DOK-29/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW CEZARY BANASI Ń SKI DOK-1-421-01/07/RK Warszawa, dnia 8 marca 2007 r. DECYZJA Nr DOK - 29/07 Na podstawie art. 19 ust. 2 w zwi ą zku z art. 12 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego, wszcz ę tego na wniosek Energetyki Po ł udnie S.A. z siedzib ą w Katowicach, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wydaje zgod ę na dokonanie koncentracji, polegaj ą cej na przej ę ciu przez Energetyk ę Po ł udnie S.A. z siedzib ą w Katowicach kontroli nad: 1. ENION S.A. z siedzib ą w Krakowie, 2. EnergiaPro Koncern Energetyczny S.A. z siedzib ą we Wroc ł awiu, 3. Elektrowni ą „Stalowa Wola” S.A. z siedzib ą w Stalowej Woli oraz 4. Po ł udniowym Koncernem Energetycznym S.A. z siedzib ą w Katowicach. UZASADNIENIE W dniu 29 grudnia 2006 r. do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wp ł yn ęł o zg ł oszenie zamiaru koncentracji, polegaj ą cej na przej ę ciu przez Energetyk ę Po ł udnie S.A. z siedzib ą w Katowicach (zwanej dalej EP) kontroli nad: 1. ENION S.A. z siedzib ą w Krakowie (zwanej dalej ENION), 2. EnergiaPro Koncern Energetyczny S.A. z siedzib ą we Wroc ł awiu (zwanej dalej EnergiaPro), 3. Elektrowni ą „Stalowa Wola” S.A. z siedzib ą w Stalowej Woli (zwanej dalej ESW) oraz 4. Po ł udniowym Koncernem Energetycznym S.A. z siedzib ą w Katowicach (zwanej dalej PKE). W zwi ą zku z tym, i ż spe ł nione zosta ł y niezb ę dne przes ł anki uzasadniaj ą ce zg ł oszenie koncentracji, bowiem: - łą czny obrót przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w koncentracji w roku obrotowym poprzedzaj ą cym rok zg ł oszenia przekroczy ł 50 mln euro, tj. kwot ę okre ś lon ą w art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.), zwanej dalej tak ż e ustaw ą antymonopolow ą , - przej ę cie przez przedsi ę biorc ę kontroli nad innymi przedsi ę biorcami jest jednym ze sposobów koncentracji, okre ś lonym w art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy antymonopolowej, - w przedmiotowej sprawie nie wyst ę puje ż adna okoliczno ść z katalogu przes ł anek egzoneracyjnych, wymienionych w art. 13 ww. ustawy, powoduj ą ca odst ą pienie od obowi ą zku zg ł oszenia koncentracji, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej równie ż organem antymonopolowym, wszcz ął post ę powanie w niniejszej sprawie, o czym powiadomi ł stron ę pismem z dnia 15 stycznia 2007 r. W trakcie post ę powania Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje: Przyczyny i opis transakcji: Niniejsza koncentracja stanowi realizacj ę przyj ę tego przez Rad ę Ministrów w dniu 28 marca 2006 r. „ Programu dla elektroenergetyki ”. Program ten przewiduje konsolidacj ę przedsi ę biorców z bran ż y elektroenergetycznej nale żą cych do Skarbu Pa ń stwa w cztery grupy, poprzez utworzenie: 1. Polskiej Grupy Energetycznej (dalej PGE). PGE ma powsta ć na bazie holdingu BOT Górnictwo i Energetyka S.A., Zespo ł u Elektrowni Dolna Odra S.A., aktywów pozosta ł ych po wydzieleniu z Polskich Sieci Elektroenergetycznych S.A. Operatora Systemu Przesy ł owego wraz z maj ą tkiem oraz nast ę puj ą cych spó ł ek dystrybucyjnych: Zak ł adu Energetycznego Bia ł ystok S.A., Zak ł adu Energetycznego Ł ód ź Teren S.A., Zak ł adu Energetycznego Warszawa - Teren S.A., Zamojskiej Korporacji Energetycznej S.A., Rzeszowskich Zak ł adów Energetycznych S.A., Lubelskimi Zak ł adami Energetycznymi S.A., Ł ódzkim Zak ł adem Energetycznym S.A. i Zak ł adami Energetycznym Okr ę gu Radomsko – Kieleckiego S.A. (Prezes Urz ę du wyda ł zgod ę na utworzenie tej grupy decyzj ą z dnia 22 grudnia 2006 r. Nr DOK - 163/06), 2. grupy bazuj ą cej na PKE, ENION, EnergiaPro oraz ESW, 3. grupy bazuj ą cej na ENEA S.A., Elektrowni Kozienice S.A. oraz Kopalni W ę gla Kamiennego Bogdanka S.A., 4. grupy bazuj ą cej na Koncernie Energetycznym ENERGA S.A. i Zespole Elektrowni Ostro łę ka S.A. (Prezes Urz ę du wyda ł zgod ę na poszczególne etapy zmierzaj ą ce do utworzenie tej grupy decyzj ą Nr DOK 140/06 z dnia 15 listopada 2006 r. oraz decyzj ą Nr DOK-19/07 z dnia 16 lutego 2007 r.) Podstawowym celem procesów konsolidacyjnych w sektorze elektroenergetyki jest redukcja kosztów funkcjonowania tego sektora i zapewnienie bezpiecze ń stwa energetycznego. Utworzenie silnych ekonomiczne przedsi ę biorstw ma zapewni ć : - niezb ę dne inwestycje w zdolno ś ci wytwórcze, przesy ł owe i dystrybucyjne w celu zagwarantowania bezpiecze ń stwa energetycznego oraz niezawodno ś ci dostaw energii elektrycznej, 2 - zrównowa ż ony rozwój energetyczny przy wype ł nieniu przyj ę tych zobowi ą za ń w zakresie ochrony ś rodowiska, - zmniejszenie kosztów na skutek efektu skali i synergii. Utworzenie grupy bazuj ą cej na ENION, EnergiaPro, ESW oraz PKE roz ł o ż ono na dwa etapy: 1. utworzenie przez Skarb Pa ń stwa, ENION, EnergiaPro i ESW spó ł ki EP (decyzj ą Nr 126/06 z dnia 26pa ź dziernika 2006 roku Prezes Urz ę du wyrazi ł zgod ę na utworzenie tej spó ł ki), 2. wniesienie aportem przez Skarb Pa ń stwa do spó ł ki EP kontrolnych pakietów akcji ENION, EnergiaPro, ESW oraz PKE. W wyniku tej koncentracji EP przejmie kontrol ę nad ENION, EnergiaPro, ESW i PKE (koncentracja ta jest przedmiotem niniejszego post ę powania). Uczestnicy koncentracji: I. EP jest spó ł k ą utworzon ą przez Skarb Pa ń stwa, ENION, EnergiaPro i ESW, przy czym kontrol ę nad ni ą sprawuje Skarb Pa ń stwa. Spó ł ka ta zosta ł a zarejestrowana w dniu 15 stycznia 2007 r. i nie rozpocz ęł a jeszcze prowadzenia faktycznej dzia ł alno ś ci. II. ENION powsta ł w wyniku po łą czenia spó ł ek dystrybucyjnych dzia ł aj ą cych na terenie Polski po ł udniowej. Zak ł ady energetyczne tworz ą ce ENION, a wi ę c B eskidzka Eenergetyka S.A., B ę dzi ń ski ZE S.A., ZE Cz ę stochowa S.A., ZE Kraków S.A. i ZE Tarnów S.A. to obecnie Oddzia ł y ENIONU. Przedmiot dzia ł alno ś ci spó ł ki obejmuje przede wszystkim obrót i dystrybucj ę energii elektrycznej. W sk ł ad grupy kapita ł owej ENION wchodz ą nast ę puj ą ce podmioty: 1. Zespó ł Elektrowni Wodnych Ro ż nów Sp. z o.o. z siedzib ą w Ro ż nowie - podstawowym przedmiotem dzia ł alno ś ci jest prowadzenie i eksploatacja elektrowni wodnych w Ro ż nowie, Czchowie, D ą biu i Przewozie oraz sprzeda ż us ł ug eksploatacyjnych oraz remontów kapitalnych urz ą dze ń pr ą dotwórczych i obiektów budowlanych. 2. Zak ł ad Obs ł ugi Zaplecza Transportu Energetyki „EL-AUTO” Sp. z o.o. z siedzib ą w Cz ę stochowie - przedmiotem dzia ł alno ś ci jest konserwacja i naprawa pojazdów samochodowych oraz pomoc drogowa. 3. O ś rodek Szkoleniowo Wypoczynkowy „JAGA” Sp. z o.o. z siedzib ą w Muszynie - przedmiotem dzia ł alno ś ci jest ś wiadczenie us ł ug turystycznych (noclegi, gastronomia). 4. Przedsi ę biorstwo Produkcyjno Handlowo - Us ł ugowe „EN-TECH” Sp. z o.o. z siedzib ą w Krakowie - przedmiotem dzia ł alno ś ci jest ś wiadczenie us ł ug w zakresie instalowania, naprawy i konserwacji instrumentów i przyrz ą dów pomiarowych, kontrolnych, badawczych, testuj ą cych, nawigacyjnych. 5. CECHTAR Sp. z o.o. z siedzib ą w Tarnowie - przedmiotem dzia ł alno ś ci spó ł ki jest handel urz ą dzeniami do pomiaru wielko ś ci elektrycznych oraz us ł ugi naprawy, konserwacji i legalizacji urz ą dze ń do pomiaru wielko ś ci elektrycznych 3 6.KOMFORT-ZET Sp. z o.o. z siedzib ą w Tarnowie - przedmiotem dzia ł alno ś ci jest ś wiadczenie us ł ug w zakresie ochrony obiektów, dozorowania mienia, prowadzenia us ł ug turystycznych, administrowania nieruchomo ś ciami. 7. O ś rodek Szkoleniowo Wypoczynkowy Ro ż nów Sp. z o.o. z siedzib ą w Ro ż nowie - przedmiotem dzia ł alno ś ci jest ś wiadczenie us ł ug turystycznych (noclegi, gastronomia). 8. ENION POWER Sp. z o.o. z siedzib ą w Krakowie – Spó ł ka na etapie rejestracji III. EnergiaPro zosta ł a utworzona w oparciu o zak ł ady energetyczne z Dolnego Ś l ą ska i Opolszczyzny tj. Zak ł ad Energetyczny Legnica S.A., Zak ł ad Energetyczny Opole S.A., Zak ł ad Energetyczny Wa ł brzych S.A., Zak ł ad Energetyczny Wroc ł aw S.A. oraz Zak ł ad Energetyczny Jelenia Góra S.A. Podmioty te zosta ł y sprowadzone do roli Oddzia ł ów w Jeleniej Górze, Legnicy, Opolu, Wa ł brzychu i we Wroc ł awiu. Przedmiot dzia ł alno ś ci spó ł ki obejmuje przede wszystkim obrót i dystrybucj ę energii elektrycznej. W sk ł ad grupy kapita ł owej EnergiaPro wchodz ą nast ę puj ą ce podmioty: 1. Jeleniogórskie Elektrownie Wodne Sp. z o.o. z siedzib ą w Jeleniej Górze - przedmiotem dzia ł alno ś ci jest wytwarzanie i sprzeda ż energii elektrycznej. 2. Energetyka Cieplna w Kamiennej Górze Sp. z o.o. z siedzib ą w Kamiennej Górze – przedmiotem dzia ł alno ś ci jest produkcja i dystrybucja ciep ł a (pary wodnej i gor ą cej wody), wytwarzanie energii elektrycznej; wykonywanie robót ogólnobudowlanych w zakresie rozdzielczych obiektów liniowych; wykonywanie instalacji cieplnych. 3. Jeleniogórska Energetyka Wysokich i Najwy ż szych Napi ęć Sp. z o.o. z siedzib ą w Lubaniu - przedmiotem dzia ł alno ś ci jest budownictwo ogólne i in ż ynieria l ą dowa, 4. Zak ł ad Us ł ugowo Produkcyjny „EnergiaPro-Pomiary” Sp. z o.o. z siedzib ą w Ś widnicy- prowadzi dzia ł alno ść us ł ugow ą obejmuj ą c ą konserwacj ę , napraw ę , wzorcowanie, legalizacj ę , badania i ekspertyzy liczników energii elektrycznej i zegarów steruj ą cych nowych oraz u ż ywanych; dzia ł alno ść produkcyjn ą obejmuj ą c ą wykonywanie wk ł adu ł o ż yska dolnego i prowadnicy wirnika; dzia ł alno ść handlow ą obejmuj ą c ą zakupy i sprzeda ż liczników energii elektrycznej, zegarów steruj ą cych, cz ęś ci zamiennych i materia ł ów pomocniczych do w/w aparatury. 5. Przedsi ę biorstwo Us ł ug Elektroenergetycznych Wroc ł aw S.A. z siedzib ą we Wroc ł awiu - przedmiotem dzia ł alno ś ci jest ś wiadczenie us ł ug w zakresie instalowania i napraw elektrycznej aparatury rozdzielczej i sterowniczej oraz wykonywanie us ł ug utrzymywania terenów zielonych i dróg wewn ę trznych na terenie stacji elektroenergetycznych. IV. ESW prowadzi dzia ł alno ść przede wszystkim w zakresie produkcji i sprzeda ż y energii elektrycznej poprzez nale żą c ą do niej elektrowni ę w Stalowej Woli. Ponadto ESW wytwarza i sprzedaje równie ż energi ę ciepln ą poprzez ww. elektrowni ę . Spó ł ki zale ż ne od ESW to: 1. BUDO-TRANS Sp. z o.o. z siedzib ą w Stalowej Woli - przedmiotem dzia ł alno ś ci jest ś wiadczenie us ł ug budowlano – monta ż owych i transportowych. 4 2. EL-PRO-REM Sp. z o.o. z siedzib ą w Stalowej Woli - podstawowym przedmiotem dzia ł alno ś ci jest wykonawstwo instalacji elektrycznych, linii kablowych i napowietrznych, budowa rozdzielni energetycznych niskiego napi ę cia, remonty urz ą dze ń elektroenergetycznych. 3. REM-WAR Sp. z o.o. z siedzib ą w Stalowej Woli- przedmiotem dzia ł alno ś ci spó ł ki jest wykonawstwo us ł ug remontowych, modernizacyjnych, demonta ż owych, monta ż owych i inwestycyjnych na urz ą dzeniach energetycznych, konserwacja, remonty i bie żą ce utrzymanie pompowni n/Sanem, konserwacja i bie żą ce utrzymanie skarp brzegowych kana ł u zrzutowego wody z ESW S.A., produkcja konstrukcji stalowych. V. PKE powsta ł na bazie pi ę ciu elektrowni zlokalizowanych na po ł udniu Polski tj. „Jaworzno III” S.A., „ Ł aziska” S.A. „ Ł agisza” S.A., „Siersza” S.A. oraz „Halemba” S.A. Przedmiot dzia ł alno ś ci tej spó ł ki obejmuje przede wszystkim produkcj ę i sprzeda ż energii elektrycznej oraz cieplnej. Do grupy kapita ł owej PKE nale żą nast ę puj ą ce podmioty: 1. Ecocarbon Sp. z o.o. z siedzib ą w Ł aziskach Górnych - spó ł ka nie prowadzi dzia ł alno ś ci. 2. Kopalnia Wapienia Czatkowice Sp. z o.o. z siedzib ą w Czatkowicach - podstawowym przedmiotem dzia ł alno ś ci spó ł ki jest: wydobywanie, kruszenie i rozdrabnianie ska ł wapiennych; wydobywanie kamienia dla potrzeb energetyki, budownictwa, a tak ż e wynajem nieruchomo ś ci na w ł asny rachunek, wynajem sprz ę tu budowlanego wraz z obs ł ug ą . 3. Przedsi ę biorstwo Produkcyjno-Us ł ugowe „Elektro” Sp. z o.o. z siedzib ą w Ł aziskach Górnych - podstawowym przedmiotem dzia ł alno ś ci spó ł ki jest produkcja generatorów pary oraz dzia ł alno ść w zakresie architektury, in ż ynierii i doradztwo techniczne. 4. Po ł udniowy Koncern W ę glowy SA z siedzib ą w Jaworznie - podstawowym przedmiotem dzia ł alno ś ci spó ł ki jest górnictwo i wzbogacanie w ę gla kamiennego. 5. Przedsi ę biorstwo Us ł ug Remontowych Energetyki Jaworzno III Sp. z o.o. z siedzib ą w Jaworznie - przedmiotem dzia ł alno ś ci spó ł ki s ą us ł ugi na rzecz energetyki zawodowej. 6. Polska Energia-Pierwsza Kompania Handlowa Sp. z o.o. z siedzib ą w Katowicach - przedmiotem dzia ł alno ś ci spó ł ki jest obrót energi ą elektryczn ą . 7. Spó ł ka Ciep ł owniczo-Energetyczna Jaworzno III Sp. z o.o. z siedzib ą w Jaworznie - przedmiotem dzia ł alno ś ci spó ł ki jest wytwarzanie i dystrybucja ciep ł a. 8. Przedsi ę biorstwo Us ł ug Medycznych Proelmed Sp. z o.o. z siedzib ą w Ł aziskach Górnych - przedmiotem dzia ł alno ść spó ł ki jest praktyka lekarska, praktyka stomatologiczna, dzia ł alno ść paramedyczna, dzia ł alno ść piel ę gniarek i po ł o ż nych, pozosta ł a dzia ł alno ść zwi ą zana z ochron ą zdrowia ludzkiego, sprzeda ż detaliczna i hurtowa wyrobów farmaceutycznych. 9. Przedsi ę biorstwo Ś wiadcze ń Zdrowotnych i Promocji Zdrowia Elvita – Jaworzno III Sp. z o.o. z siedzib ą w Jaworznie. Podstawowym przedmiotem dzia ł alno ś ci spó ł ki jest ś wiadczenie us ł ug medycznych zwi ą zanych z ochron ą zdrowia ludzkiego i popraw ą kondycji fizycznej. 5 10. Centrum Szkoleniowo – Konferencyjne „NOT” Sp. z o.o. z siedzib ą w Jaworznie - przedmiotem dzia ł alno ś ci spó ł ki s ą us ł ugi gastronomiczne, wynajem sal konferencyjnych. 11. Ekopec Sp. z o.o. z siedzib ą w B ę dzinie - przedmiotem dzia ł alno ś ci spó ł ki jest wytwarzanie i dystrybucja ciep ł a. Charakterystyka sektora elektroenergetycznego w Polsce I. Sektor wytwarzania - obejmuj ą cy elektrownie systemowe oraz kilkana ś cie du ż ych elektrociep ł owni. Najwi ę ksze podmioty funkcjonuj ą ce na tym rynku to: 1. BOT Górnictwo i Energetyka S.A ., 2. Po ł udniowy Koncern Energetyczny S.A., 3. Elektrownia Kozienice S.A ., 4. Elektrownia Po ł aniec S.A. (Grupa Electrabel ), 5. Elektrownia Rybnik S.A . (Grupa EDF), 6. Elektrownia Skawina S.A. (Grupa CEZ), 7. Elektrownia Stalowa-Wola S.A ., 8. Zespó ł Elektrowni P ą tnów-Adamów-Konin S.A . Ponadto na rynku wytwarzania energii elektrycznej w Polsce dzia ł a szereg mniejszych podmiotów w szczególno ś ci s ą to elektrociep ł ownie oraz tzw. odnawialne ź ród ł a energii (np. elektrownie wodne, wiatrowe), przy czym energi ę elektryczn ą ze ź róde ł odnawialnych generuj ą równie ż ź ród ł a konwencjonalne, wykorzystuj ą c do tego np. biomas ę . II. Sektor przesy ł u – poprzednio reprezentowany przez Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. Obecnie, w zwi ą zku z wymogami na ł o ż onymi przez tzw. dyrektyw ę energetyczn ą , funkcj ę krajowego operatora systemu przesy ł owego pe ł ni PSE-Operator S.A., spó ł ka zale ż na od PSE. Spó ł ka ta przesy ł a energi ę elektryczn ą sieciami najwy ż szych napi ęć tj. 220 kV i 400 kV i zarz ą dza rynkiem bilansuj ą cym. III. Sektor dystrybucji – do niedawna sektor ten skupia ł 33 regionalne spó ł ki dystrybucyjne. Obecnie, w wyniku konsolidacji tego sektora istniej ą nast ę puj ą ce podmioty prowadz ą ce dzia ł alno ść w zakresie dystrybucji: 1) ENEA S.A ., 2) EnergiaPro Koncern Energetyczny S.A ., 3) Enion S.A ., 4) Górno ś l ą ski Zak ł ad Elektroenergetyczny S.A . (Vattenfall), 5) Koncern Energetyczny ENERGA S.A., 6) Spó ł ki maj ą ce wej ść w sk ł ad Wschodniej Grupy Energetycznej S.A. (Zak ł ad Energetyczny Bia ł ystok S.A., Zak ł ad Energetyczny Warszawa - Teren S.A., Zamojska Korporacja Energetyczna S.A., Lubelskie Zak ł ady Energetyczne S.A. i Zak ł ady Energetyczne Okr ę gu Radomsko – Kieleckiego S.A.) 7) Ł ódzki Zak ł ad Energetyczny S.A., 6 8) Rzeszowski Zak ł ad Energetyczny S.A., 9) STOEN S.A . (RWE), 10) Zak ł ad Energetyczny Ł ód ź Teren S.A. Spó ł ki dystrybucyjne s ą operatorami sieci 110 kV oraz ś redniego i niskiego napi ę cia. Spó ł ki te kupuj ą energi ę elektryczn ą od PSE oraz wytwórców, a nast ę pnie przesy ł aj ą oraz dostarczaj ą j ą odbiorcom ko ń cowym (m.in. gospodarstwom domowym, zak ł adom przemys ł owym itp.). Rynek energii elektrycznej w Polsce jest regulowany. Rol ę regulatora pe ł ni powo ł any ustaw ą Prawo energetyczne Prezes Urz ę du Regulacji Energetyki. W szczególno ś ci organ ten zatwierdza taryfy stosowane przez przedsi ę biorstwa energetyczne, wydaje koncesje na obrót energi ą oraz rozstrzyga spory dotycz ą ce m.in. odmowy zawarcia umowy o przy łą czenie do sieci oraz umowy sprzeda ż y energii elektrycznej. Ponadto, na rynku energii elektrycznej funkcjonuj ą tak ż e inne podmioty, w tym: 1. podmioty prowadz ą ce dzia ł alno ść w zakresie obrotu energi ą elektryczn ą , 2. odbiorcy, którzy nabyli prawo do korzystania z us ł ug przesy ł owych, tzn. odbiorcy posiadaj ą cy prawo wyboru dostawcy energii elektrycznej (okre ś lani, jako odbiorcy uprawnieni do korzystania z zasady TPA 1 ). W chwili obecnej uprawnionymi do wyboru dostawcy s ą w zasadzie wszyscy odbiorcy, bez wzgl ę du na wielko ść zakupionej energii, za wyj ą tkiem gospodarstw domowych, które uzyskaj ą taki status z dniem 1 lipca 2007. Wyodr ę bniono zatem mo ż liwo ść zakupu towaru jakim jest energia elektryczna od us ł ugi jej przes ł ania. Ci ą gle istniej ą jednak bariery, utrudniaj ą ce swobodny wybór dostawcy. Ś wiadczy o tym chocia ż by nik ł e zainteresowanie odbiorców zmian ą dostawcy - ilo ść energii elektrycznej dostarczanej w ramach TPA wynios ł a oko ł o 7 % dostaw do odbiorców ko ń cowych zrealizowanych w 2005 r. 2 Bariery te mo ż na zidentyfikowa ć w sposób nast ę puj ą cy: - istnienie kontraktów d ł ugoterminowych, powoduj ą cych, i ż na rynku jest stosunkowo niewiele „wolnej” energii elektrycznej, - mo ż liwo ść stosowania subsydiowania skro ś nego przez spó ł ki dystrybucyjne pomi ę dzy obrotem a przesy ł em energii, - brak jednolitej procedury zmiany sprzedawcy, przed ł u ż anie i stosowanie przez spó ł ki dystrybucyjne niejasnych zasad dla zmiany sprzedawcy, - niekorzystne zasady bilansowania, - wymagania dotycz ą ce uk ł adów pomiarowo – rozliczeniowych, - stosunkowo ma ł a ś wiadomo ść odbiorców w zakresie mo ż liwo ś ci wyboru dostawcy energii elektrycznej. Z ww. powodów zmiana dostawcy, zw ł aszcza w przypadku odbiorców o ś rednim i ma ł ym zu ż yciu energii elektrycznej jest ma ł o op ł acalna. W 2005 roku, podobnie jak w 1 Zasada TPA – z angielskiego Third Party Acces – tzw. zasada dost ę pu stron trzecich do sieci, umo ż liwiaj ą ca odbiorcom przedsi ę biorstw sieciowych wybór dostawcy, w tym m.in. dostawcy energii elektrycznej. 2 Ź ródlo: Biuletyn URE nr 6/2006 7 latach poprzednich w ś ród odbiorców, którzy dokonali wyboru sprzedawcy, byli wy łą cznie odbiorcy o du ż ym i bardzo du ż ym zu ż yciu. 3 Hurtowy obrót energi ą elektryczn ą w Polsce odbywa si ę na nast ę puj ą cych segmentach: 11) regulowanym - obejmuj ą cym sprzeda ż przez PSE spó ł kom dystrybucyjnym znacznej cz ęś ci energii (tzw. Minimalnych Ilo ś ci Energii), pochodz ą cej z Kontraktów D ł ugoterminowych. Cena sprzeda ż y tej energii oraz jej ilo ść , zatwierdzane s ą przez Prezesa Urz ę du Regulacji Energetyki, 12) konkurencyjnym - obejmuj ą cym handel energi ą elektryczn ą kupowan ą w ramach kontraktów bilateralnych, zawieranych pomi ę dzy wytwórcami energii, a firmami prowadz ą cymi obrót energi ą oraz odbiorcami energii. Rynek ten obejmuje równie ż energi ę nabywan ą na Gie ł dzie Energii. Ceny sprzeda ż y tej energii nie s ą regulowane przez Prezesa Urz ę du Regulacji Energetyki, 13) bilansuj ą cym – miejscu, gdzie dochodzi do zrównowa ż enia poda ż y i pobytu energii elektrycznej. Rynkiem tym zarz ą dza Operator Systemu Przesy ł owego (PSE Operator S.A.). Istotnym problemem z punktu widzenia rozwoju konkurencji jaki wyst ę puje na rynku energii elektrycznej w Polsce s ą kontrakty d ł ugoterminowe. W latach 1993- 1998 przedsi ę biorstwa wytwarzaj ą ce energi ę elektryczn ą ponios ł y du ż e nak ł ady na przeprowadzenie inwestycji proekologicznych, realizowanych w zwi ą zku z konieczno ś ci ą dostosowywania krajowych standardów ochrony ś rodowiska do standardów Unii Europejskiej. Inwestycje te wymaga ł y zaanga ż owania stosunkowo du ż ych kapita ł ów. Przy niewystarczaj ą cych ś rodkach w ł asnych elektrowni, niezb ę dne by ł o poszukiwanie finansowania zewn ę trznego, którego udzieli ł y banki. Dla zmniejszenia ryzyka finansowego banków, stworzona zosta ł a instytucja Kontraktów D ł ugoterminowych (KDT). Zgodnie z jej ide ą , PSE pe ł ni ą ce wówczas funkcj ę jedynego nabywcy energii elektrycznej w Polsce, zosta ł y zobowi ą zane do odbioru okre ś lonego w tych umowach wolumenu energii po z góry ustalonych cenach. W ten sposób zagwarantowano wytwórcom, w ca ł ym okresie kredytowania, osi ą ganie przychodów pozwalaj ą cych pokry ć koszty funkcjonowania przedsi ę biorstw i sp ł aty zobowi ą za ń wynikaj ą cych z zaci ą gni ę tych kredytów. Doprowadzi ł o to jednak równie ż do tego, i ż w posiadaniu PSE, znajduje si ę znaczna cz ęść produkowanej w Polsce energii elektrycznej. W zwi ą zku z tym, poda ż energii elektrycznej na rynku konkurencyjnym (gie ł da energii, kontrakty bilateralne) jest stosunkowo niska. Dodatkowo cena energii elektrycznej pochodz ą ca z KDT, w zwi ą zku z kosztami poniesionymi przez wytwórców na inwestycje, jest wy ż sza. Obecnie przygotowywany jest przez Ministerstwo Gospodarki projekt ustawy zmierzaj ą cy do rozwi ą zania kontraktów d ł ugoterminowych. 3 Ź ród ł o: Biuletyn URE nr 6/2006 8 Rynki w ł a ś ciwe, na które koncentracja wywiera wp ł yw: W my ś l art. 4 pkt 8 ustawy antymonopolowej, przez rynek w ł a ś ciwy rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. A zatem rynek ten wyznaczaj ą zasadniczo dwa elementy: towar (rynek produktowy ) i terytorium (rynek geograficzny). Maj ą c na uwadze powy ż sz ą definicj ę oraz kryteria wyznaczania rynków w ł a ś ciwych, na które koncentracja wywiera wp ł yw, zawarte w rozporz ą dzeniu Rady Ministrów z dnia 3 kwietnia 2002 r. w sprawie zg ł oszenia zamiaru koncentracji przedsi ę biorców (Dz. U. Nr 37, poz. 334.), organ antymonopolowy uzna ł , i ż : A) Brak jest rynków na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym . Uzasadniaj ą c powy ż sze nale ż y wskaza ć , i ż uczestnicy koncentracji prowadza przede wszystkim dzia ł alno ść w sektorze elektroenergetycznym. Rynkami na których pokrywa si ę ich dzia ł alno ść w tym sektorze s ą : 1. Krajowy rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej, 2. Krajowy rynek obrotu hurtowego energi ą elektryczn ą , 3. Krajowy rynek us ł ug systemowych, 4. Krajowy rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej pochodz ą cej ze ź róde ł odnawialnych. Ad1 ) W aspekcie geograficznym rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej obejmuje terytorium Polski. Nie ma bowiem przeszkód, aby energia elektryczna wytwarzana w jednym regionie kraju by ł a kupowana przez odbiorc ę z innego regionu (wi ę kszo ść mocy w zakresie energii elektrycznej zainstalowanych jest na po ł udniu Polski, energia z tego regionu sprzedawana jest natomiast w ca ł ej Polsce). Z drugiej strony istniej ą bariery co najmniej natury technicznej (zbyt ma ł a przepustowo ść sieci transgranicznych) aby mo ż na by ł o uzna ć , i ż rynek ten jest szerszy ni ż krajowy. Dzia ł alno ść w zakresie wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej prowadz ą wszyscy uczestnicy koncentracji tj. PKE, ESW, ENION i EnergiaPro (wraz ze spó ł k ą zale ż n ą ), przy czym jedynym licz ą cym si ę producentem energii elektrycznej jest PKE którego udzia ł w tym rynku wynosi oko ł o 16 %. Udzia ł y pozosta ł ych uczestników niniejszej koncentracji tj. ESW, EnergiaPro oraz ENION wynosz ą odpowiednio oko ł o 0,7 %, 0,2 % i 0,1 %. Łą czny udzia ł uczestników koncentracji na krajowym rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej wynosi zatem oko ł o 17 %. A zatem nie przekracza progu 20 %. Ad 2) Rynek obrotu hurtowego energi ą elektryczn ą stanowi nast ę pny szczebel obrotu w stosunku do wytwarzania energii elektrycznej. Przez energi ę elektryczn ą b ę d ą c ą w 9 obrocie hurtowym nale ż y rozumie ć , ca ł kowit ą sprzeda ż energii elektrycznej wyprodukowan ą przez wytwórców, pomniejszon ą o wielko ść sprzeda ż y dokonywanej przez wytwórców bezpo ś rednio do odbiorców ko ń cowych. W aspekcie geograficznym, analogicznie jak w wytwarzaniu nale ż y uzna ć , i ż rynek obrotu hurtowego obejmuje obszar Polski. Z jednej strony nie ma bowiem przeszkód, aby energia elektryczna wytwarzana w jednym regionie kraju by ł a kupowana przez odbiorc ę z innego regionu (wi ę kszo ść mocy w zakresie energii elektrycznej zainstalowanych jest na po ł udniu Polski, energia pochodz ą ca st ą d sprzedawana jest natomiast w ca ł ej Polsce). Z drugiej strony istniej ą bariery co najmniej natury technicznej (zbyt ma ł a przepustowo ść sieci transgranicznych) aby mo ż na by ł o uzna ć , i ż rynek ten jest szerszy ni ż krajowy. Spo ś ród uczestników niniejszej koncentracji dzia ł alno ść na tym rynku prowadz ą PKE (w tym spó ł ka zale ż na Polska Energia Pierwsza Kompania Handlowa Sp. z o.o.), ESW, EnergiaPro (w tym spó ł ka zale ż na Jeleniogórskie Elektrownie Wodne Sp. z o.o.) oraz ENION. Łą czny udzia ł uczestników koncentracji na tak okre ś lonym rynku wyniós ł oko ł o 16,9 % w 2004 r. i oko ł o 16,6 % w 2005 r., przy czym analogicznie jak na krajowym rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej najwi ę kszym udzia ł em rynkowym dysponowa ł PKE na poziomie oko ł o 15,2 %. A zatem łą czny udzia ł uczestników koncentracji na tym rynku równie ż nie przekracza progu 20 %. Ad 3) Us ł ugi systemowe s ą us ł ugami ś wiadczonymi przedsi ę biorstwom sieciowym przez wytwórców energii elektrycznej, niezb ę dnymi do prawid ł owego funkcjonowania systemu przesy ł owego lub rozdzielczego, zapewniaj ą cymi zachowanie okre ś lonych warto ś ci parametrów niezawodno ś ciowych i jako ś ciowych dostaw energii elektrycznej. S ą to dzia ł ania polegaj ą ce na zapewnieniu bezpiecze ń stwa pracy systemu energetycznego, szybkie reagowanie na zmiany zapotrzebowania na moc i energi ę . Do us ł ug systemowych zalicza si ę tak ż e regulacj ę mocy czynnej i biernej przy pomocy urz ą dze ń zainstalowanych u u ż ytkowników systemu. Analogicznie jak w przypadku wytwarzania energii elektrycznej rynek us ł ug systemowych w aspekcie geograficznym ma wymiar krajowy. Us ł ugi systemowe ś wiadczone s ą bowiem przez wytwórców przy łą czonych do sieci krajowego systemu energetycznego na rzecz krajowego systemu energetycznego. Wy łą cznym nabywc ą us ł ug systemowych sprzedawanych przez wytwórców w Polsce jest PSE – Operator S.A., który pe ł ni funkcj ę Operatora Systemu Przesy ł owego. PSE-Operator S.A. wybiera kontrahentów na zakupywane us ł ugi w trybie organizowanych przetargów, na których jednym z istotnych kryteriów wyboru oferenta jest jako ść oraz niezawodno ść dostarczanych us ł ug. Spo ś ród uczestników niniejszej koncentracji us ł ugi systemowe ś wiadczy wy łą cznie PKE oraz ESW. Łą czny udzia ł uczestników koncentracji na tak okre ś lonym rynku wyniós ł oko ł o 18,9 % w 2004 r. i 15 % w 2005 r. (udzia ł PKE wyniós ł odpowiednio w tym okresie 16,5 % i 14 %, natomiast udzia ł ESW kszta ł towa ł si ę na poziomie 2,4 % i 1 %). A zatem łą czny udzia ł uczestników koncentracji na tym rynku równie ż nie przekracza progu 20 %. Ad 4) Zgodnie z definicj ą zamieszczon ą w ustawie z dnia 10 kwietnia 1997 roku Prawo energetyczne (Dz. U. z 2006 r., nr 89, poz. 625 z pó ź . zm.), odnawialne ź ród ł o energii to ź ród ł o wykorzystuj ą ce w procesie przetwarzania energi ę wiatru, promieniowania s ł onecznego, geotermaln ą , fal, pr ą dów i p ł ywów morskich, spadku 10 rzek oraz energi ę pozyskiwan ą z biomasy, biogazu wysypiskowego, a tak ż e biogazu powsta ł ego w procesach odprowadzania lub oczyszczania ś cieków albo rozk ł adu sk ł adowanych szcz ą tek ro ś linnych i zwierz ę cych. Rynek wytwarzania energii elektrycznej pochodz ą cej ze ź róde ł odnawialnych ró ż ni si ę na tyle od rynku wytwarzania energii ze ź róde ł konwencjonalnych, i ż rynki te nale ż y traktowa ć jako dwa odr ę bne rynki w ł a ś ciwe (energia ze ź róde ł odnawialnych obj ę ta jest obowi ą zkiem zakupu, wy ż sza jest jej cena). W aspekcie geograficznym rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej pochodz ą cej ze ź róde ł odnawialnych obejmuje terytorium Polski. Analogicznie jak w przypadku energii pochodz ą cej ze ź róde ł konwencjonalnych, nie ma bowiem przeszkód, aby energia elektryczna wytwarzana w jednym regionie kraju by ł a kupowana przez odbiorc ę z innego regionu. Z drugiej strony istniej ą bariery co najmniej natury technicznej (zbyt ma ł a przepustowo ść sieci transgranicznych) oraz odr ę bne krajowe regulacje, aby mo ż na by ł o uzna ć , i ż rynek ten jest szerszy ni ż krajowy. Spo ś ród uczestników niniejszej koncentracji dzia ł alno ść na tym rynku prowadz ą PKE, ESW oraz Jeleniogórskie Elektrownie Wodne Sp. z o.o. (spó ł ka zale ż na od EnergiaPro). Łą czny udzia ł uczestników koncentracji na tak okre ś lonym rynku wynosi oko ł o 4,9 % (Udzia ł PKE wynosi oko ł o 1,7 %, udzia ł ESW wynosi 0,5 % natomiast udzia ł Jeleniogórskich Elektrowni Wodnych Sp. z o.o. kszta ł tuje si ę na poziomie oko ł o 2,7 %). A zatem równie ż nie przekracza 20 % progu. W tym miejscu nale ż y wskaza ć , i ż decyzj ą z dnia 16 grudnia 2004 r. Nr DOK-136/04 Prezes Urz ę du wyda ł zgod ę na przej ę cie przez ENION kontroli nad Zespo ł em Elektrowni Wodnych Niedzica S.A. z siedzib ą w Niedzicy – podmiotu prowadz ą cego dzia ł alno ść w zakresie wytwarzania i sprzeda ż y energii elektrycznej ze ź róde ł odnawialnych, a postanowieniem z dnia 13 lutego 2007 r. przed ł u ż y ł termin w jakim mo ż e zosta ć dokonana ta koncentracja. Nawet jednak bior ą c pod uwag ę udzia ł Zespo ł u Elektrowni Wodnych Niedzica S.A. na tak okre ś lonym rynku wynosz ą cy oko ł o 2,6 %, łą czny udzia ł uczestników koncentracji wyniesie oko ł o 7,5 % a zatem nie przekroczy progu 20 %. Ponadto dzia ł alno ść uczestników pokrywa si ę na: - krajowym rynku produkcji i sprzeda ż y oraz us ł ug naprawy, konserwacji i legalizacji urz ą dze ń do pomiaru wielko ś ci elektrycznych. Dzia ł alno ść t ą realizuje CECHTAR Sp. z. o.o. (spó ł ka zale ż na ENION S.A.), PPHU „En-Tech” Sp. z o.o. (równie ż spó ł ka zale ż na ENION S.A.) oraz Zak ł ad Us ł ugowo-Produkcyjny „EnergiaPro-Pomiary” Sp. z o.o. (spó ł ka zale ż na EnergiaPro S.A.), - krajowym rynku produkcji konstrukcji metalowych. Dzia ł alno ść ta realizowana jest przez REM-WAR Sp. z o.o. (spó ł ka zale ż na od ESW) oraz Przedsi ę biorstwo Produkcyjno-Us ł ugowe ELEKTRO Sp. z o.o. (spó ł ka zale ż na od PKE), Strony nie dysponuj ą precyzyjnymi danymi dotycz ą cymi udzia ł ów uczestników koncentracji w tych rynkach. Zdaniem uczestników koncentracji, w ka ż dym z ww. rynków udzia ł ten nie przekracza jednak progu 20 %. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, nale ż y stwierdzi ć , i ż ww. rynki na których dzia ł alno ść uczestników koncentracji pokrywa si ę , nie mog ą zosta ć uznane za rynki na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym. 11 B) Przedmiotowa koncentracja wywiera wp ł yw na nast ę puj ą ce rynki w ł a ś ciwe w uk ł adzie wertykalnym : 1. Krajowy rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej, 2. Krajowy rynek obrotu hurtowego energi ą elektryczn ą , 3. Krajowy rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej pochodz ą cej ze ź róde ł odnawialnych, 4. Lokalne rynki dystrybucji energii elektrycznej, 5. Lokalne rynki sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej. Zdaniem organu antymonopolowego wszystkie ww. rynki s ą powi ą zane ze sob ą wertykalnie. Powi ą zania te mo ż na zobrazowa ć w sposób nast ę puj ą cy. Wytworzona przez wytwórców energia elektryczna jest nabywana przez przedsi ę biorstwa obrotu, spó ł ki dystrybucyjne lub bezpo ś rednio odbiorców przy łą czonych do sieci przesy ł owych, transportowana sieci ą przesy ł ow ą , a nast ę pnie sieci ą dystrybucyjn ą do odbiorców którzy zakupili j ą od spó ł ek dystrybucyjnych lub przedsi ę biorstw obrotu. Ponadto Prawo energetyczne nak ł ada na przedsi ę biorstwa energetyczne zajmuj ą ce si ę wytwarzaniem energii elektrycznej lub jej obrotem i sprzedaj ą ce t ę energi ę odbiorcom ko ń cowym, przy łą czonym do sieci na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, obowi ą zek uzyskania i przedstawienia do umorzenia Prezesowi Urz ę du Regulacji Energetyki ś wiadectw pochodzenia, b ę d ą cych w istocie potwierdzeniem zakupu energii elektrycznej ze ź róde ł odnawialnych. Uczestnicy niniejszej koncentracji dzia ł aj ą zarówno na rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej, rynku obrotu hurtowego energi ą elektryczn ą , rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej pochodz ą cej ze ź róde ł odnawialnych, rynku dystrybucji energii elektrycznej oraz rynku sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej. Ad 1) Krajowy rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej zosta ł przedstawiony przy opisie rynków w ł a ś ciwych na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym. Ad 2) Krajowy rynek obrotu hurtowego energii elektrycznej zosta ł przedstawiony przy opisie rynków w ł a ś ciwych na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym. Ad 3) Krajowy rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej pochodz ą cej ze ź róde ł odnawialnych zosta ł przedstawiony przy opisie rynków w ł a ś ciwych na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym. Ad 4) Dystrybucja energii elektrycznej polega na jej przesy ł aniu i dostawie do odbiorców ko ń cowych i jest ś ci ś le zwi ą zana z istniej ą cymi sieciami energetycznymi (dystrybucyjnymi). Tymi bowiem sieciami energia elektryczna jest dystrybuowana. Za rynki w ł a ś ciwe w aspekcie terytorialnym nale ż y uzna ć w tym przypadku rynki lokalne, na których dzia ł aj ą poszczególne zak ł ady energetyczne. S ą to odr ę bne obszary kraju obj ę te sieci ą poszczególnych spó ł ek dystrybucyjnych. Nale ż y uzna ć , i ż 12 ka ż da ze spó ł ek dystrybucyjnych dysponuje na obszarze swojego dzia ł ania udzia ł em w dystrybucji rz ę du 100 %. W przypadku ENION rynek w aspekcie geograficznym obejmuje przede wszystkim obszar województwa ma ł opolskiego i ś l ą skiego, a ponadto podkarpackiego, ł ódzkiego, opolskiego i ś wi ę tokrzyskiego. Natomiast w przypadku EnergiaPro rynek w aspekcie geograficznym obejmuje przede wszystkim obszar województw dolno ś l ą skiego i opolskiego. Ad 5) Za rynki w ł a ś ciwe w aspekcie terytorialnym dla sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej nale ż y przyj ąć rynki lokalne, na których dzia ł aj ą poszczególne zak ł ady energetyczne. W przypadku odbiorców nieuprawnionych do TPA nie ma bowiem w ogóle mo ż liwo ś ci zakupu energii elektrycznej od podmiotu innego, ni ż zak ł ad energetyczny do którego pod łą czony jest odbiorca. W przypadku odbiorców uprawnionych do TPA taka mo ż liwo ść formalnie istnieje. Zarazem istnieje jednak szereg barier w korzystaniu z us ł ug przesy ł owych, które powoduj ą , i ż liczba podmiotów które dotychczas zdecydowa ł y si ę skorzysta ć z takiej zmiany jest niewielka. Nale ż y zatem uzna ć , i ż na poszczególne rynki sprzeda ż y detalicznej, analogicznie jak w przypadku dystrybucji, sk ł adaj ą si ę odr ę bne regiony kraju obj ę te sieci ą poszczególnych spó ł ek dystrybucyjnych, w których spó ł ki te dysponuj ą praktycznie 100 % udzia ł em. W przypadku ENION rynek w aspekcie geograficznym obejmuje przede wszystkim obszar województwa ma ł opolskiego i ś l ą skiego, a ponadto podkarpackiego, ł ódzkiego, opolskiego i ś wi ę tokrzyskiego. Natomiast w przypadku EnergiaPro rynek w aspekcie geograficznym obejmuje przede wszystkim obszar województw dolno ś l ą skiego i opolskiego. Ponadto w przedmiotowej sprawie wyst ę puj ą powi ą zania o charakterze wertykalnym na rynku wydobycia i sprzeda ż y w ę gla kamiennego. Dzia ł alno ść w tym zakresie prowadzi Po ł udniowy Koncern W ę glowy S.A. (spó ł ka zale ż na PKE). W ę giel kamienny mo ż e zosta ć wykorzystywany z kolei przez uczestników koncentracji do produkcji energii elektrycznej (w szczególno ś ci przez PKE oraz ESW) oraz produkcji ciep ł a. Udzia ł uczestników koncentracji w krajowej sprzeda ż y w ę gla kamiennego wynosi oko ł o 8 %, natomiast udzia ł uczestników koncentracji w zakupach w ę gla kamiennego na terytorium kraju wynosi oko ł o 14% (w przypadku rozszerzenia rynku w ł a ś ciwego w aspekcie geograficznym - bior ą c pod uwag ę fakt, i ż uczestnicy koncentracji nie prowadz ą tej dzia ł alno ś ci poza terytorium Polski - udzia ł ten by si ę zmniejszy ł 4 ). Rynków tych nie mo ż na zatem uzna ć za rynki w ł a ś ciwe, na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie wertykalnym. C) W przedmiotowej sprawie rynkami w ł a ś ciwymi, na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie konglomeratowym , s ą nast ę puj ą ce rynki: 1. Rynek sprzeda ż y energii cieplnej na terenie Stalowej Woli i Niska - udzia ł ESW wynosi na tym rynku 100 % 4 W decyzji Prezesa UOKiK z dnia 31 pa ź dziernika 2006 r. Nr RKT - 79/06 rynek sprzeda ż y w ę gla kamiennego okre ś lony zosta ł jako co najmniej europejski 13 2. Rynek sprzeda ż y ciep ł a na terenie Kamiennej Góry - udzia ł Energetyki Cieplnej w Kamiennej Górze Sp. z o.o. (grupa kapita ł owa EnergiaPro S.A.) na tym rynku wynosi 100 %, 3. Rynek dystrybucji ciep ł a na terenie Kamiennej Góry - udzia ł Energetyki Cieplnej w Kamiennej Górze Sp. z o.o. (grupa kapita ł owa EnergiaPro S.A.) na tym rynku wynosi 100 %, 4. Rynek dystrybucji ciep ł a na terenie Jaworzna - Udzia ł Spó ł ki Ciep ł owniczo- Energetycznej Jaworzno III Sp. z o.o. (grupa kapita ł owa PKE) na tym rynku wynosi oko ł o 98 %. Bior ą c pod uwag ę specyfik ę rynków sprzeda ż y i dystrybucji ciep ł a (w szczególno ś ci ich lokalny charakter) nale ż y stwierdzi ć , i ż silna pozycja uczestników koncentracji na tych rynkach nie prze ł o ż y si ę na pozycj ę uczestników koncentracji na inne rynki na które koncentracja wywiera wp ł yw. Ocena skutków planowanej transakcji. Przepis art. 17 ustawy antymonopolowej stanowi, i ż Prezes Urz ę du wydaje zgod ę na dokonanie koncentracji, w wyniku, której nie dojdzie do istotnego ograniczenia konkurencji w szczególno ś ci przez powstanie lub umocnienie pozycji dominuj ą cej. W ocenie organu antymonopolowego w wyniku przedmiotowej koncentracji dojdzie jednak do istotnego ograniczenia konkurencji w poszczególnych rynkach sektora elektroenergetycznego w Polsce, na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie wertykalnym (krajowego rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej, krajowego rynku obrotu hurtowego energi ą elektryczn ą , lokalnych rynków sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej i dystrybucji energii elektrycznej). Uzasadniaj ą c powy ż sze nale ż y wskaza ć co nast ę puje. Niezb ę dnym warunkiem funkcjonowania ka ż dego rynku jest mo ż liwo ść swobodnego przep ł ywu towaru. Zasada ta odnosi si ę równie ż w pe ł ni do rynku energii elektrycznej i jej przep ł ywu pomi ę dzy wytwórcami i odbiorcami. Oprócz samej energii, towarem na rynku energii jest równie ż us ł uga jej przes ł ania od wytwórcy do odbiorcy. W przypadku elektroenergetyki warunek funkcjonowania rynku jest spe ł niony w sytuacji, w której ka ż dy uczestnik rynku mo ż e korzysta ć na równych prawach z sieci elektroenergetycznej. Swobodny dost ę p wszystkich uczestników rynku energii do sieci elektroenergetycznej okre ś la zasada dost ę pu stron trzecich do sieci (TPA). Zasada dost ę pu stron trzecich do sieci elektroenergetycznej polega na umo ż liwieniu ka ż demu odbiorcy ko ń cowemu na rynku energii swobodnego wyboru dostawcy energii (wytwórcy lub po ś rednika w handlu energi ą ), który zaoferuje mu najkorzystniejsz ą cen ę oraz warunki dostawy. Operator sieci przesy ł owej lub dystrybucyjnej zobowi ą zany jest do wykonania us ł ugi przes ł ania energii mi ę dzy dostawc ą i odbiorc ą energii, je ż eli pozwalaj ą na to warunki techniczne i ekonomiczne. Zasada ta oznacza zatem mo ż liwo ść korzystania z sieci zak ł adu energetycznego bez obowi ą zku kupowania od tego zak ł adu energii elektrycznej. W praktyce zasada TPA polega zatem na mo ż liwo ś ci kupowania energii elektrycznej u dowolnego wytwórcy lub innego podmiotu, zajmuj ą cego si ę handlem energi ą . 14 Od 1 lipca 2004 r. teoretyczn ą mo ż liwo ść swobodnego wyboru dostawcy energii uzyskali odbiorcy prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą (nie b ę d ą cy gospodarstwami domowymi). Od 1 lipca 2007 r. mo ż liwo ść swobodnego wyboru dostawcy uzyskaj ą gospodarstwa domowe. Terminy te wynikaj ą zarówno z tzw. dyrektywy energetycznej EC/54/2003 jak i ustawy Prawo energetyczne. W Polsce jednak tylko nieliczni odbiorcy zdecydowali si ę na zmian ę dostawcy energii elektrycznej. Wi ę kszo ść odbiorców nadal pozostaje tzw. "odbiorcami taryfowymi" czyli kupuje energi ę elektryczn ą w spó ł kach dystrybucyjnych, do sieci których s ą przy łą czeni. Wynika to ze wskazanych wcze ś niej barier w stosowaniu zasady TPA W efekcie powi ą zania pionowe pomi ę dzy wytwórcami energii elektrycznej, przedsi ę biorcami prowadz ą cymi dzia ł alno ść w zakresie obrotu hurtowego, a spó ł kami dystrybucyjnymi nios ą zagro ż enia w stosunku zarówno do: - producentów energii elektrycznej nie obj ę tych konsolidacj ą pionow ą (wytwórcy ci mog ą mie ć problemy z dost ę pem do odbiorców przy łą czonych do sieci rozdzielczej spó ł ek dystrybucyjnych obj ę tych konsolidacj ą pionow ą , a zatem ograniczony dost ę p do rynku). Cz ęść producentów energii elektrycznej zosta ł a sprzedana na rzecz zagranicznych inwestorów np. Elektrownia Rybnik S.A. (EdF), Elektrownia Po ł aniec S.A. (Electrabel), - spó ł ek dystrybucyjnych nieobj ę tych konsolidacj ą pionow ą (dystrybutorzy ci mog ą mie ć problemy z zakupem energii elektrycznej lub zakupem na niedyskryminuj ą cych zasadach). Dwie spó ł ki dystrybucyjne zosta ł y sprzedane na rzecz zagranicznych inwestorów tj. STOEN S.A. (RWE) i GZE S.A. (Vattenfall). - przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych na rynku obrotu. Skonsolidowane grupy b ę d ą stara ł y si ę wyeliminowa ć tych po ś redników w handlu energi ą , - odbiorców energii elektrycznej przy łą czonych do sieci rozdzielczej spó ł ek dystrybucyjnych obj ę tych konsolidacj ą pionow ą (odbiorcom tym narzucony b ę dzie zakup energii od wytwórcy z grupy kapita ł owej spó ł ki dystrybucyjnej). W tym miejscu nale ż y wyja ś ni ć , i ż EP b ę dzie drug ą co do wielko ś ci – po PGE - grup ą na rynku elektroenergetycznym w Polsce. Wytwórcy energii elektrycznej maj ą cy wej ść w sk ł ad EP dysponuj ą udzia ł em w tym rynku na poziomie oko ł o 17 %. Udzia ł energii sprzedanej przez spó ł ki dystrybucyjne maj ą ce wej ść w sk ł ad EP tj. Enion oraz EnergiaPro w stosunku do energii elektrycznej sprzedanej w Polsce wynosi natomiast oko ł o 20 %. Z zestawienia tego wynika, i ż praktycznie ca ł o ść energii elektrycznej sprzedawanej przez EP mo ż e pochodzi ć od jej w ł asnych wytwórców. EP jedynie w niewielkim stopniu mo ż e by ć zatem zainteresowana zakupem energii elektrycznej od innych wytwórców (spoza swojej grupy). EP nie b ę dzie równie ż zainteresowana sprzeda żą produkowanej przez siebie energii elektrycznej do innych spó ł ek dystrybucyjnych i przedsi ę biorstw obrotu. Wskaza ć równie ż nale ż y, i ż pogl ą d dotycz ą cy zagro ż e ń wynikaj ą cych z konsolidacji pionowych w energetyce jest zgodny z dotychczas prezentowanym stanowiskiem organu antymonopolowego w sprawach zwi ą zanych z sektorem 15 energetycznym. Np. w decyzji z dnia 22 grudnia 2006 r. Nr DOK - 163/06, dotycz ą cej utworzenia PGE, Prezes Urz ę du równie ż uzna ł , i ż konsolidacje pionowe nios ą za sob ą ww. zagro ż enia. Podobne stanowisko organ antymonopolowy zajmowa ł równie ż w przypadku koncentracji w sektorach gdzie prowadzenie dzia ł alno ś ci ś ci ś le zale ż y od dost ę pu do infrastruktury 5 . Nale ż y równie ż podkre ś li ć , i ż Komisja Europejska w swoim raporcie z badania rynku energii elektrycznej i gazu wskazuje na powi ą zania wertykalne jako istotn ą barier ę w dalszej liberalizacji tych rynków. Szczególnie niewystarczaj ą cy rozdzia ł sieci i dostaw energii elektrycznej jest widziany jako znacz ą ca bariera wej ś cia. Niezale ż ni przedsi ę biorcy skar żą si ę na dyskryminacyjne traktowanie przez skonsolidowane podmioty. Zdaniem Komisji powi ą zania pionowe pomi ę dzy wytwarzaniem i sprzeda żą detaliczn ą energii elektrycznej w obr ę bie tej samej grupy redukuj ą równie ż konieczno ść handlu na rynku hurtowym i prowadz ą w efekcie do ma ł ej p ł ynno ś ci na tym rynku. Zintegrowane koncerny nie s ą równie ż zainteresowane wej ś ciem na rynek nowych uczestników. Konkluduj ą c nale ż y tak ż e wskaza ć , i ż jakkolwiek na chwil ę obecn ą przedmiotowa koncentracja przyczyni si ę do istotnego ograniczenia konkurencji na ww. rynkach to jednak ograniczenia wynikaj ą ce z powi ą za ń wertykalnych, mog ą zosta ć w przysz ł o ś ci przynajmniej cz ęś ciowo zniwelowane w wyniku zmian w prawie maj ą cych na celu usuni ę cie barier w stosowaniu zasady TPA (powinno przyczyni ć si ę do tego w szczególno ś ci prawne wydzielenie operatorów systemów dystrybucyjnych, co ma nast ą pi ć do 1 lipca 2007 r.). Od tego z kolei uzale ż niona jest bowiem mo ż liwo ść zakupu energii elektrycznej przez jej odbiorców od dowolnego dostawcy. Nawet usuni ę cie jednak tych barier nie eliminuje ryzyka, i ż podmioty wchodz ą ce w sk ł ad grup kapita ł owych b ę d ą faworyzowa ć przedsi ę biorców nale żą cych do w ł asnej grupy w stosunku do pozosta ł ych przedsi ę biorców. Operatorzy systemów dystrybucyjnych, pomimo prawnego wyodr ę bnienia, b ę d ą bowiem w dalszym ci ą gu wchodzi ć w sk ł ad skonsolidowanych grup energetycznych. Du ż e znaczenie b ę d ą mie ć równie ż uprawnienia regulatora rynku energii elektrycznej przeciwdzia ł aj ą ce takim praktykom i jego dzia ł ania w tym zakresie. Nale ż y wskaza ć , i ż Program dla elektroenergetyki przewiduje rozszerzenie uprawnie ń regulatora. Zwi ę kszenie ustawowych uprawnie ń Prezesa URE ma zmierza ć m.in. w kierunku usuwania barier tworzonych przez operatorów sieciowych w szczegó ł owych instrukcjach technicznych, dotycz ą cych korzystania z sieci. Program ten przewiduje równie ż nowelizacj ę ustawy Prawo energetyczne w kierunku ograniczenia przedsi ę biorstwom sieciowym mo ż liwo ś ci tworzenia barier dost ę pu do rynku dla odbiorców ko ń cowych, mi ę dzy innymi zwi ą zanych z narzucaniem im obowi ą zku instalacji kosztowych urz ą dze ń pomiarowych lub obci ąż aniem nieuzasadnionymi kosztami bilansowania oraz na ł o ż enie ustawowego obowi ą zku na operatorów systemów dystrybucyjnych do przekazywania informacji o mo ż liwo ś ciach korzystania z zasady TPA. Niemniej nale ż y wskaza ć , i ż s ą to po pierwsze jak na razie plany, a pod 5 Decyzja Prezesa UOKiK z dnia 31 lipca 2001 r. Nr DDI - 38/2001 16 drugie nie ma gwarancji, ż e nawet ich realizacja usunie wszystkie bariery w korzystaniu z zasady TPA w skonsolidowanych grupach. Pewn ą szans ą na zniwelowanie zagro ż e ń p ł yn ą cych dla ochrony i rozwoju konkurencji z konsolidacji pionowych s ą propozycje Komisji Europejskiej sprowadzaj ą ce si ę do wydzielenia ju ż nie tylko prawnego ale równie ż w ł a ś cicielskiego operatorów systemów dystrybucyjnych. Takie rozwi ą zanie eliminowa ł oby ryzyko zagro ż e ń p ł yn ą cych z koncentracji pionowych w energetyce. Trudno jednak w tej chwili oceni ć na ile propozycja ta ma szans ę realizacji i kiedy mog ł aby zosta ć wdro ż ona. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze nale ż y stwierdzi ć , i ż nie zachodz ą przes ł anki do wydania zgody na dokonanie koncentracji na podstawie art. 17 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Niniejsza koncentracja przyczyni si ę bowiem do istotnego ograniczenia konkurencji na ww. poszczególnych rynkach sektora elektroenergetycznego. EP w trakcie post ę powania przedstawi ł a równie ż argumenty o pozytywnych skutkach koncentracji równowa żą cych jej negatywne skutki dla konkurencji, których wyst ę powanie mo ż e pozwoli ć na podj ę cie decyzji, o której mowa w art. 19 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Zdaniem wnioskodawcy przedmiotowa koncentracja tj. stworzenie grupy kapita ł owej sk ł adaj ą cej si ę z wytwórców i spó ł ek dystrybucyjnych zdaniem EP pozwoli jej uczestnikom znacznie efektywniej odpowiedzie ć na wyzwania staj ą ce w najbli ż szym czasie przed polskim sektorem energetycznym. Jednym z podstawowych celów przyj ę tego przez Rz ą d Rzeczypospolitej Polskiej „Programu dla elektroenergetyki” stanowi zapewnienie bezpiecze ń stwa energetycznego w Polsce. W ś ród dzia ł a ń , które Polska powinna podj ąć w celu ograniczenia ryzyka przerw w dostawach energii elektrycznej znajduj ą si ę m.in. takie jak: - rozbudowa i renowacja mocy wytwórczych; - rozwój i modernizacja sieci elektroenergetycznych i po łą cze ń mi ę dzysystemowych; - przygotowanie planów awaryjnych na wypadek wyst ą pienia sytuacji zagro ż enia ci ą g ł o ś ci dostaw energii. Wnioskodawca wskazuje tak ż e, i ż zaspokojenie krajowego popytu na energi ę elektryczn ą w przysz ł o ś ci b ę dzie coraz trudniejsze, ze wzgl ę du na spodziewany znacz ą cy wzrost zapotrzebowania w ci ą gu nast ę pnych kilkunastu lat. Dodatkowo znaczna cz ęść urz ą dze ń wytwórczych oraz sieci w polskim systemie elektroenergetycznym jest przestarza ł a. Oznacza to potrzeb ę budowy nowych mocy wytwórczych, co wi ąż e si ę z ogromnymi nak ł adami inwestycyjnymi. Tak du ż ym inwestycjom b ę d ą mog ł y podo ł a ć jedynie przedsi ę biorstwa o znacznie wi ę kszych kapita ł ach i przep ł ywach pieni ęż nych ni ż te, którymi wykazuj ą si ę obecnie podmioty polskiego sektora elektroenergetycznego. Powsta ł a w rezultacie rozwa ż anej koncentracji grupa kapita ł owa b ę dzie dysponowa ł a potencja ł em, który pozwoli jej 17 znacznie lepiej odpowiedzie ć na wyzwanie, przed jakim stoi polski rynek elektroenergetyczne dotycz ą ce wzrostu zapotrzebowania na energi ę elektryczn ą . Równie ż realizacja zobowi ą za ń wynikaj ą cych z Protoko ł u z Kioto, Dyrektyw Unii Europejskiej oraz Traktatu Akcesyjnego poci ą gnie za sob ą ogromne nak ł ady inwestycyjne na modernizacj ę istniej ą cych i budow ę nowych jednostek wytwórczych. Stworzenie grupy kapita ł owej u ł atwi spó ł kom spe ł nienie tych zobowi ą za ń . Dzi ę ki bowiem zwi ę kszeniu wiarygodno ś ci kredytowej i obni ż eniu kosztów finansowania powsta ł a grupa kapita ł owa b ę dzie mia ł a lepsze mo ż liwo ś ci odbudowy i modernizacji zarówno urz ą dze ń wytwórczych jak i sieci. Utworzenie grupy kapita ł owej EP przyczyni ć si ę ma zatem do realizacji ww. zada ń i w perspektywie d ł ugoterminowej wp ł ynie na popraw ę bezpiecze ń stwa energetycznego (ci ą g ł o ś ci i jako ś ci dostaw energii elektrycznej) g ł ównie dzi ę ki: - po łą czeniu potencja ł u ekonomicznego poszczególnych spó ł ek i zwi ę kszeniu wiarygodno ś ci kredytowej ca ł ej grupy kapita ł owej wobec instytucji finansowych (mo ż liwo ść uzyskania lepszych warunków kredytowych na realizacj ę ww. inwestycji) - prowadzeniu skoordynowanej polityki inwestycyjnej w odniesieniu do maj ą tku ca ł ej grupy kapita ł owej (wzrost efektywno ś ci w zakresie realizowanych dzia ł a ń inwestycyjnych); - zarz ą dzaniu ca ł ym maj ą tkiem stanowi ą cym znaczn ą cz ęść systemu elektroenergetycznego w ramach jednej struktury (efekty synergii). Stosownie do art. 19 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du wydaje, w drodze decyzji, zgod ę na dokonanie koncentracji, w wyniku której konkurencja na rynku zostanie istotnie ograniczona, w szczególno ś ci przez powstanie lub umocnienie pozycji dominuj ą cej na rynku, w przypadku gdy odst ą pienie od zakazu koncentracji jest uzasadnione, a w szczególno ś ci mo ż e ona wywrze ć pozytywny wp ł yw na gospodark ę narodow ą albo przyczyni si ę ona do rozwoju ekonomicznego lub post ę pu technicznego. Przepis ten stanowi zatem wyj ą tek od zasady, zgodnie z któr ą Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę zakazuj ą c ą dokonania koncentracji w razie, gdy uzna, ż e konkurencja na rynku w ł a ś ciwym zostanie istotnie ograniczona wskutek koncentracji. Warunkiem zastosowania tego wyj ą tku jest wyst ą pienie ww. okoliczno ś ci uzasadniaj ą cych odst ą pienie od zakazu koncentracji. W art. 19 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wymieniono dwa przypadki uzasadniaj ą ce wskazane odst ą pienie. S ą nimi: - przyczynienie si ę koncentracji do rozwoju ekonomicznego lub post ę pu technicznego lub - mo ż liwo ść wywarcia przez koncentracj ę pozytywnego wp ł ywu na gospodark ę narodow ą . Przypadki te powinny by ć traktowane alternatywnie, tj. wyst ą pienie tylko jednego z nich uzasadnia ju ż odst ą pienie przez Prezesa UOKiK od wydania zakazu na dokonanie koncentracji. Przyczynienie si ę koncentracji do rozwoju ekonomicznego lub post ę pu technicznego jest kryterium nawi ą zuj ą cym do obiektywnych korzy ś ci gospodarczych. Mog ą one polega ć w szczególno ś ci na modernizacji technologii produkcji, poprawie jako ś ci towarów, wprowadzeniu na rynek nowych produktów. W doktrynie wskazuje 18 si ę , ż e art. 19 ust. 2 opiera si ę na podobnych za ł o ż eniach, na których bazuje tzw. regu ł a rozs ą dku. Regu ł a ta zak ł ada, i ż niektóre ograniczenia konkurencji powinny by ć uznane za dopuszczalne, je ż eli przynosz ą one okre ś lone korzy ś ci ogólnogospodarcze lub spo ł eczne, a zarazem korzy ś ci te przewa ż aj ą nad negatywnymi skutkami ograniczenia. Ustawa antymonopolowa powinna bowiem zapobiega ć jedynie nierozs ą dnym ograniczeniom konkurencji na rynku (tak ż e gdy ograniczenie to jest nast ę pstwem koncentracji). Ochrona samej konkurencji nie stanowi celu samego w sobie. Celem tym jest osi ą gni ę cie pewnych korzy ś ci le żą cych w ogólnym interesie spo ł eczno-gospodarczym. Je ś li korzy ś ci te mog ą zosta ć osi ą gni ę te dzi ę ki ograniczeniu konkurencji (tak ż e wskutek koncentracji), dzia ł ania prowadz ą ce do takich ogranicze ń ustawa nie uznaje za zakazane. Potwierdza to tre ść art. 1 tej ustawy, stosownie do którego regulacje tej ustawy stosuje si ę w interesie publicznym. Je ś li zatem interes ten b ę dzie przemawia ć za dopuszczeniem koncentracji, która nawet w istotny sposób ogranicza konkurencj ę na rynku, wówczas Prezes UOKiK powinien odst ą pi ć od zakazu jej dokonania 6 . Wymienione w art. 19 ust. 2 pkt 1-2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przypadki maj ą charakter przyk ł adowy. Oznacza to, ż e katalog przypadków, w których Prezes UOKiK mo ż e wyda ć zgod ę na koncentracj ę w istotny sposób ograniczaj ą c ą konkurencj ę , jest otwarty, konieczne jest jednak aby odst ą pienie od zakazu by ł o uzasadnione. Nale ż y równie ż wskaza ć , i ż w przypadku spe ł nienia przez koncentracj ę przes ł anek z art. 19 ust. 2, wydanie przez Prezesa Urz ę du zgody na dokonanie koncentracji jest obligatoryjne, pomimo, i ż koncentracja ta skutkuje jednocze ś nie istotnym ograniczeniem konkurencji. W ocenie organu antymonopolowego niniejsza koncentracja spe ł nia przes ł anki wskazane w art. 19 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów tzn. pomimo, i ż w jej wyniku nast ą pi istotne ograniczenie konkurencji, wydanie zgody na jej dokonanie jest uzasadnione. Przedstawione przez wnioskodawc ę argumenty wskazuj ą bowiem, i ż przyczyni si ę ona do zapewnienia bezpiecze ń stwa energetycznego Polski. S ł uszno ść tych argumentów potwierdza przyj ę ty przez Rad ę Ministrów „Program dla elektroenergetyki”. Uzasadniaj ą c powy ż sze nale ż y wskaza ć co nast ę puje. Program dla elektroenergetyki k ł adzie du ż y nacisk na budow ę nowych mocy wytwórczych w energetyce. Wynika to z faktu, i ż znaczna cz ęść urz ą dze ń wytwórczych oraz sieci w polskim systemie elektroenergetycznym jest przestarza ł a (np. ponad 40% mocy turbozespo ł ów zainstalowanych w elektrowniach i elektrociep ł owniach zawodowych liczy ponad 30 lat). Przestarza ł e instalacje wymagaj ą renowacji lub zast ą pienia, co wi ąż e si ę z ogromnymi nak ł adami inwestycyjnymi. Z dokumentu tego wynika, i ż dla odbudowania zu ż ywaj ą cych si ę mocy wytwórczych rocznie nale ż y budowa ć w Polsce oko ł o 800-1000 MW nowych mocy (przy istniej ą cych w Polsce ponad 30 000 MW mocy wytwórczych i okresie ż ycia instalacji wytwórczej 30-35 lat), przy czym wielko ść ta nie uwzgl ę dnia 6 K. Kohutek Komentarz do art. 19 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów LEX/el. 2005 19 zaspokojenia przewidywanego wzrostu zapotrzebowania na energi ę elektryczn ą . Zgodnie natomiast z szacunkami przedstawionymi w dokumencie przyj ę tym przez Rad ę Ministrów w dniu 4 stycznia 2005 r. „Polityka energetyczna Polski do 2025 r.” (M.P. z 2005 r. Nr 42 poz. 562) krajowe zapotrzebowanie na energi ę elektryczn ą do 2025 r. wzro ś nie o oko ł o 80-93 % w porównaniu z zapotrzebowaniem w 2005 r. W tym miejscu nale ż y wskaza ć , i ż w okresie ostatnich 6 lat realizowane s ą jedynie 3 inwestycje zmierzaj ą ce do budowy nowych mocy wytwórczych o łą cznej mocy blisko 1,8 GW, a mianowicie: - Blok 464 MW w Elektrowni P ą tnów, którego budowa zosta ł a zatrzymana praktycznie w po ł owie procesu inwestycyjnego na skutek braku finansowania, a obecnie jest kontynuowana; - Blok 833 MW w Elektrowni Be ł chatów, gdzie po pi ę ciu latach negocjacji trwa jeszcze faza organizacji funduszy na t ą inwestycj ę ; - Blok 460 MW w Elektrowni Ł agisza, dla realizacji którego pod koniec 2005 r. zosta ł a podpisana umowa z konsorcjum banków na przygotowanie emisji obligacji. Jak wynika z powy ż szego ż adna z tych inwestycji nie zosta ł a uko ń czona. Rosn ą ce szybko zapotrzebowanie na energi ę elektryczn ą , przy starzej ą cym si ę maj ą tku wytwórczym, przesy ł owym i dystrybucyjnym, mo ż e prowadzi ć do pogarszania si ę bezpiecze ń stwa energetycznego oraz obni ż enia niezawodno ś ci dostaw energii dla odbiorców. „Program dla elektroenergetyki” wskazuje, i ż powstanie silnych gospodarczo struktur organizacyjnych, zdolnych do rozwoju i inwestycji w zdolno ś ci wytwórcze, przesy ł owe i dystrybucyjne, jest konieczne, aby w ci ą gu kilku lat nie zaistnia ł a potrzeba przeznaczenia znacznych ś rodków z bud ż etu pa ń stwa na bezpiecze ń stwo energetyczne i popraw ę niezawodno ś ci dostaw. Zdaniem organu antymonopolowego nale ż y zgodzi ć si ę z argumentem przedstawionym przez wnioskodawc ę , i ż tak du ż ym inwestycjom b ę d ą mog ł y podo ł a ć jedynie przedsi ę biorstwa o znacznie wi ę kszych kapita ł ach i przep ł ywach pieni ęż nych ni ż te, którymi wykazuj ą si ę obecnie podmioty polskiego sektora elektroenergetycznego. Powsta ł a w rezultacie rozwa ż anej koncentracji grupa kapita ł owa b ę dzie dysponowa ł a potencja ł em, który pozwoli jej znacznie lepiej odpowiedzie ć na wyzwanie, przed jakim stoi polski rynek elektroenergetyczny, dotycz ą ce znacz ą cego wzrostu popytu na energi ę . Modernizacja i odbudowa mocy wytwórczych, zwi ę kszenie mocy wytwórczych celem sprostania zwi ę kszonemu popytowi w kolejnych latach oraz modernizacja i rozbudowa sieci przesy ł owych i dystrybucyjnych mo ż e by ć bardziej skutecznie realizowania przez utworzon ą grup ę kapita ł ow ą EP, w szczególno ś ci ze wzgl ę du na fakt, i ż grupa ta b ę dzie mia ł a lepsze mo ż liwo ś ci pozyskania relatywnie ta ń szego kapita ł u na inwestycje modernizacyjne, odtworzeniowe oraz rozwojowe dzi ę ki: - po łą czeniu potencja ł u ekonomicznego poszczególnych spó ł ek, - wi ę kszej skali dzia ł alno ś ci, która prze ł o ż y si ę na stabilno ść operacyjn ą oraz finansow ą , - ni ż szemu ryzyku dzia ł alno ś ci operacyjnej i finansowej, - wy ż szej rentowno ś ci, 20 - zwi ę kszeniu wiarygodno ś ci kredytowej ca ł ej grupy kapita ł owej wobec instytucji finansowych (mo ż liwo ść uzyskania lepszych warunków kredytowych na realizacj ę inwestycji) – w konsekwencji powy ż szych czynników, - prowadzeniu skoordynowanej polityki inwestycyjnej w odniesieniu do maj ą tku ca ł ej grupy kapita ł owej (wzrost efektywno ś ci w zakresie realizowanych dzia ł a ń inwestycyjnych), - zarz ą dzaniu ca ł ym maj ą tkiem stanowi ą cym znaczn ą cz ęść systemu elektroenergetycznego w ramach jednej struktury, - przewidywanej prywatyzacji gie ł dowej, która w przypadku wi ę kszego podmiotu jest dla rynku bardziej interesuj ą ca i mo ż na oczekiwa ć wy ż szych wp ł ywów z jej tytu ł u. Organ antymonopolowy podziela zdanie wnioskodawcy, i ż koncentracja umo ż liwi EP lepszy dost ę p do ź róde ł finansowania dzia ł alno ś ci poprzez: - wy ż sze wolne ś rodki pieni ęż ne samej grupy kapita ł owej EP, które mog ą zosta ć przeznaczone na inwestycje, - zapewnienie odpowiedniej bazy kapita ł ów w ł asnych, które mog ą zosta ć wykorzystane jako zabezpieczenie potencjalnego finansowania d ł u ż nego. Nast ą pi ć to ma poprzez maksymalizacj ę przep ł ywów pieni ęż nych w wyniku m.in.: 1. Realizacji efektów synergii po łą czenia podmiotów w ramach grupy kapita ł owej, Warto ść rynkowa po łą czonych aktywów b ę dzie wi ę ksza od sumy warto ś ci rynkowej poszczególnych przedsi ę biorstw. Okre ś lana jest ona bowiem w oparciu o gotowo ść potencjalnych inwestorów do zap ł acenia danej ceny za odpowiednio zorganizowany maj ą tek. Gotowo ść ta wzrasta wraz ze zwi ę kszaniem potencja ł u przedsi ę biorstwa do generowania dodatnich przep ł ywów pieni ęż nych, ale tak ż e jest uzale ż niona od mo ż liwo ś ci ograniczenia ryzyk zwi ą zanych z prognozowaniem wyników ekonomicznych danego podmiotu. Powinna nast ą pi ć równie ż eliminacja dubluj ą cych si ę pozycji kosztowych. 2. Prowadzenia spójnej polityki inwestycyjnej, Wspólna polityka inwestycyjna powinna zapewni ć grupie kapita ł owej mo ż liwo ść obni ż enia łą cznych nak ł adów inwestycyjnych. W szczególno ś ci, d ł ugoterminowe planowanie inwestycyjne wspólne dla wszystkich podmiotów w ł a ń cuchu warto ś ci to szansa na ustalenie listy priorytetowych zada ń w ramach ca ł ego ł a ń cucha warto ś ci. Takie podej ś cie pozwala wybra ć te zadania, które wymagaj ą pierwsze ń stwa realizacji, dla zapewnienia modernizacji istniej ą cego maj ą tku, inwestycji rozwojowych oraz poprawy bezpiecze ń stwa dostaw np. poprzez inwestycje w sie ć . Prowadzona łą cznie przez podmioty reprezentuj ą ce wszystkie ogniwa ł a ń cucha warto ś ci polityka inwestycyjna daje mo ż liwo ść finansowania rozwoju podsektora wytwarzania bez konieczno ś ci szukania dodatkowych zabezpiecze ń na potrzeby tych inwestycji. 3. Obni ż enia kosztu pozyskania finansowania i wykorzystaniu d ź wigni finansowej, Instytucje oferuj ą ce finansowanie d ł u ż ne analizuj ą takie parametry jak bie żą cy poziom zad ł u ż enia w stosunku do kapita ł ów w ł asnych, stopie ń pokrycia odsetek wynikiem operacyjnym, czy poziom mo ż liwych do uzyskania zabezpiecze ń . Nast ę pnie, na bazie 21 tych parametrów obliczane jest ryzyko i ustalane jest wymagane oprocentowanie finansowania d ł u ż nego. Poprawa wska ź ników zad ł u ż enia grupy kapita ł owej EP w stosunku do obecnych wska ź ników uczestników koncentracji pozwoli zwi ę kszy ć dost ę pno ść do finansowania i obni ż y ć jego koszt. W wyniku optymalizacji poziomu zad ł u ż enia i uzyskania dodatniego efektu d ź wigni finansowej, grupa kapita ł owa EP mo ż e pozyska ć dodatkowe finansowanie na realizacj ę programu inwestycyjnego. Przyj ę cie za ł o ż enia, i ż grupa kapita ł owa Energetyki Po ł udnie finansowa ł aby si ę d ł ugiem w stopniu zbli ż onym do mediany spó ł ek sektora, pozwoli ł oby na teoretyczne podniesienie łą cznego poziomu zad ł u ż enia nawet o 2,5 – 3,0 mld PLN – co daje znaczne mo ż liwo ś ci skutecznego sfinansowania programu inwestycyjnego. W ocenie wnioskodawcy przeobra ż enia , które aktualnie maj ą miejsce w sektorze elektroenergetycznym (nie tylko w Polsce, ale tak ż e w Europie i na ś wiecie) b ą d ź zaczn ą by ć widoczne w niedalekiej przysz ł o ś ci, s ą ź ród ł em ró ż norodnych ryzyk dla podmiotów dzia ł aj ą cych na rynku energii elektrycznej. Zdaniem EP najwa ż niejszymi ryzykami dla obszarów wytwarzania, dystrybucji, obrotu i sprzeda ż y energii elektrycznej s ą : - konieczno ść kosztownych modernizacji lub wycofania z u ż ycia urz ą dze ń wytwórczych nie spe ł niaj ą cych norm ochrony ś rodowiska oraz konieczno ść odtworzenia likwidowanych mocy produkcyjnych; - ograniczona dost ę pno ść ś rodków finansowych (w ł asnych i obcych) na odtworzenie mocy, wynikaj ą ca z niepewno ś ci, czy podmioty sektora b ę d ą w stanie wygenerowa ć wystarczaj ą ce ś rodki w ł asne na pokrycie udzia ł u w ł asnego w finansowaniu niezb ę dnych inwestycji; - niska sprawno ść urz ą dze ń wytwórczych w Polsce w stosunku do sprawno ś ci urz ą dze ń wytwórczych osi ą ganych w elektrowniach w Europie Zachodniej (zjawisko to wp ł ywa negatywnie na konkurencyjno ść polskich wytwórców na rynku UE); - konieczno ść rozdzielenia dzia ł alno ś ci dystrybucyjnej od obrotu energi ą elektryczn ą (wydzielenie OSD); - ryzyko inwestycyjne wynikaj ą ce z d ł ugiego okresu zwrotu z inwestycji w maj ą tek wytwórczy i sieciowy. Organ antymonopolowy zgadza si ę ze stanowiskiem wnioskodawcy, i ż minimalizacja tych ryzyk b ę dzie ł atwiejsza dla grupy kapita ł owej EP ni ż dla ka ż dego podmiotu maj ą cego wej ść w sk ł ad tej grupy dzia ł aj ą cego niezale ż nie. Wnioskodawca wskaza ł równie ż , i ż realizacja zobowi ą za ń wynikaj ą cych z Protoko ł u z Kioto, Dyrektyw Unii Europejskiej oraz Traktatu Akcesyjnego poci ą gnie za sob ą ogromne nak ł ady inwestycyjne na modernizacj ę istniej ą cych i budow ę nowych jednostek wytwórczych. Mo ż liwo ść wspólnego zarz ą dzania ruchem tak znacznej i ró ż norodnej grupy jednostek jakie b ę d ą zorganizowane w ramach grupy kapita ł owej EP pozwoli na optymalizacj ę szkodliwych emisji, w szczególno ś ci SOx i NOx. Mo ż e to mie ć istotny wp ł yw na poziom emisji tych gazów w skali kraju. Optymalizacja ta mo ż e mie ć tak ż e wp ł yw na ponoszone przez EP koszty (lub poziom zysków z handlu prawami do emisji dwutlenku w ę gla) co bezpo ś rednio wp ł ynie na 22 elastyczno ść cenow ą w stosunku do jej klientów. Ponadto, je ż eli zostan ą wypracowane odpowiednie mechanizmy, mo ż e dochodzi ć do przesuwania praw do emisji dwutlenku w ę gla i tlenków siarki pomi ę dzy podmiotami. Organ antymonopolowy podziela pogl ą d wnioskodawcy, i ż stworzenie grupy kapita ł owej u ł atwi spó ł kom maj ą cym wej ść w sk ł ad EP spe ł nienie zobowi ą za ń wynikaj ą cych z Protoko ł u z Kioto, Dyrektyw Unii Europejskiej oraz Traktatu Akcesyjnego ze wzgl ę du na ł atwiejszy dost ę p do ź róde ł finansowania. Nale ż y tak ż e doda ć , i ż utworzenie EP – niekwestionuj ą c faktu, ż e przyczyni si ę do ograniczenia konkurencji - w kontek ś cie utworzenia PGE, stanowi ć b ę dzie przeciwwag ę dla tej grupy, b ę d ą cej najwi ę kszym producentem i dystrybutorem energii elektrycznej w Polsce. Reasumuj ą c nale ż y wskaza ć , i ż przedmiotowa koncentracja przyczyni si ę do istotnego ograniczenia konkurencji. Z tego powodu brak jest przes ł anek do wydania zgody na jej dokonanie na podstawie art. 17 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Jednocze ś nie koncentracja ta spe ł nia jak wykazano powy ż ej przes ł anki okre ś lone w art. 19 ust. 2 tej ustawy, przyczyni si ę ona bowiem do zapewnienia bezpiecze ń stwa energetycznego Polski. W zwi ą zku z tym wydanie zgody na dokonanie przedmiotowej koncentracji na podstawie art. 19 ust. 2 jest uzasadnione. Wobec powy ż szego orzeczono jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 z pó ź n. zm.) - od niniejszej decyzji s ł u ż y odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia. Otrzymuj ą : Pan Wojciech Popio ł ek Pani Katarzyna Palka – Bartoszek Popio ł ek, Adwokaci i Doradcy Pe ł nomocnicy Energetyki Po ł udnie S.A. Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych Spó ł ka komandytowa ul. Podchor ąż ych 1 40-043 Katowice 23