DOK-12/2006

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Warszawa, dnia 23 lutego 2006 r. DOK3-420/3/05/KO DECYZJA nr DOK - 12/06 Na podstawie art. 17 w zwi ą zku z art. 12 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego z wniosku Zak ł adów T ł uszczowych Kruszwica S.A. z siedzib ą w Kruszwicy, Ewico Sp. z o.o. z siedzib ą w Brzegu i ZPT „Olvit” Sp. z o.o. z siedzib ą w Gda ń sku (dawniej Zak ł ady Przemys ł u T ł uszczowego „Olvit” Sp. z o.o. w Gda ń sku), Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wydaje zgod ę na dokonanie koncentracji, polegaj ą cej na po łą czeniu Zak ł adów T ł uszczowych „Kruszwica” S.A. z siedzib ą w Kruszwicy z EWICO Sp. z o.o. z siedzib ą w Brzegu i ZPT „Olvit” Sp. z o.o. z siedzib ą w Gda ń sku. UZASADNIENIE W dniu 31 maja 2005 r. wp ł yn ęł o do Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwanego dalej „Prezesem Urz ę du” lub „organem antymonopolowym”, zg ł oszenie zamiaru koncentracji przedsi ę biorców, polegaj ą cej na po łą czeniu Zak ł adów T ł uszczowych Kruszwica S.A. z siedzib ą w Kruszwicy (dalej „ZT Kruszwica”), Ewico Sp. z o.o. z siedzib ą w Brzegu (dalej „Ewico”) i Zak ł adów Przemys ł u T ł uszczowego „Olvit” Sp. z o.o. z siedzib ą w Gda ń sku. Pismem z dnia 4 listopada 2005 r. pe ł nomocnik Zak ł adów Przemys ł u T ł uszczowego „Olvit” Sp. z o.o. w Gda ń sku zawiadomi ł , i ż w zwi ą zku z przeprowadzonym podzia ł em Spó ł ki jej nast ę pc ą prawnym jest ZPT „Olvit” Sp. z o.o. w Gda ń sku (dalej „ZPT Olvit”). W zwi ą zku z tym, i ż : 1) spe ł nione zosta ł y niezb ę dne przes ł anki uzasadniaj ą ce obowi ą zek zg ł oszenia zamiaru koncentracji, bowiem: ƒ łą czny obrót przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w koncentracji - w roku obrotowym poprzedzaj ą cym rok zg ł oszenia zamiaru koncentracji – przekroczy ł warto ść okre ś lon ą w art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080), zwanej dalej „ustaw ą o ochronie konkurencji”, tj. równowarto ść 50 mln EURO, ƒ po łą czenie dwóch lub wi ę cej samodzielnych przedsi ę biorców jest jednym ze sposobów koncentracji, okre ś lonych w art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji, 2) nie wyst ę puje w tej sprawie ż adna okoliczno ść z katalogu przes ł anek wymienionych w art. 13 ustawy o ochronie konkurencji, wy łą czaj ą ca obowi ą zek zg ł oszenia zamiaru przedmiotowej koncentracji, Prezes Urz ę du pismem z dnia 10 czerwca 2005 r. zawiadomi ł strony, zgodnie z art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks post ę powania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), o wszcz ę ciu post ę powania. W trakcie post ę powania organ antymonopolowy ustali ł , co nast ę puje: Uczestnicy koncentracji ZT Kruszwica wchodzi w sk ł ad grupy kapita ł owej Bunge, na czele której stoi spó ł ka gie ł dowa (jej akcje notowane s ą na gie ł dzie papierów warto ś ciowych w Nowym Jorku NYSE) Bunge Ltd. z siedzib ą na Bermudach. Akcjonariuszami Bunge Ltd posiadaj ą cymi 5% i wi ę cej g ł osów na Walnym Zgromadzeniu Akcjonariuszy tej Spó ł ki s ą : FMR Corp. (9,71%), Edward C. Johnson3d (9,71%), Abigail P. Johnson (9,71%), Wellington Management Company LLP (8,03%), Franklin Resources, Inc. (7,1%), Charles B. Johnson (7,1%) i Rupert H. Johnson, Jr. (7,1%). 2 Grupa kapita ł owa Bunge jest dzia ł aj ą c ą w skali ś wiatowej grup ą rolno – spo ż ywcz ą , prowadz ą c ą dzia ł alno ść w nast ę puj ą cych obszarach: 1) produkcja i sprzeda ż nawozów (dzia ł alno ść ta prowadzona jest w Brazylii i Argentynie), 2) pozyskiwanie, przechowywanie, mieszanie oraz sprzeda ż nasion ro ś lin oleistych i zbó ż , 3) przetwórstwo nasion oleistych na oleje i inne produkty uboczne, 4) przemia ł pszenicy i kukurydzy na potrzeby przemys ł u spo ż ywczego, jak i sektora piekarniczego (dzia ł alno ść ta prowadzona jest w Ameryce Pó ł nocnej i Brazylii). Ponadto Grupa Bunge zajmuje si ę wytwarzaniem biopaliw, które stanowi ą pochodn ą surowców wykorzystywanych przez Bunge. Poprzez swoje spó ł ki zale ż ne Grupa Bunge obecna jest w 32 krajach na ca ł ym ś wiecie: w Ameryce Pó ł nocnej, Ameryce Po ł udniowej, na Karaibach, w Europie, Afryce Pó ł nocnej, Bliskim Wschodzie oraz w Azji. W Europie Grupa Bunge posiada: − [tajemnica przedsi ę biorstwa] . Ś wiatowy obrót Grupy w 2004 r. wyniós ł [tajemnica przedsi ę biorstwa] , z tego 35% obrotów Grupa uzyska ł a na terytorium Europy, 31% na terytorium Ameryki Pó ł nocnej, 21% na terytorium Ameryki Po ł udniowej i 13% na terytorium Azji. W Polsce Grupa Bunge prowadzi dzia ł alno ść za po ś rednictwem utworzonej w dniu 9 lutego 2005 r. Polska Trade Services Sp. z o.o. z siedzib ą w Kruszwicy, której przedmiotem dzia ł alno ś ci jest dystrybucja ziaren i ś ruty sojowej, i ZT Kruszwica. Akcje ZT Kruszwica notowane s ą na Warszawskiej Gie ł dzie Papierów Warto ś ciowych. Najwi ę kszym akcjonariuszem tej Spó ł ki jest Bunge Ltd, która za po ś rednictwem Koninklijke Bunge BV posiada 82,37% g ł osów na Walnym Zgromadzeniu Akcjonariuszy ZT Kruszwica. Jej przedmiotem dzia ł alno ś ci jest pozyskiwanie ziarna, przetwarzanie nasion oleistych, produkcja olejów (surowych i rafinowanych) oraz t ł uszczów jadalnych (margaryn). ZT Kruszwica nie posiada podmiotów zale ż nych. ZT Kruszwica jest najwi ę kszym w Polsce odbiorc ą nasion rzepaku, który jest podstawowym surowcem do produkcji olejów. Rocznie skupuje oko ł o [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 1 za łą cznika do niniejszej decyzji ] wyprodukowanych w kraju nasion. Skup prowadzony jest g ł ównie na terenie Polski zachodniej i pó ł nocnej z obszaru 3 województw: [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 2 za łą cznika do niniejszej decyzji ]. Ponadto niewielkie ilo ś ci rzepaku Spó ł ka skupuje z terenu województw: [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 3 za łą cznika do niniejszej decyzji ]. Spó ł ka dokonuje skupu w pierwszej kolejno ś ci od producentów, z którymi zawar ł a umowy kontraktacyjne, a brakuj ą ce ilo ś ci zakupywane s ą na wolnym rynku. Rzepak skupowany jest bezpo ś rednio w ZT Kruszwica oraz poprzez sie ć punktów skupu. W 2004 r. udzia ł ZT Kruszwica w krajowym rynku skupu rzepaku wyniós ł ok. [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 4 za łą cznika do niniejszej decyzji ], za ś w 2005 r. ok. [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 5 za łą cznika do niniejszej decyzji ]. Na rynku tym Spó ł ka spotyka si ę z konkurencj ą ze strony m.in.: Wielkopolskich Zak ł adów T ł uszczowych ADM Szamotu ł y Sp. z o.o. w Szamotu ł ach, Zak ł adów T ł uszczowych „Bielmar” Sp. z o.o. w Bielsku Bia ł ej, Elstar Oils S.A. w Elbl ą gu i Zak ł adów T ł uszczowych w Bodaczowie Sp. z o.o., które w 2004 r. mia ł y odpowiednio: [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 6 za łą cznika do niniejszej decyzji ], za ś w 2005 r.: [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 7 za łą cznika do niniejszej decyzji ] udzia ł w krajowym rynku skupu nasion rzepaku. Ponadto w 2004 r. ok. 20%, za ś w 2005 r. ok. 14% ogó ł em skupionego w Polsce rzepaku zosta ł o wyeksportowane, g ł ównie do Niemiec. Olej surowy wyprodukowany przez ZT Kruszwica oraz importowany przez t ę Spó ł k ę (g ł ównie z [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 8 za łą cznika do niniejszej decyzji ]) wykorzystywany jest przez ZT Kruszwica jako surowiec do dalszej produkcji. Jedynie ok. [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 9 za łą cznika do niniejszej decyzji ] sprzedawane jest na rzecz innych zak ł adów t ł uszczowych. Udzia ł Grupy Bunge w europejskim rynku sprzeda ż y oleju surowego zarówno w 2004 r. jak i w 2005 r. wyniós ł ok. [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 10 za łą cznika do niniejszej decyzji ] (w tym udzia ł ZT Kruszwica poni ż ej [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 11 za łą cznika do niniejszej decyzji ]). Olej rafinowany produkowany przez ZT Kruszwica sprzedawany jest g ł ównie w opakowaniach konsumenckich (ok. [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 12 za łą cznika do niniejszej decyzji ] sprzeda ż y olejów rafinowanych ogó ł em tej Spó ł ki) pod nast ę puj ą cymi markami: „Kujawski z pierwszego t ł oczenia” oraz „Olek” (wiod ą ce marki), „Oleo” i „Maestro”. W 2004 r. ok. [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 13 za łą cznika do niniejszej decyzji ] sprzeda ż y olejów rafinowanych ogó ł em realizowanej przez ZT Kruszwica stanowi ł olej rafinowany pochodz ą cy z importu – g ł ównie z [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 14 4 za łą cznika do niniejszej decyzji ], który sprzedawany by ł pod markami „Floriol” i „Kruszwicki”. Dystrybucja olejów rafinowanych w opakowaniach konsumenckich prowadzona jest za po ś rednictwem dwóch kana ł ów: ƒ tradycyjnego – bezpo ś rednia sprzeda ż do hurtowników – za po ś rednictwem tego kana ł u Spó ł ka w 2004 r. sprzeda ł a ok. [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 15 za łą cznika do niniejszej decyzji ] wolumenu olejów ro ś linnych, ƒ poprzez klientów kluczowych tzw. „Key Account” – bezpo ś rednia sprzeda ż na rzecz sieci detalicznych – w 2004 r. za po ś rednictwem tego kana ł u ZT Kruszwica sprzeda ł a ok. [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 16 za łą cznika do niniejszej decyzji ] wolumenu olejów ro ś linnych. Natomiast sprzeda ż olejów w opakowaniach przemys ł owych (ok. [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 17 za łą cznika do niniejszej decyzji ]) jest prowadzona albo za po ś rednictwem hurtowników, albo bezpo ś rednio przez ZT Kruszwica do piekarni, cukierni, drobnego/ ś redniego przemys ł u cukierniczego itp. ZT Kruszwica jest najwi ę kszym producentem olejów sprzedawanych przez super- i hipermarkety pod „mark ą w ł asn ą ” (ok. [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 18 za łą cznika do niniejszej decyzji ] produkcji olejów rafinowanych ogó ł em tej Spó ł ki). W 2004 r. ZT Kruszwica eksportowa ł a oleje jadalne do [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 19 za łą cznika do niniejszej decyzji ], a obecnie buduje sie ć dystrybucyjn ą w [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 20 za łą cznika do niniejszej decyzji ]. Szacunkowy udzia ł Grupy Bunge w rynku sprzeda ż y olejów rafinowanych, obejmuj ą cym Polsk ę , Czechy, S ł owacj ę , Niemcy, Austri ę , Litw ę , Ł otw ę i Estoni ę zarówno w 2004 r., jak i 2005 r., wyniós ł ok. [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 21 za łą cznika do niniejszej decyzji ]. ZT Kruszwica produkuje t ł uszcze ro ś linne zarówno bia ł e (do pieczenia, gotowania i p ł ytkiego sma ż enia), jak i ż ó ł te (do smarowania pieczywa). Ich sprzeda ż odbywa si ę , w zale ż no ś ci od opakowania, nast ę puj ą cymi kana ł ami: tradycyjnym i Key Account (w opakowaniach konsumenckich) oraz tradycyjnym i bezpo ś rednio do producentów (w opakowaniach przemys ł owych). ZT Kruszwica jest najwi ę kszym producentem margaryn sprzedawanych przez super- i hipermarkety pod „mark ą w ł asn ą ” (ok. [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 22 za łą cznika do 5 niniejszej decyzji ] produkcji t ł uszczów ro ś linnych tej Spó ł ki ogó ł em). Margaryny konsumenckie produkowane przez ZT Kruszwica sprzedawane s ą m.in. pod markami: „Palma z Kruszwicy”, „Zwyk ł a z Kruszwicy”, „Mleczna z Kruszwicy”, „Ola” i „Ro ś linne z Kruszwicy”. W strukturze sprzeda ż y t ł uszczów ro ś linnych przewa ż aj ą t ł uszcze w opakowaniach przemys ł owych ([ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 23 za łą cznika do niniejszej decyzji ]). Udzia ł Grupy Bunge w regionalnym rynku t ł uszczów ro ś linnych, obejmuj ą cym Polsk ę , Czechy, S ł owacj ę , Niemcy, Austri ę , Litw ę , Ł otw ę i Estoni ę w 2004 r., wyniós ł ok. [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 24 za łą cznika do niniejszej decyzji ] i utrzyma ł si ę na tym samym poziomie w 2005 r. Ewico jest spó ł k ą typu joint venture, w której po 50% udzia ł ów nale ż y do Cereol Holding B.V. z siedzib ą w Rotterdamie, Holandia (przedsi ę biorca nale żą cy do Grupy Bunge) i przedsi ę biorcy Pana Jerzego Staraka. G ł ównym przedmiotem dzia ł alno ś ci Ewico jest produkcja i sprzeda ż oleju nieprzetworzonego (ok. [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 25 za łą cznika do niniejszej decyzji ] wyprodukowanego przez Ewico oleju nieprzetworzonego przeznaczone jest do dalszej odsprzeda ż y, w tym [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 26 za łą cznika do niniejszej decyzji ] na eksport do [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 27 za łą cznika do niniejszej decyzji ], pozosta ł e ok. [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 28 za łą cznika do niniejszej decyzji ] poddawane jest rafinacji). Dzia ł alno ść produkcyjn ą Spó ł ka prowadzi w oparciu o nabyty w 2004 r. od syndyka masy upad ł o ś ci Kama Foods S.A. w Brzegu zak ł ad przetwarzania nasion oleistych. W zwi ą zku z rozpocz ę ciem dzia ł alno ś ci produkcyjnej Ewico rozpocz ęł o tak ż e dzia ł alno ść w zakresie skupu rzepaku, g ł ównie z terenu województwa [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 29 za łą cznika do niniejszej decyzji ]. Skup prowadzony jest zarówno bezpo ś rednio od producentów, jak i od po ś redników. Udzia ł Ewico w krajowym rynku skupu rzepaku w 2004 r. wyniós ł ok. [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 30 za łą cznika do niniejszej decyzji ], za ś w 2005 r. ok. [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 31 za łą cznika do niniejszej decyzji ]. W zwi ą zku z tym, i ż Ewico nie posiada w ł asnej rozlewni ca ł y produkowany olej rafinowany sprzedawany jest luzem bezpo ś rednio do przemys ł u spo ż ywczego, za ś olej surowy do producentów biopaliw. Spó ł ka nie posiada podmiotów zale ż nych. 6 Udzia ł Ewico w europejskim rynku sprzeda ż y oleju surowego wyniós ł w 2004 r. ok. [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 32 za łą cznika do niniejszej decyzji ], za ś w 2005 r. [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 33 za łą cznika do niniejszej decyzji ]. Natomiast w rynku sprzeda ż y oleju rafinowanego obejmuj ą cym Polsk ę , Czechy S ł owacj ę , Niemcy, Austri ę , Litw ę , Ł otw ę i Estoni ę zarówno w 2004 r., jak i 2005 r. udzia ł Ewico by ł marginalny. ZPT Olvit jest w 99,99% spó ł k ą zale ż n ą od Olvit BV z siedzib ą w Amsterdamie, Holandia. Jej przedmiotem dzia ł alno ś ci jest produkcja i sprzeda ż olejów jadalnych i t ł uszczów ro ś linnych. ZPT Olvit od 1999 r. nie prowadzi skupu nasion oleistych oraz nie zajmuje si ę produkcj ą oleju nieprzetworzonego. Produkcja olejów rafinowanych i t ł uszczów ro ś linnych odbywa si ę w oparciu o oleje surowe pochodz ą ce z importu (ok. [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 34 za łą cznika do niniejszej decyzji ]) i zakupione u krajowych producentów. W 2004 r. ZPT Olvit importowa ł oleje surowe i rafinowane g ł ównie z krajów [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 35 za łą cznika do niniejszej decyzji ], natomiast eksportowa ł swoje wyroby do [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 36 za łą cznika do niniejszej decyzji ]. Produkowane przez ZPT Olvit oleje rafinowane i t ł uszcze ro ś linne sprzedawane s ą g ł ównie w opakowaniach przemys ł owych (odpowiednio [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 37 za łą cznika do niniejszej decyzji ] wolumenu produkcji olejów i [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 38 za łą cznika do niniejszej decyzji ] wolumenu produkcji t ł uszczów). Ponadto ZPT Olvit produkuje margaryny sprzedawane przez supermarkety pod „mark ą w ł asn ą ”. W 2004 r. produkcja ta stanowi ł a ok. [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 39 za łą cznika do niniejszej decyzji ] produkcji t ł uszczów ro ś linnych tej Spó ł ki ogó ł em. ZPT Olvit sprzedaje produkty w opakowaniach detalicznych bezpo ś rednio sieciom handlowym (hiper- i supermarketom, sklepom dyskontowym) oraz hurtownikom, którzy odsprzedaj ą je podhurtownikom, sieciom detalicznym oraz niewielkim punktom sprzeda ż y detalicznej. Produkty w opakowaniach przemys ł owych sprzedawane s ą przez ZPT Olvit albo bezpo ś rednio do przemys ł u spo ż ywczego albo hurtownikom, którzy dokonuj ą ich dalszej odsprzeda ż y. Oleje rafinowane w opakowaniach konsumenckich produkowane przez ZPT Olvit sprzedawane s ą m.in. pod markami: „Universalny”, „Ro ś linny” i „Z ł otopolski”, za ś margaryny konsumenckie pod markami: „Pani domu”, „Mleczna”, „Palma”, „Z ł otopolska”, „Zosia”. 7 Spó ł ka nie posiada podmiotów zale ż nych. Udzia ł y ZPT Olvit w rynku sprzeda ż y oleju rafinowanego obejmuj ą cym Polsk ę , Czechy, S ł owacj ę , Niemcy, Austri ę , Litw ę , Ł otw ę i Estoni ę oraz w rynku sprzeda ż y t ł uszczów ro ś linnych obejmuj ą cym Polsk ę , Czechy S ł owacj ę , Niemcy, Austri ę , Litw ę , Ł otw ę i Estoni ę zarówno w 2004 r. jak i w 2005 r. wyniós ł odpowiednio [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 40 za łą cznika do niniejszej decyzji ]. Decyzj ą nr DOK – 180/05 z dnia 30 grudnia 2005 r. Prezes Urz ę du wyda ł zgod ę na przej ę cie przez Olvit – Pro Sp. z o.o. w Warszawie kontroli nad Zak ł adami Przemys ł u T ł uszczowego w Warszawie S.A. z siedzib ą w Warszawie, za ś decyzj ą nr DOK – 11/06 z dnia 23 lutego 2006 r. na po łą czenie ZT Kruszwica i Olvit – Pro Sp. z o.o. Zakres i przyczyny koncentracji Zamierzona koncentracja zostanie dokonana w formie po łą czenia w trybie art. 492 § 1 pkt 1 Kodeksu Spó ł ek Handlowych, zgodnie z którym ca ł y maj ą tek (aktywa i pasywa) Ewico i ZPT Olvit zostanie przeniesiony na rzecz ZT Kruszwica w zamian za akcje, które ZT Kruszwica wyda wspólnikom spó ł ek przejmowanych (Ewico i ZPT Olvit). Powy ż sza transakcja zostanie zrealizowana na podstawie „Umowy o wspólnym nabyciu i łą czeniu” zawartej [tajemnica przedsi ę biorstwa] . Zgodnie z ww. Umow ą struktura w ł asno ś ciowa ZT Kruszwica po po łą czeniu z Olvit – Pro Sp. z o.o., Ewico i ZPT Olvit przedstawia ć si ę b ę dzie nast ę puj ą co: [tajemnica przedsi ę biorstwa] . Jak podaj ą wnioskodawcy, przedmiotowa transakcja stanowi [tajemnica przedsi ę biorstwa] . Strony zak ł adaj ą , ż e planowana koncentracja przyniesie popraw ę jako ś ci oferowanych produktów oraz rozszerzenie gamy produktowej o nowe b ą d ź udoskonalone produkty, daj ą c konsumentom wi ę ksz ą mo ż liwo ść i swobod ę wyboru towarów spe ł niaj ą cych ich oczekiwania. Po łą czony podmiot b ę dzie mia ł wi ę ksze mo ż liwo ś ci szybkiego reagowania na zmieniaj ą ce si ę gusty konsumentów. Zgodnie z przedstawionym przez strony post ę powania zarysem strategii rozwoju po łą czonych przedsi ę biorców nowy podmiot w pierwszym okresie po po łą czeniu podejmowa ć b ę dzie dzia ł ania [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 41 za łą cznika do niniejszej decyzji ]. 8 W trakcie post ę powania organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Rynki w ł a ś ciwe, na które koncentracja wywiera wp ł yw W my ś l art. 4 pkt 8 ustawy o ochronie konkurencji, przez rynek w ł a ś ciwy rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. A zatem rynek ten wyznaczaj ą dwa elementy: towar (rynek produktowy) i terytorium (rynek geograficzny). W przedmiotowej koncentracji rynkami produktowymi wspólnymi dla uczestników koncentracji s ą : rynek skupu rzepaku, rynek sprzeda ż y olejów nieprzetworzonych (surowych), rynek sprzeda ż y olejów rafinowanych i rynek sprzeda ż y t ł uszczów ro ś linnych. W rynku produktowym t ł uszczów ro ś linnych mo ż na wyró ż ni ć t ł uszcze bia ł e, wykorzystywane m.in. do gotowania, pieczenia i p ł ytkiego sma ż enia, oraz t ł uszcze ż ó ł te, wykorzystywane g ł ównie do smarowania pieczywa. Jednak ż e z uwagi na fakt, i ż do produkcji obydwu rodzajów t ł uszczów wymagane s ą podobne procesy technologiczne obejmuj ą ce mieszanie, krystalizacj ę i utwardzanie (produkcja odbywa si ę w oparciu o te same linie technologiczne), opakowania oraz surowce, a ró ż nica pomi ę dzy nimi dotyczy jedynie wielko ś ci opakowania i rodzaju odbiorcy nale ż y uzna ć , i ż nale żą one do jednego rynku produktowego. Takie podej ś cie zgodne jest z decyzjami Komisji Europejskiej 1 . W ocenie organu antymonopolowego w ł a ś ciwym rynkiem geograficznym dla skupu rzepaku jest co najmniej rynek krajowy. Za takim okre ś leniem rynku przemawia fakt, i ż skup rzepaku w Polsce prowadzony jest g ł ównie w oparciu o umowy kontraktacyjne zawierane z producentami nasion rzepaku. Ponadto zak ł ady t ł uszczowe wspó ł pracuj ą z rolnikami poprzez realizacj ę m.in.: programów badawczo – rozwojowych, maj ą cych na celu polepszenie zbiorów, jako ś ci nasion i technik magazynowania, szkole ń , konferencji i seminariów, na których m.in. prezentowane s ą wspó ł czesne technologie upraw rzepaku, ochrony pól, zbiorów 1 por. m.in. Decyzja Komisji w sprawie nr COMP/M.3044 ADM/Pura z dnia 3 kwietnia 2003 r. i nr COMP/M.3188 ADM/VBDO z 31 lipca 2003 r. 9 itp. Jednak ż e istniej ą przes ł anki uznania rynku skupu rzepaku w aspekcie geograficznym jako rynku szerszego ni ż krajowy. Przemawiaj ą za tym nast ę puj ą ce argumenty: 1) reforma Wspólnej Polityki Rolnej, przeprowadzona w 1992 r. (Plan Mac Sharry’ego) wprowadzi ł a zasadnicz ą zmian ę w sposobie finansowego wspierania rolnictwa, w tym produkcji ro ś lin oleistych. W roku gospodarczym 1993/94 zniesiono dzia ł ania interwencyjne na rynku ro ś lin oleistych (zniesiono ceny urz ę dowe i dotacje wyp ł acane przetwórcom nasion oleistych). Ponadto w łą czy ł a ona rynek Wspólnoty w ramy ś wiatowego rynku ro ś lin oleistych, na którym ceny kszta ł tuje swobodnie popyt i poda ż , 2) w łą czenie Polski w obszar Jednolitego Rynku Europejskiego spowodowa ł o zniesienie ochrony celnej polskiego rynku nasion oleistych przed importem zarówno z obszaru poszerzonej Unii Europejskiej, jak i krajów trzecich (przed dniem 1 maja 2004 r. c ł o na nasiona rzepaku wynosi ł o 27%), 3) import nasion oleistych do Unii Europejskiej z krajów trzecich odbywa si ę na warunkach bezc ł owych (brak barier celnych, kontyngentowych i taryfowych, które mog ł yby stanowi ć przeszkod ę w prowadzeniu dzia ł alno ś ci w zakresie skupu rzepaku na terenie ca ł ej Europy), 4) eksport nasion oleistych z Unii Europejskiej do krajów trzecich nie jest subsydiowany i licencjonowany, 5) krajowa cena rzepaku w znacz ą cej mierze uzale ż niona jest od sytuacji poda ż owo– popytowej na rynku europejskim oraz od cen obowi ą zuj ą cych na paryskiej gie ł dzie towarowej MATIF, 6) Polska jest znacz ą cym eksporterem rzepaku (w 2004 r. odbiorcami polskiego rzepaku by ł y przede wszystkim kraje Unii Europejskiej – Niemcy, Dania i Wielka Brytania), 7) otwarcie polskiego rynku skupu rzepaku dla firm zagranicznych spowodowa ł o dalszy wzrost konkurencji na rynku – obecnie firmy niemieckie proponuj ą polskim producentom rzepaku oraz po ś rednikom w skupie tego surowca podpisywanie kontraktów na sprzeda ż rzepaku do niemieckich zak ł adów produkuj ą cych oleje. Zwi ę kszony popyt na rzepak w krajach Unii Europejskiej wynika z ustawodawstwa unijnego dotycz ą cego biopaliw, a co za tym idzie zapotrzebowanie na surowiec do wytwarzania estrów jest bardzo du ż e, oraz surowych norm dotycz ą cych ż ywno ś ci zmodyfikowanej genetycznie, która wyklucza import soi na rynek Unii Europejskiej. 10 W toku post ę powania Prezes Urz ę du zwróci ł si ę do 6 konkurentów ZT Kruszwica i Ewico o ocen ę rynku skupu rzepaku w aspekcie geograficznym. Zdaniem jednego z nich jest to rynek ś wiatowy, dwaj uznali, ż e jest to rynek europejski, jeden przedsi ę biorca wskaza ł na rynek obejmuj ą cy obszar Polski i krajów o ś ciennych, za ś dwaj pozostali stwierdzili, ż e jest to rynek krajowy (na uwag ę zas ł uguje fakt, ż e w ś ród tych ostatnich przedsi ę biorców jeden nie prowadzi skupu rzepaku, drugi za ś dokona ł oceny w oparciu o swoje dotychczasowe kontakty handlowe, przy czym na pytanie dotycz ą ce zakupów rzepaku poza granicami kraju w przypadku braku tego surowca w Polsce odpowiedzia ł , ż e d ąż y ł by do pozyskiwania surowca na rynkach zagranicznych). Ponadto, jak wynika z informacji uzyskanych od skupuj ą cych rzepak 6 producentów olejów rafinowanych i t ł uszczów ro ś linnych, w przypadku ograniczonych mo ż liwo ś ci zakupu rzepaku na krajowym rynku (np. w efekcie nieurodzaju) byliby oni sk ł onni szuka ć dostawców poza granicami Polski (Litwa, S ł owacja, Czechy, Niemcy, a nawet Australia i Kanada). Argumentowali to m.in. tym, i ż : a. poczynione przez nich w ostatnich latach inwestycje w zakresie zwi ę kszenia mo ż liwo ś ci przerobowych powoduj ą , ż e aby utrzyma ć rentowno ść konieczne jest utrzymanie produkcji na dotychczasowym poziomie, b. pozostawienie niewykorzystanych mocy przerobowych przynosi ewidentne straty bezpo ś rednie, a tak ż e powoduje utrat ę rynku zbytu na gotowe produkty. Jedynie jeden z respondentów wskaza ł , ż e w przypadku ograniczonych mo ż liwo ś ci zakupu rzepaku na krajowym rynku zmuszony by ł by do dostosowania wielko ś ci produkcji olejów i t ł uszczów ro ś linnych do ilo ś ci skupionego rzepaku. Uzasadnia ł to wysokimi kosztami zakupu surowca poza granicami kraju. Jednak ż e na uwag ę zas ł uguje fakt, i ż przetwórca ten dokona ł zakupu rzepaku poza granicami kraju – w S ł owacji i na Ukrainie, łą cznie w ilo ś ci stanowi ą cej ok. 7,1% jego zakupów tego surowca ogó ł em w 2005 r. Ponadto, jak wskazuj ą konkurenci, ceny rzepaku w Polsce i za granic ą kszta ł tuj ą si ę na zbli ż onym poziomie, ró ż n ą je jedynie doliczane koszty transportu w przypadku importu tego surowca do kraju (cena rzepaku z importu łą cznie z kosztami transportu jest o od 4,4% do 12-16% wy ż sza w porównaniu z cenami rzepaku nabywanego w Polsce). Z uwagi na fakt, i ż koszty transportu czyni ą taki zakup nieop ł acalnym w przypadku gdy odleg ł o ść dostawy przekracza 400-500 km rynek skupu rzepaku w aspekcie geograficznym w ocenie Prezesa Urz ę du móg ł by zosta ć uznany za rynek obejmuj ą cy Polsk ę oraz kraje o ś cienne (Niemcy, Czechy, S ł owacja, Ukraina, Bia ł oru ś , Litwa, Ł otwa i Estonia). 11 Za rynek w ł a ś ciwy w aspekcie geograficznym dla olejów nieprzetworzonych nale ż y uzna ć rynek europejski, gdy ż : 1) od dnia 1 maja 2004 r. obowi ą zuje w Polsce unijna Wspólna Organizacja Rynku olejów i t ł uszczów ustanowiona w 1966 r. Rozporz ą dzeniem Rady Nr 136/66/EWG i nast ę pnie kilkakrotnie reformowana (ostatnia zmiana Reforma WPR z 26 czerwca 2003 r.), 2) nie istniej ą bariery celne, kontyngentowe czy taryfowe, które mog ł yby stanowi ć przeszkod ę w prowadzeniu dzia ł alno ś ci w zakresie produkcji i sprzeda ż y olejów nieprzetworzonych na terenie ca ł ej Europy, 3) brak jakichkolwiek barier w handlu zagranicznym potwierdza równie ż proces harmonizacji standardów dotycz ą cych procesu t ł oczenia nasion ro ś lin oleistych na poziomie Unii Europejskiej, 4) brak znacz ą cych barier wej ś cia na rynek, brak istotnych ró ż nic cenowych oraz niskie koszty transportu w przypadku oleju luzem ś wiadcz ą o istnieniu podobnych warunków konkurencji w Polsce oraz wi ę kszo ś ci krajów europejskich, 5) olej nieprzetworzony importowany jest do Polski z takich pa ń stw, jak: Indonezja, Malezja, kraje Unii Europejskiej, Rumunia, Ukraina (na podstawie danych Izby Celnej w Warszawie – Centrum Analityczne Administracji Celnej – w 2004 r. import oleju surowego do Polski wyniós ł ok. 186 mln litrów, co stanowi ł o ok. 45% produkcji krajowej ogó ł em, za ś od stycznia do wrze ś nia 2005 r. sprowadzono do Polski ok. 102 mln litrów oleju surowego), 6) ceny oleju nieprzetworzonego ustalane s ą na mi ę dzynarodowych rynkach towarowych w oparciu o ceny rzepaku na gie ł dach, m.in. w Pary ż u i Rotterdamie. Powy ż sze stanowisko Prezesa Urz ę du zgodne jest z definicj ą rynku oleju surowego zatwierdzon ą przez Komisj ę Europejsk ą , która definiuje rynek oleju nieprzetworzonego jako obejmuj ą cy Europejski Obszar Gospodarczy, a nawet rynek ś wiatowy 2 . Niezale ż nie od powy ż szego w toku post ę powania Prezes Urz ę du zwróci ł si ę do 6 konkurentów ZT Kruszwica i Ewico o ocen ę rynku oleju surowego w aspekcie geograficznym. Z ich oceny wynika, i ż jest to rynek: ś wiatowy (jedna odpowied ź ), szerszy 2 decyzja Komisji Europejskiej nr COMP/M.3044. ADM/PURA z dnia 3 kwietnia 2003 r. 12 ni ż krajowy, tj. obejmuj ą cy obszar Polski i krajów o ś ciennych (trzy odpowiedzi), natomiast dwóch oceni ł o go jako rynek krajowy (przy czym jeden z nich nie jest producentem oleju surowego, a jedynie jego importerem; drugi dokona ł oceny jedynie w oparciu o swoje kontakty handlowe – sprzeda ż oleju surowego realizuje na terenie Polski, okazjonalnie w ma ł ych ilo ś ciach, ze wzgl ę du na wykorzystanie wyprodukowanego oleju nieprzetworzonego do produkcji margaryn i konfekcjonowania; ponadto na uwag ę zas ł uguje fakt, i ż ponad 50% zapotrzebowania na olej surowy przedsi ę biorca ten pokrywa z importu). W przypadku olejów rafinowanych oraz t ł uszczów ro ś linnych za rynek w ł a ś ciwy w aspekcie geograficznym nale ż y uzna ć co najmniej obszar Polski oraz Niemiec, Czech, S ł owacji, Austrii, Litwy, Ł otwy i Estonii, gdy ż : 1) nie istniej ą bariery celne (przed dniem 1 maja 2004 r. c ł o importowe w obrotach handlowych Polski z krajami Unii Europejskiej wynosi ł o 86% dla oleju rzepakowego i 40% dla margaryn), kontyngentowe czy taryfowe, które mog ł yby stanowi ć przeszkod ę do prowadzenia dzia ł alno ś ci w zakresie produkcji i sprzeda ż y olejów rafinowanych i t ł uszczów ro ś linnych na terenie ca ł ej Europy, 2) w okresie od stycznia do listopada 2005 r. import olejów rafinowanych do Polski wyniós ł ponad 250 tys. ton tj. o 2,5% wi ę cej w porównaniu z 2004 r. (w 2004 r. import oleju rafinowanego do Polski stanowi ł ok. 43% produkcji krajowej ogó ł em), t ł uszczów ro ś linnych ok. 60 tys. ton (na podstawie danych Izby Celnej w Warszawie – Centrum Analityczne Administracji Celnej), co stanowi ł o ok. 13,3% produkcji t ł uszczów ro ś linnych ogó ł em w Polsce, natomiast import margaryn by ł o 55% wi ę kszy w porównaniu z 2004 r. i wyniós ł ok. 19 tys. ton (w 2004 r. import margaryn stanowi ł ok. 5% produkcji margaryn ogó ł em w Polsce) 3 , 3) w okresie od stycznia do listopada 2005 r. wyeksportowano ok. 99 tys. ton oleju rzepakowego tj. niemal czterokrotnie wi ę cej ni ż w analogicznym okresie 2004 r., natomiast eksport margaryn by ł o ok. 66% wi ę kszy i wyniós ł ok. 30 tys. ton 3 , 4) brak jest prawnych, technicznych i praktycznych barier w dystrybucji produktów w ca ł ej Europie, 3 na podstawie Rynek rolny, Analizy, Tendencje, Oceny, Ekonomiczne i spo ł eczne uwarunkowania rozwoju polskiej Gospodarki ż ywno ś ciowej po wst ą pieniu Polski do Unii Europejskiej, Program wieloletni 2005 – 2009, luty 2006 – str. 17 rynek rzepaku (www.ierigz.waw.pl/documents/RYNEK_02.pdf) 13 5) brak jakichkolwiek barier w handlu zagranicznym potwierdza równie ż proces harmonizacji standardów dotycz ą cych sk ł adu, produkcji i oznaczenia produktów na poziomie Unii Europejskiej, 6) brak znacz ą cych barier wej ś cia na rynek, bardzo podobne upodobania konsumentów, brak istotnych ró ż nic cenowych ś wiadcz ą o istnieniu podobnych warunków konkurencji w Polsce oraz wi ę kszo ś ci krajów europejskich, 7) zbli ż one koszty produkcji oleju rafinowanego w Polsce i w Niemczech (Niemcy s ą najwi ę kszym producentem olejów i t ł uszczów ro ś linnych w Unii Europejskiej) 4 , 8) sk ł onno ść konsumentów do eksperymentowania z innymi ni ż rodzime tradycjami kulinarnymi. W toku post ę powania Prezes Urz ę du zwróci ł si ę do 6 konkurentów ZT Kruszwica i ZPT Olvit o ocen ę rynku sprzeda ż y olejów jadalnych i t ł uszczów ro ś linnych w aspekcie geograficznym. Z otrzymanych informacji wynika, i ż trzech z nich ocenia rynek olejów jadalnych jako rynek krajowy (przy czym jeden z nich nie jest producentem oleju rafinowanego jadalnego, a jedynie jego importerem; drugi dokona ł oceny jedynie w oparciu o swoje kontakty handlowe), dwóch przedsi ę biorców uzna ł o, ż e jest to rynek obejmuj ą cy obszar Polski i krajów o ś ciennych, jeden za ś wskaza ł , ż e jest to rynek europejski. W odniesieniu do t ł uszczów ro ś linnych konkurenci ocenili ten rynek jako rynek szerszy ni ż krajowy, tj. obejmuj ą cy obszar Polski i krajów o ś ciennych. Jeden z respondentów oceni ł ten rynek jako rynek europejski. Powy ż sze stanowisko znalaz ł o potwierdzenie przedstawicieli Krajowego Zrzeszenia Producentów Rzepaku na spotkaniu w Urz ę dzie w dniu 10 stycznia 2006 r., którzy ocenili rynek produktów z rzepaku (olej nieprzetworzony, olej rafinowany oraz t ł uszcze ro ś linne) jako rynek europejski. Natomiast z informacji uzyskanych od 8 spo ś ród 11 obj ę tych badaniem odbiorców olejów rafinowanych i t ł uszczów ro ś linnych, w przypadku podwy ż szenia przez polskich producentów o 5% lub wi ę cej cen olejów jadalnych, margaryn i innych t ł uszczów jadalnych byliby oni sk ł onni szuka ć dostawców poza granicami Polski (w dwóch przypadkach nawet o 1%, za ś w jednym przypadku o 2 – 3%). W ocenie odbiorców oleje i margaryny nale żą do 4 na podstawie opracowania pt. „Regionalna Integracja Polskiego Sektora Olejarskiego” opracowanego na zlecenie ZT Kruszwica przez LMC International Ltd., wrzesie ń 2005 (str. 26-27 tabela 22 i tabela 23). 14 grupy produktów bardzo wra ż liwych cenowo w zwi ą zku z tym nawet niewielka podwy ż ka ceny mo ż e spowodowa ć , ż e zaczn ą oni poszukiwa ć zagranicznych ź róde ł dostaw. W ś ród potencjalnych dostawców wskazuj ą oni m.in. nast ę puj ą ce firmy: ADM Noblee & Thorl GmbH w Niemczech, Palma Tumys a.s. na S ł owacji, Setuza a.s. w Czechach, Aarhus United A/S w Danii, Karlshamns AB w Szwecji, TK Trade na Litwie, Greek Trade w Grecji i Romulo w Hiszpanii. W tym miejscu nie sposób pomin ąć kwestii porównywalno ś ci zarówno jako ś ciowej, jak i cenowej olejów jadalnych i t ł uszczów ro ś linnych, któr ą równie ż podnie ś li odbiorcy tych asortymentów – jeden z nich wskaza ł , i ż cena 1 litra oleju tej samej marki u dostawców w Czechach by ł a ni ż sza o ok. 10% ni ż u dostawcy krajowego. Powy ż sze znalaz ł o równie ż potwierdzenie w wypowiedzi Prezesa Polskiego Stowarzyszenia Producentów Margaryny, z której wynika, i ż zagraniczne koncerny po przyst ą pieniu Polski do Unii Europejskiej „zacz ęł y bezpardonow ą walk ę o nasz rynek”. W jego ocenie „nawet duzi polscy producenci nie stanowi ą dla unijnych koncernów powa ż nego zagro ż enia i aby obroni ć swoj ą pozycj ę , b ę d ą musieli po łą czy ć si ł y”. Ponadto jak wynika z wypowiedzi wspó ł w ł a ś ciciela firmy dystrybucyjnej Ambasador 92, zagraniczne koncerny oferuj ą hurtownikom margaryn ę o kilka groszy taniej ni ż polscy konkurenci (patrz www.ppr.pl/artykul.php?id=124887 – Walka o polsk ą margaryn ę , 16.05.2005 r.). Jednak ż e z uwagi na fakt, i ż dla odbiorców decyduj ą ce znaczenie (jak podkre ś lano w odpowiedziach) maj ą : termin dostawy, ci ą g ł o ść dostaw i mo ż liwo ś ci magazynowe, a koszty transportu wyrobów w opakowaniach rosn ą wraz z odleg ł o ś ci ą , rynek olejów jadalnych oraz t ł uszczów ro ś linnych w aspekcie geograficznym w ocenie Prezesa Urz ę du powinien obejmowa ć Polsk ę i kraje s ą siednie. Na tak okre ś lonych rynkach uczestnicy koncentracji osi ą gn ę li w 2005 r. nast ę puj ą ce udzia ł y: Tabela 1 Grupa Bunge 5 Ewico ZPT Olvit łą czny udzia ł rynek krajowy skup rzepaku Polska i kraje o ś cienne [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 42 za łą cznika do niniejszej decyzji ] 5 udzia ł w rynku Grupy Bunge – obejmuje zarówno udzia ł Grupy jak i udzia ł y rynkowe Olvit – Pro Sp. z o.o. i Zak ł adów Przemys ł u T ł uszczowego w Warszawie S.A. 15 oleje nieprzetworzone olej rafinowany t ł uszcze ro ś linne Zgodnie z postanowieniami rozporz ą dzenia Rady Ministrów z dnia 3 kwietnia 2002 r. w sprawie zg ł oszenia zamiaru koncentracji przedsi ę biorców (Dz. U. Nr 37, poz. 334): a) rynkiem w ł a ś ciwym, na który koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym (poziomym), jest ka ż dy rynek produktowy, na którym zaanga ż owani s ą co najmniej dwaj przedsi ę biorcy uczestnicz ą cy w koncentracji (rynki wspólne) i gdzie koncentracja prowadzi do uzyskania łą cznego udzia ł u w rynku geograficznym w wysoko ś ci wi ę kszej ni ż 20%. Jak wynika z Tabeli nr 1 niniejsza koncentracja ma wp ł yw na krajowy rynek skupu rzepaku , który ujawnia si ę w uk ł adzie horyzontalnym (poziomym), gdy ż przedsi ę biorcy w niej uczestnicz ą cy zaanga ż owani s ą na tym samym rynku produktowym, a koncentracja doprowadzi do uzyskania w tym rynku udzia ł u w wysoko ś ci wi ę kszej ni ż 20%. Od dnia 1 maja 2004 r. ceny ro ś lin oleistych na rynku unijnym kszta ł tuj ą swobodnie relacje popytu i poda ż y. Unia Europejska nie stosuje ochrony zewn ę trznej w sektorze oleistych. Import nasion z krajów trzecich odbywa si ę na warunkach bezc ł owych. Eksport nasion z Unii Europejskiej do krajów trzecich nie jest subsydiowany i licencjonowany. Rzepak jest podstawow ą ro ś lin ą oleist ą uprawian ą w Polsce oraz podstawowym surowcem do produkcji olejów i t ł uszczów ro ś linnych. Nasiona ro ś lin oleistych s ą t ł oczone i przetwarzane na ś rut ę i olej surowy, który w kolejnych etapach przetwarzania (rafinacji) jest uzdatniany do spo ż ycia w formie olejów jadalnych i t ł uszczów ro ś linnych. W 2005 r. w Polsce powierzchnia upraw rzepaku wynios ł a ok. 500 tys. ha (w ocenie specjalistów do uprawy rzepaku nadaje si ę ogó ł em ok. 1 mln ha gruntów). Produkcja rzepaku koncentruje si ę w województwach pó ł nocnych, zachodnich i po ł udniowo - zachodnich. Wysoki udzia ł tych rejonów w produkcji rzepaku wynika m.in. z po ł o ż enia, tj. w dogodnej dla rzepaku strefie glebowo – klimatycznej. Du żą rol ę odgrywa równie ż dobrze rozwini ę ty na tych terenach przemys ł t ł uszczowy. 16 W sezonie 2004/2005 zbiory rzepaku w Polsce przekroczy ł y 1,6 mln ton i by ł y dwukrotnie wi ę ksze w porównaniu z sezonem 2003/2004. Na rynku krajowym wyst ą pi ł a du ż a przewaga poda ż y nad popytem na nasiona oleiste. Polska jest znacz ą cym eksporterem nasion rzepaku (w 2004 r. eksport nasion rzepaku wyniós ł 298,3 tys. ton, za ś w 2005 r. ok. 190 tys. ton), natomiast zgodnie z informacjami zawartymi na str. 17 opracowania Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Ż ywno ś ciowej Rynek rolny, Analizy, Tendencje, Oceny, Ekonomiczne i spo ł eczne uwarunkowania rozwoju polskiej Gospodarki ż ywno ś ciowej po wst ą pieniu Polski do Unii Europejskiej, Program wieloletni 2005 – 2009, luty 2006 rynek rzepaku ( www.ierigz.waw.pl/documents/RYNEK_02.pdf ) od stycznia do listopada 2005 r. sprowadzono do Polski ok. 117 tys. ton nasion oleistych (tj. o ok. 42% wi ę cej ni ż w analogicznym okresie 2004 r.). Odbiorcami polskiego rzepaku s ą przede wszystkim kraje Unii Europejskiej – Niemcy, Dania i Wielka Brytania, natomiast surowiec ten sprowadzamy g ł ównie z Niemiec i Ukrainy. Zwi ę kszony popyt na rzepak w krajach Unii Europejskiej wynika z ustawodawstwa unijnego dotycz ą cego biopaliw, a co za tym idzie zapotrzebowanie na surowiec do wytwarzania estrów jest bardzo du ż e, oraz surowych norm dotycz ą cych ż ywno ś ci zmodyfikowanej genetycznie, które wykluczaj ą import soi na rynek Unii Europejskiej. Podobna sytuacja utrzyma ł a si ę na rynku rzepaku w sezonie 2005/2006 z powodu wysokiej produkcji w Polsce przekraczaj ą cej 1,4 mln ton, i wysokich zapasów. Natomiast zgodnie z przewidywaniami Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Ż ywno ś ciowej 6 w sezonie 2006/2007 krajowe zasoby rzepaku b ę d ą prawdopodobnie ni ż sze ni ż w sezonie 2005/2006 z uwagi na przewidywany spadek zbiorów i ni ż szy stan zapasów. Jednocze ś nie mo ż liwy jest wzrost zapotrzebowania rynku wewn ę trznego na olej rzepakowy dla celów przemys ł owych, g ł ównie do produkcji biopaliw. Dlatego w sezonie 2006/2007 na rynku rzepaku mo ż e wyst ą pi ć niedobór poda ż y, a wi ę c Polska z eksportera nasion rzepaku mo ż e si ę sta ć importerem tego surowca. Unijna dyrektywa z 2003 r. o biopaliwach (Dyrektywa 2003/30/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 8 maja 2003 r. w sprawie wspierania u ż ycia w transporcie biopaliw lub innych paliw odnawialnych), której celem jest promowanie u ż ycia biopaliw lub innych odnawialnych paliw do zast ą pienia oleju nap ę dowego lub benzyny stosowanych w transporcie w ka ż dym z Pa ń stw Cz ł onkowskich, zak ł ada, i ż do 2010 r. udzia ł biopaliw 6 ź ród ł o: Analiza rynkowa Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Ż ywno ś ciowej „Rynek rzepaku stan i perspektywy” listopad 2005 17 w paliwach p ł ynnych powinien wynie ść 5,75% ich warto ś ci energetycznej. Dyrektywa ta na ł o ż y ł a na Pa ń stwa Cz ł onkowskie obowi ą zek wprowadzenia w ż ycie, najpó ź niej do dnia 31 grudnia 2004 r. przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych, niezb ę dnych do wykonywania niniejszej dyrektywy. W 2005 r. zu ż ycie biopaliw powinno wynie ść w Polsce nie mniej ni ż 0,5%. Obecnie najwi ę cej biopaliw stosuj ą Szwecja (3%), Austria (2,5%), Belgia, Hiszpania, Francja, Niemcy, Litwa, Ł otwa, Portugalia i S ł owacja (po 2%). Mniejszy udzia ł biopaliw ni ż Polska ma Finlandia, Malta i Wielka Brytania. Zgodnie z raportem Europejskiej Agencji Ś rodowiska (EEA Briefing 2004/04 Biopaliwa dla transportu: odkrywanie powi ą za ń pomi ę dzy sektorami energetyki i rolnictwa), opublikowanym na stronie internetowej http://reports.eea.eu.int/briefing_2004_04/pl „dyrektywa o biopaliwach ma wp ł yw na zapotrzebowanie na szereg ro ś lin uprawnych w Europie: ro ś liny oleiste (rzepak, s ł onecznik i soja) do przetwarzania na biodiesel, ro ś liny skrobiowe (pszenica) i buraki cukrowe, dostarczaj ą ce surowców do produkcji bioetanolu, zast ę puj ą cego benzyn ę . Aktualne struktury cenowe i zapotrzebowanie na ż ywno ść w Europie i na ś wiecie oznaczaj ą , ż e wzrost zapotrzebowania na biopaliwa mo ż na tylko cz ęś ciowo osi ą gn ąć poprzez obni ż enie produkcji ż ywno ś ci z potencjalnych ro ś lin biopaliwowych. Zatem ca ł kowita powierzchnia uprawna przeznaczona na produkcj ę p ł odów rolnych prawdopodobnie wzro ś nie. Badania wskazuj ą , ż e ro ś liny biopaliwowe b ę d ą zajmowa ć od 4% do 13% ogólnej powierzchni agrarnej w EU – 25 (w zale ż no ś ci od wyboru ro ś lin i rozwoju technologii), je ż eli cel 5,75% ustalony w dyrektywie o biopaliwach ma by ć w pe ł ni osi ą gni ę ty.” Ze wzgl ę du na konieczno ść dostosowania polskich przepisów do wymaga ń przyj ę tych w Unii Europejskiej uchwalona zosta ł a ustawa z dnia 2 pa ź dziernika 2003 r. o biokomponentach stosowanych w paliwach ciek ł ych i biopaliwach ciek ł ych (Dz. U. Nr 199, poz. 1934 ze zm.). Ustawa ta reguluje: 1) z asady wytwarzania, magazynowania i obrotu biokomponentami stosowanymi w paliwach ciek ł ych i biopaliwach ciek ł ych; 2) zasady wykorzystywania surowców rolniczych do wytwarzania biokomponentów; 3) obowi ą zki i zasady odpowiedzialno ś ci podmiotów wprowadzaj ą cych do obrotu biokomponenty; 4) wymagania jako ś ciowe dla biokomponentów; 5) zasady monitorowania rynku biokomponentów. Zgodnie z t ą ustaw ą do wytwarzania biokomponentów mog ą by ć wykorzystywane wy łą cznie: 18 1) surowce rolnicze zakontraktowane na podstawie umowy kontraktacji zawartej mi ę dzy pierwszym przetwórc ą lub wytwórc ą a producentem rolnym lub 2) surowce rolnicze pochodz ą ce z produkcji w ł asnej pierwszych przetwórców lub wytwórców, lub 3) produkty uboczne i odpady pozyskane na podstawie umowy dostawy, lub 4) surowy spirytus rolniczy lub surowy olej rzepakowy wytworzone z surowców rolniczych oraz produktów ubocznych i odpadów, dostarczanych wytwórcy przez pierwszego przetwórc ę w ramach umowy dostawy. Umowy kontraktacyjne mi ę dzy pierwszym przetwórc ą lub wytwórc ą a producentem rolnym winny by ć zawierane na okres nie krótszy ni ż 5 lat i powinny zawiera ć w szczególno ś ci: 1) okre ś lenie ilo ś ci i ź ród ł a pochodzenia surowców rolniczych, produktów ubocznych i odpadów, surowego spirytusu rolniczego, surowego oleju rzepakowego oraz biokomponentów przewidzianych do dostarczenia wytwórcy, pierwszemu przetwórcy lub producentowi w poszczególnych latach obowi ą zywania umowy; 2) podstawy okre ś lenia ceny za kwintal dostarczonego surowca rolniczego albo hektolitr surowego spirytusu rolniczego lub surowego oleju rzepakowego; 3) okre ś lenie minimalnych wymaga ń jako ś ci surowca rolniczego albo surowego spirytusu rolniczego lub surowego oleju rzepakowego uzgodnionych przez strony; 4) termin p ł atno ś ci za dostarczone surowce rolnicze albo surowy spirytus rolniczy lub surowy olej rzepakowy nie d ł u ż szy ni ż 30 dni od dnia dostarczenia tych surowców; 5) termin obowi ą zywania umowy; 6) okre ś lenie odpowiedzialno ś ci stron z tytu ł u niedotrzymania warunków umowy; 7) postanowienia dotycz ą ce zmiany i rozwi ą zania umowy. W zwi ą zku z tym, i ż Trybuna ł Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2004 r., sygn. akt K 33/03 (opublikowanym w Dz. U. Nr 109, poz. 1160 z dnia 12 maja 2004 r.) orzek ł niezgodno ść z Konstytucj ą RP cz ęś ci postanowie ń ustawy o biokomponentach stosowanych w paliwach ciek ł ych i biopaliwach ciek ł ych, co spowodowa ł o ustanie obowi ą zku stosowania biokomponentów w paliwach ciek ł ych, trwaj ą prace nad nowelizacj ą ustawy (zgodnie z informacj ą wicedyrektora Kazimierza Ż mudy z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, przytoczon ą przez Polsk ą Agencj ę Prasow ą w dniu 12 stycznia 2005 r., a zamieszczon ą na stronie internetowej www.wnp.pl/chemia , do ko ń ca marca 2006 r. ma by ć przygotowany i przekazany do konsultacji projekt nowelizacji ustawy o biopaliwach). 19 W ocenie Krajowego Zrzeszenia Producentów Rzepaku ( www.kzpr.com.pl ) produkcja biopaliw w Polsce przyniesie m.in. nast ę puj ą ce korzy ś ci: 1) popraw ę p ł odozmianu poprzez zwi ę kszenie zasiewów rzepaku - udzia ł rzepaku w strukturze zasiewów wynosi w Polsce jedynie 3-5%; analizy Instytutu Uprawy, Nawo ż enia i Gleboznawstwa w Pu ł awach wykazuj ą , ż e produkcj ę mo ż na podwoi ć , aby to jednak uczyni ć potrzebny jest popyt ze strony przemys ł u przetwórczego na cele techniczne, gdy ż rynek spo ż ywczy jest praktycznie nasycony, 2) aktywizacj ę polskiej wsi poprzez mo ż liwo ść wykorzystania cz ęś ci ziem le żą cych od ł ogiem do produkcji rzepaku. Wej ś cie w ż ycie znowelizowanej ustawy o biopaliwach oraz przewidywane zyski na produkcji estrów do wytwarzania biodiesla (wed ł ug informacji znajduj ą cej si ę w Gazecie Prawnej z dnia 30 stycznia 2006 r. „Biopaliwa dla tych, którzy zdob ę d ą rzepak” do ko ń ca 2007 r. w Polsce b ę dzie dzia ł a ć do 10 instalacji do produkcji estrów rzepakowych, które s ą biokomponentem dodawanym do oleju nap ę dowego, o łą cznej zdolno ś ci mog ą cej si ę ga ć nawet 1 mln ton estrów rocznie; b ę d ą wi ę c one potrzebowa ć ok. 1 mln ton oleju rzepakowego rocznie) spowoduj ą , i ż wzro ś nie zapotrzebowanie na surowiec (nasiona rzepaku) oraz pojawi si ę konkurencja dla dotychczasowych odbiorców oleju rzepakowego. W sezonie 2004/05 krajowe olejarnie przerobi ł y ponad 1,1 mln ton nasion rzepaku, tj. o ok. 49% wi ę cej w porównaniu z rokiem 2003, natomiast w sezonie 2005/2006 zgodnie z przewidywaniami Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Ż ywno ś ciowej przerób rzepaku zwi ę kszy si ę do ok. 1,2 mln ton (o 6,7%). Krajowe ceny rzepaku w znacz ą cej mierze wyznacza sytuacja poda ż owo–popytowa na rynku europejskim, zmieniaj ą ce si ę notowania paryskiej gie ł dy MATIF i kurs z ł otego wzgl ę dem euro. Polscy producenci olejów i t ł uszczów ro ś linnych pozyskuj ą nasiona rzepaku z terenu ca ł ej Polski poprzez ich skup bezpo ś rednio od rolników na podstawie umów kontraktacyjnych lub od po ś redników na podstawie umów kontraktacyjnych lub umów kupna – sprzeda ż y (w istocie s ą to jedynie ró ż ne formy prawne reguluj ą ce sprzeda ż , st ą d te ż w ocenie Prezesa Urz ę du w niniejsze sprawie nie mo ż na ich uzna ć za dwa odr ę bne rynki w aspekcie produktowym). 20 Na podstawie danych przedstawionych przez strony zg ł oszenia w 2004 r. najwi ę kszy udzia ł w krajowym rynku skupu osi ą gn ęł y: ZT Kruszwica [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 43 za łą cznika do niniejszej decyzji ], ADM Szamotu ł y [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 44 za łą cznika do niniejszej decyzji ], Ewico (spó ł ka rozpocz ęł a dzia ł alno ść w 2004 r. na bazie maj ą tku produkcyjnego upad ł ych Zak ł adów T ł uszczowych w Brzegu) [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 45 za łą cznika do niniejszej decyzji ] i ZPT Warszawa [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 46 za łą cznika do niniejszej decyzji ], za ś w 2005 r. ADM Szamotu ł y [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 47 za łą cznika do niniejszej decyzji ], ZT Kruszwica [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 48 za łą cznika do niniejszej decyzji ], Ewico [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 49 za łą cznika do niniejszej decyzji ], ZT Bodaczów [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 50 za łą cznika do niniejszej decyzji ]. i Elstar [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 51 za łą cznika do niniejszej decyzji ]. W przypadku uznania rynku skupu rzepaku w aspekcie geograficznym za rynek szerszy ni ż krajowy udzia ł przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w koncentracji wynosi ł by poni ż ej 20%. b) rynkiem w ł a ś ciwym, na który koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie wertykalnym (pionowym), jest ka ż dy rynek produktowy, je ż eli równocze ś nie : • dzia ł a na nim co najmniej jeden przedsi ę biorca uczestnicz ą cy w koncentracji, • jest on równocze ś nie rynkiem zakupu lub sprzeda ż y (poprzedni lub nast ę pny szczebel obrotu), na którym dzia ł a którykolwiek z pozosta ł ych przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w koncentracji, • indywidualny lub łą czny udzia ł w rynku przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w koncentracji na tych rynkach przekracza 30%, bez wzgl ę du na to, czy aktualnie istnieje powi ą zanie typu dostawca –odbiorca mi ę dzy tymi przedsi ę biorcami. W toku przeprowadzonego post ę powania nie zidentyfikowano ż adnych rynków, na które przedmiotowa koncentracja mo ż e wywiera ć wp ł yw w uk ł adzie wertykalnym (pionowym). Wprawdzie uczestnicy koncentracji dzia ł aj ą na rynkach poprzedniego i nast ę pnego szczebla obrotu, to jednak ich udzia ł y w tych rynkach nie przekraczaj ą 30%. c) rynkiem w ł a ś ciwym, na który koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie konglomeratowym, jest ka ż dy rynek produktowy, na którym mi ę dzy przedsi ę biorcami 21 uczestnicz ą cymi w koncentracji nie istniej ą ż adne powi ą zania (uk ł ady) horyzontalne i wertykalne, ale przynajmniej jeden przedsi ę biorca uczestnicz ą cy w koncentracji posiada wi ę cej ni ż 40% udzia ł u w jakimkolwiek rynku w ł a ś ciwym. Zgodnie z powy ż sz ą definicj ą w niniejszej sprawie brak jest rynków, na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie konglomeratowym, gdy ż ż aden z uczestników koncentracji nie dysponuje udzia ł em w jakimkolwiek rynku, na którym prowadzi dzia ł alno ść , przekraczaj ą cym próg 40 %. Ocena skutków koncentracji Przepis art. 17 ustawy o ochronie konkurencji stanowi, i ż Prezes Urz ę du wydaje zgod ę na dokonanie koncentracji, w wyniku której konkurencja na rynku nie zostanie istotnie ograniczona, w szczególno ś ci przez powstanie lub umocnienie pozycji dominuj ą cej na rynku. Zgodnie z art. 4 pkt 9 tej ustawy przez pozycj ę dominuj ą c ą rozumie si ę pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. Organ antymonopolowy uznaj ą c za zasadne wyra ż enie zgody na dokonanie przedmiotowej koncentracji, wzi ął pod uwag ę nast ę puj ą ce przes ł anki: 1. W przedmiotowej koncentracji rynkami wspólnymi dla uczestników koncentracji s ą : rynek skupu rzepaku okre ś lony jako co najmniej krajowy, europejski rynek sprzeda ż y olejów nieprzetworzonych (surowych), rynek sprzeda ż y olejów rafinowanych obejmuj ą cy obszar Polski oraz Niemiec, Czech, S ł owacji, Austrii, Litwy, Ł otwy i Estonii i rynek sprzeda ż y t ł uszczów ro ś linnych obejmuj ą cy obszar Polski oraz Niemiec, Czech, S ł owacji, Austrii, Litwy, Ł otwy i Estonii. 2. W przypadku uznania, i ż rynek rzepaku w aspekcie geograficznym jest rynkiem krajowym przedmiotowa koncentracja b ę dzie wywiera ł a wp ł yw na ten rynek w uk ł adzie horyzontalnym. Uwzgl ę dniaj ą c struktur ę podmiotow ą rynku obecn ą oraz potencjaln ą wynikaj ą c ą z wej ś cia w ż ycie ustawy o biopaliwach – na rynku tym funkcjonuj ą 22 przedsi ę biorcy o ustabilizowanej pozycji rynkowej (najwi ę kszy konkurent ADM Szamotu ł y w 2005 r. osi ą gn ął udzia ł w rynku krajowym wynosz ą cy ok. [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 52 za łą cznika do niniejszej decyzji ]), oraz udzia ł w rynku łą cz ą cych si ę przedsi ę biorców - w wyniku planowanej koncentracji wielko ść udzia ł u powsta ł ego w wyniku po łą czenia przedsi ę biorcy w polskim rynku skupu rzepaku nie osi ą gnie udzia ł u rodz ą cego domniemanie uzyskania pozycji dominuj ą cej (w 2005 r. przedsi ę biorcy uczestnicz ą cy w koncentracji osi ą gn ę li łą czny udzia ł w rynku wynosz ą cy [ tajemnica przedsi ę biorstwa - § 53 za łą cznika do niniejszej decyzji ]). Nale ż y zatem uzna ć , i ż przedsi ę biorca powsta ł y po po łą czeniu nie b ę dzie mia ł mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów oraz kontrahentów. 3. W przypadku uznania rynku skupu rzepaku w aspekcie geograficznym za rynek szerszy ni ż krajowy udzia ł przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w koncentracji wynosi ł by poni ż ej 20%, a zamierzona koncentracja nie b ę dzie wywiera ł a wp ł ywu na ten rynek w uk ł adzie horyzontalnym. 4. Brak jest rynków w ł a ś ciwych, na które koncentracja wywiera ł aby wp ł yw w uk ł adzie wertykalnym i konglomeratowym. Reasumuj ą c, nale ż y stwierdzi ć , i ż planowana koncentracja spe ł nia przes ł anki okre ś lone w art. 17 ustawy o ochronie konkurencji. Post ę powanie w sprawie wykaza ł o, ż e po łą czenie ZT Kruszwica z Ewico i ZPT Olvit nie przyczyni si ę do istotnego ograniczenia konkurencji, w szczególno ś ci przez powstanie lub umocnienie pozycji dominuj ą cej na rynku, st ą d orzeczono jak w sentencji. Zgodnie z art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 i § 3 k.p.c. od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów DYREKTOR Departamentu Ochrony Konkurencji Monika Bychowska 23 Otrzymuj ą : Zak ł ady T ł uszczowe “Kruszwica” S.A. w Kruszwicy ZPT „Olvit” Sp. z o.o. w Gda ń sku i EWICO Sp. z o.o. w Brzegu 24