DKK-63/2015

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Warszawa, dnia 05 maja 2015 r. DKK1-423/5/15/SZ Decyzja nr DKK – 63/2015 Na podstawie art. 18 w związku z art. 13 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 184), po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczętego na wniosek WĘGLOKOKS KRAJ sp. z o.o. z siedzibą w Piekarach Śląskich, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wydaje zgodę na dokonanie koncentracji, polegającej na nabyciu przez WĘGLOKOKS KRAJ sp. z o.o. z siedzibą w Piekarach Śląskich części mienia Kompanii Węglowej S.A. z siedzibą w Katowicach, na zasadach określonych we wniosku. Uzasadnienie W dniu 14 kwietnia 2015 r. wpłynęło do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej także „Prezes Urzędu” lub „organ antymonopolowy”) zgłoszenie zamiaru koncentracji przedsiębiorców, polegającej na nabyciu przez WĘGLOKOKS KRAJ sp. z o.o. z siedzibą w Piekarach Śląskich, dalej jako „Węglokoks Kraj” lub „Zgłaszający”, części mienia Kompania Węglowa S.A. z siedzibą w Katowicach, dalej jako „Kompania Węglowa”. W związku z tym, iż: 1) spełnione zostały niezbędne przesłanki uzasadniające obowiązek zgłoszenia zamiaru koncentracji, bowiem: • łączny obrót przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w roku obrotowym poprzedzającym rok zgłoszenia przekroczył równowartość 50 mln euro, tj. kwotę określoną w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 184), zwanej dalej również „ustawą o ochronie konkurencji”, 2 • nabycie przez przedsiębiorcę części mienia innego przedsiębiorcy, jeżeli obrót realizowany przez to mienie w którymkolwiek z dwóch lat obrotowych poprzedzających zgłoszenie przekroczył na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej równowartość 10 mln euro, jest jednym ze sposobów koncentracji, określonym w art. 13 ust. 2 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji, 2) nie występuje w tej sprawie żadna okoliczność z katalogu przesłanek wymienionych w art. 14 ustawy o ochronie konkurencji, wyłączająca obowiązek zgłoszenia zamiaru przedmiotowej koncentracji, zostało wszczęte postępowanie antymonopolowe w tej sprawie, o czym, zgodnie z art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), organ antymonopolowy zawiadomił wnioskodawcę pismem z dnia 27 lutego 2015 r. Uczestnicy koncentracji Węglokoks Kraj – aktywny uczestnik koncentracji – należy do grupy kapitałowej WĘGLOKOKS (dalej jako „Grupa Węglokoks), na czele której stoi spółka Skarbu Państwa – WĘGLOKOKS S.A. z siedzibą w Katowicach (dalej jako „Węglokoks”). Głównym przedmiotem działalności Grupy Węglokoks jest handel hurtowy węglem kamiennym i surowcami energetycznymi oraz produkcja wyrobów hutniczych. Węglokoks Kraj prowadzi działalność w zakresie wzbogacania miałów energetycznych węgla i ich sprzedaży w Polsce. Węglokoks posiada w Polsce następujące spółki zależne: 1. WĘGLOKOKS Rybnicki Okręg Wydobywczy sp. z o.o. z siedzibą w Piekarach Śląskich (planowany przedmiot działalności – wydobycie węgla kamiennego energetycznego), 2. INTER BALT sp. z o.o. z siedzibą w Gdańsku (świadczenie usług związanych ze spedycją węgla i innych towarów masowych), 3. Centrala Zbytu Węgla „Węglozbyt” S.A. z siedzibą w Katowicach (sprzedaż hurtowa węgla kamiennego w Polsce), 4. Biuro Centrum sp. z o.o. z siedzibą w Katowicach (wynajem powierzchni biurowych), 5. HUTA ŁABĘDY S.A z siedzibą w Gliwicach (produkcja wyrobów stalowych, zwłaszcza na potrzeby przemysłu wydobywczego), 3 6. Zakład Energo-Mechaniczny Łabędy sp. z o.o. z siedzibą w Gliwicach (produkcja konstrukcji stalowych, wykonywanie instalacji technologicznych, świadczenie usług remontowych i modernizacyjnych), 7. EKO-PRO-HUT sp. z o.o. z siedzibą w Gliwicach (pozyskiwanie, przetwórstwo i sprzedaż złomu żelaznego i stalowego oraz kruszyw drogowych), 8. OEPD ŁABĘDY sp. z o.o. z siedzibą w Gliwicach (sprzedaż hurtowa komputerów, urządzeń peryferyjnych i oprogramowania, świadczenie usług informatycznych), 9. VENUS sp. z o.o. z siedzibą w Mrzeżynie (działalność hotelowa). Ponadto w dniu 11 marca 2015 r. Prezes Urzędu decyzją nr DKK-39/2015 wydał zgodę na dokonanie koncentracji, polegającej na przejęciu przez Węglokoks kontroli nad HUTĄ POKÓJ S.A. z siedzibą w Rudzie Śląskiej, a w dniu 25 marca 2015 r. decyzją nr DKK-49/2015 wydał zgodę na dokonanie koncentracji, polegającej na przejęciu przez Węglokoks kontroli nad Wspólnym Przedsiębiorstwem Energetycznym S.A. z siedzibą w Katowicach. Część mienia Kompanii Węglowej w postaci zakładów górniczych KWK Bobrek i KWK Piekary (dalej także jako „przejmowane zakłady górnicze Kompanii Węglowej”) – pasywny uczestnik koncentracji – obejmuje dwie kopalnie należące do Kompanii Węglowej. W skład grupy kapitałowej Kompania Węglowa wchodzą 22 spółki, 14 kopalń oraz 5 zakładów pomocniczych. Przejmowane zakłady górnicze Kompanii Węglowej, które są przedmiotem transakcji, to: 1. KWK Bobrek – produkuje węgiel kamienny energetyczny, jego obszar górniczy wynosi 5,6 km 2 i obejmuje część miasta Bytomia, 2. KWK Piekary – produkuje węgiel kamienny energetyczny, jego obszar górniczy wynosi 16,852 km 2 i jest zlokalizowany w granicach miast Bytom i Piekary Śląskie. Przyczyny i zakres koncentracji Koncentracja została zgłoszona w trybie art. 13 ust. 2 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i polega na nabyciu przez Węglokoks Kraj części mienia Kompanii Węglowej, na zasadach określonych we wniosku. Podstawą zgłoszenia zamiaru koncentracji jest przedwstępna umowa sprzedaży zorganizowanych części przedsiębiorstwa Kompanii Węglowej, zawarta w dniu 9 kwietnia 4 2015 r. przez Kompanię Węglową i Węglokoks Kraj. Zgodnie z tą umową Węglokoks Kraj zamierza nabyć dwa zakłady górnicze należące do Kompanii Węglowej: KWK Bobrek i KWK Piekary. Zgłaszający wskazuje, że celem koncentracji jest realizacja jednego ze strategicznych celów Grupy Węglokoks, jakim jest pozyskanie bazy surowcowej węgla energetycznego. Podjęcie przez Grupę Węglokoks działalności produkcyjnej w sektorze wydobywczym węgla kamiennego ma stanowić uzupełnienie prowadzonej przez nią działalności handlowej na rynku tego surowca. Koncentracja pozwoli także na poszerzenie oferty handlowej Grupy Węglokoks i samodzielne kształtowanie przez nią polityki sprzedaży, a także poprawi wizerunek Grupy, jako zaufanego partnera handlowego na rynku węgla kamiennego energetycznego dysponującego własnym zapleczem produkcyjnym. Realizacja transakcji umożliwi zarazem wsparcie przejmowanych zakładów górniczych, zapewniając środki niezbędne do ich restrukturyzacji i dalszego funkcjonowania oraz stabilne możliwości zbytu wydobywanego przez nie węgla w Polsce i za granicą za pośrednictwem sieci handlowej Grupy Węglokoks. W trakcie postępowania organ antymonopolowy ustalił i zważył, co następuje: Rynki właściwe, na które koncentracja wywiera wpływ Zgodnie z art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji przez rynek właściwy rozumie się rynek towarów, które ze względu na ich przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość, uznawane są przez ich nabywców za substytuty oraz są oferowane na obszarze, na którym ze względu na ich rodzaj i właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące różnice cen i koszty transportu, panują zbliżone warunki konkurencji. A zatem rynek ten wyznaczają zasadniczo dwa elementy: towar (rynek produktowy) i terytorium (rynek geograficzny). Mając na uwadze powyższą definicję oraz kryteria wyznaczania rynków właściwych, na które koncentracja wywiera wpływ, zawarte w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2014 r. w sprawie zgłoszenia zamiaru koncentracji przedsiębiorców (Dz. U. z 2015 r. poz. 80), organ antymonopolowy uznał, iż: 5 A) Przedmiotowa koncentracja nie wywiera wpływu na żaden rynek w układzie horyzontalnym. Zgodnie z definicją zawartą w ww. rozporządzeniu rynkiem właściwym, na który koncentracja wywiera wpływ w układzie horyzontalnym (poziomym), jest każdy rynek produktowy, na którym zaangażowani są co najmniej dwaj przedsiębiorcy uczestniczący w koncentracji (rynki wspólne) i gdzie koncentracja prowadzi do uzyskania łącznego udziału w rynku geograficznym w wysokości większej niż 20%. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania, przejmowane zakłady górnicze Kompanii Węglowej działają na rynku wprowadzania do obrotu węgla kamiennego energetycznego, na którym nie działają podmioty należące do Grupy Węglokoks. W wyniku koncentracji nie dojdzie zatem do kumulacji działalności jej uczestników. Wobec powyższego należy uznać, iż w niniejszej sprawie brak jest rynków, na które koncentracja wywierałaby wpływ w układzie horyzontalnym. B) Przedmiotowa koncentracja wywiera wpływ w układzie wertykalnym na następujące rynki: 1. krajowy rynek produkcji i sprzedaży obudów chodnikowych, 2. krajowe rynki produkcji i sprzedaży akcesoriów górniczych: a) strzemion, b) stojaków, c) stropnic. 1. Rynek produkcji i sprzedaży górniczych obudów chodnikowych Obudowy górnicze dzielą się na obudowy ścianowe (indywidualne i zmechanizowane) oraz obudowy chodnikowe, wśród których wyróżnia się: - obudowy chodnikowe typowe – służą do zabezpieczania w kopalniach większości chodników, np. transportowych, wentylacyjnych itp. Są wykorzystywane w celu wzmocnienia stabilności wyrobiska i chronią m.in. przed jego zawaleniem lub odspajaniem się skał. Produkowane są z kształtowników V21, V25, V29, V32, 6 V34 i V36 z różnych gatunków stali, w zależności od specyfiki wyrobiska, warunków geologicznych i głębokości eksploatacji, - obudowy specjalistyczne – są projektowane w taki sposób, by było możliwe ich wykorzystanie w określonych miejscach kopalni, np. w miejscu urobku węgla w przypadku obudów przyścianowych. Często są to konstrukcje projektowane indywidualnie i dostosowane do konkretnego miejsca w kopalni, np. montowane w miejscu skrzyżowania się dwóch chodników. Są produkowane z różnych gatunków stali i dzielą się na wiele typów, w zależności od specyficznych wymagań klientów. Jak wynika z badania rynku przeprowadzonego przez Prezesa Urzędu w innej sprawie 1 , produkcja obudów specjalistycznych jest bardziej pracochłonna i kosztochłonna niż wytwarzanie obudów typowych. Stanowią one jednak niewielką część całego rynku obudów górniczych, szacowaną jedynie na ok. 5%. W związku z tym, w ocenie Prezesa Urzędu w niniejszej sprawie nie zachodzi potrzeba wydzielenia rynku obudów chodnikowych specjalistycznych jako rynku odrębnego w stosunku do rynku produkcji i sprzedaży górniczych obudów chodnikowych. W aspekcie geograficznym rynek sprzedaży górniczych obudów chodnikowych był dotąd określany jako rynek krajowy ze względu na bardzo ograniczoną skalę eksportu i importu obudów górniczych, wynikającą głównie z relatywnie wysokich kosztów transportu w stosunku do wartości i wielkości zamówień oraz konieczności uzyskania odpowiednich certyfikatów wydawanych przez Główny Instytut Górnictwa. Na takie określenie rynku wpływały także krótkie terminy dostaw zastrzegane przez zamawiających oraz geograficzna koncentracja zakładów produkujących obudowy górnicze w województwie śląskim, gdzie wydobywa się większość węgla kamiennego w Polsce 2 . Ustalenia te znajdują potwierdzenie w danych przedstawionych w toku postępowania przez Grupę Węglokoks i uzasadniają określenie rynku górniczych obudów chodnikowych jako rynku krajowego także w przedmiotowej sprawie. Koncentracja wywiera wpływ w układzie wertykalnym na krajowy rynek produkcji i wprowadzania do obrotu górniczych obudów chodnikowych, na którym występują powiązania typu dostawca-odbiorca między należącą do Grupy Węglokoks HUTĄ ŁABĘDY S.A. (dalej jako „Huta Łabędy”) a przejmowanymi zakładami górniczymi należącymi do Kompanii Węglowej. Huta Łabędy należy do grupy podmiotów zaopatrujących te zakłady w górnicze obudowy chodnikowe, zarówno typowe, jak i specjalistyczne. 1 Decyzja Prezesa UOKiK Nr DKK–105/2010 z dnia 18 października 2010 r. 2 Decyzja Prezesa UOKiK Nr DKK–105/2010 z dnia 18 października 2010 r. 7 Zgodnie z szacunkowymi danymi przedstawionymi przez Węglokoks Kraj, udział Huty Łabędy i pozostałych producentów w krajowym rynku sprzedaży obudów chodnikowych w 2014 r. kształtował się następująco: 1. Huta Łabędy – ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 1 załącznika do decyzji] %, 2. ArcelorMittal Poland S.A. – ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 2 załącznika do decyzji] %, 3. Minova Arnall sp. z o.o. – ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 3 załącznika do decyzji] %, 4. Przedsiębiorstwo Produkcyjno Górnicze ROW-JAS sp. z o.o. – ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 4 załącznika do decyzji] %, 5. Zakłady Metalowe Kozamex – ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 5 załącznika do decyzji] %. Porównanie udziałów rynkowych poszczególnych producentów wyraźnie wskazuje, że rynek górniczych obudów chodnikowych ma charakter duopolu Huty Łabędy i ArcelorMittal Poland S.A. (dalej jako „ArcelorMittal”). Obie spółki posiadają zbliżoną pozycję rynkową, chociaż oferta Huty Łabędy jest dużo szersza, szczególnie w segmencie obudów specjalistycznych. Udziały pozostałych podmiotów są znacznie mniejsze i nie przekraczają kilku procent. Podmioty te (Minova Arnall sp. z o.o., Przedsiębiorstwo Produkcyjno Górnicze ROW-JAS sp. z o.o., Zakłady Metalowe Kozamex) wytwarzają wyłącznie obudowy specjalistyczne, do produkcji których wykorzystują kształtowniki górnicze dostarczane przez Hutę Łabędy lub ArcelorMittal. Odbiorcami górniczych obudów chodnikowych są przedsiębiorstwa prowadzące wydobycie kopalin metodą głębinową oraz podmioty świadczące usługi w zakresie wykonywania podziemnych wyrobisk kopalnianych. Należą do nich przede wszystkim Kompania Węglowa, Jastrzębska Spółka Węglowa S.A. z siedzibą w Jastrzębiu Zdroju, Katowicki Holding Węglowy S.A. z siedzibą w Katowicach, Lubelski Węgiel „Bogdanka” S.A. z siedzibą w Bogdance i Tauron Wydobycie S.A. z siedzibą w Jaworznie. Udziały odbiorców krajowych w łącznej wartości sprzedaży górniczych obudów chodnikowych przez Hutę Łabędy w 2014 r. przedstawiały się następująco: 1. Kompania Węglowa – ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 6 załącznika do decyzji] %, 2. Jastrzębska Spółka Węglowa S.A. z siedzibą w Jastrzębiu Zdroju – ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 7 załącznika do decyzji] %, 8 3. Lubelski Węgiel „Bogdanka” S.A. z siedzibą w Bogdance – ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 8 załącznika do decyzji] %, 4. Katowicki Holding Węglowy S.A. z siedzibą w Katowicach – ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 9 załącznika do decyzji] % 5. Tauron Wydobycie S.A. z siedzibą w Jaworznie – ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 10 załącznika do decyzji] %. Udziały każdego z pozostałych odbiorców nie przekraczały [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 11 załącznika do decyzji] %. W 2014 r. Kompania Węglowa była więc największym odbiorcą górniczych obudów chodnikowych produkowanych przez Hutę Łabędy. Łączna wartość obudów górniczych sprzedanych przez Hutę Łabędy przejmowanym zakładom górniczym Kompanii Węglowej stanowiła jednak w 2014 r. znacznie poniżej [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 12 załącznika do decyzji] % łącznej wartości sprzedaży górniczych obudów chodnikowych przez wszystkie podmioty działające na rynku krajowym i mniej niż [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 13 załącznika do decyzji] % łącznej wartości sprzedaży obudów przez Hutę. Stosunek wartości obudów górniczych nabytych przez dwa przejmowane zakłady górnicze Kompanii Węglowej od Huty Łabędy do ogólnej wartości zakupionych przez nie obudów górniczych, wyniósł w 2014 r.: 1. dla KWK Bobrek – ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 14 załącznika do decyzji] %, 2. dla KWK Piekary – ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 15 załącznika do decyzji] %. Huta Łabędy zaopatrywała więc oba zakłady, będące przedmiotem analizowanej transakcji, w obudowy górnicze w znikomym stopniu. Głównym dostawcą tych produktów do obu kopalń był natomiast ArcelorMittal. Łączna wartość obudów chodnikowych nabytych przez KWK Bobrek i KWK Piekary od wszystkich podmiotów obecnych na rynku produkcji i sprzedaży obudów górniczych stanowiła przy tym jedynie ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 16 załącznika do decyzji] % łącznej wartości obudów chodnikowych nabytych w 2014 r. przez wszystkich odbiorców krajowych. Analizując czynniki wpływające na strukturę i dynamikę popytu na krajowym rynku górniczych obudów chodnikowych należy również wziąć pod uwagę specyfikę kontraktów zawieranych przy ich zakupie. Dostawy obudów chodnikowych do kopalń węgla kamiennego są w przeważającej części realizowane na podstawie umów zawieranych w wyniku 9 postępowań o udzielenie zamówienia publicznego w oparciu o ustawę z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 907). Po rozstrzygnięciu przetargu producent obudów zawiera zazwyczaj roczną umowę na ich dostawy. Takie rozwiązanie zapewnia producentom możliwość zaopatrywania się w materiały wsadowe z uwzględnieniem ewentualnych wahań na rynku stali, a odbiorcom gwarantuje utrzymywanie się jednolitych cen w dłuższym czasie. 2. Rynki produkcji i sprzedaży akcesoriów górniczych: strzemion, stojaków i stropnic Akcesoria górnicze to grupa wyrobów służących do montażu obudów chodnikowych, do której zalicza się m.in. strzemiona, stojaki i stropnice. Strzemiona są przeznaczone do łączenia elementów konstrukcyjnych obudowy chodnikowej i dzielą się na kabłąkowe i dwujarzmowe. Strzemiona kabłąkowe są konstrukcją przestarzałą w stosunku do strzemion dwujarzmowych i powoli wychodzą z użytku, dlatego stanowią znacznie mniejszą część rynku. Stojaki górnicze, wśród których wyróżnia się m.in. stojaki typów SN i SV, są stosowane do zabezpieczania wyrobisk korytarzowych w przypadku występowania znaczących obciążeń stropowych i jako elementy wzmacniające obudowy lub jako samodzielne obudowy w połączeniu ze stropnicami. Stropnice są akcesoriami służącymi do zabezpieczania stropów wyrobisk korytarzowych i mogą być wykorzystywane samodzielnie lub jako podciągi wzmacniające obudowę górniczą. W praktyce orzeczniczej Prezesa Urzędu rynek akcesoriów górniczych podlegał segmentacji na rynki poszczególnych akcesoriów 3 , wyróżniane przede wszystkim ze względu na sposób zastosowania tych produktów. W przedmiotowej sprawie należy wyodrębnić trzy takie rynki: produkcji i sprzedaży strzemion, produkcji i sprzedaży stojaków oraz produkcji i sprzedaży stropnic. Rynki te w ujęciu geograficznym należy określić jako rynki krajowe, przy czym przesłanki przyjęcia takiej definicji są podobne jak w przypadku górniczych obudów chodnikowych, a mianowicie: niewielki wolumen eksportu akcesoriów górniczych produkowanych w Polsce i importu akcesoriów wytwarzanych za granicą, konieczność certyfikacji poszczególnych akcesoriów przez Główny Instytut Górnictwa, krótkie terminy dostaw przewidziane w umowach zawieranych po rozstrzygnięciu przetargów oraz stosunkowo wysokie koszty transportu w porównaniu do kosztu akcesoriów i wielkości realizowanych zamówień. 3 Decyzja Prezesa UOKiK Nr DKK–105/2010 z dnia 18 października 2010 r. 10 Koncentracja wywiera wpływ w układzie wertykalnym na krajowe rynki produkcji i sprzedaży strzemion, stojaków i stropnic, gdyż Grupa Węglokoks za pośrednictwem Huty Łabędy prowadzi działalność w zakresie produkcji i sprzedaży tych akcesoriów przejmowanym zakładom górniczym należącym do Kompanii Węglowej, które wykorzystują je w procesie montażu obudów chodnikowych. Zgodnie z szacunkowymi danymi przedstawionymi przez Węglokoks Kraj, udział Huty Łabędy w krajowym rynku sprzedaży akcesoriów górniczych ogółem w 2014 r. wyniósł ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 17 załącznika do decyzji] % w ujęciu wartościowym. Jednocześnie jej udział w rynkach poszczególnych akcesoriów w ujęciu wartościowym w tym samym okresie kształtował się następująco: 1. strzemiona – ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 18 załącznika do decyzji] %, 2. stojaki – ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 19 załącznika do decyzji] %, 3. stropnice – ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 20 załącznika do decyzji] %. Huta Łabędy konkuruje na rynkach produkcji i sprzedaży poszczególnych akcesoriów z wieloma drobnymi producentami. Z uwagi na fakt, iż podobnie jak w przypadku obudów górniczych dostawy wszystkich rodzajów akcesoriów górniczych są zasadniczo dokonywane w ramach kontraktów zawieranych po rozstrzygnięciu przetargów w trybie ustawy Prawo zamówień publicznych, Zgłaszający wykorzystał je do oszacowania udziałów rynkowych konkurentów 4 . W oparciu o tak określone udziały wskazano, iż głównymi konkurentami Huty Łabędy na poszczególnych rynkach produkcji i sprzedaży akcesoriów górniczych w 2014 r. były: – na rynku strzemion: Zakłady Metalowe Kozamex z siedzibą w Lisowie, z udziałem w rynku wynoszącym ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 21 załącznika do decyzji] % w ujęciu wartościowym i Matix sp. z o.o. z siedzibą w Częstochowie, z udziałem w rynku wynoszącym ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 22 załącznika do decyzji] % w ujęciu wartościowym, – na rynku stojaków: Matix sp. z o.o. z siedzibą w Częstochowie, z udziałem w rynku wynoszącym ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 23 załącznika do decyzji] % w ujęciu wartościowym i Dremex sp. z o.o. z siedzibą w Rudnej Małej, z udziałem w rynku 4 Zgłaszający zaznaczył zarazem, że względu na odpowiednie postanowienia umowne niektóre zamówienia bywają faktycznie realizowane wyłącznie do wysokości 50% ich wartości, a ponadto przepisom ustawy Prawo 11 wynoszącym ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 24 załącznika do decyzji] % w ujęciu wartościowym, – na rynku stropnic: Witmet sp z o.o. z siedzibą w Witkowicach, z udziałem w rynku wynoszącym ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 25 załącznika do decyzji] % w ujęciu wartościowym. Na wszystkich wskazanych rynkach produktowych Huta Łabędy posiada więc znaczącą siłę rynkową, która może być równoważona przez konkurentów w dość ograniczonym stopniu. Jednocześnie zdolności produkcyjne Huty Łabędy są [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 26 załącznika do decyzji] – w 2014 r. stopień ich wykorzystania na Wydziale Jarzm, odpowiedzialnym za wytwarzanie akcesoriów górniczych, wyniósł ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 27 załącznika do decyzji] %, a Huta [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 28 załącznika do decyzji] . Odbiorcami akcesoriów górniczych są co do zasady te same podmioty, które nabywają górnicze obudowy chodnikowe, co wynika z faktu, iż zużycie akcesoriów jest pochodną zużycia obudów. Udział odbiorców krajowych w łącznej wartości sprzedaży akcesoriów górniczych przez Hutę Łabędy w 2014 r. przedstawiał się następująco: 1. Jastrzębska Spółka Węglowa S.A. z siedzibą w Jastrzębiu Zdroju – ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 29 załącznika do decyzji] %, 2. Kompania Węglowa – ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 30 załącznika do decyzji] %, 3. Lubelski Węgiel „Bogdanka” S.A. z siedzibą w Bogdance – ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 31 załącznika do decyzji] %, 4. Katowicki Holding Węglowy S.A. z siedzibą w Katowicach – ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 32 załącznika do decyzji] % 5. PPHU „WITMET” sp. z o.o. z siedzibą w Kętach – ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 33 załącznika do decyzji] %, 6. Tauron Wydobycie S.A. z siedzibą w Jaworznie – ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 34 załącznika do decyzji] % 7. PHP MERCUS sp. z o.o. z siedzibą w Polkowicach – ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 35 załącznika do decyzji] %. zamówień publicznych nie podlegają niektóre podmioty działające w ograniczonym zakresie na rynku, zarówno po stronie popytowej, jak i podażowej. 12 Udział każdego z pozostałych odbiorców nie przekraczał [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 36 załącznika do decyzji] %. Największym odbiorcą akcesoriów górniczych produkowanych przez Hutę Łabędy była więc Jastrzębska Spółka Węglowa S.A., a udział Kompanii Węglowej stawiał ją na drugiej pozycji wśród nabywców akcesoriów produkowanych przez Hutę. Łączna wartość akcesoriów górniczych sprzedanych przez Hutę Łabędy przejmowanym zakładom górniczym Kompanii Węglowej stanowiła w 2014 r. jedynie nieco ponad [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 37 załącznika do decyzji] % łącznej wartości sprzedaży takich akcesoriów przez wszystkie podmioty działające na rynku krajowym i ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 38 załącznika do decyzji] % łącznej wartości sprzedaży akcesoriów przez Hutę, przy czym Huta Łabędy zaopatrywała te zakłady w strzemiona, stojaki i stropnice [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 39 załącznika do decyzji] . Łączna wartość stojaków, strzemion i stropnic nabytych przez przejmowane zakłady Kompanii Węglowej od wszystkich podmiotów obecnych na tym rynku stanowiła zarazem jedynie ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 40 załącznika do decyzji] % łącznej wartości akcesoriów nabywanych w 2014 r. przez wszystkich odbiorców krajowych. Między przejmowanymi zakładami górniczymi należącymi do Kompanii Węglowej a należącymi do Grupy Węglokoks spółkami zajmującymi się sprzedażą hurtową węgla kamiennego w Polsce oraz jego eksportem do Unii Europejskiej (Węglokoks, WĘGLOKOKS KRAJ, Centrala Zbytu Węgla „Węglozbyt” S.A) występują ponadto powiązania wertykalne na europejskim rynku wprowadzania do obrotu węgla kamiennego energetycznego. Zgodnie z szacunkami Zgłaszającego, łączny udział przejmowanych zakładów górniczych Kompanii Węglowej w europejskim rynku wprowadzania do obrotu węgla kamiennego energetycznego w 2014 r. nie przekroczył [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 41 załącznika do decyzji] % w ujęciu ilościowym i [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 42 załącznika do decyzji] % w ujęciu wartościowym. Jednocześnie KWK Bobrek i KWK Piekary spotykały się na analizowanym rynku z liczną i silną konkurencją, zwłaszcza ze strony spółek działających w Rosji (SUEK AG, Carbo One, MIR Trade AG), których udział wyniósł ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 43 załącznika do decyzji] % w ujęciu ilościowym, Kolumbii (Drummond, El Cerrejon, Glencore) – z udziałem ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 44 załącznika do decyzji] % w ujęciu ilościowym, RPA (BHP Billiton, Anglo Coal, Glencore) – z udziałem ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 45 załącznika do decyzji] % 13 w ujęciu ilościowym, USA (Peabody Energy Corp., Arch Coal, Alpha Natura Resources) – z udziałem ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 46 załącznika do decyzji] % w ujęciu ilościowym i na Ukrainie (DTEK Pavlogradugol z udziałem wynoszącym ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 47 załącznika do decyzji] % w ujęciu ilościowym) oraz Katowickiego Holdingu Węglowego S.A. z udziałem ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 48 załącznika do decyzji] % w ujęciu ilościowym i Lubelskiego Węgla Bogdanka S.A. z udziałem ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 49 załącznika do decyzji] % w ujęciu ilościowym. Jednocześnie łączny udział tych zakładów w sprzedaży na terytorium Polski nie przekroczył [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 50 załącznika do decyzji] % w ujęciu ilościowym i [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 51 załącznika do decyzji] % w ujęciu wartościowym, a więc również był poniżej progu 30%, z którym polskie ustawodawstwo wiąże istnienie wpływu w układzie wertykalnym. Niewielki był również udział zakupów Grupy Węglokoks w europejskim rynku wprowadzania do obrotu węgla kamiennego energetycznego, który w 2014 r. wyniósł ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 52 załącznika do decyzji] % w ujęciu ilościowym i ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 53 załącznika do decyzji] % w ujęciu wartościowym, co oznacza, iż w skali rynku europejskiego spółka ta nie była znaczącym nabywcą tego surowca. Wobec powyższego należy uznać, iż koncentracja nie wywiera wpływu w układzie wertykalnym na rynek wprowadzania do obrotu węgla kamiennego energetycznego. C) Przedmiotowa koncentracja wywiera wpływ w układzie konglomeratowym na następujące rynki: 1. lokalne rynki zaopatrzenia w energię cieplną, obejmujące miasta i gminy: Bieruń, Brzeszcze, Lędziny i Wolę, w których udział należącej do WPE Nadwiślańskiej Spółki Energetycznej z siedzibą w Brzeszczach wynosi [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 54 załącznika do decyzji] %, 2. lokalny rynek zaopatrzenia w energię cieplną, ograniczony do sieci ciepłowniczej obejmującej część gminy Libiąż, w którym udział należącej do WPE Nadwiślańskiej Spółki Energetycznej z siedzibą w Brzeszczach wynosi [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 55 załącznika do decyzji] %, 3. lokalny rynek wytwarzania (produkcji) energii cieplnej w gminie Ruda Śląska, ograniczony do sieci ciepłowniczej obejmującej część gminy Ruda Śląska, w którym 14 udział należących do WPE Zespołu Ciepłowni Przemysłowych „CARBO-ENERGIA” sp. z o.o. z siedzibą w Rudzie Śląskiej i Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej sp. z o.o. siedzibą w Rudzie Śląskiej wynosi [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 56 załącznika do decyzji] %, 4. lokalny rynek przesyłu i dystrybucji energii cieplnej, ograniczony do sieci ciepłowniczej obejmującej część gminy Ruda Śląska, w którym udział należącego do WPE Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej sp. z o.o. z siedzibą w Rudzie Śląskiej wynosi [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 57 załącznika do decyzji] %. Ocena skutków koncentracji Przepis art. 18 ustawy o ochronie konkurencji stanowi, iż Prezes Urzędu wydaje zgodę, w drodze decyzji, na dokonanie koncentracji, w wyniku której konkurencja na rynku nie zostanie istotnie ograniczona, w szczególności przez powstanie lub umocnienie pozycji dominującej na rynku, przy czym zgodnie z art. 4 pkt 10 tej ustawy przez pozycję dominującą rozumie się pozycję przedsiębiorcy, która umożliwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku właściwym przez stworzenie mu możliwości działania w znacznym zakresie niezależnie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa się, że przedsiębiorca ma pozycję dominującą, jeżeli jego udział w rynku przekracza 40%. Podstawowym celem postępowania antymonopolowego w sprawach koncentracji jest ustalenie, czy w wyniku zrealizowania zamierzonej transakcji dojdzie do istotnego ograniczenia konkurencji na rynku właściwym. Przykładem takiego istotnego ograniczenia konkurencji jest powstanie lub umocnienie pozycji dominującej. Należy jednakże podkreślić, że o ile powstanie lub umocnienie pozycji dominującej będzie zawsze prowadziło do ograniczenia konkurencji na rynku, to do ograniczenia konkurencji może dojść także w przypadkach, gdy w wyniku koncentracji nie powstaje lub nie umacnia się pozycja dominująca. Samo stwierdzenie „istotne ograniczenie konkurencji” wykracza zatem poza kwestię powstania lub umocnienia pozycji dominującej i ma szersze znaczenie. Obejmuje bowiem sytuacje, kiedy w wyniku dokonanej koncentracji konkurencja zostaje poważnie ograniczona, a nie wiąże się to z powstaniem pozycji dominującej – może to mieć miejsce przykładowo na rynkach oligopolistycznych. 15 Powyższe oznacza, że koncentracja jest dopuszczalna wówczas, gdy nie zakłóca skutecznej konkurencji na rynku właściwym, w szczególności w wyniku powstania lub umocnienia pozycji dominującej. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania, przedmiotowa koncentracja wywiera wpływ w układzie wertykalnym na cztery krajowe rynki produkcji i sprzedaży: – obudów chodnikowych, w którym udział Huty Łabędy wynosi ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 58 załącznika do decyzji] % w ujęciu wartościowym, – strzemion, w którym udział Huty Łabędy wynosi ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 59 załącznika do decyzji] % w ujęciu wartościowym, – stojaków, w którym udział Huty Łabędy wynosi ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 60 załącznika do decyzji] % w ujęciu wartościowym oraz – stropnic, w którym udział Huty Łabędy wynosi ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 61 załącznika do decyzji] % w ujęciu wartościowym. Na wszystkich wskazanych rynkach występują między uczestnikami koncentracji powiązania wertykalne – należąca do Grupy Węglokoks Huta Łabędy pełni rolę producenta i dostawcy, a przejmowane zakłady górnicze Kompanii Węglowej są odbiorcami dostarczanych produktów. W opinii organu antymonopolowego planowana koncentracja nie spowoduje niekorzystnych skutków dla konkurencji na rynku produkcji i sprzedaży górniczych obudów chodnikowych. Struktura tego rynku wskazuje, że pozycja rynkowa Huty Łabędy na tym rynku jest równoważona przez ArcelorMittal, który dysponuje zbliżoną siłą rynkową. Z kolei bardzo niski udział przejmowanych zakładów górniczych Kompanii Węglowej w krajowym rynku zakupu obudów górniczych (ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 62 załącznika do decyzji] %) powoduje, że koncentracja nie doprowadzi do ograniczenia konkurentom Huty Łabędy, w tym ArcelorMittal, dostępu do znaczącej grupy odbiorców ich produktów. Z tego powodu koncentracja nie wpłynie również na ograniczenie dostępu do zaopatrzenia się w obudowy chodnikowe przez konkurentów przejmowanych kopalń – będą oni mogli się w nie zaopatrywać zarówno w Hucie Łabędy, której produkcja będzie mogła być przeznaczona na zaopatrzenie przejmowanych kopalń tylko w niewielkim stopniu, jak i u konkurentów Huty Łabędy. W tym kontekście podkreślenia wymaga fakt, że niewielki udział w rynku wprowadzania do obrotu węgla kamiennego energetycznego, jakim będzie 16 dysponować Grupa Węglokoks po dokonaniu koncentracji, nie będzie stwarzał bodźców do utrudniania konkurentom na tym rynku dostępu do odbudów górniczych w celu podniesienia ich kosztu i zmniejszenia konkurencyjności cenowej. Taka praktyka mogłaby wprawdzie zwiększyć zyskowność działalności Grupy na rynku wprowadzania węgla kamiennego energetycznego do obrotu, jednak jej koszty, związane z podniesieniem cen i utratą części kontrahentów na rynku obudów górniczych, byłyby wyższe niż ewentualne korzyści wiążące się z realizacją wyższych zysków na rynku, na którym obecność Grupy Węglokoks po dokonaniu koncentracji będzie niewielka. Uwzględnienia wymaga także okoliczność, iż koszt zakupu obudów stanowi bardzo nieznaczny odsetek całkowitych kosztów wprowadzania węgla do obrotu – z tego powodu nawet istotne podniesienie cen obudów górniczych nie miałoby decydującego wpływu na konkurencyjność kosztową kopalń węgla kamiennego konkurujących z kopalniami przejmowanymi przez Grupę Węglokoks. Zdolność oddziaływania przez Grupę Węglokoks na rynek wprowadzania do obrotu węgla kamiennego energetycznego ogranicza dodatkowo fakt, że rynek ten ma wymiar europejski i działa na nim wielu przedsiębiorców wydobywających węgiel poza Polską. Producenci polscy, w tym Huta Łabędy, nie mają wpływu na koszty nabywanych przez nich obudów. Należy ponadto zauważyć, że konkurencję między producentami obudów górniczych wymuszają również w pewnym zakresie przepisy ustawy Prawo zamówień publicznych, w oparciu o które dokonywane są zakupy obudów przez przeważającą większość podmiotów funkcjonujących na rynku. W związku z powyższym, w ocenie Prezesa Urzędu w wyniku koncentracji nie dojdzie do zmiany sytuacji rynkowej na rynku produkcji i sprzedaży górniczych obudów chodnikowych. Zdaniem Prezesa Urzędu przedmiotowa koncentracja nie wywoła również negatywnych skutków na rynkach produkcji i sprzedaży strzemion, stojaków i stropnic. Przedstawione przez Zgłaszającego dane dotyczące udziałów uczestników koncentracji wskazują, że Huta Łabędy dysponuje na tych rynkach silną pozycją, aczkolwiek znacznie zróżnicowaną w zależności od rodzaju branych pod uwagę akcesoriów. Udział Huty Łabędy w rynku produkcji i sprzedaży stojaków górniczych nie przekracza 50%, przy czym działają na nim jednocześnie inne podmioty, w tym Matix sp. z o.o. i Dremex sp. z o.o. O istnieniu konkurencji można również mówić w przypadku rynku produkcji i sprzedaży strzemion, na którym za konkurentów Huty Łabędy można uznać Zakłady Metalowe 17 Kozamex i Matix sp z o.o. Trudno natomiast wskazać podmioty, które stanowiłyby istotną konkurencję dla Huty Łabędy na rynku produkcji i sprzedaży stropnic. Decydujące znaczenie dla analizy wpływu niniejszej koncentracji na rynki produkcji i sprzedaży strzemion, stojaków i stropnic ma fakt, iż przejmowane zakłady górnicze należące do Kompanii Węglowej posiadają bardzo niewielki (ok. [tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 63 załącznika do decyzji] %) udział w rynku zakupu tych akcesoriów. Koncentracja nie wpłynie więc w gruncie rzeczy na dostęp konkurentów Huty Łabędy do odbiorców ich produktów, gdyż nadal będą oni mogli zaopatrywać bez przeszkód przeważającą większość dotychczasowych kontrahentów. Oceniając potencjalne skutki koncentracji na rynkach produkcji i sprzedaży akcesoriów górniczych należy także podkreślić bardzo duży zakres komplementarności obudów górniczych oraz stojaków, strzemion i stropnic, które stosuje się do ich montażu. Z punktu widzenia Huty Łabędy ograniczenie konkurentom na niższym szczeblu obrotu dostępu do produkowanych przez nią akcesoriów górniczych lub znaczące podwyższenie cen tych produktów nie jest ekonomicznie uzasadnione, gdyż będzie ono prowadzić do spadku sprzedaży obudów górniczych. Nieracjonalność wykorzystywania pozycji na rynku akcesoriów do utrudniania funkcjonowania konkurentom na rynku wprowadzania do obrotu węgla kamiennego energetycznego wynika z tych samych przesłanek, co w przypadku obudów górniczych: pozycja Grupy Węglokoks na rynku wprowadzania węgla do obrotu nie będzie po koncentracji silna, zaś wpływ wyższych cen akcesoriów na konkurencyjność cenową jej rywali na tym rynku będzie niewielki i możliwy jedynie w stosunku do podmiotów wydobywających węgiel na obszarze Polski. Podobnie jak w przypadku rynku produkcji i sprzedaży obudów górniczych, zakupy dokonywane na rynkach produkcji i sprzedaży akcesoriów górniczych są co do zasady regulowane przepisami ustawy Prawo zamówień publicznych. Fakt ten zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia negatywnych skutków rynkowych przedmiotowej koncentracji. W wyniku analizowanej transakcji nie dojdzie więc do zmiany sytuacji rynkowej na rynkach produkcji i sprzedaży strzemion, stojaków i stropnic. Reasumując, w ocenie organu antymonopolowego brak jest podstaw do uznania, że zamierzona koncentracja doprowadzi do istotnego ograniczenia konkurencji na którymkolwiek ze zidentyfikowanych rynków. Niewielki udział wartości zakupów dokonywanych na rynkach obudów górniczych, strzemion, stojaków oraz stropnic przez 18 przejmowane zakłady górnicze Kompanii Węglowej w stosunku do ogólnej wartości sprzedaży na tych rynkach sprawia, że koncentracja nie doprowadzi do zamknięcia dostępu innym producentom. Sposób funkcjonowania rynku obudów górniczych oraz jego cechy, w tym zwłaszcza działalność konkurenta o porównywalnej sile rynkowej oraz istnienie barier regulacyjnych powodują, że należąca do Grupy Węglokoks Huta Łabędy nie będzie miała także możliwości jednostronnego działania na rynku dostaw tych produktów i nieskrępowanego kształtowania polityki cenowej. Zamknięcie wyższego szczebla obrotu nie będzie możliwe również na rynkach produkcji i sprzedaży strzemion, stojaków i stropnic ze względu na niskie udziały przejmowanych zakładów górniczych w tych rynkach, wysoką komplementarność akcesoriów i obudów górniczych oraz istniejące uwarunkowania prawne. Ponadto w związku z niewielkim udziałem Grupy Węglokoks w rynku wprowadzania do obrotu węgla kamiennego energetycznego ograniczenie jej konkurentom na tym rynku dostępu do obudów górniczych oraz akcesoriów górniczych nie będzie opłacalne. Potencjalne zwiększenie zyskowności działalności Grupy w zakresie wprowadzania do obrotu węgla kamiennego energetycznego nie będzie bowiem w stanie zrównoważyć kosztów związanych z utratą części odbiorców produkowanych przez nią obudów i akcesoriów. W tej sytuacji należy uznać, że brak jest zagrożeń w układzie wertykalnym, które mogłaby nieść ze sobą analizowana koncentracja. Koncentracja nie stworzy również istotnych zagrożeń rynkowych w wymiarze konglomeratowym dla wskazanych w uzasadnieniu decyzji lokalnych rynków produkcji, dostarczania lub przesyłu i dystrybucji energii cieplnej, na których prowadzą działalność spółki z Grupy Węglokoks. W ocenie organu antymonopolowego silna pozycja tych przedsiębiorców na rynkach ich działania nie będzie miała istotnego wpływu – z uwagi na ich ściśle lokalny charakter – na rynki, na które koncentracja wywiera wpływ w układzie wertykalnym. Konkludując należy stwierdzić, że planowana koncentracja spełnia przesłanki określone w art. 18 ustawy antymonopolowej , bowiem w jej wyniku nie dojdzie do istotnego ograniczenia konkurencji na rynku. W związku z powyższym orzeczono, jak w sentencji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji oraz art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 101 ze zm.) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego 19 w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów DYREKTOR Departamentu Kontroli Koncentracji Robert Kamiński Otrzymuje: 1. WĘGLOKOKS KRAJ sp. z o.o. ul. Generała Jerzego Ziętka 41-940 Piekary Śląskie (decyzja wraz z załącznikiem) 2. aa (decyzja wraz z załącznikiem)