DKK-66/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DKK-421/60/07/GG Warszawa, dnia 14 sierpnia 2008 r. DECYZJA Nr DKK - 66/08 Na podstawie art. 18 w zwi ą zku z art. 13 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego, wszcz ę tego na wniosek INVOPTIC S.A.S. z siedzib ą w Provins (Francja), wydaje zgod ę na dokonanie koncentracji, polegaj ą cej na przej ę ciu przez INVOPTIC S.A.S. z siedzib ą w Provins (Francja) kontroli nad JZO Sp. z o.o. z siedzib ą w Jeleniej Górze. UZASADNIENIE W dniu 21 grudnia 2007 r. do Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwanego dalej równie ż „Prezesem Urz ę du” lub „organem antymonopolowym”, wp ł yn ęł o zg ł oszenie zamiaru koncentracji, polegaj ą cej na przej ę ciu przez INVOPTIC S.A.S. z siedzib ą w Provins, Francja (dalej: „INVOPTIC”), kontroli nad JZO Sp. z o.o. z siedzib ą w Jeleniej Górze (dalej: „JZO”). W zwi ą zku z tym, i ż spe ł nione zosta ł y niezb ę dne przes ł anki uzasadniaj ą ce zg ł oszenie zamiaru koncentracji, tj.: - łą czny ś wiatowy obrót przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w koncentracji w roku obrotowym poprzedzaj ą cym rok zg ł oszenia przekroczy ł równowarto ść 1 mld euro, tj. kwot ę okre ś lon ą w art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), zwanej dalej tak ż e „ustaw ą antymonopolow ą ”, jak równie ż łą czny obrót na terytorium Rzeczypospolitej Polski przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w koncentracji w roku obrotowym poprzedzaj ą cym rok zg ł oszenia przekroczy ł równowarto ść 50 mln euro, tj. kwot ę okre ś lon ą w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy antymonopolowej, - przej ę cie przez przedsi ę biorc ę kontroli nad jednym lub wi ę cej przedsi ę biorcami jest jednym ze sposobów koncentracji, okre ś lonym w art. 13 ust. 2 pkt 2 ustawy antymonopolowej, - w przedmiotowej sprawie nie wyst ą pi ł a ż adna okoliczno ść z katalogu przes ł anek egzoneracyjnych, wymienionych w art. 14 ww. ustawy, powoduj ą ca wy łą czenie obowi ą zku zg ł oszenia zamiaru koncentracji, zosta ł o wszcz ę te post ę powanie w przedmiotowej sprawie, o czym – zgodnie z art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks post ę powania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz.1071 ze zm.) – Prezes Urz ę du powiadomi ł INVOPTIC pismem z dnia 11 stycznia 2008 r. W trakcie post ę powania organ antymonopolowy ustali ł i zwa ż y ł , co nast ę puje: Przyczyny i opis transakcji W dniu 10 grudnia 2007 r. zosta ł a podpisana umowa sprzeda ż y udzia ł ów w JZO zawarta pomi ę dzy 64 wspólnikami JZO (jako sprzedaj ą cymi) oraz INVOPTIC (jako nabywc ą ) i JZO (jako spó ł k ą nabywan ą ). W wyniku realizacji powy ż szej umowy INVOPTIC nab ę dzie [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 1] , co b ę dzie skutkowa ć przej ę ciem przez INVOPTIC kontroli nad JZO. 2 Zdaniem INVOPTIC, bior ą c pod uwag ę opó ź nienie JZO w stosunku do aktualnych trendów na rynku optyki oftalmicznej, inwestycja INVOPTIC pozwoli JZO na lepsze dostosowanie si ę do panuj ą cych warunków rynkowych. [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 2] . Nale ż y tak ż e zaznaczy ć , i ż wybór [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 3] . Zwi ą zek kapita ł owy z silnym, zagranicznym inwestorem strategicznym – przy braku w ł asnych ś rodków finansowych na badania i rozwój nowych produktów i technologii – daje JZO szans ę zatrzymania niekorzystnego trendu, przejawiaj ą cego si ę spadkiem sprzeda ż y produktów JZO oraz jego malej ą cym udzia ł em w rynku. Te niekorzystne tendencje mog ą sprawi ć , i ż JZO stanie si ę wkrótce przedsi ę biorc ą niszowym, o ograniczonym potencjale wytwórczym. Zdaniem wnioskodawcy tylko dzi ę ki planowanej koncentracji JZO b ę dzie w stanie utrzyma ć swoj ą dotychczasow ą pozycj ę na krajowym rynku soczewek okularowych, a tak ż e wzbogaci ć swoj ą ofert ę o produkty nowej generacji, które lepiej zaspokoj ą potrzeby polskich konsumentów. Uczestnicy koncentracji I. INVOPTIC – aktywny uczestnik koncentracji – jest jednoosobow ą spó ł k ą zale ż n ą BBGR S.A.S z siedzib ą w Pary ż u (Francja). Jako spó ł ka holdingowa zajmuje si ę kontrol ą i bie żą cym zarz ą dzaniem podmiotami nale żą cymi do BBGR S.A.S (dalej: „Grupa BBGR” lub „BBGR”), zlokalizowanymi na terenie Wielkiej Brytanii, Holandii, Szwecji i Szwajcarii. BBGR S.A.S jest z kolei spó ł k ą w 99,99% zale ż n ą od Essilor International S.A. z siedzib ą w Charenton (Francja). Essilor International S.A. jest spó ł k ą akcyjn ą notowan ą na gie ł dzie papierów warto ś ciowych w Pary ż u i równocze ś nie spó ł k ą -matk ą dla grupy kapita ł owej sk ł adaj ą cej si ę ze spó ł ek o nazwie handlowej „Essilor” oraz spó ł ek nale żą cych do BBGR S.A.S. (dalej „Grupa Essilor” lub „Essilor”). Podstawowym przedmiotem dzia ł ania Grupy Essilor jest projektowanie, wytwarzanie i sprzeda ż soczewek okularowych dostosowanych do indywidualnych wymaga ń odbiorców. Essilor powsta ł w 1972 r. po po łą czeniu dwóch wiod ą cych 3 francuskich firm optycznych Essel i Silor. W momencie powstania Essilor sta ł si ę trzecim na ś wiecie producentem soczewek okularowych. Od pocz ą tku istnienia firma rozwija ł a swoje prace badawcze i moce produkcyjne na wszystkich kontynentach, staj ą c si ę pod koniec lat 80-tych ś wiatowym liderem w swojej bran ż y. Obecnie Grupa Essilor produkuje ponad 200 mln soczewek okularowych rocznie, zatrudnia prawie 30 tys. pracowników na ca ł ym ś wiecie, posiada 16 zak ł adów produkcji masowej, ś wiatow ą sie ć 244 laboratoriów recepturowych oraz 12 centrów dystrybucyjnych, a tak ż e 4 o ś rodki badawczo-rozwojowe, w których pracuje 550 pracowników naukowych. W Polsce Grupa Essilor rozpocz ęł a dzia ł alno ść w 1991 r. poprzez utworzenie spó ł ki zale ż nej Essilor Polonia Sp. z o.o. z siedzib ą w Warszawie (dalej „Essilor Polonia”), która, jako pierwszy zagraniczny dostawca, rozpocz ęł a dystrybucj ę soczewek okularowych Essilor na terenie Polski. W 2000 r. równie ż w Warszawie powsta ł o jedno z najbardziej nowoczesnych laboratoriów optycznych Grupy, tj. Essilor Optical Loboratory Poland Sp. z o.o. (dalej: „EOLP”), zajmuj ą ce si ę wytwarzaniem (obróbk ą ) soczewek okularowych najwy ż szej jako ś ci. Grupa Essilor postrzegana jest w Polsce jako wiod ą cy producent i sprzedawca soczewek organicznych (plastikowych), które ró ż ni ą si ę od tradycyjnych soczewek szklanych (mineralnych) przede wszystkim surowcem, z którego s ą wytwarzane, technologi ą produkcji i w ł a ś ciwo ś ciami 1 . W ofercie Grupy Essilor soczewki organiczne stanowi ą [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 4] % wszystkich sprzedawanych przez Essilor w Polsce soczewek okularowych. Sprzeda ż soczewek mineralnych ma marginalne znaczenie w dzia ł alno ś ci Grupy, ich sprzeda ż w latach 2005 – 2007 stanowi ł a odpowiednio (w %): [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 5] ca ł kowitej ilo ś ci sprzedanych przez Essilor soczewek okularowych na terenie Polski. W ramach Grupy Essilor produkowane s ą równie ż maszyny i urz ą dzenia optyczne, do których zalicza si ę : 1 Dok ł adniej ró ż nice mi ę dzy soczewkami organicznymi i mineralnymi zosta ł y omówione w dalszej cz ęś ci decyzji. 4 - maszyny i przyrz ą dy s ł u żą ce optykom do ci ę cia i oprawiania soczewek okularowych, które stanowi ą [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 6] % wszystkich produkowanych przez Essilor maszyn/urz ą dze ń optycznych; - instrumenty s ł u żą ce okulistom do mierzenia wymaganej korekty wzroku, które stanowi ą pozosta ł e [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 7] % wszystkich produkowanych przez Essilor maszyn/urz ą dze ń optycznych. Na terenie Polski sprzeda ż maszyn i urz ą dze ń optycznych marki Essilor prowadzona jest przez Essilor Polonia – wy łą cznego dystrybutora tych produktów. Zaznaczy ć nale ż y, ż e udzia ł przychodów ze sprzeda ż y maszyn i urz ą dze ń optycznych w latach 2005 – 2007 nie przekracza ł poziomu [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 8] % w ca ł kowitych przychodach ze sprzeda ż y Grupy Essilor osi ą gni ę tych w Polsce. II. JZO – pasywny uczestnik koncentracji – do ko ń ca lat 80-tych XX wieku JZO dzia ł a ł o g ł ównie jako huta szk ł a, specjalizuj ą ca si ę w produkcji szk ł a optycznego dla ró ż nych bran ż przemys ł u. W tym czasie soczewki okularowe (w postaci prasówki okularowej, czyli soczewek surowych) wytwarzane by ł y w niewielkim zakresie. W 1989 r. ca ł kowicie zaprzestano produkcji szk ł a optycznego (wskutek spadku zapotrzebowania na ten produkt) i rozpocz ę to bardzo intensywny rozwój produkcji soczewek mineralnych, kontynuuj ą c jednocze ś nie produkcj ę prasówki okularowej. Na prze ł omie lat 1993 – 1994 JZO rozpocz ęł o wspó ł prac ę [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 9] wprowadzi ł o na rynek nowy produkt – organiczne soczewki magazynowe 2 . W roku 2004 ca ł kowicie zaprzestano produkcji prasówki okularowej, poniewa ż popyt na soczewki mineralne drastycznie si ę obni ż y ł . Pod koniec 2007 r. wstrzymano tak ż e produkcj ę mineralnych soczewek magazynowych. Radykalny spadek popytu na soczewki mineralne jest szczególnie dotkliwy dla JZO, które jest postrzegane przez klientów jako wytwórca soczewek mineralnych i utrzymywa ł o swoj ą dotychczasow ą pozycj ę na rynku dzi ę ki wysokiej 2 Soczewki magazynowe (mineralne i organiczne) to soczewki gotowe do sprzeda ż y (przechowywane w magazynie), nie wymagaj ą ce dalszej obróbki, co najwy ż ej na ł o ż enia pow ł ok uszlachetniaj ą cych. 5 sprzeda ż y tego produktu. Na przestrzeni 2005 r., 2006 r. i 2007 r. ilo ść sprzedanych przez JZO soczewek mineralnych systematycznie mala ł a i wynosi ł a odpowiednio (w mln szt): [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 10] . Tendencja spadkowa w sprzeda ż y soczewek mineralnych dotyka nie tylko rynek polski, ale równie ż pozosta ł e rynki europejskie i nale ż y przypuszcza ć , i ż trend ten ma charakter nieodwracalny i b ę dzie utrzymywa ł si ę tak ż e w latach nast ę pnych, co spowoduje – wed ł ug szacunków JZO – spadek jego sprzeda ż y do poziomu nie wy ż szego ni ż [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 11] mln szt rocznie. Obecnie JZO dzia ł a jako laboratorium optyczne, tj. podmiot zajmuj ą cy si ę obróbk ą i uszlachetnianiem powierzchni soczewek recepturowych 3 . Zakres tej dzia ł alno ś ci obejmuje: ƒ obróbk ę organicznych soczewek recepturowych z pó ł fabrykatów dostarczanych przez [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 12] i kilku innych, mniejszych dostawców; ƒ obróbk ę mineralnych soczewek recepturowych z pó ł fabrykatów w ł asnych (zapasy) i innych dostawców, w tym [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 12] ; ƒ obróbk ę pó ł fabrykatów do wytwarzania mineralnych soczewek recepturowych z prasówki mineralnej dostarczanej przez firmy: [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 13] , a tak ż e z prasówki pochodz ą cej z w ł asnej produkcji (zapasy). Ponadto JZO jest tak ż e dystrybutorem: ƒ organicznych soczewek magazynowych dostarczanych przez [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 14] ; ƒ mineralnych soczewek magazynowych dostarczanych g ł ównie przez firm ę [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 15] ; 3 Soczewki recepturowe (mineralne i organiczne) to soczewki, których powierzchnia wymaga obróbki zgodnie z zamówieniem, czyli konkretn ą recept ą i potrzebami optyka. Podzia ł na soczewki recepturowe i magazynowe nie wynika z w ł a ś ciwo ś ci samych soczewek lecz wy łą cznie z przyj ę tego przez sprzedawc ę sposobu dystrybucji, dlatego te ż nie zosta ł wzi ę ty pod uwag ę przy okre ś laniu rynku produktowego w niniejszej sprawie. 6 ƒ maszyn i urz ą dze ń optycznych marki „Briot” produkowanych przez francusk ą firm ę Briot International. JZO jest wprawdzie oficjalnym przedstawicielem tej firmy w Polsce, jednak nale ż y zaznaczy ć , i ż jest to dzia ł alno ść prowadzona na niewielk ą skal ę , o czym ś wiadcz ą stosunkowo niskie przychody uzyskiwane przez JZO ze sprzeda ż y produktów „Briot”. W latach 2005 – 2007 ich udzia ł w ca ł kowitych przychodach ze sprzeda ż y JZO stanowi ł odpowiednio (w %): [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 16] . JZO soczewki okularowe na terenie Polski sprzedaje za po ś rednictwem swoich spó ł ek zale ż nych (Optikos Sp. z o.o. z siedzib ą w Krakowie, Neoles Sp. z o.o. z siedzib ą we Wroc ł awiu i Optyka JZO Sp. z o.o. z siedzib ą w Sopocie), sieci 22 przedstawicieli handlowych, a tak ż e bezpo ś rednio do zak ł adów optycznych (niezale ż nych optyków i sieci salonów optycznych). Rynki w ł a ś ciwe, na które koncentracja wywiera wp ł yw W my ś l art. 4 pkt. 9 ustawy antymonopolowej przez rynek w ł a ś ciwy rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym, ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. A zatem rynek ten wyznaczaj ą zasadniczo dwa elementy: towar ( rynek produktowy ) i terytorium ( rynek geograficzny). Maj ą c na wzgl ę dzie definicj ę rynku w ł a ś ciwego oraz kryteria wyznaczania rynków w ł a ś ciwych, na które koncentracja wywiera wp ł yw, zawarte w rozporz ą dzeniu Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie zg ł oszenia zamiaru koncentracji przedsi ę biorców (Dz. U. Nr 134, poz. 937), organ antymonopolowy uzna ł , i ż : 7 A) Przedmiotowa koncentracja b ę dzie wywiera ł a wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym na nast ę puj ą ce rynki w ł a ś ciwe: − krajowy rynek dystrybucji (wprowadzania do obrotu) soczewek mineralnych, obejmuj ą cy terytorium Polski; − krajowy rynek dystrybucji (wprowadzania do obrotu) soczewek organicznych, obejmuj ą cy terytorium Polski; − krajowy rynek dystrybucji (wprowadzania do obrotu) maszyn i urz ą dze ń optycznych, obejmuj ą cy terytorium Polski. Soczewki mineralne i organiczne Specyfika bran ż y optycznej charakteryzuje si ę wielop ł aszczyznow ą struktur ą , w której mo ż na wyró ż ni ć cztery odr ę bne etapy ł a ń cucha produkcji: I etap – produkcja surowców: surowcem do produkcji soczewek mineralnych jest tzw. prasówka okularowa (soczewki surowe) wytwarzana w hutach szk ł a, natomiast soczewki organiczne produkuje si ę z ż ywic termoutwardzalnych (np. CR 39) i tworzyw termoplastycznych (np. poliw ę glanu) wytwarzanych przez producentów chemii przemys ł owej; II etap – produkcja soczewek: w przypadku soczewek mineralnych polega on na obróbce powierzchni przedniej soczewek surowych (jest to proces masowy), w wyniku czego powstaj ą soczewki pó ł obrobione (pó ł fabrykaty soczewkowe) oraz na obróbce powierzchni tylnej wykonywanej indywidualnie lub w seriach, w wyniku czego powstaj ą soczewki gotowe (obrobione) w formie podstawowej. Obróbka ka ż dej z dwóch powierzchni soczewek polega na frezowaniu ś ciernic ą diamentow ą do uzyskania odpowiedniej grubo ś ci i promienia krzywizny, szlifowaniu, czyli wyg ł adzaniu powierzchni soczewki bez zmiany promienia krzywizny oraz na polerowaniu w celu uzyskania przezroczysto ś ci soczewki. Natomiast produkcja soczewek organicznych polega na formowaniu (przy zastosowaniu odpowiednich 8 procesów technologicznych) soczewek pó ł obrobionych lub obrobionych w zale ż no ś ci od zastosowanego kszta ł tu formy. Soczewki organiczne pó ł obrobione wymagaj ą obróbki powierzchni tylnej przy u ż yciu metod podobnych do stosowanych w przypadku soczewek mineralnych. Po tym etapie produkcji gotowe (obrobione) soczewki mineralne i organiczne, jako soczewki magazynowe mog ą by ć wprowadzane do obrotu za po ś rednictwem firm dystrybucyjnych; III etap – obróbka wyka ń czaj ą ca soczewek: zajmuj ą si ę ni ą laboratoria optyczne nazywane tak ż e recepturowymi, które poprzez obróbk ę powierzchni tylnej przetwarzaj ą pó ł fabrykaty soczewkowe mineralne i organiczne na soczewki gotowe (i w tym sensie je „produkuj ą ”), zgodnie z konkretnym zamówieniem, czyli recept ą optyka. Taka „produkcja na zamówienie” pozwala dostarcza ć najszerszy mo ż liwy wachlarz kombinacji korekcyjnych, szczególnie w zakresie dalekowzroczno ś ci starczej. Tak ż e w laboratoriach nak ł adane s ą na soczewki gotowe zarówno mineralne, jak i organiczne pow ł oki uszlachetniaj ą ce, które zwi ę kszaj ą ich jako ść oraz komfort widzenia. Najbardziej typowe ulepszenia to: - pow ł oka antyrefleksyjna (AR), - pow ł oka utwardzaj ą ca, stosowana zwykle na soczewki organiczne, która zwi ę ksza ich twardo ść i redukuje ryzyko zarysowania, - barwienie, w tym pow ł okami o w ł a ś ciwo ś ciach fotochromatycznych, - pow ł oki specjalistyczne, takie jak pow ł oki polaryzacyjne dla kierowców, w ę dkarzy czy pacjentów z rzadkimi chorobami oczu. Laboratoria recepturowe mog ą dzia ł a ć niezale ż nie (przyk ł adem takiego laboratorium jest JZO) lub stanowi ć w ł asno ść producenta soczewek (jak np. EOLP); IV etap – sprzeda ż detaliczna soczewek : realizowana jest na rzecz ostatecznego odbiorcy, czyli indywidualnych klientów, zwykle przez niezale ż nych optyków/okulistów lub sieci salonów optycznych. Doradzaj ą oni klientom, jakie soczewki i oprawki wybra ć , a w przypadku soczewek recepturowych przekazuj ą dane z recepty do laboratorium. Obrabiaj ą nast ę pnie kraw ę dzie soczewek i dopasowuj ą je 9 do kszta ł tu oprawki. W mniejszym stopniu handlem detalicznym soczewkami zajmuj ą si ę tak ż e spó ł dzielnie optyków i centralne firmy zaopatrzeniowe. Z powy ż szej charakterystyki wynika, ż e surowiec u ż yty do produkcji soczewek ma najistotniejsze, podstawowe znaczenie dla podzia ł u soczewek okularowych na soczewki mineralne i organiczne 4 . Oba rodzaje soczewek posiadaj ą tak ż e ró ż ne cechy u ż ytkowe – soczewki mineralne s ą twardsze i bardziej wytrzyma ł e na drobne uszkodzenia i zarysowania. Ich zasadnicz ą wad ą jest krucho ść – s ą wykonane ze szk ł a i dlatego ł atwo mog ą ulec st ł uczeniu. Natomiast soczewki organiczne niezale ż nie od ich mocy optycznej s ą oko ł o dwóch razy l ż ejsze ni ż ich mineralne odpowiedniki, cie ń sze i bezpieczniejsze ni ż szk ł o (nie t ł uk ą si ę ), zapewniaj ą te ż lepsz ą ochron ą przez promieniami UV. Ich g ł ówn ą wad ą jest to, ż e s ą bardziej podatne na zarysowania, a wi ę c pow ł oka ochronna jest co do zasady niezb ę dna, aby mog ł y by ć u ż ywane przez d ł u ż szy czas. Dalszy podzia ł soczewek ze wzgl ę du na indeks „nd”, czyli wspó ł czynnik za ł amania ś wiat ł a, czy ze wzgl ę du na konstrukcj ę (soczewki jednoogniskowe, wieloogniskowe, progresywne) lub ze wzgl ę du na rodzaje pow ł ok uszlachetniaj ą cych, dotyczy obu wy ż ej wskazanych rodzajów soczewek. S ą to zatem tylko dodatkowe w ł a ś ciwo ś ci, których zastosowanie odbywa si ę na bazie podstawowego podzia ł u na soczewki mineralne i organiczne. Mi ę dzy soczewkami mineralnymi i organicznymi wyst ę puj ą te ż ró ż nice w poziomie cen. Soczewki organiczne s ą z regu ł y dro ż sze, cho ć by z tej racji, ż e s ą to produkty nowej generacji, bardziej zaawansowane pod wzgl ę dem technologicznym i u ż ytkowym, st ą d te ż przeci ę tnie ich ceny s ą oko ł o dwukrotnie wy ż sze ni ż soczewek mineralnych. Konkluduj ą c, powy ż sza charakterystyka, a tak ż e analiza dzia ł alno ś ci uczestników niniejszej koncentracji, czyli Grupy Essilor i JZO, w zakresie wytwarzania soczewek okularowych, sk ł ania do wyodr ę bnienia dwóch rynków produktowych, na których obaj ww. przedsi ę biorcy s ą zaanga ż owani, tj.: 4 W ten sam sposób dokonano podzia ł u rynku soczewek okularowych w sprawie JZO/Hoya Lens Poland Sp. z o.o. (decyzja Prezesa UOKiK Nr RWA-24/2000 z dnia 21 wrze ś nia 2000 r.) 10 - rynku soczewek mineralnych oraz - rynku soczewek organicznych. W tym miejscu nale ż y równie ż odnie ść si ę do sugerowanego przez INVOPTIC w zg ł oszeniu zamiaru koncentracji sposobu okre ś lenia rynku produktowego w przedmiotowej sprawie, a mianowicie jako rynku optyki oftalmicznej, obejmuj ą cego soczewki mineralne i organiczne oraz okulary gotowe. Organ antymonopolowy uwa ż a takie okre ś lenie rynku produktowego w niniejszej sprawie za b łę dne, nie zas ł uguj ą ce na uwzgl ę dnienie. Zasadno ść wyodr ę bnienia dwóch podstawowych rynków produktowych z ogólnego rynku soczewek okularowych zosta ł a przedstawiona powy ż ej, natomiast je ś li chodzi o okulary gotowe, zdaniem organu antymonopolowego, nie powinny by ć one uwzgl ę dnione w niniejszej sprawie z nast ę puj ą cych powodów: - wszystkie soczewki okularowe korekcyjne (a tylko takie wytwarzaj ą i sprzedaj ą uczestnicy koncentracji) i okulary korekcyjne to wyroby medyczne, których klasyfikacj ę i kwalifikacj ę przeprowadza sam wytwórca i które musz ą by ć zarejestrowane w Rejestrze Wytwórców i Wyrobów Medycznych prowadzonym na podstawie ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o wyrobach medycznych (Dz. U. Nr 93, poz. 896 ze zm.) – okulary gotowe nie spe ł niaj ą tego podstawowego wymogu, nie s ą bowiem wyrobem medycznym; - okulary gotowe nie b ę d ą c produktem leczniczym nie spe ł niaj ą warunków indywidualnej korekcji wzroku, np. nie uwzgl ę dniaj ą rozstawu ź renic i widzenia obuocznego. U ż ywanie przez d ł u ż szy czas okularów nie dostosowanych do indywidualnej wady wzroku ich nabywcy mo ż e wywo ł a ć przykre dolegliwo ś ci (bóle g ł owy, migotania przed oczami), a nawet zagra ż a ć zdrowiu powoduj ą c os ł abienie wzroku i choroby oczu 5 ; - soczewki okularów gotowych wykonane s ą z materia ł ów o s ł abych parametrach optycznych, niejednokrotnie nie maj ą nawet deklarowanej mocy. Sprzedawane s ą 5 Wi ę cej informacji nt. szkodliwo ś ci okularów gotowych mo ż na znale źć m.in. na stronie internetowej JZO, b ę d ą cego cz ł onkiem Stowarzyszenia Polskich Producentów na Rzecz Ochrony i Korekcji Wzroku. 11 zwykle w punktach pozaoptycznych i na bazarach po niskich cenach, st ą d te ż s ą atrakcyjne dla osób mniej zamo ż nych, ale w ż adnym wypadku nie mo ż na ich uzna ć za substytut okularów wykonanych przez optyka, które gwarantuj ą prawid ł ow ą korekcj ę wzroku. Analizuj ą c dalej zakres dzia ł alno ś ci Grupy Essilor i JZO nale ż y stwierdzi ć , i ż wspóln ą p ł aszczyzn ą tej dzia ł alno ś ci jest wprowadzanie do obrotu (dystrybucja) na terenie Polski soczewek mineralnych i organicznych. Grupa Essilor dzia ł alno ść t ę wykonuje za po ś rednictwem spó ł ki Essilor Polonia – wy łą cznego dystrybutora soczewek okularowych Essilor w Polsce. Z kolei JZO pe ł ni ą c funkcj ę dystrybutora producentów zagranicznych wprowadza do obrotu na terenie Polski soczewki magazynowe (mineralne i organiczne) tych producentów, a tak ż e wytwarzane we w ł asnym laboratorium optycznym soczewki recepturowe. Nale ż y tak ż e wyja ś ni ć , i ż laboratorium optyczne Grupy Essilor dzia ł aj ą ce w Polsce (EOLP) nie sprzedaje bezpo ś rednio soczewek okularowych – wszelk ą dzia ł alno ść handlow ą i dystrybucyjn ą w zakresie soczewek magazynowych i recepturowych prowadzi Essilor Polonia. Okre ś laj ą c natomiast rynek geograficzny w ł a ś ciwy dla dystrybucji soczewek mineralnych i organicznych, organ antymonopolowy postanowi ł uzna ć argumenty strony zg ł aszaj ą cej koncentracj ę przemawiaj ą ce za tym, i ż powinien by ć to rynek nie szerszy ni ż rynek krajowy obejmuj ą cy terytorium Polski. Za takim okre ś leniem rynku geograficznego przemawiaj ą nast ę puj ą ce fakty: − bezpo ś rednimi nabywcami soczewek okularowych s ą optycy, tzn. niezale ż ne zak ł ady optyczne (cz ę sto rodzinne), stanowi ą ce najliczniejsz ą grup ę odbiorców oraz sieci salonów optycznych. Aby dotrze ć do tych specyficznych odbiorców najwi ę ksi ś wiatowi producenci soczewek okularowych stwarzaj ą pewne formy lokalnej obecno ś ci (o ś rodek krajowy) na ka ż dym z rynków krajowych w celu zdobycia na nich pozycji. Tylko bowiem lokalna obecno ść na danym rynku pozwala zgromadzi ć wiedz ę na temat wzorców zachowa ń klientów i gwarantuje mo ż liwo ść pozyskania klientów w liczbie wystarczaj ą cej do osi ą gni ę cia sprzeda ż y na poziomie zapewniaj ą cym 12 op ł acalno ść , stanowi wi ę c wa ż ny czynnik przewagi konkurencyjnej. Znaczenie obecno ś ci o ś rodka krajowego konkurentów w danym kraju dla osi ą ganych tam wyników wskazuje na krajowy zakres rynku geograficznego, na którym konkuruj ą – takie stanowisko zaj ęł a Komisja Europejska np. w sprawach: Nr IV/M.4475 – Schneider Electric/APC, Nr IV/M.2000 – WPP Group/Young & Rubicam, Nr IV/M.1529 – Havas Advertising/Media Planning. Na terenie Polski oprócz Grupy Essilor swoje o ś rodki krajowe, prowadz ą ce dzia ł alno ść poprzez spó ł ki dystrybucyjne posiada kilku znanych producentów soczewek okularowych, zaliczanych jednocze ś nie do najwi ę kszych konkurentów uczestników niniejszej koncentracji. S ą to nast ę puj ą ce firmy: - Hoya (poprzez Hoya Lens Poland Sp. z o.o. w Warszawie), - Carl Zeiss (poprzez Carl Zeiss Sp. z o.o. w Warszawie), - Rodenstock (poprzez Rodenstock Polska Sp. z o.o. w Warszawie), - Seiko Optical (poprzez Visio Polska Sp. z o.o. w Olsztynie), - Jai Kudo (poprzez Jai Kudo Polska Sp. z o.o. w Baranowie k. Poznania); − popyt na soczewki okularowe kreowany jest g ł ównie przez optyków, co samo w sobie determinuje zakres rynku geograficznego. Optycy wybieraj ą c dostawc ę soczewek preferuj ą w szczególno ś ci, obok jako ś ci i ceny, mo ż liwo ść bezpo ś redniego i szybkiego reagowania na ich zamówienia, czas i terminowo ść dostaw, a tak ż e wsparcie marketingowe i serwis (obs ł uga posprzeda ż na, rozpatrywanie reklamacji, call-center itd.). Tego typu wymaganiom mo ż e sprosta ć praktycznie tylko lokalny dostawca 6 . Poza tym szczególnie dla niezale ż nych optyków istotn ą barier ą przy zakupach poza terenem w ł asnego kraju mog ą by ć wysokie koszty transportu w relacji do ceny produktu, brak do ś wiadczenia w mi ę dzynarodowych relacjach handlowych, czy te ż bariery j ę zykowe. Reasumuj ą c organ antymonopolowy stwierdzi ł , i ż w zakresie soczewek okularowych rynkami w ł a ś ciwymi, na których dzia ł aj ą uczestnicy omawianej koncentracji s ą : 6 Powy ż sze preferencje przy wyborze dostawcy zosta ł y potwierdzone przez optyków ankietowanych przez organ antymonopolowy. 13 - krajowy rynek dystrybucji soczewek mineralnych oraz - krajowy rynek dystrybucji soczewek organicznych. Na tak okre ś lonych rynkach udzia ł y (w %) Grupy Essilor i JZO kszta ł towa ł y si ę w trzech ostatnich latach na poziomie : [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 17] Tabela 1 Soczewki mineralne Soczewki organiczne Firma 2005 r. 2006 r. 2007 r. 2005 r. 2006 r. 2007 r. Essilor JZO Łą cznie Z powy ż szych danych wynika, ż e krajowy rynek dystrybucji soczewek mineralnych oraz krajowy rynek dystrybucji soczewek organicznych s ą rynkami, na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym, bowiem łą czne udzia ł y uczestników koncentracji w tych rynkach przekraczaj ą poziom 20%. Nale ż y równie ż zauwa ż y ć , i ż z danych zawartych w powy ż szej tabeli wynika, ż e wzrost jaki w wyniku przedmiotowej koncentracji nast ą pi na krajowym rynku dystrybucji soczewek mineralnych b ę dzie niewielki ( [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 18] %). W przypadku natomiast krajowego rynku dystrybucji soczewek organicznych wzrost ten b ę dzie znacznie wy ż szy i wyniesie [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 19] % w 2007 r. Jak ju ż wy ż ej wspomniano g ł ównymi konkurentami uczestników koncentracji s ą dzia ł aj ą cy na terenie Polski przedstawiciele handlowi (spó ł ki dystrybucyjne) kilku zagranicznych producentów soczewek okularowych. Do grona konkurentów nale ż y tak ż e zaliczy ć rodzime firmy, które podobnie jak JZO s ą jednocze ś nie dystrybutorami i posiadaj ą w ł asne laboratoria recepturowe (najbardziej znanymi firmami tego typu s ą : Szajna – Laboratorium Optyczne z siedzib ą w Gdyni i PSM-Optyka s.c. z siedzib ą w Józefowie) oraz niezale ż nych dystrybutorów/importerów, sprzedaj ą cych w Polsce g ł ównie soczewki producentów dalekowschodnich (z Chin, Korei, Tajlandii). W Polsce dzia ł a co najmniej kilkana ś cie takich firm, lecz organ antymonopolowy 14 w dalszej analizie postanowi ł uwzgl ę dni ć tylko dwie najwi ę ksze, tj.: P.H. „Rako” z siedzib ą w Szczecinie i Optiblok Sp.j. z siedzib ą w Ł odzi. Na podstawie danych otrzymanych od INVOPTIC organ antymonopolowy okre ś li ł udzia ł y (w %) konkurentów Essilor i JZO w latach 2005 – 2007 nast ę puj ą co: [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 20] Tabela 2 Soczewki mineralne Soczewki organiczne Firma 2005 r. 2006 r. 2007 r. 2005 r. 2006 r. 2007 r. Hoya Lens Polska Carl Zeiss Sp. z o.o. Rodenstock Polska Jai Kudo Polska Visio Polska Szajna- Laboratorium PSM-Optyka P.H. „Rako” Optiblok Dane przedstawione w powy ż szych tabelach wskazuj ą na to, i ż uczestnicy koncentracji spotykaj ą si ę z konkurencj ą zarówno na krajowym rynku dystrybucji soczewek mineralnych, w szczególno ś ci takich firm jak: Carl Zeiss Sp. z o.o., Szajna- Laboratorium oraz P.H. „Rako”, jak te ż na krajowym rynku dystrybucji soczewek organicznych, w szczególno ś ci takich firm jak: Hoya Lens Polska Sp. z o.o., Jai Kudo Polska Sp. z o.o., Szajna – Laboratorium Optyczne i P.H. „Rako”. W celu oceny stanu koncentracji na krajowym rynku dystrybucji soczewek organicznych organ antymonopolowy pos ł u ż y ł si ę tak ż e wska ź nikiem koncentracji rynku liczonym wed ł ug metody Herfindahla-Hirschmana (HHI), który jest najcz ęś ciej stosowany w praktyce antymonopolowej. Warto ść tego wska ź nika waha si ę 15 w granicach od 0 do 10.000 (je ż eli udzia ł y w rynku mierzone s ą w procentach) lub od 0 do 1 (je ż eli okre ś la si ę je za pomoc ą u ł amków). W ga łę zi przemys ł u, w której dzia ł a tylko jedno przedsi ę biorstwo (monopol) wska ź nik HHI wynosi 10.000, natomiast w sytuacji konkurencji HHI zmierza do zera. Przypisuje on wi ę ksz ą wag ę udzia ł om w rynku wi ę kszych firm, co pozostaje w zgodzie z ich relatywnym znaczeniem na rynku. Spektrum koncentracji rynku mierzone indeksem HHI dzieli si ę na trzy zakresy, które mo ż na scharakteryzowa ć jako: ¾ rynek nieskoncentrowany (HHI poni ż ej 1000), ¾ rynek umiarkowanie skoncentrowany (HHI pomi ę dzy 1000 a 1800), ¾ rynek wysoce skoncentrowany (HHI powy ż ej 1800). Przed dokonaniem koncentracji obliczone wska ź niki poziomu koncentracji HHI – dla uczestników koncentracji oraz ich czterech najwi ę kszych konkurentów – w krajowym rynku dystrybucji soczewek organicznych kszta ł tuj ą si ę nast ę puj ą co: - w 2005 r. HHI = 760 (w tym uczestnicy koncentracji HHI = [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 21] ), - w 2006 r. HHI = 720 (w tym uczestnicy koncentracji HHI = [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 22] ), - w 2007 r. HHI = 872 (w tym uczestnicy koncentracji HHI = [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 23] ). Po dokonaniu koncentracji obliczone wska ź niki poziomu koncentracji HHI – dla uczestników koncentracji oraz ich czterech najwi ę kszych konkurentów – w krajowym rynku dystrybucji soczewek organicznych kszta ł tuj ą si ę nast ę puj ą co: - w 2005 r. HHI = 1326 (w tym uczestnicy koncentracji HHI = [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 24] ), - w 2006 r. HHI = 1252 (w tym uczestnicy koncentracji HHI = [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 25] ), 16 - w 2007 r. HHI = 1518 (w tym uczestnicy koncentracji HHI = [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 26 ) 7 . Interpretuj ą c powy ż sze warto ś ci wska ź nika HHI mo ż na stwierdzi ć , i ż po dokonaniu przedmiotowej koncentracji krajowy rynek dystrybucji soczewek organicznych, na który wywiera ona wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym b ę dzie rynkiem umiarkowanie skoncentrowanym (warto ść HHI pomi ę dzy 1000 a 1800). Wzrost wska ź nika HHI na tym rynku, jaki nast ą pi ł w wyniku przedmiotowej koncentracji wyniós ł w latach 2005 – 2007 odpowiednio: 396, 369,424. Zdaniem organu antymonopolowego liczenie wska ź ników HHI w stosunku do krajowego rynku dystrybucji soczewek mineralnych – z uwagi na niewielki wzrost udzia ł ów rynkowych jaki nast ą pi w wyniku przedmiotowej koncentracji na tym rynku (wzrost wska ź nika HHI jaki nast ą pi w wyniku przedmiotowej koncentracji wyniesie [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 27] 34) – nie jest konieczne dla oceny przedmiotowej koncentracji. Maszyny i urz ą dzenia optyczne Organ antymonopolowy stwierdzi ł równie ż , i ż rynkiem, na który niniejsza koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym jest tak ż e krajowy rynek dystrybucji maszyn i urz ą dze ń optycznych obejmuj ą cy terytorium Polski. Obaj uczestnicy koncentracji prowadz ą bowiem dzia ł alno ść na tym szczeblu obrotu – Grupa Essilor poprzez spó ł k ę Essilor Polonia, b ę d ą c ą wy łą cznym dystrybutorem w Polsce maszyn/urz ą dze ń marki „Essilor”, a JZO jako oficjalny dystrybutor maszyn/urz ą dze ń marki „Briot”. Jednocze ś nie łą czny udzia ł w tym rynku Grupy Essilor i JZO przekracza poziom 20%. 7 Przy obliczaniu powy ż szych wska ź ników nie uwzgl ę dniono wszystkich przedsi ę biorców, ale uwzgl ę dniono firmy o znacz ą cym udziale w rynku. W zwi ą zku z tym wyliczone wska ź niki HHI nie powinny odbiega ć znacznie od ich w ł a ś ciwej warto ś ci, bowiem firmy o niewielkim udziale w rynku maj ą znikomy wp ł yw na warto ść tego wska ź nika. 17 Uzasadniaj ą c powy ż sze nale ż y wskaza ć , co nast ę puje: Maszyn i urz ą dzenia optyczne, ze wzgl ę du na ich zastosowanie, dziel ą si ę na maszyny/urz ą dzenia stosowane w zak ł adach optyków, które s ł u żą do ci ę cia i oprawiania soczewek okularowych oraz na maszyny/urz ą dzenia s ł u żą ce lekarzom- okulistom do mierzenia wymaganej korekty wzroku. W zwi ą zku z tym w ogólnym rynku maszyn/urz ą dze ń optycznych nale ż a ł oby wyró ż ni ć dwa segmenty, tj. rynek maszyn/urz ą dze ń dla optyków i rynek maszyn/urz ą dze ń dla okulistów. Organ antymonopolowy uzna ł jednak, ż e w niniejszej sprawie podzia ł rynku maszyn/urz ą dze ń optycznych na dwa odr ę bne rynki produktowe nie jest konieczny, g ł ównie ze wzgl ę du na to, i ż dzia ł alno ść w zakresie dystrybucji tych produktów uczestników koncentracji, jak te ż ich wszystkich konkurentów rynkowych dotyczy zarówno maszyn/urz ą dze ń dla optyków, jak i okulistów. W ś ród dystrybutorów dzia ł aj ą cych obecnie na terenie Polski brak jest specjalizacji pod wzgl ę dem ró ż nych typów maszyn/urz ą dze ń optycznych, mo ż na wi ę c uzna ć i ż z punktu widzenia dystrybucji istnieje pe ł na substytucyjno ść pomi ę dzy maszynami/urz ą dzeniami optycznymi ró ż nego typu. Nale ż y równie ż zaznaczy ć , ż e w Polsce sprzedaje si ę stosunkowo ma ł o tych produktów, przyk ł adowo w latach 2006 – 2007 sprzedano odpowiednio: [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 28] sztuk maszyn/urz ą dze ń optycznych, co zdaniem organu antymonopolowego równie ż ś wiadczy o tym, i ż podzia ł tak ma ł ego rynku na dwa segmenty nie jest uzasadniony. Ponadto podzia ł na dwa rynki produktowe maszyn/urz ą dze ń optycznych staje si ę systematycznie coraz mniej wyra ź ny równie ż z tego wzgl ę du, i ż g ł ówna grupa nabywców tych produktów, czyli zak ł ady optyczne, zatrudniaj ą coraz cz ęś ciej lekarzy-okulistów i w zwi ą zku z tym optycy na ogó ł nabywaj ą oba typy tych maszyn/urz ą dze ń . Jak ju ż wy ż ej wspomniano nabywcami maszyn/urz ą dze ń optycznych s ą przede wszystkim zak ł ady optyczne (optycy) w zwi ą zku z tym wymiar rynku geograficznego w ł a ś ciwego dla tych produktów okre ś laj ą podobne zasady, jakie przedstawiono okre ś laj ą c rynek geograficzny w ł a ś ciwy dla soczewek okularowych. Dodatkowymi okoliczno ś ciami wskazuj ą cymi na to, i ż powinien by ć to rynek o wymiarze nie szerszym ni ż rynek krajowy (terytorium Polski) s ą dwie kwestie o zasadniczym 18 znaczeniu dla ka ż dego optyka nabywaj ą cego nowe maszyny/urz ą dzenia optyczne, tj. szybkie i efektywne (czyli w miejscowym j ę zyku) szkolenie osób maj ą cych obs ł ugiwa ć te maszyny oraz regularne ich serwisowanie (co najmniej dwa razy w roku) przez wykwalifikowany personel – takie rezultaty mo ż e zapewni ć tylko lokalna obecno ść dostawcy tych maszyn/urz ą dze ń . Podobnie jak w przypadku producentów soczewek okularowych równie ż producenci maszyn/urz ą dze ń optycznych tworz ą pewne formy obecno ś ci lokalnej na danym rynku (poprzez spó ł ki zale ż ne lub oficjalnych dystrybutorów), aby móc na tym rynku skutecznie konkurowa ć . Na terenie Polski dystrybuuj ą swoje produkty i jednocze ś nie konkuruj ą z uczestnikami koncentracji nast ę puj ą cy producenci maszyn/urz ą dze ń optycznych: - Nidek z Japonii (poprzez Poland Optical Sp. z o.o. w Cieszynie), - Indo z Hiszpanii (poprzez Medical Partner w Poznaniu), - Topcon z Japonii (poprzez Topcon Polska Sp. z o.o. w Zawierciu), - Huvitz z Korei (poprzez Optical Vision w Warszawie), - Weco z Niemiec (poprzez Krak Optic Sp. z o.o. w Krakowie-Rz ą ska), - Dia z Japonii (poprzez Optopol Handlowy w Zawierciu). Nale ż y jednocze ś nie zaznaczy ć , ż e oprócz oficjalnych dystrybutorów produkty ww. firm, a tak ż e innych producentów sprzedawane s ą przez wielu niezale ż nych dystrybutorów nie zwi ą zanych z ż adnym konkretnym producentem (przyk ł adowo maszyny/urz ą dzenia firmy Briot oprócz JZO - oficjalnego dystrybutora sprzedawane s ą tak ż e przez co najmniej pi ęć innych firm dystrybucyjnych). Podkre ś li ć tak ż e nale ż y, i ż nie istniej ą ż adne oficjalne statystyki 8 , na podstawie których mo ż na by ł oby precyzyjnie okre ś li ć wielko ść rynku maszyn/urz ą dze ń optycznych w Polsce oraz wielko ść udzia ł ów w tym rynku uczestników koncentracji i ich konkurentów, w szczególno ś ci nie jest mo ż liwe okre ś lenie udzia ł ów rynkowych dystrybutorów nieoficjalnych, gdy ż nie jest mo ż liwe ś ledzenie dok ł adnej ilo ś ci urz ą dze ń sprzedawanych indywidualnie przez ka ż dego z nich. W zwi ą zku z tym podane w Tabeli 3 udzia ł y rynkowe (w %) uczestników koncentracji i ich g ł ównych 8 Z punktu widzenia polskiej gospodarki jako ca ł o ś ci segment rynku, jakim s ą maszyny i urz ą dzenia optyczne jest zbyt ma ł y, aby zbierane i dost ę pne by ł y jakiekolwiek statystyki na jego temat. 19 konkurentów w krajowym rynku dystrybucji maszyn/urz ą dze ń optycznych w latach 2005 – 2007 obci ąż one s ą du ż ym prawdopodobie ń stwem b łę du, opieraj ą si ę bowiem na niedok ł adnych danych i przybli ż onych szacunkach: [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 29] : Tabela 3 Uczestnicy koncentracji Firma 2005 r. 2006 r. 2007 r. Essilor Polonia (Essilor) JZO (Briot) Łą cznie Konkurenci Poland Optical (Nidek) Medical Partner (Indo) Topcon Polska (Topcon) Optical Visio (Huvitz) Krak Optic (Weco) Optopol (Dia) W celu oceny stanu koncentracji na krajowym rynku dystrybucji maszyn i urz ą dze ń optycznych organ antymonopolowy pos ł u ż y ł si ę tak ż e wska ź nikiem koncentracji (HHI). Przed dokonaniem koncentracji obliczone wska ź niki poziomu koncentracji HHI – dla uczestników koncentracji oraz ich czterech najwi ę kszych konkurentów – w krajowym dystrybucji maszyn i urz ą dze ń optycznych kszta ł tuj ą si ę nast ę puj ą co: - w 2005 r. HHI = 787 (w tym uczestnicy koncentracji HHI = [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 30] ), - w 2006 r. HHI = 1060 (w tym uczestnicy koncentracji HHI = [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 31] ), - w 2007 r. HHI = 1570 (w tym uczestnicy koncentracji HHI = [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 32] ). 20 Po dokonaniu koncentracji obliczone wska ź niki poziomu koncentracji HHI – dla uczestników koncentracji oraz ich czterech najwi ę kszych konkurentów – w krajowym rynku dystrybucji maszyn i urz ą dze ń optycznych kszta ł tuj ą si ę nast ę puj ą co: - w 2005 r. HHI = 1015 (w tym uczestnicy koncentracji HHI = [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 33] ), - w 2006 r. HHI = 1290 (w tym uczestnicy koncentracji HHI = [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 34] ), - w 2007 r. HHI = 1918 (w tym uczestnicy koncentracji HHI = [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 35 ). Interpretuj ą c powy ż sze warto ś ci wska ź nika HHI mo ż na stwierdzi ć , i ż po dokonaniu przedmiotowej koncentracji krajowy rynek dystrybucji maszyn i urz ą dze ń optycznych, na który wywiera ona wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym by ł w latach 2005 – 2006 rynkiem umiarkowanie skoncentrowanym (warto ść HHI pomi ę dzy 1000 a 1800). W roku 2007 warto ść wska ź nika HHI przekroczy ł a natomiast próg dla rynków wysoce skoncentrowanych. Wzrost wska ź nika HHI na tym rynku, jaki nast ą pi ł w wyniku przedmiotowej koncentracji wyniós ł w latach 2005 – 2007 odpowiednio: 228, 230, 348. B) Przedmiotowa koncentracja wywrze równie ż wp ł yw w uk ł adzie wertykalnym na krajowy rynek dystrybucji soczewek mineralnych oraz krajowy rynek dystrybucji soczewek organicznych, poniewa ż na rynkach tych mi ę dzy uczestnikami koncentracji wyst ę puj ą powi ą zania typu dostawca – odbiorca, w zwi ą zku z tym, i ż jednym z dostawców JZO prasówki mineralnej i pó ł fabrykatów do wytwarzania soczewek recepturowych mineralnych oraz organicznych jest [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 36] . Jednocze ś nie – jak wynika z przedstawionych powy ż ej danych – łą czny udzia ł JZO i Essilor zarówno w krajowym rynku dystrybucji soczewek mineralnych, jak i krajowym rynku dystrybucji soczewek organicznych przekracza poziom 30% (w 2007 r. wynosi ł odpowiednio: [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 37] ). 21 C) Organ antymonopolowy stwierdzi ł , i ż w przedmiotowej koncentracji nie wyst ę puj ą rynki w ł a ś ciwe, na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie konglomeratowym. Brak jest bowiem rynków, na których uczestnicy koncentracji dysponowaliby udzia ł ami wy ż szym ni ż 40% i jednocze ś nie na rynkach tych nie istnia ł yby mi ę dzy uczestnikami koncentracji powi ą zania (uk ł ady) horyzontalne i wertykalne. Ocena skutków planowanej koncentracji Przepis art. 18 ustawy antymonopolowej stanowi, i ż Prezes Urz ę du wydaje zgod ę na dokonanie koncentracji, w wyniku której konkurencja na rynku nie zostanie istotnie ograniczona, w szczególno ś ci przez powstanie lub umocnienie pozycji dominuj ą cej na rynku, przez któr ą rozumie si ę , zgodnie z art. 4 pkt 10 tej ustawy, pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. Organ antymonopolowy uzna ł , i ż zamierzona koncentracja spe ł nia kryterium wskazane w art. 18 ustawy antymonopolowej ze wzgl ę du na nast ę puj ą ce okoliczno ś ci: − rynkiem w ł a ś ciwym, na który koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym jest krajowy rynek dystrybucji soczewek mineralnych, na którym JZO (pasywny uczestnik koncentracji) posiada udzia ł rynkowy na poziomie [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 38] %. W tej sytuacji nale ż y uzna ć , i ż stosunkowo niewielkie [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 39] wzmocnienie tej pozycji w wyniku koncentracji z Essilor nie wp ł ynie na istotne ograniczenie konkurencji na tym rynku. Nale ż y równie ż zauwa ż y ć , i ż wysoka pozycja JZO w rynku dystrybucji soczewek mineralnych w tym przypadku nie musi ś wiadczy ć o sile rynkowej tego przedsi ę biorcy. Popyt 22 na soczewki mineralne drastycznie maleje, s ą one bowiem coraz skuteczniej wypierane z rynku przez soczewki organiczne. Obecna struktura sprzeda ż y soczewek okularowych w Polsce kszta ł tuje si ę w ten sposób, ż e soczewki mineralne stanowi ą [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 40] %, a soczewki organiczne [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 41] % wszystkich sprzedawanych soczewek. Sta ł y spadek sprzeda ż y soczewek mineralnych obserwuje si ę tak ż e w ca ł ej Europie. Przyk ł adowo w 2002 r. sprzeda ż soczewek mineralnych przekracza ł a poziom [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 42] %, za ś cztery lata pó ź niej spad ł a znacznie poni ż ej tej warto ś ci, przy czym spadkowi sprzeda ż y soczewek mineralnych towarzyszy zawsze odpowiednio du ż y wzrost sprzeda ż y soczewek organicznych. Trend ten odzwierciedla bardziej globaln ą tendencj ę : stosowanie szk ł a jako surowca do produkcji soczewek okularowych staje si ę stopniowo coraz rzadsze. Jest to tendencja nieodwracalna, co ś wiadczy o tym, ż e rynek soczewek mineralnych jest rynkiem schy ł kowym, znajduj ą cym si ę w fazie zaniku. Zatem wielko ść sprzeda ż y soczewek mineralnych JZO tak ż e b ę dzie si ę zmniejsza ć . Bior ą c pod uwag ę powy ż sze nale ż y stwierdzi ć , i ż pomimo ż e łą czny udzia ł uczestników koncentracji na krajowym rynku dystrybucji soczewek mineralnych przekracza udzia ł , z którym ustawa antymonopolowa wi ąż e domniemanie posiadania pozycji dominuj ą cej, w wyniku przedmiotowej koncentracji nie dojdzie do istotnego ograniczenia konkurencji na tym rynku, w szczególno ś ci przez powstanie lub umocnienie pozycji dominuj ą cej; − rynkiem w ł a ś ciwym, na który koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym jest równie ż krajowy rynek dystrybucji soczewek organicznych, jednak na tym rynku łą czny udzia ł Essilor i JZO nie osi ą gnie poziomu 40%, czyli pozycji, z któr ą ustawa antymonopolowa wi ąż e posiadanie pozycji dominuj ą cej. Wprawdzie po koncentracji pozycja obu przedsi ę biorców b ę dzie silniejsza ni ż któregokolwiek z ich najwi ę kszych konkurentów, nie oznacza to jednak, i ż b ę d ą mieli mo ż liwo ść dzia ł ania niezale ż nie od konkurentów, czy te ż odbiorców, a tym samym mo ż liwo ść zapobiegania skutecznej konkurencji. Rynek dystrybucji 23 soczewek organicznych w Polsce jest bowiem rynkiem konkurencyjnym. Dzia ł a na nim oprócz g ł ównych konkurentów uczestników koncentracji wskazanych w niniejszej decyzji (w szczególno ś ci Hoya, Carl Zeiss oraz Rodenstock s ą du ż ymi koncernami dzia ł aj ą cymi w skali mi ę dzynarodowej, które maj ą mo ż liwo ś ci dalszego rozwoju), tak ż e znaczna liczba mniejszych, niezale ż nych dystrybutorów/importerów, tak wi ę c nabywcy soczewek organicznych (optycy) maj ą niczym nie ograniczony dost ę p do wielu alternatywnych ź róde ł zaopatrzenia. Ponadto, szczególnie w Polsce, rynek dystrybucji soczewek organicznych jest wci ąż rynkiem rozwijaj ą cym si ę , na którym nie ma istotnych barier dla ekspansji lub wej ś cia nowych podmiotów, zarówno przedstawicieli handlowych producentów soczewek, jak te ż niezale ż nych dystrybutorów/importerów 9 . Ś wiadczy o tym przyk ł ad Jai Kudo Polska, która w ci ą gu kilku lat istnienia w Polsce (od 2003 r.) potrafi ł a osi ą gn ąć istotny udzia ł w tym rynku oraz obecno ść w Polsce kilkunastu dystrybutorów soczewek organicznych pochodz ą cych od dostawców z Azji (Kora P ł d., Chiny, Tajlandia). Nale ż y zatem podkre ś li ć , i ż optycy dysponuj ą znaczn ą liczb ą faktycznych jak i potencjalnych dystrybutorów 10 . Istnieje zatem mo ż liwo ść przestawienia si ę przez optyków na alternatywnych dostawców. Równie ż poziom wska ź nika HHI dla tego rynku wskazuje, ż e b ę dzie to rynek o umiarkowanym skoncentrowaniu, na którym tworzenie lub umocnienie si ł y rynkowej po łą czonych przedsi ę biorców by ł oby w praktyce trudne. Podsumowuj ą c mo ż na zatem stwierdzi ć , ż e przedmiotowa koncentracja nie przyczyni si ę do istotnego ograniczenia konkurencji na krajowym rynku dystrybucji soczewek organicznych; − kolejnym rynkiem w ł a ś ciwym, na który koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym jest krajowy rynek dystrybucji maszyn/urz ą dze ń optycznych, 9 Ankietowani przez organ antymonopolowy dystrybutorzy wskazywali, i ż nie ma istotnych barier wej ś cia na ten rynek. 10 Ankietowani przez organ antymonopolowy optycy potwierdzili w swoich wypowiedziach, ż e korzystaj ą z kilku lub wi ę cej ź róde ł zaopatrzenia. 24 w którym po koncentracji Essilor i JZO osi ą gn ą udzia ł w rynku na poziomie [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 43] %. Nale ż y podkre ś li ć , i ż udzia ł ten nie przekracza progu 40%, z którym ustawa antymonopolowa wi ąż e domniemanie posiadania pozycji dominuj ą cej. W ocenie organu antymonopolowego na rynku tym w wyniku przedmiotowej koncentracji nie dojdzie równie ż w inny sposób do ograniczenia konkurencji. Jest to bowiem rynek, na którym uczestnicy koncentracji spotykaj ą si ę z siln ą konkurencj ą . Ś wiadczy ć mo ż e o tym m.in. fakt, i ż łą czny udzia ł dwóch najwi ę kszych konkurentów, tj. firm Nidek (udzia ł w rynku [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 44] %) i Topcon (udzia ł w rynku [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 45] %) kszta ł tuje si ę na poziomie porównywalnym z łą cznym udzia ł em Essilor i JZO (reprezentuj ą cym firm ę Briot). Ponadto maj ą c na uwadze stosunkowo niewielk ą liczb ę maszyn/urz ą dze ń optycznych sprzedawanych ka ż dego roku, w powi ą zaniu z faktem, i ż optycy wymieniaj ą takie urz ą dzenia mniej wi ę cej co 6 – 8 lat, udzia ł y rynkowe uczestników koncentracji i ich konkurentów podlegaj ą znacznym wahaniom w poszczególnych latach. W tej sytuacji, w ocenie organu antymonopolowego, nawet potraktowanie osobno obu segmentów rynku maszyn/urz ą dze ń optycznych, nie b ę dzie mia ł o wi ę kszego wp ł ywu na zmian ę si ł y rynkowej uczestników koncentracji, która mog ł aby skutkowa ć ograniczeniem konkurencji. Dodatkowo nale ż y zauwa ż y ć , i ż rynek dystrybucji maszyn/urz ą dze ń optycznych jest tzw. rynkiem przetargowym, na którym liczba transakcji odbywaj ą cych si ę w ka ż dym roku jest ograniczona. Udzia ł y rynkowe w takich rynkach s ą bardzo niestabilne i nie oddaj ą nale ż ycie poziomu si ł y rynkowej przedsi ę biorców. Fakt, ż e dany przedsi ę biorca dokona ł okre ś lonej liczby transakcji w przesz ł o ś ci niekoniecznie oznacza, i ż którykolwiek z jego konkurentów nie b ę dzie odnosi ł wi ę kszych sukcesów w kolejnych przetargach. Z drugiej strony strata jednego du ż ego zamówienia od klienta mo ż e wp ł yn ąć na znacz ą ce obni ż enie si ę udzia ł ów w rynku. W zwi ą zku z tym wysoko ść udzia ł ów w rynku niekoniecznie przedstawia prawdziwy stopie ń konkurencji na rynku, gdy ż udzia ł y te „jedynie odzwierciedlaj ą wygrane wcze ś niej kontrakty i mog ą stanowi ć zawodny wska ź nik si ł y 25 konkurencyjnej uczestników rynku” 11 Potwierdzeniem takiej sytuacji jest równie ż kszta ł towanie si ę udzia ł ów niektórych podmiotów dzia ł aj ą cych na tym rynku w latach 2005 – 2007, charakteryzuj ą cych si ę du żą zmienno ś ci ą (np. Essilor Polonia, Poland Optical oraz Krak Optic) oraz wska ź ników HHI dla tego rynku w tym okresie. W latach 2005 i 2006 wska ź nik ten kszta ł towa ł si ę w dolnej granicy dla rynków umiarkowanie skoncentrowanych (odpowiednio: 1015 i 1290). Natomiast w 2007 r. wska ź nik HHI dla tego rynku mie ś ci ł si ę w ju ż w granicach rynku wysoce skoncentrowanego (1918); − przedmiotowa koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie wertykalnym na krajowy rynek dystrybucji soczewek mineralnych oraz krajowy rynek dystrybucji soczewek organicznych. Zdaniem organu antymonopolowego relacje, jakie istniej ą na tych rynkach pomi ę dzy uczestnikami koncentracji nie spowoduj ą istotnego ograniczenia konkurencji. Uzasadniaj ą c powy ż sze nale ż y przede wszystkim wskaza ć , i ż koncentracja ta nie wp ł ynie na zmian ę relacji jakie łą cz ą jej uczestników ( [tajemnica przedsi ę biorstwa – za ł . pkt 46] ). Ponadto dzia ł aj ą cy w Polsce na tych rynkach konkurenci uczestników koncentracji daj ą mo ż liwo ść zakupu obu rodzajów soczewek z innych ź róde ł (Hoya Lens, Carl Zeiss, Rodenstock, dostawcy z Azji); − w przedmiotowej sprawie brak jest rynków w ł a ś ciwych, na które koncentracja wywiera ł aby wp ł yw w uk ł adzie konglomeratowym. Reasumuj ą c nale ż y stwierdzi ć , i ż planowana koncentracja spe ł nia przes ł anki okre ś lone w art. 18 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Post ę powanie w sprawie wykaza ł o, ż e koncentracja polegaj ą ca na przej ę ciu przez INVOPTIC kontroli nad JZO nie przyczyni si ę do istotnego ograniczenia konkurencji, w szczególno ś ci przez powstanie lub umocnienie pozycji dominuj ą cej na rynku. 11 Decyzja Komisji Europejskiej w sprawie Nr COMP/M.3148 Siemens/Alstrom Gas and StreamTurbines. 26 Wobec powy ż szego orzeczono, jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zm.), od niniejszej decyzji s ł u ż y odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Departamentu Kontroli Koncentracji Robert Kami ń ski Otrzymuje: INVOPTIC S.A.S. z siedzib ą w Provins (Francja) za po ś rednictwem: Pani Agnieszki Stefanowicz-Bara ń skiej Pani Poli Ciupy SALANS D. Oleszczuk Kancelaria Prawnicza Sp.k. Rondo ONZ 1 00-124 Warszawa 27