DKK-87/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DKK1-423/7/12/JBG Warszawa, dnia 31 sierpnia 2012 r. DECYZJA Nr DKK - 87/2012 Na podstawie art. 18 w związku z art. 13 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.), Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczętego na wniosek Zott Polska Sp. z o.o. z siedzibą w Opolu wydaje zgodę na dokonanie koncentracji, polegającej na nabyciu przez Zott Polska Sp. z o.o. z siedzibą w Opolu części mienia Raciborskiej Spółdzielni Mleczarskiej z siedzibą w Raciborzu w zakresie wskazanym we wniosku. Uzasadnienie W dniu 19 czerwca 2012 r. do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwanego dalej „Prezesem Urzędu” lub „organem antymonopolowym”, wpłynęło zgłoszenie zamiaru koncentracji, polegającej na nabyciu przez Zott Polska Sp. z o.o. z siedzibą w Opolu, zwaną dalej „Zott Polska” lub „Wnioskodawca”, części mienia Raciborskiej Spółdzielni Mleczarskiej z siedzibą w Raciborzu, zwanej dalej także „RSM”, tj. koncentracji określonej w art. 13 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 50, poz. 331 ze zm.), zwanej dalej „ustawą”. W związku z faktem, iż: 1) spełnione zostały niezbędne przesłanki uzasadniające obowiązek zgłoszenia zamiaru koncentracji, bowiem: − łączny obrót przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji - w roku obrotowym poprzedzającym rok zgłoszenia zamiaru koncentracji – przekroczył równowartość 1 mld euro na świecie, tj. kwotę określoną w art. 13. ust. 1 pkt 1 ustawy (a także równowartość 50 mln euro w Polsce, tj. kwotę określoną w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy), − nabycie przez przedsiębiorcę części mienia innego przedsiębiorcy jest sposobem koncentracji, określonym w art. 13 ust. 2 pkt 4 ustawy, 2 − w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna okoliczność z katalogu przesłanek wymienionych w art. 14 ustawy o ochronie konkurencji, powodująca wyłączenie obowiązku zgłoszenia zamiaru koncentracji , na podstawie art. 49 ust. 2 w związku z art. 13 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy zostało wszczęte postępowanie antymonopolowe w sprawie koncentracji, o czym, zgodnie z art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze. zm.) Prezes Urzędu zawiadomił Wnioskodawcę pismem z dnia 28 czerwca 2012 r. W wyniku przeprowadzonego postępowania Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Uczestnicy koncentracji I. Zott Polska – prowadzi działalność w zakresie m.in. skupu i przetwórstwa mleka oraz produkcji wyrobów mleczarskich i ich dystrybucji. Wchodzi w skład grupy kapitałowej, na czele której stoi Zott SE & Co. KG z siedzibą w Niemczech, zwanej dalej „Grupa Zott”. W Polsce do grupy tej należy również Zoma Polska Sp. z o.o. (nie prowadzi działalności operacyjnej) oraz Bacha Polska Sp. z .o. o. (produkcja i dystrybucja produktów mlecznych), której przejęcie nastąpiło po wyrażeniu zgody przez Prezesa Urzędu decyzją Nr DKK 48/2012 z dnia 18 maja 2012 r. Oferta Zott Polska obejmuje m.in. napoje mleczne fermentowane (jogurty i kefiry), napoje mleczne niefermentowane, śmietany i śmietanki (w tym śmietanki do kawy), twarogi i sery twarogowe, serki homogenizowane, sery topione, desery mleczne (kremy mleczne, puddingi, ryż na mleku), a także wyroby ciastkarskie (tiramisu). Zott Polska swoje towary sprzedaje na rynku krajowym, a także eksportuje do krajów Unii Europejskiej (Niemcy, Czechy, Węgry, Słowacja, Belgia). Spółka ta importuje również produkty mleczne Grupy Zott w celu ich odsprzedaży w Polsce. Produkty Zott wprowadzane są do obrotu pod takimi markami, jak: „Jogobella”, „Serduszko”, „Naturalna Rozkosz”, „Monte”, „Zottarella”, „Belriso”, „Kaffeesahne”, „Galaretka” „Toasty”, „Deser z Koroną”. W ograniczonym zakresie Zott Polska wytwarza także produkty pod tzw. „markami własnymi”. 3 W 2011 r. Zott Polska pozyskiwał mleko do produkcji, skupując je bezpośrednio od producentów na terenie 5 województw, tj. opolskiego, dolnośląskiego, wielkopolskiego, łódzkiego i śląskiego. Udziały Wnioskodawcy w lokalnych wojewódzkich rynkach skupu mleka wynosiły odpowiednio ok.: [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 1 załącznika do decyzji ] %. II. Raciborska Spółdzielnia Mleczarska – prowadzi działalność w zakresie produkcji wyrobów mleczarskich, takich jak twaróg, śmietana, masło, jogurty naturalne, mleko i serki do smarowania. Wyroby te są sprzedawane głównie na rynku polskim. Ponadto RSM świadczy usługi polegające na wytwarzaniu produktów dla innych podmiotów. RSM prowadzi także skup mleka od producentów w województwie opolskim i śląskim. Producenci mleka (rolnicy indywidualni, przedsiębiorcy rolni) w większości są członkami RSM i jej udziałowcami. Produkty RSM są wprowadzane do obrotu pod następującymi markami towarowymi: „Raciborska Spółdzielnia Mleczarska w Raciborzu”, „Racibórz”, „Racibórz Dago”. RSM świadczy także usługę wytwarzania produktów dla innych podmiotów, tzw. „marek własnych” dla np. Biedronki i Bakomy. Podstawa prawna i cel gospodarczy koncentracji Planowana koncentracja została zgłoszona w trybie art. 13 ust. 2 pkt 4 ustawy i polega na nabyciu przez Zott Polska części mienia RSM. Podstawę zgłoszenia transakcji stanowi przedwstępna umowa sprzedaży podpisana dnia 1 czerwca 2012 r. przez Zott Polska oraz RSM. Na podstawie tej umowy Zott Polska nabędzie od RSM nieruchomości, ruchomości (m.in. maszyny i urządzenia), składniki majątku obrotowego oraz prawa do znaków towarowych RSM. Deklarowaną przyczyną koncentracji jest rozszerzenie oferty produktowej Zott Polska o twarogi i serki do smarowania. Rynki właściwe, na które koncentracja wywiera wpływ Zgodnie z treścią art. 4 pkt 9 ustawy, przez rynek właściwy rozumie się rynek towarów, które ze względu na ich przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość, są uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz są oferowane na obszarze, na którym ze względu na 4 ich rodzaj i właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące różnice cen i koszty transportu, panują zbliżone warunki konkurencji. Mając na uwadze powyższą definicję oraz kryteria wyznaczania rynków właściwych, na które koncentracja wywiera wpływ, zawarte w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie zgłoszenia zamiaru koncentracji przedsiębiorców (Dz. U. Nr 134, poz. 937), organ antymonopolowy stwierdził, że: a) rynkiem właściwym, na który koncentracja wywiera wpływ w układzie horyzontalnym jest lokalny rynek skupu mleka, obejmujący obszar województwa opolskiego Wyznaczając rynek w aspekcie produktowym dla działalności polegającej na skupie mleka należy wskazać, iż mleko surowe służy przede wszystkim do produkcji wyrobów mleczarskich i nie ma substytutów. Określając natomiast rynek w aspekcie geograficznym należy stwierdzić, iż z uwagi na wynikające z właściwości fizyko-chemicznych bariery i koszty związane z transportem mleka, uczestnicy koncentracji działają na lokalnych rynkach skupu mleka, przy czym jako rynek lokalny rozumieć należy obszar poszczególnych województw. Powyższe stanowisko znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie Prezesa Urzędu 1 . Zott Polska i RSM pozyskują mleko do produkcji na dwóch wspólnych lokalnych rynkach skupu mleka, obejmujących województwo opolskie oraz śląskie. Na tak wyznaczonych rynkach udziały uczestników koncentracji przedstawiały się następująco: Tabela nr 1 udział w rynku skupu mleka (w %) w 2011 r. województwo Zott Polska RSM łącznie opolskie śląskie [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 2 załącznika do decyzji ] Źródło: WID Jak wynika z powyższych danych łączny udział uczestników koncentracji przekracza 20 % wyłącznie w województwie opolskim. Należy wskazać, że produkcja mleka jest obecnie produkcją regulowaną. Każdy z producentów jest właścicielem kwoty mlecznej (tzw. ilości referencyjnej) i od jego 1 Np. decyzje Prezesa Urzędu z dnia 17 lipca 2008 r. Nr DKK 56/2008 oraz z dnia 13 czerwca 2012 r. DKK Nr 56/2012 ). 5 indywidualnej decyzji zależy, któremu podmiotowi skupującemu sprzedaje wyprodukowane mleko, kierując się często ceną oferowaną przez podmioty skupujące. Jednakże planowane jest zniesienie kwot mlecznych z końcem marca 2015 r. Produkcja mleka w Polsce jest bardzo rozdrobniona i rozproszona, co wynika z faktu, iż przeciętna wielkość stada krów w jednym gospodarstwie nie sięga 3 sztuk. W związku z tym podmioty skupujące mleko współpracują z dużą liczbą dostawców. Przykładowo OSM Włoszczowa (jeden z konkurentów Wnioskodawcy) obecnie skupuje mleko surowe od blisko 2,4 tys. dostawców. Z kolei główny dostawca mleka Zott Polska dostarczył tej Spółce tylko ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 3 załącznika do decyzji ] % (w ujęciu wartościowym) skupowanego przez nią mleka. W zakresie skupu mleka działają następujące rodzaje podmiotów: spółdzielnie mleczarskie, mleczarnie, będące spółkami prawa handlowego, pośrednicy oraz spółki powołane przez grupy producenckie. Podmiot, który zamierza wykonywać działalność w zakresie skupu mleka od dostawców hurtowych musi być wpisany do prowadzonego przez Prezesa Agencji Rynku Rolnego Rejestru Podmiotów Skupujących Mleko. Obecnie w rejestrze tym znajduje się ok. 300 podmiotów 2 . Wśród konkurentów Zott Polska oraz RSM na terenie województwa opolskiego znajdują się zarówno duże przedsiębiorstwa branży mleczarskiej, takie jak Danone, spółdzielnie mleczarskie (np. OSM Włoszczowa i OSM Koło), jak i małe spółdzielnie mleczarskie o lokalnym znaczeniu. Udziały ww. konkurentów wynoszą odpowiednio [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 4 załącznika do decyzji ] %. Działalność Zott Polska i RSM pokrywa się także w zakresie produkcji i sprzedaży (wprowadzania do obrotu) wyrobów mleczarskich. Jak wynika z dotychczasowego orzecznictwa Prezesa Urzędu 3 , wyznaczając dla wyrobów mleczarskich rynek właściwy w aspekcie produktowym należy wziąć pod uwagę zróżnicowane właściwości poszczególnych wyrobów, z czym związane jest zaspokajanie określonych potrzeb konsumentów. W związku z tym każdy wyrób (lub grupa wyrobów) stanowić będzie odrębny rynek produktowy. Podejście to zgodne jest również z orzecznictwem Komisji Europejskiej 4 , która w swoich decyzjach dokonywała podziału 2 Źródło: http://www.arr.gov.pl 3 Np. decyzja Prezesa Urzędu z dnia 18 maja 2012 r. Nr DKK 48/2012. 4 Np. Decyzje KE w sprawach COMP/M. 6119 Arla/Hansa z dnia 1 kwietnia 2011 r., COMP/M. 5046 Friesland/ Campina z dnia 17.12.2008 r. 6 wyrobów mlecznych na produkty świeże oraz na produkty z przedłużonym terminem przydatności do spożycia. Obie te kategorie produktów podlegają dalszej segmentacji. W grupie produktów świeżych należy wyróżnić świeże mleko, świeżą maślankę, jogurt naturalny, jogurt wzbogacony, śmietanę i twaróg. Z kolei produkty o przedłużonej trwałości obejmują m.in. mleko UHT i smakowe napoje mleczne Biorąc pod uwagę powyższe, w rozpatrywanej koncentracji rynkami wspólnymi w aspekcie produktowym dla Zott Polska i RSM są rynki sprzedaży (wprowadzania do obrotu) następujących produktów mleczarskich: − jogurty naturalne, − napoje mleczne, − śmietany i śmietanki, − twarogi i sery twarogowe. Zgodnie z orzecznictwem Prezesa Urzędu 5 rynek właściwy geograficznie dla rynku wprowadzania do obrotu poszczególnych produktów ma wymiar krajowy, w szczególności ze względu na preferencje konsumentów, przywiązanie do wypromowanej na rynku krajowym marki oraz specyfikę tych produktów, które są charakterystyczne dla Polski, np. jogurty o smaku owoców sezonowych. Preferencje konsumentów determinują faktyczny zasięg sprzedaży. Ponadto za takim określeniem rynków przemawiają wymagania związane z przechowywaniem tych produktów, a także wynikające stąd koszty transportu. Komisja Europejska w szeregu decyzji koncentracyjnych, dotyczących produktów spożywczych, również definiowała geograficzne rynki właściwe jako rynki krajowe 6 , przytaczając liczne argumenty, wskazujące na narodowy wymiar tych rynków. Najważniejsze czynniki wpływające na krajowy charakter rynku właściwego to: „zróżnicowanie preferencji smakowych między konsumentami z poszczególnych krajów członkowskich, (…) występowanie europejskich marek należy do rzadkości, systemy dystrybucyjne charakteryzują się zasięgiem krajowym” 7 . Preferencje konsumentów są istotnym czynnikiem wpływającym na terytorialny zasięg rynku właściwego. Konsumenci pochodzący z różnych obszarów geograficznych mogą 5 Np. decyzje Prezesa Urzędu z dnia 3 listopada 2011 r. Nr DKK 129/2011 oraz z dnia 30 listopada 2011 r. Nr DKK 150/2011. 6 Np. Decyzje KE w sprawach COMP/M.232 PEPSICO/General Mills z dnia 5 sierpnia 1992 r., COMP/M. 2640 Nestle/Schoeller z dnia 22 stycznia 2002 r., COMP/M. 2275 PEPSICO/Quaker z dnia 27 marca 2001 r. 7 COMP/M. 2072 Philip Morris/Nabisco z dnia 16 października 2000 r. i COMP/M. 3658 Orcla/Chips z dnia 3 marca 2005 r. 7 mieć różne oczekiwania nawet w stosunku do produktów o podobnych cechach użytkowych oraz w podobnej cenie. Komisja Europejska w wielu decyzjach, dotyczących koncentracji w odniesieniu do produktów spożywczych, podnosiła, iż preferencje smakowe różnią się między poszczególnymi krajami członkowskimi 8 . Szacunkowy udział w 2011 r. Zott Polska oraz RSM w krajowych rynkach wprowadzania ww. produktów mleczarskich do obrotu przedstawia poniższa tabela 9 : Tabela nr 2 udział w rynku krajowym (w %) w 2011 r. nazwa produktu Zott Polska RSM łącznie jogurty naturalne napoje mleczne śmietana i śmietanki twarogi i sery twarogowe [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 5 załącznika do decyzji ] Z tabeli nr 2 wynika, iż koncentracja nie wywiera wpływu w układzie horyzontalnym na krajowy rynek wprowadzania do obrotu któregokolwiek z ww. produktów mleczarskich. b) przedmiotowa koncentracja nie wywiera wpływu na żaden rynek w układzie wertykalnym Z ustaleń organu antymonopolowego wynika, iż w sprawie nie występują rynki, będące jednocześnie rynkami sprzedaży i zakupu, na których indywidualny lub łączny udział przedsiębiorców uczestniczących w tej transakcji przekracza 30%. c) koncentracja nie wywiera wpływu na żaden rynek w układzie konglomeratowym Uzasadniając powyższe należy wskazać, iż w toku przeprowadzonego postępowania nie zidentyfikowano żadnych rynków, na które koncentracja wywiera wpływ w układzie konglomeratowym. Brak jest bowiem rynków, na których między przedsiębiorcami uczestniczącymi w koncentracji nie istnieją powiązania (układy) horyzontalne i wertykalne, ale przynajmniej jeden przedsiębiorca uczestniczący w koncentracji posiada udział wyższy niż 40% w jakimkolwiek rynku właściwym. 8 Decyzje KE COMP/M.232 PEPSICO/General Mills z dnia 5 sierpnia 1992 r., COMP/M. 2640 Nestle/Schoeller z dnia 22 stycznia 2002 r., COMP/M. 2275 PEPSICO/Quaker z dnia 27 marca 2001 r., COMP/M.1920 Nabisco/United Biscuits z dnia 5 maja 2000 r., COMP/M. 2072 Philip Morris/Nabisco z dnia 16 października 2000 r. 9 Źródło: dane szacunkowe wnioskodawców. 8 Na podstawie zgromadzonego materiału i powyższych ustaleń organ antymonopolowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 18 ustawy antymonopolowej Prezes Urzędu, w drodze decyzji, wydaje zgodę na dokonanie koncentracji, w wyniku której konkurencja na rynku nie zostanie istotnie ograniczona, w szczególności przez powstanie lub umocnienie pozycji dominującej na rynku, przez którą rozumie się, zgodnie z art. 4 pkt 10 tej ustawy, pozycję przedsiębiorcy, która umożliwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku właściwym przez stworzenie mu możliwości działania w znacznym zakresie niezależnie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa się, że przedsiębiorca ma pozycję dominującą, jeżeli jego udział w rynku przekracza 40%. Podstawowym celem postępowania antymonopolowego w sprawach koncentracji jest zatem ustalenie, czy w wyniku zrealizowania zamierzonej transakcji dojdzie do istotnego ograniczenia konkurencji na rynku właściwym. Przykładem takiego istotnego ograniczenia konkurencji jest powstanie lub umocnienie pozycji dominującej. Analiza skutków niniejszej koncentracji nie wykazała zagrożeń płynących z nabycia przez Zott Polska części mienia RSM. Organ antymonopolowy, uznając za zasadne wyrażenie zgody na dokonanie przedmiotowej koncentracji, wziął pod uwagę w szczególności następujące przesłanki: Przedmiotowa koncentracja, pomimo iż wywiera wpływ w układzie horyzontalnym na lokalny rynek skupu mleka w województwie opolskim nie doprowadzi do istotnego ograniczenia konkurencji na tym rynku, bowiem łączny udział uczestników koncentracji wyniesie [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 6 załącznika do decyzji ] %. Udział ten jest zatem znacznie niższy od progu rodzącego domniemanie uzyskania pozycji dominującej (40%). Należy też wskazać, że uczestnicy koncentracji będą spotykali się na rynku skupu mleka w województwie opolskim z konkurencją ze strony takich podmiotów, jak Danone, OSM Włoszczowa czy OSM Koło. Rozpatrywana koncentracja nie wywiera wpływu na żaden rynek w układzie wertykalnym i konglomeratowym. Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, iż przedmiotowa transakcja nie spowoduje istotnego ograniczenia konkurencji na rynku, w szczególności poprzez powstanie lub umocnienie pozycji dominującej. Rozpatrywana koncentracja spełnia zatem przesłanki 9 określone w art. 18 ustawy, co uzasadnia wydanie przez Prezesa Urzędu zgody na jej dokonanie. Wobec powyższego orzeczono, jak w sentencji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Robert Kamiński Dyrektor Departamentu Kontroli Koncentracji Otrzymuje: Zott Polska Sp. z o.o., Opole za pośrednictwem pełnomocnika: Pani Kornelii Lacel Zott Polska Sp. z o.o. ul. Chłodnicza 6 45-315 Opole