konsumentów, którzy w jego ocenie, dopuszczaliby się nieprawidłowego korzystania ze świadczonych usług telekomunikacyjnych (m.in. poprzez ich ograniczenie, zawieszenie bądź wyłączenie). Wprowadzenie zate m dodatkowej sankcji w postaci opłaty [ w kwocie 50,00 zł], za nieprzestrzeganie nie tylko Regulaminu, ale także innych obowiązujących przepisów , w szczególności wobec braku doprecyzowania jakie punkty Regulaminu, czy też jakie przepisy są objęte przedmiotową sankcją, a także czy obciążenie nią konsumenta ma charakter jednorazowy, czy też wielokrotny, obejmujący jedną karę za wszystkie naruszenia, czy też naliczaną każdorazowo za każde z naruszeń odrębnie, wskazuje na wprowadzenie przedmiotowego postanowienia wyłącznie celem pozyskania przez JPK ewentualnych korzyści finansowych kosztem swoich kontrahentów będących konsumentami . [125] Celem uzupełnienia, wymaga podkreśl enia , iż w przedmiotowej sprawie s pełniona została przesłanka warunkująca możliwość nałożenia kary pieniężnej na Przedsiębiorcę , skoro nawet nieumyślne naruszenie zakazu określonego w art. 23a uokk jest wystarczającą podstawą dla zastosowania sankcji, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 3a uokk. Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 44 Uprzednie naruszenie [126] Należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 111 ust. 1 uokk , Prezes Ur zędu, ustalając wysokość nakładanej kary pieniężnej, uwzględnia m.in. uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Dotychczas Prezes Urzędu wydał następującą prawomocną decyzję w sprawie stosowania przez JPK postanowień niedozwolonych tj.: - Decyzja nr RGD - 36/ 2013 z dnia 31 grudnia 2013r. Treść powyższ ej decyzji dostępna jest na stronie internetowej UOKiK pod adresem: www.uokik.gov.pl . [127] Należy zarazem wskazać, że dokonanie uprzednio podobnego naruszenia zostało wymienione w art. 111 ust. 4 pkt 1 lit. c) w zw. z pkt 2 lit. c) i ust. 2 uokk jako okoliczność obciążająca, którą należy uwzględnić ustalając wysokość kary pieniężnej. Wymienion a powyżej decyzj a Prezesa UOKiK dotyczyła praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w rozumieniu art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w brzmieniu na dzień 31 grudnia 2013r. ( na dzień wydania Decyzji RGD - 36/2013 ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów - tj. Dz.U z 2007 r. Nr 50 poz. 331 z późn. zm.), polegających na stosowani u we wzorcach umowy postanowień pozostających w sprzeczności do ustawy Prawo telekomunikacyjne oraz uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy z ówczesnego art.479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywi lnego (zgodnie z ówczesnym publikatorem: Dz.U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.). Niemniej jednak , w ocenie Prezesa Urzędu brak jest tożsamoś ci naruszeń przepisów ustawy stwierdzonych w d ecyzji RGD - 36/2013 z tymi stwierdzonymi w niniejszej sprawie, nie dotyczył y bowiem bezpośrednio zastrzegania sobie przez JPK, możliwości ograniczania, zawężania czy pozbawiania dostępu do świadczonych usług, czy naliczania opłat z tytułu działań windykacyjnych w przypadku opóźnień w płatnościach. [128] Ze względu na powy ższe, fakt w ydania uprzednio d ecyzji przez Prezesa Urzędu względem JPK, wobec braku stwierdzenia jednoznacznej tożsamości naruszeń objętych obiema decyzjami, z ostanie uwzględnion y przy obliczaniu kwoty bazowej, nie zaś jako okoliczność obciążająca. Ad II.1 [129] Prezes U rzędu uznał, iż w okolicznościach niniejszej sprawy istnieją podstawy do nałożenia na Przedsiębiorcę kary pieniężnej z tytułu stosowania posta nowienia z pkt I.1. sentencji d ecyzji. Przedmiotowym postanowieniem JPK zastrzegło sobie bowiem uprawnienie do, w istocie uznaniowej, modyfikacji zakresu świadczonej usługi telekomunikacyjnej, poprzez jej zawężenie, ograniczenie lub wręcz wyłączenie, pozostawiając sobie prawo do jednostronnej interpretacji wystąpienia po stronie danego abonenta przesłanek korzystania z usług w sposób uciążliwy, stanowiący zagrożenie dla innych Abonentów SIECI JPK lub nie przestrzegania regulaminu bądź umowy. Okoliczności naruszenia przepisów ustawy [130] Zakwestionowane przez Prezesa Urzędu działanie Przedsiębiorcy polegało na stosowaniu we wzorcach umów wykorzystywanych przy zawieraniu umów z konsumentami postanowień uprawniających do modyfikacji dostępu przez konsumenta do usług telekomunikacyjnych, wynikających z zawartej umowy (włącznie z całkowitym pozbawieniem dostępu), zależnych wył ącznie od przesłanek podlegających jednostronnej interpretacji i wykładni dokonywanej przez samego Operatora . Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 45 Okres trwani a naruszenia [131] Prezes Urzędu wziął również pod uwagę okres stosowania niedozwolonych postanowień umownych. Datę początkową stanowi tu taj dzień 17 kwietnia 2016 r. natomiast przedmiotowe p ostanowienie było stosowane także w kolejnych wzorcach , w tym w Regulaminie , w w e rsji obowiązując ej od 21 grudnia 2020r . , wobec czego okres stosowania przedmiotowego postanowienia , wynoszący ponad 4 lat a, uznać należy za długotrwały. [132] Pomimo dokonanej przez JPK zmiany brzmienia postanowienia nie z ostało ono całkowicie wyel iminowane. Modyfikacja polegała na dodani u treści, przewidującej możliwość zastosowania sankcji [ograniczeni a lub wyłączeni a dostępu do wybranych Usług] dopiero po uprzednim pisemnym wezwaniu konsumenta do zaniechania naruszeń. Działania Przedsiębiorcy w tym zakresie uznano za spójne z pierwotnie zajmowanym stanowiskiem co do celowości wprowadzenia postanowienia objętego pkt I.1 sentenc ji wyłącznie w celu zagwarantowania prawidłowego korzystania z usług przez konsumentów i możności reagowania na działania zagrażające bezpieczeństwu i niezakłóconemu korzystaniu z infrastruktury przez pozostałych użytkowników. Element zaskoczenia oraz niew iedzy po stronie konsumenta co do ewentualnego naruszenia w przypadku skorzystania przez JPK z sankcji ograniczenia lub wyłączenia usługi, Przedsiębiorca starał się wyeliminować poprzez wprowadzenie mechanizmu uprzedniego jednoznacznego informowania konsum enta o zauważonych nieprawidłowościach w korzystaniu z usług, bądź naruszenia postanowień Regulaminu lub Umowy, zakreślając 7 - dniowy termin na ich zaprzestanie. Niemniej jednak podkreślenia wymaga, że na profesjonalnych uczestnikach rynku spoczywa obowiąze k dochowania należytej staranności przy ocenie zgodności z obowiązującymi przepisami prawa działań podmiotów , w tym prawidłowości postanowień formułowanych we wzorach umownych. Stopień oraz skutki rynkowe naruszenia przepisów uokk, z uwzględnieniem okoli czności dotyczących natury naruszenia oraz działalności przedsiębiorcy, która stanowiła przedmiot naruszenia . [133] W ocenie Prezesa Urzędu stosowanie przez JPK zakwestionowanych postanowień stanowi istotne naruszenie przepisów uokk . Zgodnie z art. 111 uokk sto pień naruszenia Prezes Urzędu ocenia biorąc pod uwagę okoliczności dotyczące natury naruszenia i działalności przedsiębiorcy, która stanowiła przedmiot naruszenia. Przedsiębiorca świadczy usługi telekomunikacyjne , a stosowane przez ni ego postanowieni a uder za ją w konsumentów jako słabszych uczestników obrotu. Zdaniem Prezesa Urzędu również skutki rynkowe wszystkich omawian ych narusze ń mają szeroki zakres, bowiem kwestionowane postanowieni a miał y zastosowanie do wszystkich konsumentów, którzy zawarli umowę z JPK . Wagę postanowie ń należy określić jako znaczną ze względu na fakt, że wywołuje konsekwencje w sferze ekonomicznych interesów konsumentów, odnosząc się do istotnych cech związanych ze świadczeniem usług telekomunikacyjnych, jak m.in. niezakłóconego dost ępu do nich w zakresie deklarowanym w Umowie, bez stosowania ze strony Przedsiębiorcy sankcji w postaci ich zawężania, ograniczenia lub wyłączenia, na podstawie przesłanek podlegających jednostronnej interpretacji ze strony JPK. Istotą zachowania Przedsięb iorcy jest bowiem działanie polegające na wykorzystaniu silniejszej pozycji , działającego jako profesjonalny podmiot na rynku świadczenia usług telekomunikacyjnych, poprzez stosowanie we wzorcach umów niedozwolonych postanowień umownych oraz w konsekwencji wprowadzenie daleko idącej dysproporcji praw i obowiązków na niekorzyść konsumentów. Stopień naruszenia przez Przedsiębiorcę przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów należy zatem zakwalifikować jako znaczny . Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 46 Wyliczenie kwoty bazowej kary [134] W oparciu o obrót osiągnięty przez Przedsiębiorcę w 202 2 r., ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń, którą określono na poziomie [xxx] % obrotu, czyli na poziomie 8 178,06 zł . Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, cz y w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Okoliczności łagodzące i obciążające [135] W przypadku przedmiotow e go postanowienia należało stwierdzić brak wystąpienia okoliczności łagodzących. Wska zaną okoliczność dokonanej przez Przedsiębiorcę modyfikacji pierwotnego brzmienia klauzuli, w ocenie Prezesa Urzędu nie sposób bowiem zakwalifikować ani jako dobrowolne usunięcie skutków naruszenia, czy też jako zaniechanie stosowania zakazanej praktyki pr zed wszczęciem postępowania lub niezwłocznie po jego wszczęciu, czy też jako podjęcie przez JPK z własnej inicjatywy działań w celu zaprzestania naruszenia lub usunięcia jego skutków. Przedsiębiorca nie tylko nie zrezygnował ze stosowania samego postanowie nia, wyłącznie je rozbudow ując, lecz również nie poczynił jakichkolwiek starań celem usunięcia trwających skutków naruszeń . Umyślność naruszenia [136] Jak wskazano w uzasadnienia niniejszej d ecyzji, działanie Przedsiębiorcy w postaci stosowania, w tym również następczo w formie zmodyfikowanej (rozbudowanej) kwestionowanej klauzuli, należy uznać za umyślne naruszenia zakazu z art.23a uokk . Prezes Urzędu uznał, że ta okoliczność obciążająca uzasadnia podwyższenie kwoty bazowej o [xxx] %. Prezes Urzędu nie zident yfikował innych okoliczności łagodzących, ani okoliczności obciążających. Obliczenie kar y [137] Powyższe kalkulacje uzasadniają zatem finalne podwyższenie kwoty bazowej o [xxx] % . Po zaokrągleniu do pełnych zł daje to karę pieniężną z tytułu stosowania klauzul i zakwestionowan ej w pkt I.1. sentencji d ecyzji w wysokości 12.267 zł (po zaokrągleniu do pełnych złotych), co stanowi [xxx] % obrotu JPK. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyższa kary w maksymalnej wysokości, jaka został a przewidziana w art. 106 ust. 1 pkt 3a uokk . Sytuacja taka nie ma jednak w niniejszym przypadku miejsca. Wob e c powyższego orzeczono, jak w punkcie II.1. sentencji d ecyzji. Ad II . 2 [138] Prezes Urzędu uznał, iż w okolicznościach niniejszej sprawy istnieją po dstawy do nałożenia na Przedsiębiorcę kary pieniężnej z tytułu stosowania postanowienia z pkt I.2 sentencji d ecyzji. Przedmiotowym postanowieniem JPK zastrzegł sobie bowiem nie tylko uprawnienie do, w istocie uznaniowej, modyfikacji zakresu świadczonej usł ugi telekomunikacyjnej (w tym przypadku z usługi Internetowej Telefonii Cyfrowej – dalej: „ ITC ” ) , poprzez jej ograniczenie lub zawieszenie, od wołując się do niejednoznacznych Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 47 przesłanek, podobnie jak w przypadku klauzuli przywołanej w pkt I.1 sentencji d ec yzji, odnoszących się do kwestii nieprzestrzegania przez konsumenta Regulaminu lub Umowy czy nieprawidłowego korzystania z (§9 lit. b) ii) Regulaminu v.1), lecz również, w kolejnych jednostkach redakcyjnych postanowienia, jak odnosząc ych się do przesłanek związanych z ewentualnymi zaległościami w płatnościach, wskazując, iż już samo istnienie uzasadnionej obawy na tym gruncie , materializującej się, zgodnie z przykładem wskazanym w klauzuli, chociażby w przypadku przekroczenia określonego Limitu wartości poł ączeń, co uprawnia Przedsiębiorcę do zastosowania tychże sankcji (§9 lit. b) iii) Regulaminu v.1). Przywrócenie świadczenia usług ITC JPK uzależnia od uprzedniego uiszczenia przez abonenta należności wraz z odsetkami, bądź zaprzestaniu działań stanowiących , w ocenie Przedsiębiorcy, podstawę zastosowania sankcji, przy czym nawet w takim wypadku, konsument zobowiązany jest do uiszczenia opłaty określonej w Cenniku (§9 lit. c) Regulaminu v.1). [139] W przeciwieństwie do klauzuli wskazanej w pkt I.1. sentencji ninie jszej d ecyzji, przedmiotowe postanowienie w kolejnych wersjach wzorca Regulaminu stosowanego przez Przedsiębiorcę – mimo jednoznacznie negatywnego wobec jego treści stanowiska Prezesa Urzędu – zostało zachowane w niezmienionym brzmieniu, wyłącznie nadając inny numer jednostki redakcyjnej (z §9 na §10) bez jakichkolwiek modyfikacji, czy rozbudowania o fragmenty chociażby doprecyzowujące wykładnię przesłanek uprawniających JPK do ograniczenia czy zawieszenia świadczenia usługi ITC . Okoliczności naruszenia przepisów ustawy [140] Zakwestionowane przez Prezesa Urzędu działanie Przedsiębiorcy polegało na stosowaniu we wzorcach umów wykorzystywanych przy zawieraniu umów z konsumentami postanowień uprawniających do modyfikacji dostępu przez konsumenta do usług teleko munikacyjnych (ITC) , wynikających z zawartej umowy (włącznie z całkowitym pozbawieniem dostępu), zależnych wyłącznie od przesłanek podlegających jednostronnej interpretacji i wykładni dokonywanej przez samego JP K. Okres trwania naruszenia [141] Prezes Urzędu wziął również pod uwagę okres stosowania niedozwolonych postanowień umownych. Datę początkową stanowi tutaj dzień 17 kwietnia 2016 r. natomiast przedmiotowe postanowienie było st o sowane także w kolejnych wzorcach, w tym w Regulaminie, w wersji obowiązując ej od 21 grudnia 2020 r ., wobec czego okres stosowania przedmiotowego postanowienia , wynoszący ponad 4 lata, uznać należy za okres długotrwały. Stopień oraz skutki rynkowe naruszenia przepisów uokk, z uwzględnieniem okoliczności dotyczących natury narusz enia oraz działalności przedsiębiorcy, która stanowiła przedmiot naruszenia [142] W ocenie Prezesa Urzędu stosowanie przez JPK zakwestionowan ego postanowie nia stanowi istotne naruszenie przepisów uokk . Zgodnie z art. 111 uokk stopień naruszenia Prezes Urzędu oc enia biorąc pod uwagę okoliczności dotyczące natury naruszenia i działalności przedsiębiorcy, która stanowiła przedmiot naruszenia. Przedsiębiorca świadczy usługi telekomunikacyjne, a stosowane przez niego postanowienia uderzają w konsumentów jako słabszyc h uczestników obrotu. Zdaniem Prezesa Urzędu również skutki rynkowe wszystkich omawianych naruszeń mają szeroki zakres, bowiem kwestionowane postanowienia miały zastosowanie do wszystkich konsumentów, którzy zawarli umowę z JPK. Wagę postanowień należy okr eślić jako znaczną ze względu na fakt, że wywołuje konsekwencje w sferze Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 48 ekonomicznych, jak i pozaekonomicznych interesów konsumentów, odnosząc się do istotnych cech związanych ze świadczeniem usług telekomunikacyjnych, jak m.in. niezakłóconego dostępu do nich w zakresie deklarowanym w Umowie, bez stosowania ze strony Przedsiębiorcy sankcji w postaci ich zawężania, ograniczenia lub wyłączenia, na podstawie przesłanek podlegających jednostronnej interpretacji ze strony JPK. Istotą zachowania Przedsiębiorcy j est bowiem działanie polegające na wykorzystaniu silniejszej pozycji, działającego jako profesjonalny podmiot na rynku świadczenia usług telekomunikacyjnych, poprzez stosowanie we wzorcach umów niedozwolonych postanowień umownych oraz w konsekwencji wprowa dzenie daleko idącej dysproporcji praw i obowiązków na niekorzyść konsumentów. Stopień naruszenia przez Przedsiębiorcę przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów należy zatem zakwalifikować jako istotny. Wyliczenie kwoty bazowej kary [143] W oparciu o obrót osiągnięty przez Przedsiębiorcę w 202 2 r., ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń, którą określono na poziomie [xxx] % obrotu, czyli na poziomie 16 356,12 zł. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w n iniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Okoliczności łagodzące i obciążające [144] W przypadku przedmiotowego postanowienia należało stwierdzić brak wystąpienia jakichkolwiek okoliczności łagodząc ych. Mimo znanych zastrzeżeń Prezesa Urzędu wobec jego treści, Przedsiębiorca nie tylko nie zrezygnował ze stosowania samego postanowienia, przenosząc je do kolejnych wersji stosowanych wzorców umownych Regulaminu, w tożsamym brzmieniu , lecz również nie po czynił jakichkolwiek starań celem usunięcia trwających skutków naruszeń. Umyślność naruszenia [145] D ziałanie Przedsiębiorcy w postaci stosowania klauzuli , należy uznać za umyślne naruszenia zakazu z art.23a uokk . Prezes Urzędu uznał, że ta okoliczność obcią żająca uzasadnia podwyższenie kwoty bazowej o [xxx] %. Prezes Urzędu nie zidentyfikował innych okoliczności łagodzących, ani okoliczności obciążających. Obliczenie kary [146] Powyższe kalkulacje uzasadniają zatem finalne podwyższenie kwoty bazowej o [xxx] %, tj. na poziomie 2 4 534 , 18 zł. Po zaokrągleniu do pełnych zł daje to karę pieniężną z tytułu stosowania klauzuli zakwestionowanej w pkt I. 2 . sentencji d ecyzji w wysokości 2 4 534 zł (po zaokrągleniu do pełnych złotych), co stanowi [xxx] % obrotu JPK oraz [xxx] % maksymalnego wymiaru kary. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyższa kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w art. 106 ust. 1 pkt 3a uokk. Sytuacja taka nie ma jednak w niniejszym przypadku miejsca. Wo bec powyższego orzeczono, jak w punkcie II. 2 . sentencji d ecyzji . Ad II.3 Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 49 [147] Prezes Urzędu uznał, iż w okolicznościach niniejszej sprawy istnieją podstawy do nałożenia na Przedsiębiorcę kary pieniężnej z tytułu stosowania postanowienia z pkt I.3 sentencji d e cyzji. Przedmiotowym postanowieniem JPK zastrzegł sobie bowiem uprawnienie do zastosowania względem konsumenta środków zapobiegawczych w przypadku powstania opóźnienia w płatnościach, obejmujące m.in. odpłatnym monitoringiem płatności oraz pisemnym ponagle niem. Okoliczności naruszenia przepisów ustawy [148] Zakwestionowane przez Prezesa Urzędu działanie Przedsiębiorcy polegało na stosowaniu we wzorcach umów wykorzystywanych przy zawieraniu umów z konsumentami postanowień uprawniających JPK do pobierania dodatk owych opłat, związanych z nieterminowym regulowaniem należności, których wysokość nie została określona, a także zobowiązania konsumentów do uiszczenia opłaty mimo braku świadczenia usługi przez Przedsiębiorcę, z powodu jej zawieszenia z uwagi na nieuregul owane płatności. Okres trwania naruszenia [149] Prezes Urzędu wziął również pod uwagę okres stosowania niedozwolonych postanowień umownych. Datę początkową stanowi tutaj dzień 17 kwietnia 2016 r. natomiast przedmiotowe postanowienie było st o sowane także w kol ejnych wzorcach, w tym w Regulaminie, w wersji obowiązującej od 21 grudnia 2020r ., wobec czego okres stosowania przedmiotowego postanowienia , wynoszący ponad 4 lata, uznać należy za długotrwały. [150] Pomimo dokonanej przez JPK modyfikacji brzmienia postanowie nia względem pierwotnej wersji wzorca Regulaminu z 01 lutego 2014r. nie zostało ono całkowicie wyeliminowane. Przedsiębiorca do dotychczas wykorzystywanego brzmienia klauzuli dodał treś ć , przewidując ą możliwość po stronie JPK, a nie kategorycznie stwierdze nie o zastosowaniu, środków w postaci umieszczenia w oknie przeglądarki internetowej a bonenta informacji o powstaniu zaległości płatniczej wraz z prośbą o wyjaśnienie, wskazując w postanowieniu, iż informacja ta, po potwierdzeniu jej odczytania umożliwia d alsze swobodne korzystanie z Usług zgodnie z umową. Kolejny przewidziany również w pierwotnej wersji postanowienia środek w postaci odpłatnego (zgodnie ze stawkami z aktualnego Cennika) monitoringu płatności, został zmodyfikowany przez JPK jako możliwy do zastosowania, nie zaś kategorycznie wykonywany, dopiero po ziszczeniu się przesłanki w postaci bezskutecznego upływu 5 dni od umieszczenia informacji w oknie przeglądarki internetowej o powstaniu zaległości. Podobnie w przypadku kierowania przez JPK pisemn ego, odpłatnego, ponaglenia w przypadku opóźnienia po stronie konsumenta wynoszącego 20 dni kalendarzowych, Przedsiębiorca wskazuje na możliwość, nie zaś bezwzględn e korzystanie z tegoż środka. JPK jednocześnie całkowicie zrezygnował z dotychczasowego podp unktu (§5 lit. b) iv) Regulaminu v.1 ) przewidującego obowiązek ponoszenia pełnej opłaty abonamentowej za okres, kiedy był odłączony od usług, z powodów płatności. [151] Reasumując, p omimo wprowadzonych przez JPK, wyżej wskazanych modyfikacji pierwotnego brzmie nia klauzul, decyzja co do skorzystania przez Przedsiębiorcę z przewidzianych w postanowieniu środków jest całkowicie zależna wyłącznie od niego samego. Przewidziano co prawda konieczność uprzedniego wystąpienia określonych, obiektywnych przesłanek , w tym umożliwienia zajęcia stanowiska przez konsumenta, niemniej jednak przedmiotowe nie przekreśla samej możliwości stosowania przez JPK przewidzianych narzędzi w ramach windykacji miękkiej. Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 50 Stopień oraz skutki rynkowe naruszenia przepisów uokk, z uwzględnien iem okoliczności dotyczących natury naruszenia oraz działalności przedsiębiorcy, która stanowiła przedmiot naruszenia [152] W ocenie Prezesa Urzędu stosowanie przez JPK zakwestionowanych postanowień stanowi istotne naruszenie przepisów uokk . Zgodnie z art. 111 uokk stopień naruszenia Prezes Urzędu ocenia biorąc pod uwagę okoliczności dotyczące natury naruszenia i działalności przedsiębiorcy, która stanowiła przedmiot naruszenia. Przedsiębiorca świadczy usługi telekomunikacyjne, a stosowane przez niego postanowie nia uderzają w konsumentów jako słabszych uczestników obrotu. Zdaniem Prezesa Urzędu również skutki rynkowe wszystkich omawianych naruszeń mają szeroki zakres, bowiem kwestionowane postanowienia miały zastosowanie do wszystkich konsumentów, którzy zawarli umowę z JPK. Wagę postanowień należy określić jako średnią, ze względu że wywołuje konsekwencje przede wszystkim w sferze ekonomicznych interesów konsumentów, odnosząc się nie do istotnych cech związanych ze świadczeniem usług telekomunikacyjnych, lecz będ ących ich pochodną, tj. obejmującą konsekwencje umowne braku terminowego uiszczania przewidzianych w umowie opłat. Należy wskazać, iż Przedsiębiorca, pomimo pozostawienia samego postanowienia we wzorcu Regulaminu, mimo wszystko dokonał jego rozbudowy poprz ez sformułowanie uprzednich przesłanek jakie muszą wystąpić, aby mógł skorzystać z przewidzianych środków z zakresu windykacji miękkiej ( bezskuteczny upływ 5 dni od umieszczenia komunikatu z informacją o powstaniu zaległości płatniczej z prośbą o wyjaśnien ie), umożliwiając tym samym konsumentom uprzednie zajęcie stanowiska (w formie telefonicznej, mailowo, pisemnie lub bezpośrednio w Biurze Obsługi Klientów) . Stopień naruszenia przez Przedsiębiorcę przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów należ y zatem zakwalifikować jako średni . Wyliczenie kwoty bazowej kary [153] W oparciu o obrót osiągnięty przez Przedsiębiorcę w 202 2 r., ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń, którą , podobnie jak w przypadku postanowienia z pkt I.1. s entencji d ecyzji, określono na poziomie [xxx] % obrotu, czyli na poziomie 8 178,06 zł . Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Okoli czności łagodzące i obciążające [154] W przypadku przedmiotowego postanowienia należało stwierdzić brak wystąpienia okoliczności łagodzących. Wskazaną okoliczność dokonanej przez Przedsiębiorcę modyfikacji pierwotnego brzmienia klauzuli, w ocenie Prezesa Urzędu , nie sposób bowiem zakwalifikować ani jako dobrowolne usunięcie skutków naruszenia, czy też jako zaniechanie stosowania zakazanej praktyki przed wszczęciem postępowania lub niezwłocznie po jego wszczęciu, czy też jako podjęcie przez JPK z własnej inicjaty wy działań w celu zaprzestania naruszenia lub usunięcia jego skutków. Przedsiębiorca nie tylko nie zrezygnował ze stosowania samego postanowienia, wyłącznie je rozbudowując, lecz również nie poczynił jakichkolwiek starań celem usunięcia trwających skutków naruszeń. Wymaga podkreślenia, iż ustawodawca w art.111 ust.3 pkt 1 lit. a - c uokk posłużył się terminami: usunięcia skutków naruszania, zaniechania stosowania, zaprzestania naruszenia lub usunięcia jego skutków, co implikowałoby konieczność pełnego, całko witego wyeliminowania przez Przedsiębiorcę skutków swojego naruszenia (ewentualnie, jak wskazano w art.111 ust.3 pkt 1 lit. c , podkreślenie Prezesa Urzędu , po d jęcie z własnej inicjatywy działań w celu zaprzestani a naruszenia lub usunięcia jego Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 51 skutków ) , ni e zaś wyłącznie częściowych działań w tym zakresie. Wobec powyższego należało stwierdzić, iż w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z okoliczności łagodzących. Umyślność naruszenia [155] W ocenie Prezesa Urzędu , działanie Przedsiębiorcy w postaci stosowa nia, w tym również następczo w formie zmodyfikowanej (rozbudowanej) kwestionowanej klauzuli, należy uznać za umyślne naruszenia zakazu z art.23a uokk . Prezes Urzędu uznał, że ta okoliczność obciążająca uzasadnia podwyższenie kwoty bazowej o [xxx] %. Prezes Urzędu nie zidentyfikował innych okoliczności łagodzących, ani okoliczności obciążających. Obliczenie kary [156] Powyższe kalkulacje uzasadniają zatem finalne podwyższenie kwoty bazowej o [xxx] %. Po zaokrągleniu do pełnych zł daje to karę pieniężną z tytułu s tosowania klauzuli zakwestionowanej w pkt I. 3 . sentencji d ecyzji w wysokości 12.267 zł (po zaokrągleniu do pełnych złotych), co stanowi [xxx] % obrotu JPK. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyższa kary w maksymalnej wys okości, jaka została przewidziana w art. 106 ust. 1 pkt 3a uokk. Sytuacja taka nie ma jednak w niniejszym przypadku miejsca. Wobec powyższego orzeczono, jak w punkcie II. 3 . sentencji d ecyzji. Ad II.4 [157] Prezes Urzędu uznał, iż w okolicznościach niniejszej sprawy istnieją podstawy do nałożenia na Przedsiębiorcę kary pieniężnej z tytułu stosowania postanowienia z pkt I.4 sentencji d ecyzji. Przedmiotowym postanowieniem JPK zastrzegło sobie bowiem uprawnienie do naliczania względem konsumentów opłaty za nieprz estrzeganie Regulaminu oraz innych obowiązujących przepisów. Okoliczności naruszenia przepisów ustawy [158] Zakwestionowane przez Prezesa Urzędu działanie Przedsiębiorcy polegało na stosowaniu we wzorcach umów wykorzystywanych przy zawieraniu umów z konsument ami postanowienia uprawniająceg o JPK do pobierania dodatkowych opłat, w kwocie 50,00 zł za nieprzestrzeganie Regulaminu oraz innych obowiązujących przepisów. Postanowienie stwarzało JPK możliwość naliczania stałej opłaty niezależnie od zakresu i skali „nie przestrzegania” Regulaminu lub „innych przepisów”, bliżej nieokreślonych, według zasad narzuconych i jednostronnie interpretowanych przez samego Przedsiębiorcę. Sformułowanie „ inne obowiązujące przepisy ” może być interpretowane w sposób bardzo szeroki, zna jdując zastosowanie do wszelkich, bliżej nieokreślonych regulacji prawnych, niezwiązanych bezpośrednio z charakterem i przedmiotem świadczonych usług. W konsekwencji, na podstawie analizowanej klauzuli, naruszenie przez konsumenta jakiegokolwiek „obowiązuj ącego przepisu” mogłoby na jej podstawie, prowadzić do naliczenia opłaty w wysokości 50 zł, podlegając wyłącznie wykładni i interpretacji samego Przedsiębiorcy. [159] W ramach wprowadzenia nowej wersji wzorca Cennika usług JPK z 2018r. (Cennik v.2) , Przedsiębi orca całkowicie zrezygnował ze stosowania analizowanego postanowienia. Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 52 Okres trwania naruszenia [160] Prezes Urzędu wziął również pod uwagę okres stosowania niedozwolonych postanowień umownych. Datę początkową stanowi tutaj dzień 17 kwietnia 2016 r. natomiast Przedsiębiorca zrezygnował z jego stosowania w ramach wprowadzenia wersji Cennika z 2018r., obowiązującego od 20 lipca 2018r. , wobec czego okresu stosowania analizowanego postanowienia, wynoszący ponad 2 lata, należy uznać za średni. Stopień oraz skutki rynkowe naruszenia przepisów uokk, z uwzględnieniem okoliczności dotyczących natury naruszenia oraz działalności przedsiębiorcy, która stanowiła przedmiot naruszenia [161] W ocenie Prezesa Urzędu stosowanie przez JPK zakwestionowan ego postanowie nia stanowi isto tne naruszenie przepisów uokk . Zgodnie z art. 111 uokk stopień naruszenia Prezes Urzędu ocenia biorąc pod uwagę okoliczności dotyczące natury naruszenia i działalności przedsiębiorcy, która stanowiła przedmiot naruszenia. Przedsiębiorca świadczy usługi tel ekomunikacyjne, a stosowane przez niego postanowienia uderzają w konsumentów jako słabszych uczestników obrotu. Zdaniem Prezesa Urzędu również skutki rynkowe wszystkich omawianych naruszeń mają szeroki zakres, bowiem kwestionowane postanowienia miały zasto sowanie do wszystkich konsumentów, którzy zawarli umowę z JPK. Wagę postanowień należy określić jako znaczną , bowiem wywołuje konsekwencje co prawda przede wszystkim w sferze ekonomicznych interesów konsumentów, poprzez możliwość naliczania dodatkowych opł at (w kwocie 50,00 zł), niemniej jednak odnosząc się do niedookreślonych i niesprecyzowanych przesłanek nieprzestrzegania Regulaminu oraz innych obowiązujących przepisów. Sposób sformułowania przez JPK postanowienia pozostawiał mu całkowitą swobodę interpr etacyjną co do okoliczności uzasadniających zastosowanie przewidzianej opłaty. Stopień naruszenia przez Przedsiębiorcę przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów należy zatem zakwalifikować jako znaczny . Wyliczenie kwoty bazowej kary [162] W oparciu o obrót osiągnięty przez Przedsiębiorcę w 202 2 r., ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń, którą określono na poziomie [xxx] % obrotu, czyli na poziomie 4 906 , 8 4 zł. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Okoliczności łagodzące i obciążające [163] W przypadku przedmiotowego postanowienia należało stwierdzić wystąpieni e okoliczności łagodząc ej z art. 111 ust. 3 pkt 1 lit. b tj. zaniechanie stosowania zakazanej praktyki przed wszczęciem postępowania lub niezwłocznie po jego wszczęciu . Wobec wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie na podstawie art. 49 ust.1 uokk Postanowieniem z dnia 13 września 2018r. , bior ąc pod uwagę wyeliminowanie dotychczasowej klauzuli w wersji wzorca Cennika usług JPK obowiązującego od 20 lipca 2018r., należy uznać za zaniechanie stosowania przez JPK analizowanego postanowienia jeszcze przed wszczęciem postępowania. Prezes Urzędu uznał , że ta okoliczność łagodząca uzasadnia obniżenie kwoty bazowej o [xxx] %. Umyślność naruszenia Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 53 [164] Zdaniem Prezesa Urzędu działanie Przedsiębiorcy w postaci pierwotnego stosowania, w tym również następczo zrezygnowanie ze stosowania analizowanej klauzuli , należy uznać za umyślne naruszenia zakazu z art.23a uokk . Prezes Urzędu uznał, że ta okoliczność obciążająca uzasadnia podwyższenie kwoty bazowej o [xxx] %. Prezes Urzędu nie zidentyfikował innych okoliczności łagodzących, ani okoliczności obciążających. Obliczenie kary [165] Powyższe kalkulacje , po uwzględnianiu okoliczności łagodzących i obciążających, uzasadniają zatem finalne podwyższenie kwoty bazowej o [xxx] %. Po zaokrągleniu do pełnych zł daje to karę pieniężną z tytułu stosowania klauzuli zakwestionow anej w pkt I. 4 . sentencji d ecyzji w wysokości 6.379 zł (po zaokrągleniu do pełnych złotych), co stanowi [xxx] % obrotu JPK. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyższa kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidzian a w art. 106 ust. 1 pkt 3a uokk. Sytuacja taka nie ma jednak w niniejszym przypadku miejsca. Wobec powyższego orzeczono, jak w punkcie II. 4 . sentencji d ecyzji. Ad II.5 [166] Prezes Urzędu uznał, iż w okolicznościach niniejszej sprawy istnieją podstawy do nał ożenia na Przedsiębiorcę kary pieniężnej z tytułu stosowania postanowienia z pkt I. 5 sentencji d ecyzji. Przedmiotowym postanowieniem JPK zastrzegło sobie bowiem uprawnienie do nakładania na konsumentów kar y umown ej , w przypadku zawieszenia przez Przedsięb iorcę , z winy abonenta, usługi telekomunikacyjnej , w wysokości 1/30 abonamentu pomnożonej przez ilość dni zawieszenia usługi (§3 lit. c) Ogólnych Warunków Umowy) oraz zamieszczając klauzulę stwierdzającą zapoznanie się z treścią i akceptację przez konsumen ta wcześniej otrzymaną ofertę Regulaminu, Cennika oraz Regulaminu Promocji (jeśli korzysta); (…) (§3 lit. d) OWU) , a także oświadczenie, iż został poinformowany o prawie odstąpienia od Umowy (…) . (§3 lit. e) OWU) . Okoliczności naruszenia przepisów ustawy [167] Zakwestionowane przez Prezesa Urzędu działanie Przedsiębiorcy polegało na stosowaniu we wzorcach umów wykorzystywanych przy zawieraniu umów z konsumentami postanowienia uprawniając ego JPK do obciążania konsumentów karą umowną , przewidzianą w przypadkach g dy Przedsiębiorca zawiesił świadczenie usługi z winy konsumenta, przez cały okres trwania tego zawieszenia, w wymiarze iloczynu 1/30 abonamentu i ilości dni trwania zawieszenia. ((§3 lit. c) OWU) W pozostałych podpunktach analizowanej klauzuli JPK zawarł p ostanowienia stanowiące oświadczenia konsumenta, powodujące, iż konsument zawierając określoną umowę, godzi się automatycznie również na uregulowania przewidziane w stosowanych przez Przedsiębiorcę wzorcach umownych: Regulaminie, Cenniku oraz Regulaminie P romocji , w tym również z postanowieniami niedozwolonymi, stwierdzonymi w sentencji niniejszej d ecyzji. Charakter oświadczenia konsumenta co do zapoznania się i zaakceptowania treści tychże wzorców, a także wystąpienia okoliczności poinformowania przez JPK o prawie odstąpienia od Umowy, następuje niejako automatycznie, z momentem z a warcia umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych, niezależnie od tego, czy Przedsiębiorca w rzeczywistości wypełnił obowiązki, o których mowa w postanowieniu oraz czy jest to zgodne z wolą konsumenta. Treść sformułowanej klauzuli narzuca konsumentom obowiązek potwierdzenia oznaczonych Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 54 okoliczności oraz wyrażenia zgody w treści dokumentu jakim jest jednostronnie przygotowany przez przedsiębiorcę wzorzec umowy. [168] W ramach wprowadz enia nowej wersji wzorca Ogólnych warunków Umowy z 2018r. ( OWU v.2) Przedsiębiorca całkowicie zrezygnował ze stosowania klauzuli przewidujące j karę umowną ponoszoną za okres zawieszenia usługi, „z jego winy”, pozostawiając postanowienia w przedmiocie oświa dczeń, co do zasady bez zmian, uaktualniając wyłącznie podstawę prawną uprawnienia w zakresie odstąpienia od Umowy, wskazując na przysługujący 14 - dniowy termin, wynikający z ustawy z dnia 30 maja 2014r. o prawach konsumenta. Okres trwania naruszenia [169] Pre zes Urzędu wziął również pod uwagę okres stosowania niedozwolonych postanowień umownych. Datę początkową stanowi tutaj dzień 17 kwietnia 2016 r. Natomiast przedmiotowe postanowienie było stosowane także w kolejnych wersjach wzorca , w tym w Regulaminie w we rsji z 2018 r. , w którym zrezygnowano z kary umownej oraz w wersj i obowiązując ej od 21 grudnia 2020 r., w której powtórzono przedmiotowe postanowieni e, bez zmian wobec wersji wzorca z 2018 r. (§ 3 lit. c ) , d ) ) . [170] Wobec powyższych, przyjmując za początek okr esu stosowania analizowanego postanowienia datę 17 kwietnia 2016 r., w przypadku klauzuli odnoszącej się do możliwości nałożenia kary umownej, okres ten, wynoszący ponad 2 lat, należy uznać za średni , lecz co do części postanowienia odnoszącego się do oświ adczenia konsumentów o zapoznaniu się z treścią i akceptacją otrzymanych uprzednio wzorców umownych oraz faktem poinformowania o prawie odstąpienia od Umowy , okres ten, wynoszący ponad 4 lat a , należy uznać za długotrwały. Stopień oraz skutki rynkowe nar uszenia przepisów uokk, z uwzględnieniem okoliczności dotyczących natury naruszenia oraz działalności przedsiębiorcy, która stanowiła przedmiot naruszenia [171] W ocenie Prezesa Urzędu stosowanie przez JPK zakwestionowanego postanowienia stanowi istotne narusze nie przepisów uokk . Zgodnie z art. 111 uokk stopień naruszenia Prezes Urzędu ocenia biorąc pod uwagę okoliczności dotyczące natury naruszenia i działalności przedsiębiorcy, która stanowiła przedmiot naruszenia. Przedsiębiorca świadczy usługi telekomunikacy jne, a stosowane przez niego postanowienia uderzają w konsumentów jako słabszych uczestników obrotu. Zdaniem Prezesa Urzędu również skutki rynkowe wszystkich omawianych naruszeń mają szeroki zakres, bowiem kwestionowane postanowienia miały zastosowanie do wszystkich konsumentów, którzy zawarli umowę z JPK. Wagę postanowień należy określić jako znaczną, w szczególności co do klauzuli przewidującej karę umowną, ze względu że wywołuje konsekwencje przede wszystkim w sferze ekonomicznych interesów konsumentów, odnosząc się nie do istotnych cech związanych ze świadczeniem usług telekomunikacyjnych, lecz będących ich pochodną, tj. obejmującą odgórną akceptację i przyjęcie ze strony konsumentów treści warunków, uprzednio otrzymanych wzorców umownych , a także ewentu alnego dochodzenia roszczeń z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Zastrzeżenie przez JPK na własną rzecz korzyści finansowych w postaci kary umownej należne za zawieszenie usługi, kiedy to przedsiębiorca nie wykonuje umowy, narusz a zasadę uczciwości w określaniu praw i obowiązków stron. Ponadto, zawarcie w postanowieniu wzorca umowy oświadczenia konsumenta dotyczącego spełnienia obowiązków przedsiębiorcy względem konsumenta, niezależnie od faktycznego ich wykonania wskazuje na rażą ce naruszenie interesów Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 55 konsumentów. Działanie takie może ograniczać prawo konsumenta do dochodzenia roszczeń z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, gdyż konsument podpisując umowę oświadcza, iż przedsiębiorca przedstawił mu wymien ione w postanowieniu dokumenty oraz należycie poinformował o prawie odstąpienia od umowy. Stopień naruszenia przez Przedsiębiorcę przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów należy zatem zakwalifikować jako znaczny. Wyliczenie kwoty bazowej kar y [172] W oparciu o obrót osiągnięty przez Przedsiębiorcę w 202 2 r., ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń, którą określono na poziomie [xxx] % obrotu, czyli na poziomie 8 178,06 zł. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do anali zy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Okoliczności łagodzące i obciążające [173] Odnosząc się do klauzuli przewidującej obciążanie konsumentów karą umowną należało stwierdzić wystąpie nie okoliczności łagodzącej z art.111 ust. 3 pkt 1 lit. b tj. zaniechanie stosowania zakazanej praktyki przed wszczęciem postępowania lub niezwłocznie po jego wszczęciu . Wobec wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie na podstawie art. 49 ust.1 uokk Post anowieniem z dnia 13 września 2018r., biorąc pod uwagę wyeliminowanie dotychczasowej tejże klauzuli w wersji wzorca OWU wprowadzonego w 2018r., należy uznać za zaniechanie stosowania przez JPK analizowanego postanowienia jeszcze przed wszczęciem postępowan ia. W przedmiocie klauzuli dotyczącej oświadczenia konsumenta o zapoznaniu się z treścią i akceptacją wzorców umownych ( Regulamin, Cennik oraz Regulamin Promocji) oraz odgórnym oświadczeniem co do okoliczności poinformowania przez JPK o prawie odstąpienia od Umowy, Przedsiębiorca zamieścił ją w kolejnych wzorcach stosowanych wzorców OWU. [174] Prezes Urzędu uznał, mając na uwadze całkowitą rezygnację przez Przedsiębiorcę wyłącznie z klauzuli przewidującej karę umowną, uznanie tego jako okolicznoś ci łagodząc ej u zasadnia jącej obniżenie kwoty bazowej o [xxx] %. Umyślność naruszenia [175] D ziałanie Przedsiębiorcy w postaci pierwotnego stosowania, w tym również następczo zrezygnowanie ze stosowania analizowanej klauzuli, należy uznać za umyślne naruszenia zakazu z art.23 a uokk . Prezes Urzędu uznał, że ta okoliczność obciążająca uzasadnia podwyższenie kwoty bazowej o [xxx] %. Prezes Urzędu nie zidentyfikował innych okoliczności łagodzących, ani okoliczności obciążających. Obliczenie kary [176] Powyższe kalkulacje uzasadniają z atem brak modyfikacji pierwotnej kwoty bazowej , wobec obniżenia, a następnie podwyższenia kwoty bazowej o tę samą wartość a więc [xxx] %, a zatem wzajemnym zniesieniem się przesłanek okoliczności łagodzących z obciążającymi i ustalenia kary pieniężnej z tyt ułu stosowania klauzuli zakwestionowanej w pkt I. 5 . sentencji d ecyzji w wysokości 1 1.4 4 9 zł (po zaokrągleniu do pełnych złotych), co stanowi [xxx] % obrotu JPK. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 56 sposób nie przewyższa kary w maksymalne j wysokości, jaka została przewidziana w art. 106 ust. 1 pkt 3a uokik. Sytuacja taka nie ma jednak w niniejszym przypadku miejsca. Wobec powyższego orzeczono, jak w punkcie II. 5 . sentencji d ecyzji. Podsumowanie [177] Nakładając niniejszą d ecyzją kary pienię żne za naruszenie przepisów uokk Prezes Urzędu kierował się przesłankami wskazanymi w art. 106 oraz art. 111 uokk. Kary w powyższej wysokości są, w ocenie Prezesa Urzędu, adekwatne do okresu, stopnia zawinienia oraz okoliczności naruszenia przepisów uokk, zaś ich wysokość może być na tyle dolegliwa dla Przedsiębiorcy, że skutecznie zapobiegnie podobnym naruszeniom w przyszłości (prewencja indywidualna). Kary nakładane przez Prezesa Urzędu na Przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania niedozwolonych posta nowień umownych służą podkreśleniu naganności ocenianych zachowań. W opinii Prezesa Urzędu należy podkreślić także aspekt edukacyjny i wychowawczy zastosowanego środka. Poza wymiarem indywidualnym kary należy zwrócić także uwagę na jej wymiar ogólny, funkc ję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników. Przedmiotowe rozstrzygnięcie będzie sygnałem dla innych przedsiębiorców świadczących na rzecz konsumentów usługi finansowe, że za stosowanie niedozwolonych postanowień umownych mogą ponieść d otkliwą sankcję finansową (prewencja ogólna). [178] Zgodnie z art. 112 ust. 3 uokk , karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: [xxx] Mając powyżs ze na uwadze orzeczono jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. Rozstrzygnięcie w pkt I II sentencji decyzji Koszty postępowania [179] Zgodnie z art. 77 ust. 1 uokk , jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ww. ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Zgodnie z art. 80 uokk, Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. [180] Zgodnie z a rt. 263 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 202 4 r. poz. 572 , dalej jako : „ kpa ” ) do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianyc h w art. 56 tej ustawy, a także koszty spowodowane oględzinami na miejscu, jak również koszty doręczenia stronom pism urzędowych. Zgodnie zaś z art. 264 § 1 kpa, jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia w ysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. [181] W punkcie I sentencji decyzji Prezes Urzędu w wyniku przeprowadzonego postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone stwierd ził naruszenie przez Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 57 ww. przedsiębiorcę art. 23a uokk. Spełniona została zatem przesłanka wynikająca z art. 77 ust. 1 uokk pozwalająca na obciążenie przedsiębiorcy kosztami przeprowadzonego postępowania, którymi są dla Prezesa Urzędu wydatki w łącznej kwoc ie 87,10 zł (słownie: osiemdziesiąt siedem złotych 10/100 ) związane z prowadzoną w toku tego postępowania korespondencją ze stroną niniejszego postępowania. Koszty niniejszego postępowania przedsiębiorca obowiązany jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony K onkurencji i Konsumentów : [xxx] w terminie 14 dni od uprawomocnienia się d ecyzji. Mając powyższe na względzie, postanowiono jak w punkcie I II sentencji d ecyzji. POUCZENIA: I. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego ( Dz. U. 2023 r. poz. 1550 ze zm.) od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w t erminie miesiąca od dnia jej doręczenia , za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku. II. W przypadku kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie I I I niniejszej decyzji, stosownie do art. 264 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 81 ust. 5 tej ustawy i w związku z art. 479 32 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania cywil nego , należy wnieść zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. III. Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 9 w związku z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 202 4 r. poz. 959 ), odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Kons umentów podlega opłacie stałej w kwocie 1000 zł. IV. Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 9 w związku z art. 32 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych zażalenie na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów podlega opłacie stałej w k wocie 500 zł. V. Zgodnie z art. 102 ust. 1 i 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, zwolnienia od kosztów sądowych może się domagać osoba fizyczna, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzym ania koniecznego dla siebie i rodziny lub ich poniesienie narazi ją na taki uszczerbek. Do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powinno być dołączone oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów. VI. Zgodnie z art. 105 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych należy zgłosić na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Urząd Ochrony Konkurencji i Kon sumentów Delegatura w Gdańsku u l. Podwale Przedmiejskie 30 < 80 - 824 Gdańsk tel. +48 58 346 29 32 < faks +48 58 346 29 33 gdansk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 58 VII. Na podstawie art. 105 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych Osoba fizyczna, która nie ma miejsca zamieszkania w siedzibie sądu, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy może złożyć wniosek o przyznani e zwolnienia od kosztów sądowych w sądzie rejonowym właściwym ze względu na miejsce swego zamieszkania. Sąd przesyła niezwłocznie ten wniosek właściwemu sądowi. VIII. Stosownie do treści art. 117 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub części, może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Natomiast zgodnie z art. 117 § 2 osoba fizyczna, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. IX. Zgodnie zaś z art. 117 § 4 zd. 1 Kodeksu postępowania cywilnego wniosek o usta nowienie adwokata lub radcy prawnego strona zgłasza wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych lub osobno, na piśmie lub ustnie do protokołu, w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Osoba fizyczna, która nie ma miejsca zamieszk ania w siedzibie tego sądu, może złożyć wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sądzie rejonowym właściwym ze względu na miejsce swego zamieszkania, który niezwłocznie przesyła ten wniosek sądowi właściwemu. Z upoważnienia Prezesa Urzędu O chrony Konkurencji i Konsumentów Dariusz Łomowski Dyrektor Delegatury UOKiK w Gdańsku