DOK-163/2006

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW CEZARY BANASI Ń SKI DOK-1-421/57/06/RK Warszawa, dn. 22 grudnia 2006 r. DECYZJA Nr DOK - 163/06 Na podstawie art. 19 ust. 2 w zwi ą zku z art. 12 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego, wszcz ę tego na wniosek Polskich Sieci Elektroenergetycznych S.A. z siedzib ą w Warszawie, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyra ż a zgod ę na dokonanie koncentracji, polegaj ą cej na przej ę ciu przez Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. z siedzib ą w Warszawie kontroli nad: 1. BOT Górnictwo i Energetyka S.A. z siedzib ą w Ł odzi, 2. Zespo ł em Elektrowni Dolna Odra S.A. z siedzib ą w Nowym Czarnowie, 3. Zak ł adem Energetycznym Bia ł ystok S.A. z siedzib ą w Bia ł ymstoku, 4. Zak ł adem Energetycznym Ł ód ź - Teren S.A. z siedzib ą w Ł odzi, 5. Zak ł adem Energetycznym Warszawa - Teren S.A. z siedzib ą w Warszawie, 6. Zamojsk ą Korporacj ą Energetyczn ą S.A. z siedzib ą w Zamo ś ciu, 7. Rzeszowskim Zak ł adem Energetycznym S.A. z siedzib ą w Rzeszowie, 8. Lubelskimi Zak ł adami Energetycznymi S.A. z siedzib ą w Lublinie, 9. Ł ódzkim Zak ł adem Energetycznym S.A. z siedzib ą w Ł odzi, 10. Zak ł adami Energetycznymi Okr ę gu Radomsko – Kieleckiego S.A. z siedzib ą w Skar ż ysko – Kamiennej. UZASADNIENIE W dniu 7 wrze ś nia 2006 r. do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wp ł yn ęł o zg ł oszenie zamiaru koncentracji, polegaj ą cej na przej ę ciu przez Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. z siedzib ą w Warszawie (zwane dalej PSE) kontroli nad: 1. BOT Górnictwo i Energetyka S.A. z siedzib ą w Ł odzi (zwanym dalej BOT), 2. Zespo ł em Elektrowni Dolna Odra S.A. z siedzib ą w Nowym Czarnowie (zwanym dalej ZEDO), 3. Zak ł adem Energetycznym Bia ł ystok S.A. z siedzib ą w Bia ł ymstoku (zwanym dalej ZEB), 4. Zak ł adem Energetycznym Ł ód ź – Teren S.A. z siedzib ą w Ł odzi (zwanym dalej ZE Ł T), 5. Zak ł adem Energetycznym Warszawa - Teren S.A. z siedzib ą w Warszawie (zwanym dalej ZEWT), 6. Zamojsk ą Korporacj ę Energetyczn ą S.A. z siedzib ą w Zamo ś ciu (zwan ą dalej ZKE) 7. Rzeszowskim Zak ł adem Energetycznym S.A. z siedzib ą w Rzeszowie (zwanym dalej RZE), 8. Lubelskimi Zak ł adami Energetycznymi S.A. z siedzib ą w Lublinie (zwanymi dalej Lubzel), 9. Ł ódzkim Zak ł adem Energetycznym S.A. z siedzib ą w Ł odzi (zwanym dalej Ł ZE), 10. Zak ł adami Energetycznymi Okr ę gu Radomsko-Kieleckiego S.A. z siedzib ą w Skar ż ysko – Kamiennej (zwanymi dalej ZEORK). W zwi ą zku z tym, i ż spe ł nione zosta ł y niezb ę dne przes ł anki uzasadniaj ą ce zg ł oszenie koncentracji, bowiem: - łą czny obrót przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w koncentracji w roku obrotowym poprzedzaj ą cym rok zg ł oszenia przekroczy ł 50 mln euro, tj. kwot ę okre ś lon ą w art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.), zwanej dalej tak ż e ustaw ą antymonopolow ą , - przej ę cie przez przedsi ę biorc ę kontroli nad innymi przedsi ę biorcami jest jednym ze sposobów koncentracji, okre ś lonym w art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy antymonopolowej, - w przedmiotowej sprawie nie wyst ę puje ż adna okoliczno ść z katalogu przes ł anek egzoneracyjnych, wymienionych w art. 13 ww. ustawy, powoduj ą ca odst ą pienie od obowi ą zku zg ł oszenia koncentracji, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej równie ż organem antymonopolowym, wszcz ął post ę powanie w niniejszej sprawie, o czym powiadomi ł stron ę pismem z dnia 21 wrze ś nia 2006 r. W trakcie post ę powania Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje: Przyczyny i opis transakcji: Niniejsza koncentracja stanowi realizacj ę przyj ę tego przez Rad ę Ministrów w dniu 28 marca 2006 r. „ Programu dla elektroenergetyki ”. Program ten przewiduje konsolidacj ę przedsi ę biorców z bran ż y elektroenergetycznej nale żą cych do Skarbu Pa ń stwa w cztery grupy, poprzez: 1. utworzenie Polskiej Grupy Energetycznej (dalej PGE). PGE ma powsta ć na bazie holdingu BOT, ZEDO, aktywów pozosta ł ych po wydzieleniu z PSE Operatora Systemu Przesy ł owego wraz z maj ą tkiem oraz nast ę puj ą cych spó ł ek dystrybucyjnych: ZEB, ZE Ł T, ZEW, ZKE, RZE, Lubzel, Ł ZE, i ZEORK, 2. po łą czenie Po ł udniowego Koncernu Energetycznego S.A. ze spó ł kami dystrybucyjnymi ENION S.A. i ENERGIA-PRO S.A. oraz Elektrowni ą Stalowa Wola S.A., 3.po łą czenie ENEA S.A., Elektrowni Kozienice S.A. oraz Kopalni W ę gla Kamiennego Bogdanka S.A., 4. po łą czenie KE ENERGA S.A. i ZE Ostro łę ka S.A. 2 Tworzona w ramach niniejszej koncentracji PGE ma by ć zatem jedn ą z kilku grup funkcjonuj ą cych na polskim rynku. Pierwotnie zg ł oszona koncentracja mia ł a dokona ć si ę poprzez wniesienie przez Skarb Pa ń stwa do PSE akcji nast ę puj ą cych podmiotów: BOT, ZEDO, ZEB, ZE Ł T, ZEW, ZKE, RZE, Lubzel, Ł ZE, i ZEORK. W wyniku tej operacji PSE mia ł o przej ąć bezpo ś redni ą kontrol ę nad ww. przedsi ę biorcami. W trakcie post ę powania antymonopolowego w sprawie niniejszej koncentracji PSE dokona ł o jednak modyfikacji zg ł oszenia. Obecnie zamierzona koncentracja ma nast ą pi ć poprzez wniesienie przez Skarb Pa ń stwa: 1. do PSE S.A. akcji stanowi ą cych do 100% kapita ł u zak ł adowego BOT, 2. do PGE Energia S.A. (spó ł ki zale ż nej od PSE, utworzonej na potrzeby niniejszej transakcji - w chwili zg ł oszenia spó ł ka ta jeszcze nie istnia ł a, zwanej dalej PGE Energia) do 85% akcji ZEDO, ZEB, ZE Ł T, ZEW, ZKE, RZE, Lubzel, Ł ZE, i ZEORK w zamian za akcje PGE Energia wyemitowane na skutek podwy ż szenia kapita ł u zak ł adowego PGE Energia, a nast ę pnie wniesienie przez Skarb Pa ń stwa do PSE blisko 100% posiadanych akcji spó ł ki PGE Energia. W rezultacie koncentracji ma powsta ć PGE. Po wniesieniu do PSE akcji ww. spó ł ek, PSE ma przenie ść na Skarb Pa ń stwa 100 % akcji w spó ł ce pe ł ni ą cej rol ę Operatora Systemu Przesy ł owego, tj. PSE Operator S.A., a tak ż e tzw. spó ł ek obszarowych, tzn. PSE- Centrum S.A., PSE-Pó ł noc S.A., PSE- Po ł udnie S.A., PSE- Wschód S.A. i PSE-Zachód S.A. W nast ę pnym etapie nast ą pi ć ma wydzielenie z PSE i przeniesie na w ł asno ść PSE-Operator S.A. maj ą tku przesy ł owego stanowi ą cego dotychczas w ł asno ść PSE i dzier ż awionego przez PSE- Operator S.A. Z wniosku wynika, i ż podstawowym celem niniejszej konsolidacji w ś rednioterminowej i d ł ugoterminowej perspektywie jest zapewnienie bezpiecze ń stwa energetycznego kraju. Uczestnicy koncentracji: I. PSE jest jednoosobow ą spó ł k ą Skarbu Pa ń stwa b ę d ą c ą w ł a ś cicielem istniej ą cych w Polsce sieci najwy ż szych napi ęć tj. 220 kV i 400 kV, s ł u żą cych do przesy ł ania energii elektrycznej (sieci przesy ł owych). Spó ł ka zale ż na od PSE tj. PSE Operator S.A. pe ł ni rol ę krajowego operatora systemu przesy ł owego. PSE Operator S.A. dzier ż awi od PSE maj ą tek przesy ł owy. Ponadto PSE dzia ł a w zakresie hurtowego obrotu energi ą elektryczn ą w Polsce (PSE łą cz ą z wytwórcami energii elektrycznej umowy d ł ugoterminowe na dostawy energii elektrycznej). W sk ł ad grup kapita ł owej PSE wchodzi 15 spó ł ek bezpo ś rednio zale ż nych od PSE oraz 20 spó ł ek zale ż nych po ś rednio. Przedmiot ich dzia ł alno ś ci obejmuje: 3 - wytwarzanie energii elektrycznej (Elektrownie Szczytowo-Pompowe S.A. oraz spó ł ki zale ż ne Elektrowni Szczytowo Pompowych S.A., tj. ZEW Dychów S.A., EW Ż arnowiec S.A., ZEW Por ą bka- Ż ar S.A., EGO-Odra S.A. oraz Elektrociep ł ownia Gorzów S.A.), - obrót energi ą elektryczn ą (PSE Electra S.A.), - przesy ł energii elektrycznej (PSE-Operator S.A.), - us ł ugi doradcze w zakresie energetyki, w tym studia i analizy (EPC S.A.) - us ł ugi dla energetyki (PSE –Service Sp. z o.o.), - us ł ugi eksploatacji i remontów sieci elektroenergetycznych (PSE-Pó ł noc S.A.; PSE- Centrum S.A.; PSE-Po ł udnie Sp. z o.o.; PSE-Wschód Sp. z o.o.; PSE-Zachód Sp. z o.o.; PSE-Centrum Sp. z o.o.; ZEW Dychów S.A.; EW Ż arnowiec S.A.; ZEW Por ą bka- Ż ar S.A. oraz ZEW Solina –Myczkowce S.A.) - us ł ugi telekomunikacyjne (Exatel S.A.) - us ł ugi informatyczne (PSE Info Sp. z o.o., EPCON Sp. z o.o.). II. BOT jest spó ł k ą Skarbu Pa ń stwa, która powsta ł a w 2004 r. na bazie dwóch kopal ń w ę gla brunatnego (KWB Be ł chatów oraz KWB Turów) oraz trzech elektrowni (Elektrownia Be ł chatów, Elektrownia Turów oraz Elektrownia Opole). BOT poprzez swoj ą grup ę kapita ł ow ą prowadzi dzia ł alno ść przede wszystkim w zakresie wydobycia w ę gla brunatnego oraz produkcji i sprzeda ż y energii elektrycznej oraz cieplnej, przy czym wydobywany w ę giel brunatny jest wykorzystywany przede wszystkim jako paliwo w elektrowniach wchodz ą cych w sk ł ad BOT-u. W sk ł ad grupy BOT wchodzi 5 podmiotów bezpo ś rednio zale ż nych od BOT, a mianowicie: 1. BOT Elektrownia Be ł chatów S.A. 2. BOT KWB Be ł chatów S.A. 3. BOT Elektrownia Opole S.A. 4. BOT Elektrownia Turów S.A. 5. BOT KWB Turów S.A. Ponadto w sk ł ad grupy BOT wchodzi 27 spó ł ek zale ż nych po ś rednio. Przedmiot dzia ł alno ś ci grupy BOT obejmuje: - wytwarzanie i sprzeda ż energii elektrycznej (BOT Elektrownia Be ł chatów S.A., Energetyka Boruta Sp. z o.o., BOT Elektrownia Turów S.A., BOT Elektrownia Opole S.A.), - dystrybucja energii elektrycznej (Energetyka Boruta Sp. z o.o.), - wytwarzanie i sprzeda ż energii cieplnej oraz dystrybucje ciep ł a (Energetyka Boruta Sp. z o.o., BOT Elektrownia Turów S.A., BOT Elektrownia Opole S.A., ELKOM Sp. z o.o.), - produkcj ę i regeneracj ę cz ęś ci do maszyn górniczych (BOT KWB Be ł chatów S.A., Przedsi ę biorstwo Robót Antykorozyjnych, Monta ż owych, Budowlanych Sp. z o.o., BOT KWB Turów S.A. ), - us ł ugi doradcze w zakresie energetyki (ELBIS Sp z o.o.), - us ł ugi eksploatacji i remontów sieci elektroenergetycznych (Energoserwis Kleszczów Sp. z o.o., ELKOM Sp. z o.o.), - dzia ł alno ść us ł ugow ą w zakresie instalowania, naprawy i konserwacji maszyn (Przedsi ę biorstwo Us ł ugowo – Produkcyjne ELTUR-SERWIS Sp. z o.o.), 4 - wykonywanie robót ogólnobudowlanych dla energetyki (ELBIS Sp. z o.o., Energoserwis Kleszczów Sp. z o.o., ELMEN Sp. z o.o., BOT Elektrownia Opole S.A., ELKOM Sp. z o.o., Przedsi ę biorstwo Robót Antykorozyjnych, Monta ż owych, Budowlanych Sp. z o.o., RAMB Sp. z o.o.), - wykonawstwo prac projektowych (ELMEN Sp. z o.o.), - obs ł ug ę nieruchomo ś ci (BOT Elektrownia Turów S.A.), - us ł ugi sprz ą tania budynków (ELBEST Sp. z o.o., Przedsi ę biorstwo Handlowo – Us ł ugowe ELTUR-GLOBAL Sp. z o.o.), - konserwacj ę i utrzymanie terenów zielonych, dróg, placów oraz chodników (ELBEST Sp. z o.o., Przedsi ę biorstwo Handlowo – Us ł ugowe ELTUR-GLOBAL Sp. z o.o.), - transport drogowy (ELBEST Sp. z o.o., Przedsi ę biorstwo Transportowe – ELTUR- TRANS Sp. z o.o., ELTRANS Sp. z o.o., BOT KWB Be ł chatów S.A., Przedsi ę biorstwo Transportowo-Sprz ę towe BETRANS Sp. z o.o., BOT KWB Turów S.A. ), - us ł ugi zdrowotne (Niepubliczny Zak ł ad Opieki Zdrowotnej MEGAMED Sp. z o.o., Przychodnia Lekarska ELTUR-ZDROWIE Sp. z o.o., Zak ł ad Us ł ug Profilaktyczno- Leczniczych MEGAVITA Sp. z o.o., Przychodnia Lekarska TUR-MED. Sp. z o.o.), - us ł ugi gastronomiczne i hotelarskie, (ELBEST Sp. z o.o., Przedsi ę biorstwo Handlowo – Us ł ugowe ELTUR-GLOBAL Sp. z o.o., ELKOM Sp. z o.o., BESTUR Sp. z o.o., Dom Wypoczynkowy BE Ł CHATÓW Sp. z o.o.), - prowadzenie o ś rodka wypoczynkowo-szkoleniowego (Dom Wypoczynkowy BE Ł CHATÓW Sp. z o.o.), - dzia ł alno ść zwi ą zan ą z turystyk ą (BOT Elektrownia Turów S.A. , Przedsi ę biorstwo Handlowo – Us ł ugowe ELTUR-GLOBAL Sp. z o.o., Górniczy Klub Sportowy Be ł chatów Sportowa Spó ł ka Akcyjna), - rozwijanie i wspieranie rozwoju kultury w zakresie sportu profesjonalnego i masowego oraz popularyzacja sportu (Górniczy Klub Sportowy Be ł chatów Sportowa Spó ł ka Akcyjna), - wynajem i leasing pracowników (Energoserwis Kleszczów Sp. z o.o.; ELBEST Sp. z o.o.), - dzia ł alno ść s ł u ż by ratowniczej ochrony przeciwpo ż arowej, (BOT Elektrownia Turów S.A. ), - po ś rednictwo w zawieraniu umów ubezpieczeniowych (Energo-Inwest-Broker S.A. ) - uzdatnianie i rozprowadzanie wody (BOT Elektrownia Turów S.A. ), - produkcj ę wody i napojów (ELKOM Sp. z o.o., Towarzystwo Gospodarcze BEWA Sp. z o.o.), - wydobywanie ska ł wapiennych i kredy (Przedsi ę biorstwo Produkcji Sorbentów i Rekultywacji ELTUR-WAPORE Sp. z o.o.), - zagospodarowanie surowców wtórnych, dzia ł alno ść innowacyjno wdro ż eniowa w zakresie wykorzystania popio ł ów lotnych i ż u ż li (EPO Sp. z o.o.), - produkcj ę gipsu oraz wyrobów betonowych i gipsowych (BOT Elektrownia Turów S.A. , RAMB Sp. z o.o.), - handel artyku ł ami przemys ł owymi (w tym sprzeda ż hurtowa i detaliczna popio ł ów lotnych, ż u ż li paleniskowych oraz wyrobów wytwarzanych z ich udzia ł em) (EPO Sp. z o.o.), 5 - sprzeda ż materia ł ów budowlanych (Energoserwis Kleszczów Sp. z o.o., RAMB Sp. z o.o.), - obs ł ug ę i utrzymywanie ruchu urz ą dze ń odpopielania i rekultywacji (Przedsi ę biorstwo Produkcji Sorbentów i Rekultywacji ELTUR-WAPORE Sp. z o.o.), - sprzeda ż detaliczna paliw (Przedsi ę biorstwo Transportowe – ELTUR-TRANS Sp. z o.o.). III. ZEDO jest spó ł k ą Skarbu Pa ń stwa, prowadz ą c ą dzia ł alno ść w zakresie wytwarzania i sprzeda ż y energii elektrycznej i ciep ł a. Dzia ł alno ść ta prowadzona jest poprzez trzy elektrownie (Dolna Odra, Pomorzany, Szczecin). ZEDO posiada 5 podmiotów zale ż nych, których przedmiot dzia ł alno ś ci obejmuje: - us ł ugi zdrowotne na rynku lokalnym (ZUMED Dolna Odra Sp. z o.o. z siedzib ą w Nowym Czarnowie), - us ł ugi w zakresie dystrybucji i przesy ł u energii cieplnej na rynku lokalnym (PEC Sp. z o.o. z siedzib ą w Gryfinie), - us ł ugi w zakresie zagospodarowania ubocznych produktów spalania w ę gla (popió ł i popio ł o ż u ż el) (KE Dolna Odra Sp. z o.o. z siedzib ą w Nowym Czarnowie), - us ł ugi w zakresie analiz popio ł ów, mieszanek betonowych w bran ż y budowlanej i drogownictwie na rynku krajowym (Labud Barg Sp. z o.o. z siedzib ą w Szczecinie), - us ł ugi w zakresie transportu popio ł ów lotnych (SPEDO Sp. z o.o. z siedzib ą w Nowym Czarnowie). IV. ZEB – jest spó ł k ą Skarbu Pa ń stwa, funkcjonuj ą c ą na obszarze województwa podlaskiego i prowadz ą c ą dzia ł alno ść przede wszystkim w zakresie sprzeda ż y i dystrybucji energii elektrycznej. ZEB S.A. tworzy grup ę kapita ł ow ą , w sk ł ad której wchodz ą nast ę puj ą ce spó ł ki: 1. Zak ł ad Energetyczny Bia ł ystok Energetyczne Systemy Pomiarowe ESP Sp. z o.o. z siedzib ą w Bia ł ymstoku (ZEB posiada w niej 100% udzia ł ów). Spó ł ka zajmuje si ę produkcj ą i sprzeda żą urz ą dze ń do pomiaru energii elektrycznej. Oferuje tak ż e napraw ę , wzorcowanie i legalizacj ę liczników energii elektrycznej, 2. Zak ł ad Energetyczny Bia ł ystok Pracownia Projektowa „Enspro” Sp. z o.o. z siedzib ą w Bia ł ymstoku (ZEB posiada w niej 100% udzia ł ów). G ł ównym przedmiotem dzia ł alno ś ci spó ł ki s ą us ł ugi w zakresie doradztwa technicznego i nadzorów autorskich, 3. Zak ł ad Energetyczny Bia ł ystok Centrum Szkolenia Energetyki „Eso” Sp. z o.o. z siedzib ą w Bia ł ymstoku (ZEB posiada w niej 100% udzia ł ów). Spó ł ka prowadzi dzia ł alno ść w zakresie o ś wiaty i szkole ń , 4. Zak ł ad Energetyczny Bia ł ystok Przedsi ę biorstwo Produkcyjno-Handlowe „Ekto” Sp. z o.o. z siedzib ą w Bia ł ymstoku (ZEB S.A. posiada w niej 100% udzia ł ów). Przedmiotem dzia ł alno ś ci spó ł ki jest produkcja urz ą dze ń i aparatury energetycznej niskiego i ś redniego napi ę cia oraz ich dystrybucja, 5. Zak ł ad Energetyczny Bia ł ystok Przedsi ę biorstwo Transportowo-Us ł ugowe „Etra” Sp. z o.o. z siedzib ą w Bia ł ymstoku. Spó ł ka ś wiadczy us ł ugi transportowe i us ł ugi z zakresu mechaniki pojazdowej. 6 V. ZE Ł T - jest spó ł k ą Skarbu Pa ń stwa, funkcjonuj ą c ą g ł ównie na obszarze województwa ł ódzkiego i prowadz ą c ą dzia ł alno ść przede wszystkim w zakresie sprzeda ż y i dystrybucji energii elektrycznej. Poprzez elektrowni ę wodn ą wytwarza tak ż e energie elektryczn ą . ZE Ł T posiada jedn ą spó ł k ę zale ż n ą , a mianowicie Zak ł ad Obs ł ugi Energetyki Sp. z o.o. z siedzib ą w Zgierzu. Przedmiot dzia ł alno ś ci tego podmiotu obejmuje us ł ugi w zakresie eksploatacji, naprawy, serwisu urz ą dze ń elektroenergetycznych, urz ą dze ń telemechaniki, łą czno ś ci, telekomunikacji, kontrole i ekspertyzy uk ł adów pomiarowych, produkcj ę i monta ż liczników energii elektrycznej, stacji trafo, łą czników, uk ł adów zdalnego odczytu liczników energii elektrycznej, szafek pomiarowo–kablowych, rozdzielnic, zegarów steruj ą cych oraz handel detaliczny i hurtowy tymi towarami. VI. ZEWT – jest spó ł k ą Skarbu Pa ń stwa, funkcjonuj ą c ą g ł ównie na obszarze województwa mazowieckiego i prowadz ą c ą dzia ł alno ść przede wszystkim w zakresie sprzeda ż y i dystrybucji energii elektrycznej. ZEWT wytwarza równie ż energi ę elektryczn ą poprzez elektrowni ę wodn ą . ZEWT nie posiada spó ł ek zale ż nych. VII ZKE – jest spó ł k ą Skarbu Pa ń stwa, funkcjonuj ą c ą na obszarze wschodniej cz ęś ci województwa lubelskiego i pó ł nocno-wschodniej cz ęś ci województwa podkarpackiego. Spó ł ka ta prowadzi dzia ł alno ść przede wszystkim w zakresie sprzeda ż y i dystrybucji energii elektrycznej. Spó ł ki zale ż ne od ZKE S.A. prowadz ą nast ę puj ą c ą dzia ł alno ść : - produkcja urz ą dze ń dla potrzeb energetyki (PW AGTEL Sp. z o.o.), - wykonywanie robót ogólnobudowlanych dla energetyki (PW ZELKON Sp. z o.o.), - prowadzenie o ś rodka wypoczynkowo-szkoleniowego (CSz i R ENERGETYK Sp. z o.o.). VIII RZE – jest spó ł k ą Skarbu Pa ń stwa, funkcjonuj ą c ą na obszarze cz ęś ci województw: podkarpackiego, ś wi ę tokrzyskiego, lubelskiego i ma ł opolskiego i prowadz ą c ą dzia ł alno ść przede wszystkim w zakresie sprzeda ż y i dystrybucji energii elektrycznej. RZE S.A. tworzy grup ę kapita ł ow ą , w sk ł ad której wchodz ą nast ę puj ą ce spó ł ki: 1. Zespó ł Elektrowni Wodnych Solina - Myczkowce S.A. (RZE S.A. posiada w niej 100% udzia ł ów). Spó ł ka ta utworzona zosta ł a w celu eksploatacji maj ą tku Elektrowni Szczytowo-Pompowych S.A. Elektrownia Myczkowce pe ł ni funkcj ę pomocnicz ą w stosunku do elektrowni Solina, tworz ą c rezerw ę wody oraz umo ż liwiaj ą c jej równomierne rozprowadzenie, 2. Elektrociep ł ownia Rzeszów S.A. z siedzib ą w Rzeszowie (RZE S.A. posiada w niej 100 % udzia ł ów). Elektrociep ł ownia wytwarza energi ę elektryczn ą i ciepln ą , 3. Enesta Sp. z o.o. z siedzib ą w Stalowej Woli (RZE S.A. posiada w niej 84,85% udzia ł ów). Przedmiotem dzia ł alno ś ci spó ł ki jest sprzeda ż i dystrybucja energii elektrycznej. IX. Lubzel – jest spó ł k ą Skarbu Pa ń stwa, funkcjonuj ą c ą na obszarze województwa lubelskiego i prowadz ą c ą dzia ł alno ść przede wszystkim w zakresie sprzeda ż y i dystrybucji energii elektrycznej. Lubzel S.A. sprawuje kontrol ę nad Elektrociep ł owni ą 7 Lublin – Wrotków Sp. z o.o. z siedzib ą w Lublinie (Lubzel S.A. posiada w niej 100% udzia ł ów). Przedmiotem dzia ł alno ś ci tej spó ł ki jest produkcja energii elektrycznej i cieplnej. X. Ł ZE jest spó ł k ą Skarbu Pa ń stwa, funkcjonuj ą c ą g ł ównie na obszarze Ł odzi i prowadz ą c ą dzia ł alno ść przede wszystkim w zakresie sprzeda ż y i dystrybucji energii elektrycznej. Ł ZE posiada dwa podmioty zale ż ne tj. Polfrank Energetyk Sp. z o.o. oraz ELECTRICLIGHT BOX Sp. z o.o. Przedmiot ich dzia ł alno ś ci obejmuje: - us ł ugi poligraficzne (Polfrank Energetyk Sp. z o. o.), - us ł ugi reklamowe (ELECTRICLIGHT BOX Sp. z o.o.). XI. ZEORK – jest spó ł k ą Skarbu Pa ń stwa, funkcjonuj ą c ą na obszarze województwa ś wi ę tokrzyskiego i prowadz ą c ą dzia ł alno ść przede wszystkim w zakresie sprzeda ż y i dystrybucji energii elektrycznej. ZEORK posiada dwie spó ł ki zale ż ne które prowadz ą dzia ł alno ść w zakresie: - wytwarzania i dystrybucji energii cieplnej (EC Kielce S.A.), - us ł ug hotelarsko-wypoczynkowych (OWS Energetyk Sp. z o. o.) Charakterystyka sektora elektroenergetycznego w Polsce I. Sektor wytwarzania - obejmuj ą cy elektrownie systemowe oraz kilkana ś cie du ż ych elektrociep ł owni. Najwi ę ksze podmioty funkcjonuj ą ce na tym rynku to: 1. BOT Górnictwo i Energetyka S.A ., 2. Po ł udniowy Koncern Energetyczny S.A., 3. Elektrownia Kozienice S.A ., 4. Elektrownia Po ł aniec S.A. (Grupa Electrabel ), 5. Elektrownia Rybnik S.A . (Grupa EDF), 6. Elektrownia Skawina S.A. (Grupa CEZ), 7. Elektrownia Stalowa-Wola S.A ., 8. Zespó ł Elektrowni P ą tnów-Adamów-Konin S.A . Ponadto na rynku wytwarzania energii elektrycznej w Polsce dzia ł a szereg mniejszych podmiotów w szczególno ś ci s ą to elektrociep ł ownie oraz tzw. odnawialne ź ród ł a energii (np. elektrownie wodne, wiatrowe), przy czym energi ę elektryczn ą ze ź róde ł odnawialnych generuj ą równie ż ź ród ł a konwencjonalne, wykorzystuj ą c do tego np. biomas ę . II. Sektor przesy ł u – poprzednio reprezentowany przez Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. Obecnie, w zwi ą zku z wymogami na ł o ż onymi przez tzw. dyrektyw ę energetyczn ą , funkcj ę krajowego operatora systemu przesy ł owego pe ł ni PSE-Operator S.A., spó ł ka zale ż na od PSE. Spó ł ka ta przesy ł a energi ę elektryczn ą sieciami najwy ż szych napi ęć tj. 220 kV i 400 kV i zarz ą dza rynkiem bilansuj ą cym. 8 III. Sektor dystrybucji – do niedawna sektor ten skupia ł 33 regionalne spó ł ki dystrybucyjne. Obecnie, w wyniku konsolidacji tego sektora istniej ą nast ę puj ą ce podmioty prowadz ą ce dzia ł alno ść w zakresie dystrybucji: 1. ENEA S.A ., 2. EnergiaPro Koncern Energetyczny S.A ., 3. Enion S.A ., 4. Górno ś l ą ski Zak ł ad Elektroenergetyczny S.A . (Vattenfall), 5. Koncern Energetyczny ENERGA S.A., 6. Spó ł ki maj ą ce wej ść w sk ł ad Wschodniej Grupy Energetycznej S.A. (ZEB, ZEW, ZKE, Lubzel i ZEORK), 7. Ł ZE , 8. RZE , 9. STOEN S.A . (RWE), 10. ZE Ł T . Spó ł ki dystrybucyjne s ą operatorami sieci 110 kV oraz ś redniego i niskiego napi ę cia. Spó ł ki te kupuj ą energi ę elektryczn ą od PSE oraz wytwórców, a nast ę pnie przesy ł aj ą oraz dostarczaj ą j ą odbiorcom ko ń cowym (m.in. gospodarstwom domowym, zak ł adom przemys ł owym itp.). Rynek energii elektrycznej w Polsce jest regulowany. Rol ę regulatora pe ł ni powo ł any ustaw ą Prawo energetyczne Prezes Urz ę du Regulacji Energetyki. W szczególno ś ci organ ten zatwierdza taryfy stosowane przez przedsi ę biorstwa energetyczne, wydaje koncesje na obrót energi ą oraz rozstrzyga spory dotycz ą ce m.in. odmowy zawarcia umowy o przy łą czenie do sieci oraz umowy sprzeda ż y energii elektrycznej. Ponadto, na rynku energii elektrycznej funkcjonuj ą tak ż e inne podmioty, w tym: 1. podmioty prowadz ą ce dzia ł alno ść w zakresie obrotu energi ą elektryczn ą , 2. odbiorcy, którzy nabyli prawo do korzystania z us ł ug przesy ł owych, tzn. odbiorcy posiadaj ą cy prawo wyboru dostawcy energii elektrycznej (okre ś lani, jako odbiorcy uprawnieni do korzystania z zasady TPA 1 ). W chwili obecnej uprawnionymi do wyboru dostawcy s ą w zasadzie wszyscy odbiorcy, bez wzgl ę du na wielko ść zakupionej energii, za wyj ą tkiem gospodarstw domowych, które uzyskaj ą taki status z dniem 1 lipca 2007. Wyodr ę bniono zatem mo ż liwo ść zakupu towaru jakim jest energia elektryczna od us ł ugi jej przes ł ania. Ci ą gle istniej ą jednak bariery, utrudniaj ą ce swobodny wybór dostawcy. Ś wiadczy o tym chocia ż by nik ł e zainteresowanie odbiorców zmian ą dostawcy - ilo ść energii elektrycznej dostarczanej w ramach TPA wynios ł a oko ł o 7 % dostaw do odbiorców ko ń cowych zrealizowanych w 2005 r. 2 Bariery te mo ż na zidentyfikowa ć w sposób nast ę puj ą cy: - istnienie kontraktów d ł ugoterminowych, powoduj ą cych, i ż na rynku jest stosunkowo niewiele „wolnej” energii elektrycznej, 1 Zasada TPA – z angielskiego Third Party Acces – tzw. zasada dost ę pu stron trzecich do sieci, umo ż liwiaj ą ca odbiorcom przedsi ę biorstw sieciowych wybór dostawcy, w tym m.in. dostawcy energii elektrycznej. 2 Ź ródlo: Biuletyn URE nr 6/2006 9 - mo ż liwo ść stosowania subsydiowania skro ś nego przez spó ł ki dystrybucyjne pomi ę dzy obrotem a przesy ł em energii, - brak jednolitej procedury zmiany sprzedawcy, przed ł u ż anie i stosowanie przez spó ł ki dystrybucyjne niejasnych zasad dla zmiany sprzedawcy, - niekorzystne zasady bilansowania, - wymagania dotycz ą ce uk ł adów pomiarowo – rozliczeniowych, - stosunkowo ma ł a ś wiadomo ść odbiorców w zakresie mo ż liwo ś ci wyboru dostawcy energii elektrycznej. Z ww. powodów zmiana dostawcy, zw ł aszcza w przypadku odbiorców o ś rednim i ma ł ym zu ż yciu energii elektrycznej jest ma ł o op ł acalna. W 2005 roku, podobnie jak w latach poprzednich w ś ród odbiorców, którzy dokonali wyboru sprzedawcy, byli wy łą cznie odbiorcy o du ż ym i bardzo du ż ym zu ż yciu. 3 Hurtowy obrót energi ą elektryczn ą w Polsce odbywa si ę na nast ę puj ą cych segmentach: - regulowanym - obejmuj ą cym sprzeda ż przez PSE spó ł kom dystrybucyjnym znacznej cz ęś ci energii (tzw. Minimalnych Ilo ś ci Energii), pochodz ą cej z Kontraktów D ł ugoterminowych. Cena sprzeda ż y tej energii oraz jej ilo ść , zatwierdzane s ą przez Prezesa Urz ę du Regulacji Energetyki, - konkurencyjnym - obejmuj ą cym handel energi ą elektryczn ą kupowan ą w ramach kontraktów bilateralnych, zawieranych pomi ę dzy wytwórcami energii, a firmami prowadz ą cymi obrót energi ą oraz odbiorcami energii. Rynek ten obejmuje równie ż energi ę nabywan ą na Gie ł dzie Energii. Ceny sprzeda ż y tej energii nie s ą regulowane przez Prezesa Urz ę du Regulacji Energetyki, - bilansuj ą cym – miejscu, gdzie dochodzi do zrównowa ż enia poda ż y i pobytu energii elektrycznej. Rynkiem tym zarz ą dza Operator Systemu Przesy ł owego (PSE Operator S.A.) . Istotnym problemem z punktu widzenia rozwoju konkurencji jaki wyst ę puje na rynku energii elektrycznej w Polsce s ą kontrakty d ł ugoterminowe. W latach 1993-1998 przedsi ę biorstwa wytwarzaj ą ce energi ę elektryczn ą ponios ł y du ż e nak ł ady na przeprowadzenie inwestycji proekologicznych, realizowanych w zwi ą zku z konieczno ś ci ą dostosowywania krajowych standardów ochrony ś rodowiska do standardów Unii Europejskiej. Inwestycje te wymaga ł y zaanga ż owania stosunkowo du ż ych kapita ł ów. Przy niewystarczaj ą cych ś rodkach w ł asnych elektrowni, niezb ę dne by ł o poszukiwanie finansowania zewn ę trznego, którego udzieli ł y banki. Dla zmniejszenia ryzyka finansowego banków, stworzona zosta ł a instytucja Kontraktów D ł ugoterminowych (KDT). Zgodnie z jej ide ą , PSE pe ł ni ą ce wówczas funkcj ę jedynego nabywcy energii elektrycznej w Polsce, zosta ł y zobowi ą zane do odbioru okre ś lonego w tych umowach wolumenu energii po z góry ustalonych cenach. W ten sposób zagwarantowano wytwórcom, w ca ł ym okresie kredytowania, osi ą ganie przychodów pozwalaj ą cych pokry ć koszty funkcjonowania przedsi ę biorstw i sp ł aty zobowi ą za ń wynikaj ą cych z zaci ą gni ę tych kredytów. Doprowadzi ł o to jednak równie ż 3 Ź ród ł o: Biuletyn URE nr 6/2006 10 do tego, i ż w posiadaniu PSE, znajduje si ę znaczna cz ęść [tajemnica przedsi ę biorstwa – pkt 1 za łą cznika do niniejszej decyzji] produkowanej w Polsce energii elektrycznej. W zwi ą zku z tym poda ż energii elektrycznej na rynku konkurencyjnym (gie ł da energii, kontrakty bilateralne) jest stosunkowo niska. Dodatkowo cena energii elektrycznej pochodz ą ca z KDT, w zwi ą zku z kosztami poniesionymi przez wytwórców na inwestycje, jest wy ż sza. Obecnie przygotowywany jest przez Ministerstwo Gospodarki projekt ustawy zmierzaj ą cy do rozwi ą zania kontraktów d ł ugoterminowych. Rynki w ł a ś ciwe, na które koncentracja wywiera wp ł yw: W my ś l art. 4 pkt 8 ustawy antymonopolowej, przez rynek w ł a ś ciwy rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. A zatem rynek ten wyznaczaj ą zasadniczo dwa elementy: towar (rynek produktowy ) i terytorium (rynek geograficzny). Maj ą c na uwadze powy ż sz ą definicj ę oraz kryteria wyznaczania rynków w ł a ś ciwych, na które koncentracja wywiera wp ł yw, zawarte w rozporz ą dzeniu Rady Ministrów z dnia 3 kwietnia 2002 r. w sprawie zg ł oszenia zamiaru koncentracji przedsi ę biorców (Dz. U. Nr 37, poz. 334.), organ antymonopolowy uzna ł , i ż : A) Niniejsza koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym na nast ę puj ą ce rynki: 1. Krajowy rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej, 2. Krajowy rynek us ł ug systemowych, 3. Krajowy rynek hurtowego obrotu energi ą elektryczn ą , 4. Krajowy rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej pochodz ą cej ze ź róde ł odnawialnych. Ad 1) W aspekcie geograficznym rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej obejmuje terytorium Polski. Nie ma bowiem przeszkód, aby energia elektryczna wytwarzana w jednym regionie kraju by ł a kupowana przez odbiorc ę z innego regionu (wi ę kszo ść mocy w zakresie energii elektrycznej zainstalowanych jest na po ł udniu Polski, energia z tego regionu sprzedawana jest natomiast w ca ł ej Polsce). Z drugiej strony istniej ą bariery co najmniej natury technicznej (zbyt ma ł a przepustowo ść sieci transgranicznych) aby mo ż na by ł o uzna ć , i ż rynek ten jest szerszy ni ż krajowy. Wielko ść i warto ść sprzeda ż y energii elektrycznej zrealizowanej przez uczestników koncentracji oraz udzia ł uczestników niniejszej koncentracji na rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej w latach 2004 - 2005 przedstawia poni ż sza tabela. 11 [tajemnica przedsi ę biorstwa – pkt 2 za łą cznika do niniejszej decyzji] Wej ś cie na rynek wytwarzania energii elektrycznej nowych podmiotów jest ograniczone istotnymi barierami (jest kapita ł och ł onne i czasoch ł onne - inwestycje w moce wytwórcze wymagaj ą stosunkowo du ż ych nak ł adów, a czas budowy jest d ł ugi). W ostatnim okresie wej ś cia nowych podmiotów na rynek wytwarzania energii elektrycznej sprowadza ł y si ę w zasadzie do przej ę cia polskich wytwórców energii przez zagraniczne podmioty (EDF, Electrabel, Vattenfall). Ad 2) Us ł ugi systemowe s ą us ł ugami ś wiadczonymi przedsi ę biorstwom sieciowym przez wytwórców energii elektrycznej, niezb ę dnymi do prawid ł owego funkcjonowania systemu przesy ł owego lub rozdzielczego, zapewniaj ą cymi zachowanie okre ś lonych warto ś ci parametrów niezawodno ś ciowych i jako ś ciowych dostaw energii elektrycznej. S ą to dzia ł ania polegaj ą ce na zapewnieniu bezpiecze ń stwa pracy systemu energetycznego, szybkie reagowanie na zmiany zapotrzebowania na moc i energi ę . Do us ł ug systemowych zalicza si ę tak ż e regulacj ę mocy czynnej i biernej przy pomocy urz ą dze ń zainstalowanych u u ż ytkowników systemu. Analogicznie jak w przypadku wytwarzania energii elektrycznej rynek us ł ug systemowych w aspekcie geograficznym ma wymiar krajowy. Us ł ugi systemowe ś wiadczone s ą bowiem przez wytwórców przy łą czonych do sieci krajowego systemu energetycznego na rzecz krajowego systemu energetycznego. Wy łą cznym nabywc ą us ł ug systemowych sprzedawanych przez wytwórców w Polsce jest PSE – Operator S.A., który pe ł ni funkcj ę Operatora Systemu Przesy ł owego. PSE-Operator S.A. wybiera kontrahentów na zakupywane us ł ugi w trybie organizowanych przetargów, na których jednym z istotnych kryteriów wyboru oferenta jest jako ść oraz niezawodno ść dostarczanych us ł ug. Warto ść us ł ug systemowych zrealizowanych przez uczestników niniejszej koncentracji oraz udzia ł uczestników niniejszej koncentracji na tym rynku w latach 2004 - 2005 przedstawia poni ż sza tabela. [tajemnica przedsi ę biorstwa – pkt 3 za łą cznika do niniejszej decyzji] Analogicznie jak w przypadku rynku wytwarzania energii elektrycznej, wej ś cie na rynek us ł ug systemowych przez nowe podmioty jest ograniczone istotnymi barierami (jest kapita ł och ł onne i czasoch ł onne - inwestycje w moce wytwórcze wymagaj ą stosunkowo du ż ych nak ł adów, a czas budowy jest d ł ugi). Ad 3) Rynek obrotu hurtowego energi ą elektryczn ą stanowi nast ę pny szczebel obrotu w stosunku do wytwarzania energii elektrycznej. Przez energi ę elektryczn ą b ę d ą c ą w obrocie hurtowym nale ż y rozumie ć , ca ł kowit ą sprzeda ż energii elektrycznej wyprodukowan ą przez wytwórców, pomniejszon ą o wielko ść sprzeda ż y dokonywanej przez wytwórców bezpo ś rednio do odbiorców ko ń cowych. W aspekcie geograficznym, analogicznie jak w wytwarzaniu nale ż y uzna ć , i ż rynek obrotu hurtowego obejmuje obszar Polski. Z jednej strony nie ma bowiem przeszkód, aby energia elektryczna wytwarzana w jednym regionie kraju by ł a kupowana przez odbiorc ę z innego regionu (wi ę kszo ść mocy w zakresie energii elektrycznej zainstalowanych jest na po ł udniu Polski, energia pochodz ą ca st ą d sprzedawana jest natomiast w ca ł ej Polsce). Z drugiej strony istniej ą bariery co najmniej natury 12 technicznej (zbyt ma ł a przepustowo ść sieci transgranicznych) aby mo ż na by ł o uzna ć , i ż rynek ten jest szerszy ni ż krajowy. Na krajowym rynku obrotu hurtowego energi ę elektryczn ą oferuj ą elektrownie i elektrociep ł ownie, przedsi ę biorstwa obrotu oraz PSE (energia z KDT). [tajemnica przedsi ę biorstwa – pkt 4 za łą cznika do niniejszej decyzji] Ad 4) Zgodnie z definicj ą zamieszczon ą w ustawie z dnia 10 kwietnia 1997 roku Prawo energetyczne (Dz. U. z 2006 r., nr 89, poz. 625 z pó ź . zm.), odnawialne ź ród ł o energii to ź ród ł o wykorzystuj ą ce w procesie przetwarzania energi ę wiatru, promieniowania s ł onecznego, geotermaln ą , fal, pr ą dów i p ł ywów morskich, spadku rzek oraz energi ę pozyskiwan ą z biomasy, biogazu wysypiskowego, a tak ż e biogazu powsta ł ego w procesach odprowadzania lub oczyszczania ś cieków albo rozk ł adu sk ł adowanych szcz ą tek ro ś linnych i zwierz ę cych. Rynek wytwarzania energii elektrycznej pochodz ą cej ze ź róde ł odnawialnych ró ż ni si ę na tyle od rynku wytwarzania energii ze ź róde ł konwencjonalnych, i ż rynki te nale ż y traktowa ć jako dwa odr ę bne rynki w ł a ś ciwe (energia ze ź róde ł odnawialnych obj ę ta jest obowi ą zkiem zakupu, wy ż sza jest jej cena). W aspekcie geograficznym rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej pochodz ą cej ze ź róde ł odnawialnych obejmuje terytorium Polski. Analogicznie jak w przypadku energii pochodz ą cej ze ź róde ł konwencjonalnych, nie ma bowiem przeszkód, aby energia elektryczna wytwarzana w jednym regionie kraju by ł a kupowana przez odbiorc ę z innego regionu. Z drugiej strony istniej ą bariery co najmniej natury technicznej (zbyt ma ł a przepustowo ść sieci transgranicznych) aby mo ż na by ł o uzna ć , i ż rynek ten jest szerszy ni ż krajowy. Wielko ść i warto ść sprzeda ż y energii elektrycznej pochodz ą cej ze ź róde ł odnawialnych oraz udzia ł uczestników niniejszej koncentracji na tak okre ś lonym rynku w latach 2004 - 2005 przedstawia poni ż sza tabela. [tajemnica przedsi ę biorstwa – pkt 5 za łą cznika do niniejszej decyzji] B) Przedmiotowa koncentracja wywiera wp ł yw na nast ę puj ą ce rynki w ł a ś ciwe w uk ł adzie wertykalnym : 1. Krajowy rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej, 2. Krajowy rynek us ł ug systemowych, 3. Krajowy rynek przesy ł u energii elektrycznej, 4. Krajowy rynek obrotu hurtowego energi ą elektryczn ą , 5. Krajowy rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej pochodz ą cej ze ź róde ł odnawialnych, 6. Lokalne rynki dystrybucji energii elektrycznej, 7. Lokalne rynki sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej. Zdaniem organu antymonopolowego wszystkie ww. rynki s ą powi ą zane ze sob ą wertykalnie. Powi ą zania te mo ż na zobrazowa ć w sposób nast ę puj ą cy. Wytworzona przez wytwórców energia elektryczna jest nabywana przez przedsi ę biorstwa obrotu, spó ł ki dystrybucyjne lub bezpo ś rednio odbiorców przy łą czonych do sieci przesy ł owych, transportowana sieci ą przesy ł ow ą (operator sieci przesy ł owej zakupuje 13 u wytwórców energii us ł ugi systemowe w celu prawid ł owego funkcjonowania systemu energetycznego) a nast ę pnie sieci ą dystrybucyjn ą do odbiorców którzy zakupili j ą od spó ł ek dystrybucyjnych lub przedsi ę biorstw obrotu. Ponadto Prawo energetyczne nak ł ada na przedsi ę biorstwa energetyczne zajmuj ą ce si ę wytwarzaniem energii elektrycznej lub jej obrotem i sprzedaj ą ce t ę energi ę odbiorcom ko ń cowym, przy łą czonym do sieci na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, obowi ą zek uzyskania i przedstawienia do umorzenia Prezesowi Urz ę du Regulacji Energetyki ś wiadectw pochodzenia, b ę d ą cych w istocie potwierdzeniem zakupu energii elektrycznej ze ź róde ł odnawialnych. Uczestnicy niniejszej koncentracji dzia ł aj ą zarówno na rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej, rynku us ł ug systemowych, rynku przesy ł u energii elektrycznej, rynku obrotu hurtowego energi ą elektryczn ą , rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej pochodz ą cej ze ź róde ł odnawialnych rynku dystrybucji energii elektrycznej oraz rynku sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej. Ad 1) Krajowy rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej zosta ł przedstawiony przy opisie rynków w ł a ś ciwych na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym. Ad 2) Krajowy rynek us ł ug systemowych zosta ł przedstawiony przy opisie rynków w ł a ś ciwych na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym. Ad 3) Przesy ł energii polega wy łą cznie na przesy ł aniu energii elektrycznej sieciami przesy ł owymi od wytwórców w celu ich dostarczania do sieci dystrybucyjnych lub odbiorcom ko ń cowym przy łą czonym do sieci przesy ł owych. Przesy ł em w Polsce zajmuje si ę wy łą cznie Operator Systemu Przesy ł owego, którym jest jak wy ż ej wskazano PSE – Operator S.A. Podmiot ten dzier ż awi sieci przesy ł owe nale żą ce do PSE. W aspekcie geograficznym rynek przesy ł u nale ż y okre ś li ć jako krajowy, sie ć przesy ł owa pokrywa bowiem terytorium ca ł ej Polski. G ł ównym odbiorc ą us ł ug przesy ł owych w Polsce s ą spó ł ki dystrybucyjne, które zakupuj ą od PSE Operator S.A. us ł ug ę przesy ł u energii elektrycznej dla swoich odbiorców. [tajemnica przedsi ę biorstwa – pkt 6 za łą cznika do niniejszej decyzji] Ad 4) Krajowy rynek obrotu hurtowego energii elektrycznej zosta ł przedstawiony przy opisie rynków w ł a ś ciwych na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym. Ad 5) Krajowy rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej pochodz ą cej ze ź róde ł odnawialnych zosta ł przedstawiony przy opisie rynków w ł a ś ciwych na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym. Ad 6) Dystrybucja energii elektrycznej polega na jej przesy ł aniu i dostawy do odbiorców ko ń cowych i jest ś ci ś le zwi ą zana z istniej ą cymi sieciami energetycznymi (dystrybucyjnymi). Tymi bowiem sieciami energia elektryczna jest dystrybuowana. Za rynki w ł a ś ciwe w aspekcie terytorialnym nale ż y uzna ć w tym przypadku rynki lokalne, na których dzia ł aj ą poszczególne zak ł ady energetyczne (ZEB - województwo 14 podlaskie i cz ęść warmi ń sko – mazurskiego; ZE Ł T - cz ęść województwa ł ódzkiego, mazowieckiego, ś wi ę tokrzyskiego, ś l ą skiego oraz wielkopolskiego; ZEWT – województwo mazowieckie z wy łą czeniem Warszawy oraz cz ęść województwa lubelskiego; ZKE - wschodnia cz ęść województwa lubelskiego i pó ł nocno-wschodnia cz ęść województwa podkarpackiego, Lubzel – centralna i pó ł nocno-wschodnia cz ęść województwa lubelskiego; RZE – województwo podkarpackie oraz cz ęść ś wi ę tokrzyskiego, ma ł opolskiego i lubelskiego; Ł ZE – miasto Ł ód ź ; ZEORK – województwo ś wi ę tokrzyskie oraz cz ęść mazowieckiego, ł ódzkiego i ma ł opolskiego). S ą to odr ę bne obszary kraju obj ę te sieci ą poszczególnych spó ł ek dystrybucyjnych. Nale ż y uzna ć , i ż ka ż da ze spó ł ek dystrybucyjnych dysponuje na obszarze swojego dzia ł ania udzia ł em w dystrybucji rz ę du 100 %. Ad 7) Za rynki w ł a ś ciwe w aspekcie terytorialnym dla obrotu detalicznego energi ą elektryczn ą nale ż y przyj ąć rynki lokalne, na których dzia ł aj ą poszczególne zak ł ady energetyczne. W przypadku odbiorców nieuprawnionych do TPA nie ma bowiem w ogóle mo ż liwo ś ci zakupu energii elektrycznej od podmiotu innego, ni ż zak ł ad energetyczny do którego pod łą czony jest odbiorca. W przypadku odbiorców uprawnionych do TPA taka mo ż liwo ść formalnie istnieje. Zarazem istnieje jednak szereg barier w korzystaniu z us ł ug przesy ł owych, które powoduj ą , i ż liczba podmiotów które dotychczas zdecydowa ł y si ę skorzysta ć z takiej zmiany jest niewielka. Nale ż y zatem uzna ć , i ż na poszczególne rynki sprzeda ż y detalicznej, analogicznie jak w przypadku dystrybucji, sk ł adaj ą si ę odr ę bne regiony kraju obj ę te sieci ą poszczególnych spó ł ek dystrybucyjnych, w których spó ł ki te dysponuj ą praktycznie 100 % udzia ł em (ZEB - województwo podlaskie i cz ęść warmi ń sko – mazurskiego; ZE Ł T - cz ęść województwa ł ódzkiego, mazowieckiego, ś wi ę tokrzyskiego, ś l ą skiego oraz wielkopolskiego; ZEWT – województwo mazowieckie z wy łą czeniem Warszawy oraz cz ęść województwa lubelskiego; ZKE - wschodnia cz ęść województwa lubelskiego i pó ł nocno-wschodnia cz ęść województwa podkarpackiego, Lubzel – centralna i pó ł nocno-wschodnia cz ęść województwa lubelskiego; RZE – województwo podkarpackie oraz cz ęść ś wi ę tokrzyskiego, ma ł opolskiego i lubelskiego; Ł ZE – miasto Ł ód ź ; ZEORK – województwo ś wi ę tokrzyskie oraz cz ęść mazowieckiego, ł ódzkiego i ma ł opolskiego). [tajemnica przedsi ę biorstwa – pkt 7 za łą cznika do niniejszej decyzji] C) Organ antymonopolowy uzna ł tak ż e, i ż w przedmiotowej sprawie rynkami w ł a ś ciwymi, na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie konglomeratowym , s ą nast ę puj ą ce rynki, na których dzia ł aj ą spó ł ki dystrybucyjne, bior ą ce udzia ł w przedmiotowej koncentracji: [tajemnica przedsi ę biorstwa – pkt 8 za łą cznika do niniejszej decyzji] Analiza rynków na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie konglomeratowym, nie wskazuje, i ż silna pozycja uczestników koncentracji na tych rynkach wywrze wp ł yw na inne rynki, ni ż te na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym i wertykalnym. 15 Na podstawie materia ł u zgromadzonego w sprawie i powy ż szych ustale ń organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: PSE wnios ł o o wydanie zgody na niniejsz ą koncentracj ę na podstawie art. 17 ustawy antymonopolowej. Przepis ten stanowi, i ż Prezes Urz ę du wydaje zgod ę na dokonanie koncentracji, w wyniku której konkurencja na rynku nie zostanie istotnie ograniczona, w szczególno ś ci przez powstanie lub umocnienie pozycji dominuj ą cej na rynku. W ocenie organu antymonopolowego w wyniku przedmiotowej koncentracji dojdzie jednak do istotnego ograniczenia konkurencji w poszczególnych rynkach sk ł adaj ą cych si ę na sektor elektroenergetyczny w Polsce. Uzasadniaj ą c powy ż sze nale ż y wskaza ć co nast ę puje. Przedmiotowa koncentracja doprowadzi przede wszystkim do powstania pozycji dominuj ą cej na rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej. [tajemnica przedsi ę biorstwa – pkt 9 za łą cznika do niniejszej decyzji] Trudno by ł oby zatem podzieli ć pogl ą d wnioskodawcy, i ż udzia ł ten nie zwi ę kszy si ę w sposób istotny. Jednocze ś nie brak jest na krajowym rynku podmiotów, których potencja ł by ł by zbli ż ony do tworzonej PGE. [tajemnica przedsi ę biorstwa – pkt 10 za łą cznika do niniejszej decyzji] Sprawia to, ż e PGE mog ł oby dzia ł a ć w znacznym stopniu niezale ż nie od konkurentów. PGE mog ł oby równie ż dzia ł a ć niezale ż nie od kontrahentów, którzy mieliby ograniczony wybór producentów energii elektrycznej. Co prawda w Polsce istniej ą rezerwy wolnych mocy wytwórczych, skorzystanie z nich jest jednak w du ż ym stopniu ograniczone z uwagi na wyst ę puj ą ce w systemie elektroenergetycznym ograniczenia systemowe i sieciowe. Ponadto w najbli ż szym czasie mo ż na spodziewa ć si ę , jak wskazuje nawet wnioskodawca, zmniejszenia si ę wolnych mocy wytwórczych (z uwagi na zwi ę kszaj ą cy si ę popyt i zamykanie wyeksploatowanych jednostek wytwórczych). Równocze ś nie nale ż y wskaza ć , i ż wej ś cie na ten rynek nowych podmiotów jest ograniczone istotnymi barierami (jest kapita ł och ł onne i czasoch ł onne - inwestycje w moce wytwórcze wymagaj ą stosunkowo du ż ych nak ł adów, a czas budowy jest d ł ugi). W ostatnim okresie wej ś cia nowych podmiotów na rynek wytwarzania energii elektrycznej sprowadza ł y si ę w zasadzie do przej ę cia polskich wytwórców energii przez zagraniczne podmioty (EDF, Electrabel, Vattenfall). Przedmiotowa koncentracja doprowadzi równie ż do powstania pozycji dominuj ą cej na krajowym rynku ś wiadczenia us ł ug systemowych. [tajemnica przedsi ę biorstwa – pkt 11 za łą cznika do niniejszej decyzji] Sprawia to, ż e PGE mog ł oby dzia ł a ć w znacznym stopniu niezale ż nie od konkurentów. Po stronie popytowej na rynku us ł ug systemowych siln ą pozycj ę ma PSE Operator SA. (podmiot ten pocz ą tkowo ma dzia ł a ć w ramach PGE, a nast ę pnie ma zosta ć przej ę ty przez Skarb Pa ń stwa). Mo ż e to jednak w niewielkim stopniu niwelowa ć si łę rynkow ą PGE na rynku us ł ug systemowych. PSE Operator jest bowiem zmuszony do zakupu us ł ug przesy ł owych. Analogicznie jak w przypadku rynku wytwarzania energii elektrycznej, wej ś cie na rynek us ł ug systemowych przez nowe podmioty jest ograniczone istotnymi barierami (jest kapita ł och ł onne i czasoch ł onne - inwestycje w moce wytwórcze wymagaj ą stosunkowo du ż ych nak ł adów, a okres budowy jest d ł ugi). 16 Przedmiotowa koncentracja doprowadzi równie ż do umocnienia si ę pozycji dominuj ą cej uczestników niniejszej koncentracji na krajowym rynku obrotu hurtowego. [tajemnica przedsi ę biorstwa – pkt 12 za łą cznika do niniejszej decyzji] Przedmiotowa koncentracja doprowadzi równie ż do powstania pozycji dominuj ą cej na krajowym rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej pochodz ą cej ze ź róde ł odnawialnych. [tajemnica przedsi ę biorstwa – pkt 13 za łą cznika do niniejszej decyzji] Przedmiotowa koncentracja doprowadzi równie ż do istotnego ograniczenia konkurencji w poszczególnych rynkach sektora elektroenergetycznego (krajowego rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej, krajowego rynku obrotu hurtowego energi ą elektryczn ą , krajowego rynku us ł ug systemowych, lokalnych rynków obrotu detalicznego energi ą elektryczn ą ) w wyniku powi ą za ń wertykalnych jakie zachodz ą pomi ę dzy jej uczestnikami. Uzasadniaj ą c powy ż sze nale ż y wskaza ć , i ż niezb ę dnym warunkiem funkcjonowania ka ż dego rynku jest mo ż liwo ść swobodnego przep ł ywu towaru. Zasada ta odnosi si ę równie ż w pe ł ni do rynku energii elektrycznej i jej przep ł ywu pomi ę dzy wytwórcami i odbiorcami. Oprócz samej energii, towarem na rynku energii jest równie ż us ł uga jej przes ł ania od wytwórcy do odbiorcy. W przypadku elektroenergetyki warunek funkcjonowania rynku jest spe ł niony w sytuacji, w której ka ż dy uczestnik rynku mo ż e korzysta ć na równych prawach z sieci elektroenergetycznej. Swobodny dost ę p wszystkich uczestników rynku energii do sieci elektroenergetycznej okre ś la zasada dost ę pu stron trzecich do sieci (TPA). Zasada dost ę pu stron trzecich do sieci elektroenergetycznej polega na umo ż liwieniu ka ż demu odbiorcy ko ń cowemu na rynku energii swobodnego wyboru dostawcy energii (wytwórcy lub po ś rednika w handlu energi ą ), który zaoferuje mu najkorzystniejsz ą cen ę oraz warunki dostawy. Operator sieci przesy ł owej lub dystrybucyjnej zobowi ą zany jest do wykonania us ł ugi przes ł ania energii mi ę dzy dostawc ą i odbiorc ą energii, je ż eli pozwalaj ą na to warunki techniczne i ekonomiczne. Zasada ta oznacza zatem mo ż liwo ść korzystania z sieci zak ł adu energetycznego bez obowi ą zku kupowania od tego zak ł adu energii elektrycznej. W praktyce zasada TPA polega zatem na mo ż liwo ś ci kupowania energii elektrycznej u dowolnego wytwórcy lub innego podmiotu, zajmuj ą cego si ę handlem energi ą . Od 1 lipca 2004 r. teoretyczn ą mo ż liwo ść swobodnego wyboru dostawcy energii uzyskali odbiorcy prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą (nie b ę d ą cy gospodarstwami domowymi). Od 1 lipca 2007 r. mo ż liwo ść swobodnego wyboru dostawcy uzyskaj ą gospodarstwa domowe. Terminy te wynikaj ą zarówno z tzw. dyrektywy energetycznej EC/54/2003 jak i ustawy Prawo energetyczne. W Polsce jednak tylko nieliczni odbiorcy zdecydowali si ę na zmian ę dostawcy energii elektrycznej. Wi ę kszo ść odbiorców nadal pozostaje tzw. "odbiorcami taryfowymi" czyli kupuje energi ę elektryczn ą w spó ł kach dystrybucyjnych, do sieci których s ą przy łą czeni. Wynika to ze wskazanych wcze ś niej barier w stosowaniu zasady TPA 17 W efekcie powi ą zania pionowe pomi ę dzy wytwórcami energii elektrycznej, przedsi ę biorcami prowadz ą cymi dzia ł alno ść w zakresie obrotu hurtowego, a spó ł kami dystrybucyjnymi nios ą zagro ż enia w stosunku zarówno do: - producentów energii elektrycznej nie obj ę tych konsolidacj ą pionow ą (wytwórcy ci mog ą mie ć problemy z dost ę pem do odbiorców przy łą czonych do sieci rozdzielczej spó ł ek dystrybucyjnych obj ę tych konsolidacj ą pionow ą , a zatem ograniczony dost ę p do rynku). Cz ęść producentów energii elektrycznej zosta ł a sprzedana na rzecz zagranicznych inwestorów np. Elektrownia Rybnik S.A. (EdF), Elektrownia Po ł aniec S.A. (Electrabel), - spó ł ek dystrybucyjnych nieobj ę tych konsolidacj ą pionow ą (dystrybutorzy ci mog ą mie ć problemy z zakupem energii elektrycznej lub zakupem na niedyskryminuj ą cych zasadach). Dwie spó ł ki dystrybucyjne zosta ł y sprzedane na rzecz zagranicznych inwestorów tj. STOEN S.A. (RWE) i GZE S.A. (Vattenfall). - przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych na rynku obrotu. Skonsolidowane grupy b ę d ą stara ł y si ę wyeliminowa ć tych po ś redników w handlu energi ą , - odbiorców energii elektrycznej przy łą czonych do sieci rozdzielczej spó ł ek dystrybucyjnych obj ę tych konsolidacj ą pionow ą (odbiorcom tym narzucony b ę dzie zakup energii od wytwórcy z grupy kapita ł owej spó ł ki dystrybucyjnej). Równie ż Operator Sytemu Przesy ł owego powinien z punktu widzenia ochrony konkurencji by ć niezale ż ny, a nie powi ą zany z uczestnikami szeroko rozumianego rynku energii elektrycznej. W takiej sytuacji mo ż e on bowiem dyskryminowa ć niepowi ą zanych ze sob ą uczestników tego rynku. Rz ą dowe plany przewiduj ą co prawda wydzielenie PSE Operator SA z PGE i jego uskarbowienie (ma zosta ć spó ł k ą zale ż n ą bezpo ś rednio od Skarbu Pa ń stwa). Nie sposób jednak nie zauwa ż y ć , i ż przez pewien okres (w chwili obecnej nie wiadomo jak d ł ugi) PSE Operator b ę dzie dzia ł a ł w ramach PGE (mo ż e zatem dyskryminowa ć pozosta ł ych uczestników rynku w zakresie sprzeda ż y us ł ug przesy ł u oraz zakupu us ł ug systemowych). Nale ż y równie ż podkre ś li ć , i ż Komisja Europejska w swoim raporcie z badania rynku energii elektrycznej i gazu wskazuje na powi ą zania wertykalne jako istotn ą barier ę w dalszej liberalizacji tych rynków. Szczególnie niewystarczaj ą cy rozdzia ł sieci i dostaw energii elektrycznej jest widziany jako znacz ą ca bariera wej ś cia. Niezale ż ni przedsi ę biorcy skar żą si ę na dyskryminacyjne traktowanie przez skonsolidowane podmioty. Zdaniem Komisji powi ą zania pionowe pomi ę dzy wytwarzaniem i sprzeda żą detaliczn ą energii elektrycznej w obr ę bie tej samej grupy redukuj ą równie ż konieczno ść handlu na rynku hurtowym i prowadz ą w efekcie do ma ł ej p ł ynno ś ci na tym rynku. Zintegrowane koncerny nie s ą równie ż zainteresowane wej ś ciem na rynek nowych uczestników. Konkluduj ą c nale ż y tak ż e wskaza ć , i ż jakkolwiek na chwil ę obecn ą przedmiotowa koncentracja przyczyni si ę do istotnego ograniczenia konkurencji na ww. rynkach to jednak ograniczenia, szczególnie te wynikaj ą ce z powi ą za ń wertykalnych, mog ą zosta ć w przysz ł o ś ci przynajmniej cz ęś ciowo zniwelowane w wyniku zmian w prawie 18 maj ą cych na celu usuni ę cie barier w stosowaniu zasady TPA (powinno przyczyni ć si ę do tego w szczególno ś ci prawne wydzielenie operatorów systemów dystrybucyjnych, co ma nast ą pi ć do 1 lipca 2007 r.). Od tego z kolei uzale ż niona jest bowiem mo ż liwo ść zakupu energii elektrycznej przez jej odbiorców od dowolnego dostawcy. Nawet usuni ę cie jednak tych barier nie eliminuje ryzyka, i ż podmioty wchodz ą ce w sk ł ad grup kapita ł owych b ę d ą faworyzowa ć przedsi ę biorców nale żą cych do w ł asnej grupy w stosunku do pozosta ł ych przedsi ę biorców. Operatorzy systemów dystrybucyjnych, pomimo prawnego wyodr ę bnienia, b ę d ą bowiem w dalszym ci ą gu wchodzi ć w sk ł ad skonsolidowanych grup energetycznych. Du ż e znaczenie b ę d ą mie ć równie ż uprawnienia regulatora rynku energii elektrycznej przeciwdzia ł aj ą ce takim praktykom i jego dzia ł ania w tym zakresie. Nale ż y wskaza ć , i ż Program dla elektroenergetyki przewiduje rozszerzenie uprawnie ń regulatora. Zwi ę kszenie ustawowych uprawnie ń Prezesa URE ma zmierza ć m.in. w kierunku usuwania barier tworzonych przez operatorów sieciowych w szczegó ł owych instrukcjach technicznych, dotycz ą cych korzystania z sieci. Program ten przewiduje równie ż nowelizacj ę ustawy Prawo energetyczne w kierunku ograniczenia przedsi ę biorstwom sieciowym mo ż liwo ś ci tworzenia barier dost ę pu do rynku dla odbiorców ko ń cowych, mi ę dzy innymi zwi ą zanych z narzucaniem im obowi ą zku instalacji kosztowych urz ą dze ń pomiarowych lub obci ąż aniem nieuzasadnionymi kosztami bilansowania oraz na ł o ż enie ustawowego obowi ą zku na operatorów systemów dystrybucyjnych do przekazywania informacji o mo ż liwo ś ciach korzystania z zasady TPA. Niemniej nale ż y wskaza ć , i ż s ą to po pierwsze jak na razie plany, a pod drugie nie ma gwarancji, ż e nawet ich realizacja usunie wszystkie bariery w korzystaniu z zasady TPA. Pewn ą szans ą na zniwelowanie zagro ż e ń p ł yn ą cych dla ochrony i rozwoju konkurencji, w szczególno ś ci tych wynikaj ą cych z powi ą za ń horyzontalnych na rynku jest tak ż e silniejsza integracja krajowych rynków energetycznych w ramach Unii Europejskiej, w szczególno ś ci poprzez zwi ę kszenie systemowych po łą cze ń transgranicznych pomi ę dzy poszczególnymi pa ń stwami. Szczególny nacisk na zwi ę kszenie przepustowo ś ci takich po łą cze ń k ł adzie Komisja Europejska. W tym przypadku równie ż jednak nale ż y wskaza ć , i ż nie ma pewno ś ci jak taki proces b ę dzie przebiega ł i ile czasu b ę dzie trwa ł . Bior ą c pod uwag ę powy ż sze nale ż y stwierdzi ć , i ż nie zachodz ą przes ł anki do wydania zgody na dokonanie koncentracji na podstawie art. 17 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Niniejsza koncentracja przyczyni si ę bowiem do istotnego ograniczenia konkurencji na ww. poszczególnych rynkach sektora elektroenergetycznego. PSE wnios ł o równie ż - w sytuacji uznania przez organ antymonopolowy, i ż nie zachodz ą przes ł anki do wydania zgody na dokonanie przedmiotowej koncentracji na podstawie art. 17 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów - o wydanie zgody na dokonanie tej koncentracji na podstawie art. 19 ust. 2 pkt 1 i 2 tej ustawy. Zdaniem PSE nawet je ż eli w wyniku niniejszej koncentracji dojdzie do istotnego ograniczenia konkurencji to jednocze ś nie: - przyczyni si ę ona do rozwoju ekonomicznego oraz post ę pu technicznego, 19 - wywrze pozytywny wp ł yw na gospodark ę narodow ą . Uzasadniaj ą c powy ż sze PSE wskaza ł o nast ę puj ą ce argumenty: 1. Obecnie w sektorze energetycznym nie istnieje podmiot, który by ł by w stanie sprosta ć koniecznym nak ł adom inwestycyjnym w energetyce. Prognoza wystarczalno ś ci energii elektrycznej dla europejskiego systemu UCTE mówi o zagro ż eniu bezpiecze ń stwa dostaw po roku 2010, je ś li nie zostan ą podj ę te decyzje inwestycyjne. PGE b ę dzie w stanie sprosta ć koniecznym nak ł adom inwestycyjnym. Dokonanie koniecznych inwestycji b ę dzie z korzy ś ci ą dla konsumentów, gdy ż wyeliminuje zagro ż enie w zakresie bezpiecze ń stwa dostaw. W zwi ą zku z tym, mo ż liwo ść realizacji koniecznych inwestycji po dokonaniu koncentracji jest czynnikiem, który nale ż y wzi ąć pod uwag ę oceniaj ą c t ę koncentracj ę . 2. Wydzielenie Operatora Systemu Przesy ł owego z PSE bez wniesienia do PSE aktywów rekompensuj ą cych aktywa zwi ą zane z dzia ł alno ś ci ą przesy ł ow ą (czyli zaniechanie koncentracji) zagra ż a ł oby bezpiecze ń stwu finansowemu PSE, a w konsekwencji bezpiecze ń stwu energetycznemu Pa ń stwa. Gdyby PSE przesta ł y p ł aci ć wytwórcom za energi ę , musia ł oby to skutkowa ć problemami finansowymi po stronie wytwórców. Wytwórcy nie byliby w stanie wykonywa ć swoich zobowi ą za ń (w szczególno ś ci wobec finansuj ą cych je banków). Mog ł oby to „doprowadzi ć do serii upad ł o ś ci w sektorze energetycznym. Wniesienie do PSE akcji pozosta ł ych bezpo ś rednich uczestników koncentracji spowoduje, ż e sytuacja finansowa PSE, ich wiarygodno ść kredytowa i zdolno ść do wykonania zobowi ą za ń (w tym zobowi ą za ń z KDT) — pomimo wydzielenia z grupy PSE Operatora Systemu Przesy ł owego — mog ł yby pozosta ć niezmienione. 3. Realizacja inwestycji spowoduje utrzymanie zatrudnienia w tak newralgicznej dziedzinie gospodarki, jak ą jest wydobycie paliw dla energetyki (w szczególno ś ci w ę gla). Nale ż y równie ż oczekiwa ć wzrostu zatrudnienia w firmach zajmuj ą cych si ę budow ą urz ą dze ń wytwórczych i przesy ł owych, ich konstrukcj ą oraz obs ł ug ą serwisow ą . 4. Koncentracja umo ż liwi rozwi ą zanie KDT wewn ą trz PGE i umo ż liwi poniesienie ci ęż aru zobowi ą za ń wynikaj ą cych z nierozwi ą zanych KDT. 5. Utworzenie PGE i innych grup u ł atwi przeprowadzenie restrukturyzacji wewn ę trznych podmiotów sektora elektroenergetycznego, co w po łą czeniu z rozwi ą zaniem KDT daje szans ę na obni ż enie kosztów, a nast ę pnie cen energii. Je ż eli inne grupy energetyczne b ę d ą w podobnej kondycji finansowej, to Polska maj ą ca obecnie jedn ą z najni ż szych cen w UE, mo ż e nadal utrzymywa ć konkurencyjny poziom cen na rynku europejskim. 6. Powstanie planowanej grupy PGE jest instrumentem dla osi ą gni ę cia jednego z najistotniejszych celów polityki gospodarczej rz ą du — tj. rozwoju elektroenergetyki jako podstawowej ga łę zi infrastrukturalnej. Stosownie do art. 19 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du wydaje, w drodze decyzji, zgod ę na dokonanie koncentracji, w wyniku której konkurencja na rynku zostanie istotnie ograniczona, w szczególno ś ci przez powstanie lub umocnienie pozycji dominuj ą cej na rynku, w przypadku gdy 20 odst ą pienie od zakazu koncentracji jest uzasadnione, a w szczególno ś ci mo ż e ona wywrze ć pozytywny wp ł yw na gospodark ę narodow ą albo przyczyni si ę ona do rozwoju ekonomicznego lub post ę pu technicznego. Przepis ten stanowi zatem wyj ą tek od zasady, zgodnie z któr ą Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę zakazuj ą c ą dokonania koncentracji w razie, gdy uzna, ż e konkurencja na rynku w ł a ś ciwym zostanie istotnie ograniczona wskutek koncentracji. Warunkiem zastosowania tego wyj ą tku jest wyst ą pienie ww. okoliczno ś ci uzasadniaj ą cych odst ą pienie od zakazu koncentracji. W art. 19 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wymieniono dwa przypadki uzasadniaj ą ce wskazane odst ą pienie. S ą nimi: - przyczynienie si ę koncentracji do rozwoju ekonomicznego lub post ę pu technicznego oraz - mo ż liwo ść wywarcia przez koncentracj ę pozytywnego wp ł ywu na gospodark ę narodow ą . Przypadki te powinny by ć traktowane alternatywnie, tj. wyst ą pienie tylko jednego z nich uzasadnia ju ż odst ą pienie przez Prezesa UOKiK od wydania zakazu na dokonanie koncentracji. Przyczynienie si ę koncentracji do rozwoju ekonomicznego lub post ę pu technicznego jest kryterium nawi ą zuj ą cym do obiektywnych korzy ś ci gospodarczych. Mog ą one polega ć w szczególno ś ci na modernizacji technologii produkcji, poprawie jako ś ci towarów, wprowadzeniu na rynek nowych produktów. W doktrynie wskazuje si ę , ż e art. 19 ust. 2 opiera si ę na podobnych za ł o ż eniach, na których bazuje tzw. regu ł a rozs ą dku. Regu ł a ta zak ł ada, i ż niektóre ograniczenia konkurencji powinny by ć uznane za dopuszczalne, je ż eli przynosz ą one okre ś lone korzy ś ci ogólnogospodarcze lub spo ł eczne, a zarazem korzy ś ci te przewa ż aj ą nad negatywnymi skutkami ograniczenia. Ustawa antymonopolowa powinna bowiem zapobiega ć jedynie nierozs ą dnym ograniczeniom konkurencji na rynku (tak ż e gdy ograniczenie to jest nast ę pstwem koncentracji). Ochrona samej konkurencji nie stanowi celu samego w sobie. Celem tym jest osi ą gni ę cie pewnych korzy ś ci le żą cych w ogólnym interesie spo ł eczno-gospodarczym. Je ś li korzy ś ci te mog ą zosta ć osi ą gni ę te dzi ę ki ograniczeniu konkurencji (tak ż e wskutek koncentracji), dzia ł ania prowadz ą ce do takich ogranicze ń ustawa nie uznaje za zakazane. Potwierdza to tre ść art. 1 tej ustawy, stosownie do którego regulacje tej ustawy stosuje si ę w interesie publicznym. Je ś li zatem interes ten b ę dzie przemawia ć za dopuszczeniem koncentracji, która nawet w istotny sposób ogranicza konkurencj ę na rynku, wówczas Prezes UOKiK powinien odst ą pi ć od zakazu jej dokonania 4 . Wymienione w art. 19 ust. 2 pkt 1-2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przypadki maj ą charakter przyk ł adowy. Oznacza to, ż e katalog przypadków, w których Prezes UOKiK mo ż e wyda ć zgod ę na koncentracj ę w istotny sposób ograniczaj ą c ą konkurencj ę , jest otwarty, konieczne jest jednak aby odst ą pienie od zakazu by ł o uzasadnione. Nale ż y równie ż wskaza ć , i ż w przypadku spe ł nienia przez koncentracj ę przes ł anek z art. 19 ust. 2, wydanie przez Prezesa Urz ę du zgody na dokonanie koncentracji jest obligatoryjne, pomimo, i ż koncentracja ta skutkuje jednocze ś nie istotnym ograniczeniem konkurencji. 4 K. Kohutek Komentarz do art. 19 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów LEX/el. 2005 21 W ocenie organu antymonopolowego niniejsza koncentracja spe ł nia przes ł anki wskazane w art. 19 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów tzn. pomimo, i ż w jej wyniku nast ą pi istotne ograniczenie konkurencji, wydanie zgody na jej dokonanie jest uzasadnione. Koncentracja ta przyczyni si ę bowiem do zapewnienia bezpiecze ń stwa energetycznego kraju oraz spowoduje powstawanie nowych miejsc pracy. Uzasadniaj ą c powy ż sze nale ż y w szczególno ś ci wskaza ć , i ż w najbli ż szych latach du ż a cz ęść mocy wytwórczych istniej ą cych w Polsce b ę dzie wymaga ł a zamkni ę cia z uwagi na wymogi zwi ą zane z przepisami dotycz ą cymi ochrony ś rodowiska [tajemnica przedsi ę biorstwa – pkt 14 za łą cznika do niniejszej decyzji]. Ponadto z uwagi na prognozowany wzrost zapotrzebowania na energi ę elektryczn ą [tajemnica przedsi ę biorstwa – pkt 15 za łą cznika do niniejszej decyzji], który wynika z kolei ze wzrostu gospodarczego Polski, konieczna b ę dzie budowa dodatkowych mocy wytwórczych. [tajemnica przedsi ę biorstwa – pkt 16 za łą cznika do niniejszej decyzji] W razie braku takich dzia ł a ń , w sytuacji rosn ą cego zapotrzebowania na energi ę elektryczn ą ze wzgl ę du na niski poziom dost ę pno ś ci mocy wytwórczych oraz niedoinwestowan ą sie ć przesy ł ow ą i dystrybucyjn ą , nieuniknione b ę dzie pojawianie si ę w systemie energetycznym zak ł óce ń wynikaj ą cych z malej ą cych rezerw. Nale ż y dodatkowo zauwa ż y ć , i ż import energii elektrycznej wobec niskiej mocy transgranicznych po łą cze ń mi ę dzysystemowych jest niewystarczaj ą cy do pokrycia bie żą cego zapotrzebowania. Wy łą czanie bloków energetycznych zwi ą zane z przeprowadzeniem niezb ę dnych bie żą cych remontów ju ż w tej chwili powoduje przerwy w dostawie energii dla odbiorców. Nale ż y wskaza ć , i ż w okresie ostatnich 6 lat realizowane s ą jedynie 3 inwestycje zmierzaj ą ce do budowy nowych mocy wytwórczych o łą cznej mocy oko ł o 1,7 GW. Ponadto konieczne b ę d ą znacz ą ce inwestycje proekologiczne zwi ą zane z coraz bardziej restrykcyjnymi normami ochrony ś rodowiska oraz inwestycje zmierzaj ą ce do umo ż liwienia transgranicznego obrotu energi ą . Utworzenie PGE powinno umo ż liwi ć realizacj ę tych zada ń , ze wzgl ę du na znacz ą cy potencja ł inwestycyjny nowego podmiotu. Inwestycje zwi ą zane z uzyskaniem nowych mocy wytwórczych wymagaj ą bowiem znacznych nak ł adów i podmioty o ma ł ym potencjale ekonomicznym nie b ę d ą w stanie finansowa ć tego typu projektów inwestycyjnych. [tajemnica przedsi ę biorstwa – pkt 17 za łą cznika do niniejszej decyzji] Jest to wynikiem niskiego potencja ł u finansowego rozdrobnionych firm elektroenergetycznych. Dodatkowo nale ż y wskaza ć , i ż przedsi ę biorstwa wytwórcze w Polsce, w tym BOT i ZEDO, s ą w du ż ym stopniu zad ł u ż one. Wynika to z przeprowadzonych przez elektrownie na pocz ą tku lat 90 inwestycji proekologicznych, na które zaci ą gni ę te zosta ł y kredyty. Je ś li wytwórcy energii elektrycznej nie zostaliby w sposób znacz ą cy wzmocnieni kapita ł owo np. poprzez po łą czenie ich z dystrybutorami energii elektrycznej, nie osi ą gn ę liby wystarczaj ą cej zdolno ś ci kredytowej, co z kolei wi ą za ł oby si ę z trudno ś ciami z uzyskaniem finansowania du ż ych inwestycji (budowa mocy wytwórczych, umo ż liwienie wymiany transgranicznej, projekty proekologiczne). Po łą czenie kapita ł ów mocno zad ł u ż onych 22 spó ł ek wytwórczych z niezad ł u ż onymi spó ł kami dystrybucyjnymi podnosi mo ż liwo ś ci sfinansowania nowych inwestycji w oparciu o kapita ł y w ł asne spó ł ek dystrybucyjnych. [tajemnica przedsi ę biorstwa – pkt 18 za łą cznika do niniejszej decyzji] Bior ą c pod uwag ę powy ż sze informacje nale ż y wskaza ć , i ż uwzgl ę dniaj ą c potencja ł PGE po konsolidacji, mo ż liwa b ę dzie budowa przez Grup ę do [tajemnica przedsi ę biorstwa – pkt 19 za łą cznika do niniejszej decyzji]. Nie by ł oby to natomiast mo ż liwe, w przypadku gdyby nie dosz ł o do powstania PGE. Dodatkowo, analizuj ą c projekcje ekonomiczne dla Grupy (zwi ą zane z poziomem p ł ynno ś ci i zad ł u ż enia), mo ż na stwierdzi ć , i ż istnienie skonsolidowanego podmiotu zapewni jego stabilizacj ę ekonomiczno-finansow ą , co z kolei pozytywnie wp ł ynie na bezpiecze ń stwo energetyczne kraju. W przypadku, gdyby nie dosz ł o do konsolidacji, wytwórcy, ze wzgl ę du na wysoki poziom zad ł u ż enia i brak mo ż liwo ś ci inwestycyjnych znale ź liby si ę w trudnej sytuacji ekonomiczno-finansowej, co mog ł oby zagrozi ć bezpiecze ń stwu dostaw energii w skali kraju. Przyj ę ty przez Rad ę Ministrów Program dla elektroenergetyki przewiduje przej ę cie przez Skarb Pa ń stwa Operatora Systemu Przesy ł owego – PSE Operator S.A. (podmiot ten ma si ę sta ć podmiotem bezpo ś rednio zale ż nym od Skarbu Pa ń stwa). W chwili obecnej PSE Operator S.A. dzia ł a w grupie kapita ł owej PSE S.A., która prowadzi dzia ł alno ść w zakresie obrotu energi ą elektryczn ą (gównie pochodz ą c ą z kontraktów d ł ugoterminowych). Z punktu widzenia ochrony konkurencji, celowym by ł oby aby operator systemu przesy ł owego nie by ł powi ą zany z ż adnym uczestnikiem rynku (by ł neutralny). Powi ą zania kapita ł owe mog ą bowiem prowadzi ć do faworyzowania uczestników rynku z w ł asnej grupy kapita ł owej, dlatego przej ę cie przez Skarb Pa ń stwa PSE Operator S.A. nale ż y zatem ocenia ć pozytywnie. Jednocze ś nie wydzielenie z PSE Operatora S.A. bez jednoczesnego dokapitalizowania PSE (aktywami pozosta ł ych uczestników niniejszej koncentracji) doprowadzi ł oby do obni ż enia wiarygodno ś ci kredytowej PSE oraz zdolno ś ci do wykonywania zobowi ą za ń - w szczególno ś ci zobowi ą za ń wynikaj ą cych z KDT w stosunku do wytwórców energii elektrycznej [tajemnica przedsi ę biorstwa – pkt 20 za łą cznika do niniejszej decyzji]. Mog ł oby to doprowadzi ć do trudno ś ci finansowych PSE i tych wytwórców. Dodatkowo, nale ż y zauwa ż y ć , i ż w nast ę pstwie przedmiotowej koncentracji znaczna cz ęść KDT pozostanie w ramach jednej grupy kapita ł owej, co mo ż e pozytywnie wp ł yn ąć na ocen ę wierzycieli wytwórców, którzy obawiaj ą si ę os ł abienia mo ż liwo ś ci zakupów energii przez PSE, w zwi ą zku z wydzieleniem PSE Operatora S.A. wraz z maj ą tkiem przesy ł owym. Po dokonaniu niniejszej koncentracji rozliczenia KDT b ę d ą odbywa ć si ę w du ż ej mierze pomi ę dzy podmiotami z jednej grupy kapita ł owej, co niew ą tpliwie zmniejszy ryzyko braku p ł ynno ś ci producentów wynikaj ą ce z nieterminowych wp ł at nale ż no ś ci i przyspieszy wzajemne rozliczenia. Inwestycje w energetyce rzeczywi ś cie powinny spowodowa ć utrzymanie zatrudnienia w takich sektorach jak wydobycie w ę gla oraz wzrost zatrudnienia w firmach 23 zajmuj ą cych si ę budow ą urz ą dze ń wytwórczych, ich konstrukcj ą oraz obs ł ug ą serwisow ą . Budowa nowych mocy wytwórczych w naturalny sposób przyczyni si ę do rozwoju firm, które b ę d ą uczestniczy ć w tym procesie i wzrostu w nich zatrudnienia. W efekcie mo ż e przyczyni ć si ę ona do spadku poziomu bezrobocia. [tajemnica przedsi ę biorstwa – pkt 21 za łą cznika do niniejszej decyzji] W sytuacji zamkni ę cia elektrowni, które w zdecydowanej wi ę kszo ś ci opalane s ą w Polsce w ę glem kamiennym i brunatnym, popyt na to paliwo by si ę zmniejszy ł a kopalnie mog ł yby zosta ć zmuszone do zmniejszenia jego poda ż y (o ile nie znalaz ł yby innych rynków zbytu). [tajemnica przedsi ę biorstwa – pkt 22 za łą cznika do niniejszej decyzji] Organ antymonopolowy nie podziela natomiast twierdzenia wnioskodawcy, i ż w wyniku przedmiotowej koncentracji dojdzie do obni ż enia cen energii elektrycznej (lub mniejszego wzrostu tych cen ni ż gdyby nie przeprowadzono tej koncentracji). Organ antymonopolowy nie kwestionuje, i ż w wyniku koncentracji mo ż e doj ść do obni ż enia kosztów dzia ł alno ś ci uczestników koncentracji, zarówno kosztów sta ł ych i zmiennych. Kszta ł towanie si ę cen nie zale ż y jednak wy łą cznie od ponoszonych kosztów. Na ich wp ł yw ma równie ż stopie ń koncentracji rynku. Je ż eli na rynku wyst ę puje podmiot o pozycji dominuj ą cej, b ę dzie mia ł on z pewno ś ci ą mo ż liwo ść narzucania wy ż szych cen. Jak wykazano powy ż szej w wyniku przedmiotowej koncentracji dojdzie natomiast do powstania pozycji dominuj ą cej m.in. w zakresie wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej. Nale ż y w tym miejscu równie ż wskaza ć , i ż ceny ustalane przez wytwórców energii elektrycznej w przeciwie ń stwie do cen ustalanych przez spó ł ki dystrybucyjne nie s ą w chwili obecnej regulowane, tzn. nie podlegaj ą zatwierdzaniu przez Prezesa URE. W ocenie organu antymonopolowego rozwi ą zanie KDT w ramach PGE równie ż nie b ę dzie rodzi ł o skutków (w tym pozytywnych), które mia ł yby istotne znaczenie z punktu widzenia rozwoju konkurencji. W chwili obecnej energi ą z kontraktów d ł ugoterminowych, w tym pochodz ą c ą od wytwórców maj ą cych wej ść w sk ł ad grupy PGE, dysponuj ą PSE. Po rozwi ą zaniu tych kontraktów energi ą t ą dysponowa ć b ę dzie grupa w sk ł ad której wchodzi ć b ę d ą PSE. Bez wzgl ę du zatem na to czy kontrakty te b ę d ą istnie ć , czy te ż nie b ę d ą istnie ć , dysponentem tej energii b ę dzie grupa PGE. Ponadto nale ż y równie ż wskaza ć , i ż rozwi ą zanie kontraktów d ł ugoterminowych w ramach grupy PGE nie zale ż y do tego czy grupa ta powstanie, a od zapisów ustawy, której celem ma by ć rozwi ą zanie kontraktów d ł ugoterminowych. Bez stosownych zapisów ustawowych i wej ś cia tych zapisów w ż ycie, powstanie grupy PGE, nie musi skutkowa ć rozwi ą zaniem kontraktów d ł ugoterminowych w ramach tej grupy. Zgodzi ć si ę natomiast nale ż y z twierdzeniem wnioskodawcy, i ż utworzenie PGE umo ż liwi realizacj ę sp ł aty przez PSE cz ęś ci zad ł u ż enia wynikaj ą cego z nierozwi ą zanych KDT. PSE, pozbawiony maj ą tku przesy ł owego i jednocze ś nie nie dokapitalizowany akcjami pozosta ł ych uczestników niniejszej koncentracji móg ł by ze sp ł at ą tego zad ł u ż enia sobie nie poradzi ć . Reasumuj ą c nale ż y wskaza ć , i ż przedmiotowa koncentracja przyczyni si ę do istotnego ograniczenia konkurencji. Z tego powodu brak jest przes ł anek do wydania zgody na jej dokonanie przedmiotowej koncentracji na podstawie art. 17 ustawy o ochronie 24 konkurencji i konsumentów . Jednocze ś nie koncentracja ta spe ł nia jak wykazano powy ż ej przes ł anki okre ś lone w art. 19 ust. 2 tej ustawy. W szczególno ś ci nale ż y wskaza ć , i ż przyczyni si ę ona do zapewnienia bezpiecze ń stwa energetycznego Polski oraz spowoduje powstanie nowych miejsc pracy . W zwi ą zku z tym wydanie zgody na dokonanie przedmiotowej koncentracji na podstawie art. 19 ust. 2 jest uzasadnione. Wobec powy ż szego orzeczono jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 z pó ź n. zm.) - od niniejszej decyzji s ł u ż y odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia. Podpisa ł CEZARY BANASI Ń SKI 25