DKK-56/2017

1 P REZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUM ENTÓW Warszawa, dnia 06 kwietnia 201 7 r. D KK2 - 421 / 3 / 1 7 / MIW DECYZJA nr DKK - 56 / 20 1 7 Na podstawie art. 18 w związku z art. 13 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( t.j. z 201 7 r., poz. 229 ) , Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczętego na wniosek Powszechn ego Zakład u Ubezpieczeń S.A. z siedzibą w Warszawie wydaje zgodę na dokonanie koncentracji, polegającej na przejęciu przez Powszechny Zakład Ubezpieczeń S.A. z siedzibą w Warszawie kontroli nad Bankiem Polska Kasa Opieki S.A. z siedzibą w Warszawie, Pioneer Pekao Investment Management S.A. z siedzibą w Warszawie oraz Dom Inwestycyjny Xelion sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie. UZASADNIENIE W dniu 2 5 stycznia 20 1 7 r. do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ( dalej „Prezes Urzędu” lub „organ antymonopolowy” ) wpłynęło zgłoszenie zamiaru koncentracji, polegającej na przejęciu przez Powszechny Zakład Ubezpieczeń S.A. z siedzibą w Warszawie (dalej „PZU” lub „Wnioskodawca” ) kontroli nad Bankiem Polska Kasa Opieki S.A. z siedzibą w Warsz awie (dalej „Bank Pekao”) , Pioneer Pekao Investment Management S.A. z siedzibą w Warszawie (dalej „Pioneer”) oraz Dom Inwestycyjny Xelion sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (dalej „Xelion”), tj. koncentracji określonej w art. 13 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 1 6 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( t.j. z 201 7 r., poz. 229 - dalej „ustaw a ” lub „ustawa o ochronie ko n kurencji” ) . W związku z faktem, iż: 2 1) spełnione zostały niezbędne przesłanki , uzasadniające obowiązek zgłoszenia zamiaru koncentracji , bowiem:  łączny światowy obrót przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji w roku poprzedzającym rok zgłoszenia zamiaru koncentracji przekroczył równowartość l mld euro, tj. kwotę określoną w art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy przy czym ich łączny obrót w tym czasie przekroczył na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej równowartość 50 mln euro, tj. kwotę określoną w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy,  przejęcie przez przedsiębiorcę bezpośredniej kontroli nad innym przedsiębiorcą jest sposobem koncentracji, określonym w art. 13 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji , 2) nie występuje w tej sprawie żadna okoliczność z katalogu przesłanek wymienionych w art. 14 ustawy, wyłączająca obowiązek zgłoszenia zamiaru koncentracji, zostało wszczęte, na podstawie art. 49 ust. 2 w związku z art. 13 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 2 ustawy, postępowanie antymonopolowe w sprawie koncentracji, o czym, zgodnie z art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm . ) , Prezes Urz ędu zawiadomił Wnioskodawcę pismem z dnia 31 stycznia 201 7 r. W trakcie postępowania organ antymonopolowy ustalił , co następuje: Uczestnicy koncentracji I PZU – spółka publiczna, notowana na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. PZU jest spółką d ominującą grupy kapitałowej PZU (dalej „Grupa PZU”), której n ajwiększym akcjonariuszem je st Skarb Państwa (posiada ok. 34 ,2% kapitału zakładowego i głosów na wza ), a pozostałe akcje są rozproszone. Przedmiotem działalności PZU j est wykonywanie działalności ubezpieczeniowej i bezpośrednio z nią związanej w zakresie ubezpieczeń majątkowych i osobowych (obejmujących ubezpieczenia zawarte w dziale I I załącznika do ustawy z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej - j.t. Dz. U. z 2015 r., poz. 1844 ze zm. - dalej „ustawa ubezpieczeniowa”) oraz w zakresie reasekuracji. PZU oferuje ubezpieczenia majątkowe i osobowe, w których główną grupę stanowią ubezpieczenia komunikacyjne (tj. ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej oraz ubezpi eczenie casco pojazdów), za pośrednictwem tradycyjnych kanałów dystrybucji, tj. poprzez sieć oddziałów i punktów sprzedaży bezpośredniej zlokalizowanych na terenie całej Polski, agentów wyłącznych, multiagencje (prowadzące sprzedaż ubezpieczeń 3 wielu różnyc h zakładów ubezpieczeń), brokerów (prowadzących działalnoś ć między innymi na rzecz PZU). Ponadto PZU przy sprzedaży ubezpieczeń korzysta w niewielkim zakresie z pośrednictwa banków oferujących usługi ubezpieczeniowe w ramach bancassurance ( tj. sprzedaży po lis ubezpieczeniowych klientom banków za pośrednictwem sieci dystrybucji banku) . PZU prowadzi także działalność reasekuracyjną 1 . Grupa PZU , w skład której wchodzi kilkadziesiąt podmiotów, prowadzi działa lność w zakresie m.in.:  ubezpieczeń na życie – ub ezpieczeń zawartych w dziale I załącznika do ustawy ubezpieczeniowej (PZU na Życie S.A., PrJSC IC PZU Ukraine Life Insurance, UAB PZU Lietuva Gyvybes Draudimas) ,  ubezpieczeń majątkowych i osobowych – ubezpieczeń zawartych w dziale I I załącznika do ustawy ubezpieczeniowej (PZU, Link4 Towarzystwo Ubezpieczeń S.A., PrJSC IC PZU Ukraine),  usług bankowych (Alior Bank S.A. – dalej „Alior Bank” ) oraz  innych usług finansowych, np. zarządzania funduszami emerytalnymi (Powszechne Towarzystwo Emerytalne PZU S. A.) oraz zarządzania funduszami inwestycyjnymi (Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych PZU S.A ). Grupa PZU osiągnęła w 2016 r. obrót światowy wynoszący ok. 14,67 mld euro , a w Polsce 14,42 mld euro. II Bank Pekao - spółk a publiczn a notowan a na Giełdzie Papi erów Wartościowych w Warszawie , kontrolowana bezpośrednio przez UniCredit S.p.A. z siedzibą w Rzymie, Włochy (dalej „UniCredit”), która posiada ok. 40,1% k apitału zakładowego Banku Pekao, a pozostałe akcje są rozproszone . Grupa k apitałowa, na czele które j stoi UniCredit (dalej „Grupa UniCredit”) prowadzi międzynarodową działalność bankowo - inwestycyjną w 22 krajach w Europie, w tym m.in. we Włoszech, Niemczech, Austrii oraz Polsce. Bank Pekao jest uniwersalnym bankiem komercyjnym prowadzącym działalność w sektorze bankowości korporacyjnej, MŚP, bankowości detalicznej oraz zarządzania. Podstawowa działalność Banku P ekao obejmuje m.in. prowadzenie rachunków, udzielan i e 1 Reasekuracja jest umową, na mocy której jeden zakład ubezpieczeń , zwany cedentem , odstępuje całość lub część ubezpieczonego ryzyka bądź grupy ubezpieczonych ryzyk określonego rodzaju wraz z odpowiednią częścią składek innemu zakładowi ubezpieczeń, zwanemu reasekuratorem, który ze swojej stron y zobowiązuje się do zapłaty cedentowi odpowiedniej części świadczeń wypłaconych ubezpieczającym . 4 kredytów i pożyczek oraz emitowanie bankowych papierów. W jego ofercie znajdują się konta osobiste, rachunki oszczędnościowe, lokaty i produkty inwestycyjne, kredyty gotówkowe i hipoteczne oraz karty kredytowe . Bank Pekao jest jednostką dominującą dla grupy spółek (dalej „Grupa Pekao”), w sk ła d której wchodzi 12 podmiotów , w tym dom maklerski, fundusz emerytalny oraz spółki świadczące usługi leasingu i factoringu. Do podmiotów wchodzących w skał Grupy Pekao, poza Bankiem Pekao , należą:  Centralny Dom Maklerski Pekao S.A. z siedzibą w Warszawie (dalej „CDM Pekao”) – działalność maklerska,  Centrum Bankowości Bezpośredniej sp. z o.o. z siedzibą w Krakowie – call center ,  Centrum K art S.A. z siedzibą w Warszawie – przetwarzanie transakcji i zarządzanie kartami,  Pekao Bank Hipoteczny S.A. z siedzibą w Warszawie – działalność banku hipotecznego,  Pekao F actoring sp. z o.o. z siedzibą w Lublinie – factoring ,  Pekao Financial Services sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie – działalność agenta transferowego,  Pekao Fundusz Kapitałowy sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie – spółka w likwidacji,  Pekao Investment Banking S.A. z siedzibą w Warszawie – działalność maklerska,  Pekao Leasing sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie – działalność leasingowa,  Pekao Pioneer Powszechne Towarzystwo Emerytalne S.A. z siedzibą w Warszawie – zarzą dzanie funduszami emerytalnymi ,  Pekao Propert y S.A. z siedzibą w Warszawie – działalność deweloperska oraz  FBM Media sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie – zarządzanie nieruchomościami. Grupa Pekao osiągnęła w 2016 r. obrót światowy wynoszący ok. 1 ,94 mld euro, a w Polsce 1,84 mld euro. III Pioneer – prowadzi działalność w zakresie zarządzania aktywami. Jest podmiotem zależ nym UniC redit, która posiada 51% kapitału zakładowego i tyle samo głosów na wza Pioneer, zaś p ozostałe 49% udział ów i głosów należ y do Banku Pek a o. Do 30 września 2016 r. spółka zar ządzała aktywami funduszy Pioneer oraz świadczyła usługę zarządzania portfelami instrumentów finansowych. Od dnia 1 października 2016 r. zarządzanie aktywami funduszy odbywa się bezpośrednio w jej spółce zależnej, tj. Pioneer Pekao Towarzystwo Funduszy Inw estycyjnych S.A. z siedzibą w Warszawie (dalej „Pioneer Pekao TFI”). Tutaj 5 też została przeniesiona usługa zarządzania portfelami instrumentów finansowych. Na dzień zgłoszenia transakcji Pioneer Pekao TFI zarządzała 44 funduszami i subfunduszami inwestycyj nymi, w skład których wchodziły fundusze inwestycyjne (subfundusze) otwarte i zamknięte. F undusze te w swoim portfolio [Tajemnica przedsiębiorstwa pkt 1 załącznika do decyzji ] . Pioneer osiągnęła w 2016 r. obrót w Polsce wynoszący ponad [Tajemnica p rzeds iębiorstwa pkt 2 załącznika do decyzji ] mln euro , natomiast łączna wartość aktywów netto funduszy zarządzanych przez Pioneer Pekao TFI na dzień 3 1 grudnia 2016 r. wyniosła ponad 3,8 mld euro. IV Xelion – prowadzi działalność maklerską, w ramach której św iadczy usługi w zakresie: przyjmowania i przekazywania zleceń nabycia lub zbycia instrumentów finansowych , wykonywania zleceń nabycia lub zbycia instrumentów finansowych na rachunek dającego zlecenie, przechowywania lub rejestrowania instrumentów finansowy ch (w tym prowadzenia rachunków papierów wartościowych oraz rachunków pieniężnych), sporządzania analiz inwestycyjnych, analiz finansowych i innych rekomendacji o charakterze ogólnym , dotyczących transakcji w zakresie instrumentów finansowych, oferowania i nstrumentów finansowych oraz doradztwa inwestycyjnego. UniCredit oraz Bank Pekao posiadają po 50% udziałów w kapitale zakładowym Xelion , [Tajemnica p rzedsiębiorstwa pkt 3 załącznika do decyzji ] . Xelion osiągnęła w 2016 r. obrót wynoszący ponad [Tajemnica p rzedsiębiorstwa pkt 4 załącznika do decyzji ] mln euro w [Tajemnica p rzedsiębiorstwa pkt 5 załącznika do decyzji ] . Opis i przyczyny koncentracji Planowana koncentracja została zgłoszona w trybie art. 13 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i polega na przejęciu przez PZU kontroli nad Bankiem Pekao, Pioneer oraz Xelion . Podstawę koncentracji stanowi Umowa Sprzedaży Akcji , dalej „Umowa”, zawarta w dni u 8 grudnia 2016 r. pomiędzy UniCredit a PZU i Polskim Funduszem Rozwoju S.A. z 6 siedzibą w War szawie 2 (dalej „PF R ”). Na podstawie Umowy PZU i PFR docelowo nabędą łącznie około 32,8% akcji w kapitale zakładowym Banku Pekao - PZU ok. 20%, PFR ok. 1 2 ,8%. Ponadto PZU (za pośrednictwem Banku Pekao lub bezpośrednio) nabędzie pozostałe 49 % akcji w kapital e zakładowym Pioneer oraz 50 % akcji w kapitale zakładowym Xelion. W dniu 23 stycznia 2017 r. PZU i PFR zawarły także Porozumienie Akcjonariuszy, które określa wzajemne prawa i obowiązki PZU i PFR odnośnie wykonywania, po realizacji Umowy, praw akcjonarius zy Banku Pekao, w szczególności w zakresie wspólnego wykonywania prawa głosu z posiadanych akcji Banku Pekao. N a mocy ww. porozumienia [Tajemnica p rzedsiębiorstwa pkt 6 załącznika do decyzji ] . W wyniku realizacji ww. umów PZU przejmie kontrol ę nad Bankie m Pekao 3 , Pioneer i Xelion. Jak wskazuje Wnioskodawca , planowana transakcja jest kolejnym krokiem PZU do planowanej konsolidacji sektora bankowego w Polsce z udziałem Grupy PZU. Ponadto, zdaniem Zgłaszającego , istnienie mocnej instytucji finansowej w Grup ie PZU w znaczący sposób wpłynie na stabilność finansową i perspektywy odpowiedzialnego rozwoju polskiej gospodarki. Rynki właściwe, na które koncentracja wywiera wpływ W myśl art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji, przez rynek właściwy rozumie się r ynek towarów, które ze względu na ich przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość, są uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz są oferowane na obszarze, na którym, ze względu na ich rodzaj i właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, pref erencje konsumentów, znaczące różnice cen i koszty transportu, panują zbliżone warunki konkurencji. A zatem rynek ten wyznaczają zasadniczo dwa elementy: towar (rynek produktowy) i terytorium (rynek geograficzny). Mając na uwadze powyższe oraz kryteria wy znaczania rynków właściwych, na które koncentracja wywiera wpływ, zawarte w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2 PFR jest państwową spółką akcyjną tworzącą grupę instytucji finansowych i doradczych dla przedsiębiorców, samorządów i osób prywatnych , inwestując ą w zrówno ważony rozw ój społeczny i gospodarczy Polski. Oferta PFR obejmuje pakiety usług finansowych i pozafinansowych, skonstruowan e pod konkretną potrzebę. C elem PFR jest stworzenie kompletnego rynku pozyskiwania kapitału i instrumentów wzrostu na każdym etapie r ozwoju danego przedsięwzięcia. P FR działa w obszarach bankowości, ubezpieczeń, inwestycji, doradztwa przy ekspansji zagranicznej i rozwoju przedsiębiorczości i innowacyjności. 3 Z przebiegu głosowań na Walnych Zgromadzeniach Akcjonariuszy (dalej „WZA”) Ban ku Pekao w latach 2014 - 2016 wynika, że pakiet ok. 32,8% akcji Banku Pekao umożliwi w przyszłości reprezentowanie na WZA większości głosów, sprawować zatem będzie faktyczną kontrolę nad Bankiem Pekao. 7 2014 r. w sprawie zgłoszenia zamiaru koncentracji przedsiębiorców (Dz. U. z 2015 r., poz. 80 ze zm. – „rozporządzenie WID” ), organ a ntymonopolowy uznał, iż: A) Przedmiotowa koncentracja wywiera wpływ w układzie horyzontalnym na: i. krajowy rynek obsługi płatności kartami płatniczymi w punktach sprzedaży oraz ii. krajowy rynek funduszy inwestycyjnych otwartych i zarządzania nimi , bowiem działaln ość uczestników koncentracji pokrywa się w tym zakresie, a ich łączny udział we wskazanych rynkach przekroczył próg 20 %. 1. Uzasadnienie określenia rynków , na któr e koncentracja wywier a wpływ w układzie horyzontalnym 1.1. Uzasadnienie określenia rynk ów w aspekcie produktowym Zgodnie z definicją zawartą w rozporządzeniu WID rynkiem właściwym, na który koncentracja wywiera wpływ w układzie horyzontalnym (poziomym), jest każdy rynek produktowy, na którym zaangażowani są co najmniej dwaj przedsiębiorcy uczes tniczący w koncentracji (rynki wspólne) i gdzie koncentracja prowadzi do uzyskania łącznego udziału w rynku geograficznym w wysokości większej niż 20%. 1.1.2 . rynek obsługi płatności kartami płatniczymi w punktach sprzedaży Działalność uczestników koncent racji pokrywa się w zakresie szeroko rozumian ych usług bankowych . Z uwagi na różnorodność i specyfikę poszczególnych segmentów działalności banków, w dotychczasowym orzecznictwie Prezesa Urzędu 4 rozróżniono szereg rynków produktowych w ramach szeroko rozum ianych usług bankowych , które z e względu na swoją specyfikę stanowią odrębne rynki produktowe . Jednym z nich jest rynek obsługi płatności kartami płatniczymi w punktach sprzedaży. Podmiotami działającymi na rynku obsługi transakcji płatności kartami płatn iczymi w punktach sprzedaży są m.in. agenci rozliczeniowi posiadający własne sieci akceptacji, którzy świadczą usługę płatniczą określaną jako acquiring. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (t.j. Dz.U. z 2 016 r., poz. 1572 z późn. zm. – dalej „ustawa o usługach płatniczych” ) usługa ta polega na „umożliwianiu wykonania 4 np. Decyzja Prezesa Urzędu nr DKK - 93/2016 z dnia 23 cz erwca 2016 r., Decyzja nr DKK - 127/2013 z dnia 14 października 2013 r. 8 transakcji płatniczych, zainicjowanych przez akceptanta lub za jego pośrednictwem, instrumentem płatniczym płatnika, w szczególności na obsłu dze autoryzacji, przesyłaniu do wydawcy karty płatniczej lub systemów płatności zleceń płatniczych płatnika lub akceptanta, mających na celu przekazanie akceptantowi należnych mu środków, z wyłączeniem czynności polegających na jej rozliczaniu i rozrachunk u w ramach systemu płatności w rozumieniu ustawy o ostateczności rozrachunku” . Zarówno Alior Bank 5 , jak i Bank Pekao prowadzą obecnie działalność jako agenci rozliczeniowi w rozumieniu ww. ustawy. 1.1.3 . rynek funduszy inwestycyjnych otwartych i zarządzan ia nimi D ziałalność uczestników koncentracji pokrywa się także w zakresie szeroko rozumianego rynku funduszy inwestycyjnych i zarządzania nimi. Działalność funduszy inwestycyjnych regulują przepisy ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych ( Dz. U. 2016 r., poz. 1896 ze zm. - dalej „ustawa o funduszach inwestycyjnych” ) . Działanie poszczególnych rodzajów funduszy ww. ustawa reguluje odrębnymi przepisami. Przykładowo, p rzepisy regulują ce f undusze inwestycyjne zamknięte zawarte są w art. 117 – 157 , fundusz e inwestycyjn e otwart e w art. 82 - 116, a zamknięte fundusze inwestycyjne utworzone jako fundusze sekurytyzacyjne w art. 183 – 195 tej ustawy. Mając na uwadze wspomnianą powyżej odrębność przepisów regulujących poszczególne rodzaje funduszy inwestycy jnych oraz specyfikę poszczególnych rodzajów tych funduszy , różne cele inwestycyjne , a także różny krąg odbiorców, zdaniem Prezesa Urzędu , powyższe rodzaje funduszy inwestycyjnych należy uznać za odrębne rynki właściwe produktowo. Takie stanowisko wynika r ównież z dotychczasowego orzecznictwa Prezesa Urzędu 6 . 1.2. Uzasadnienie określenia rynków w aspekcie geograficznym Przy wyznaczaniu geograficznego rynku właściwego dla danej koncentracji należy uwzględnić obszar, na którym , ze względu na rodzaj oferowa nych usług i ich właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące różnice cen i koszty transportu, panują zbliżone warunki konkurencji. 1.2.1 . rynek obsługi płatności kartami płatniczymi w punktach sprzedaży 5 Alior Bank stał się agentem rozliczeniowym w wyniku nabycia 4 listopada 2016 r. części Banku BPH. 9 W aspekcie geo graficznym rynki usług bankowych mają wymiar krajowy. Takie podejście uzasadniają m.in. następujące czynniki: (i) przedsiębiorcy już świadczący usługi bankowe , jak również zamierzający dopiero rozpocząć działalność w tym sektorze zobowiązani są do poddania się nadzorowi bankowemu w poszczególnych krajach (w Polsce – K omisja Nadzoru Finansowego, dalej „K NF ” ); (ii) na obszarach poszczególnych państw członkowskich Unii Europejskiej występują jednolite warunki konkurencji determinowane przez preferencje konsum entów w zakresie możliwości dostępu do oferowanych usług bankowych oraz zbliżony poziom cen usług bankowych. Takie podejście było prezentowane dotychczas w decyzjach Prezesa Urzędu, jak również Komisji Europejskiej 7 . Jednocześnie bark jest podstaw do uznan ia w aspekcie geograficznym rynków właściwych jako rynków mających zasięg węższy niż krajowy. Świadczy o tym przede wszystkim jednolitość oferowanych przez poszczególne banki na terenie Polski warunków w zakresie analizowanych produktów. 1.2.2 . rynek fund uszy inwestycyjnych otwartych i zarządzania nimi R yn ek funduszy inwestycyjnych, jak i poszczególnych typów funduszy (wąskie ujęcie), przyjmowane są w dotychczasowym orzecznictwie organu antymonopolowego jako rynki krajowe 8 , z uwagi na specyfikę i szczególn e uwarunkowania prawne w zakresie tworzenia funduszy inwestycyjnych i nadzoru KNF oraz odrębność krajowych regulacji prawnych w zakresie poszczególnych usług finansowych. Pogląd ten jest zbieżny ze stanowiskiem Komisji Europejskiej, która uznaje bariery fo rmalno - prawne w zakresie świadczenia usług na rynkach finansowych, zwłaszcza zaś obowiązek uzyskania stosownych zezwoleń organów państwowych, za element uzasadniający ograniczenie geograficznego rynku właściwego do rynku krajowego (np. decyzja KE w sprawie Swiss Bank Corporation/S.G. Warburg, IV/M.597). 2. Charakterystyka rynków, na które koncentracja wywi era wpływ w układzie horyzontalnym 6 m.in. Decyzja Prezesa Urzędu nr. DKK - 24/2007 z dnia 24 września 2007 r., Decyzja nr DKK - 42/2012 z dnia 7 maja 2012 r., Decyzja nr DKK - 137/2014 z dnia 20 października 2014 r. 7 np. Decyzja Prezesa Urzędu nr DKK - 23/2010 z dnia 8 marca 2010 r., Decyzja nr DKK - 127/2013 z dnia 14 października 2013 r., Decyzja Komisji Europejskiej nr COMP/M.38 94 Unicredito/HVB, Decyzja nr COMP/M.4950 – Aviva/Bank Zachodni. 8 m.in. Decyzja Prezesa Urzędu nr DKK - 24/2007 z dnia 24 września 2007 r., Decyzja nr DKK - 42/2012 z dnia 7 maja 2012 r., Decyzja nr DKK - 137/2014 z dnia 20 października 2014 r. 10 2.1 K rajowy rynek obsługi płatności kartami płatniczymi w punktach sprzedaży Jak zostało wskazane powyżej Grupa PZ U poprzez Alior Bank i Bank Pekao są agentami rozliczeniowymi w rozumieniu u stawy o usługach płatniczych. Na podsta wie art. 14a ust. 1 tej u stawy agenci rozliczeniowi przekazują kwartalnie do NBP między innymi informacje obejmujące liczbę akceptantów, na r zecz któryc h świadczą usługę płatniczą oraz liczbę i wartość wykonanych transakcji płatniczych, których dotyczyła usługa płatnicza. Strona popytowa rynku akceptacji płatności kartami płatniczymi w punktach sprzedaży – czyli zapotrzebowanie na usługi agent ów rozliczeniowych - jest zależna m.in. od ogólnej popularności transakcji bezgotówkowych. Popyt na dokonywanie płatności kartami generuje bowiem popyt na rynku akceptacji płatności kartami płatniczymi. Przejawia się on m.in. w rosnącej liczbie używanych n a rynku terminali płatniczych, czy też wartości dokonanych za ich pośrednictwem transakcji bezgotówkowych. Zgodnie z raportem N arodowego B anku P olskiego 9 (dalej „NBP”) na rynku akceptacji kart płatniczych zachodzą pozytywne zmiany. Przełomowym momentem w rozwoju sieci akceptacji w Polsce było przekroczenie pułapu pół miliona udostępnionych terminali POS, które nastąpiło w III kwartale 2016 r. Porównując liczbę terminali POS funkcjonujących na rynku na koniec września 2016 r. (513 tys.) z analogicznym okres em sprzed roku widać 16 % wzrost liczby terminali POS na rynku polskim. Powyższe wskazuje , że rynek obsługi płatności kartami płatniczymi jest w fazie rozwoju. Zgodnie z danymi NBP w III kwartale 2016 r. zarejestrowano 805,5 mln transakcji bezgotówkowych, czyli o 22,6 mln (3%) więcej w porównaniu do poprzedniego kwartału. Na przestrzeni ostatniego roku liczba transakcji wzrosła o 24%, natomiast na przestrzeni dwóch ostatnich lat o 65%. O rozwoju rynku świadczy również systematycznie rosnąca, liczba akcept antów (odbiorców, innych niż konsumenci, na rzecz których agent rozliczeniowy świadczy usługę płatniczą). Z danych uzyskanych przez NBP od agentów rozliczeniowych wynika, iż na koniec września 2016 r. na rynku polskim łącznie funkcjonowało 213 tys. akcepta ntów. Liczba akceptantów w III kwartale 2016 r., w porównaniu do analogicznego okresu z 2015 r., wzrosła o 14%. Zgodnie z informacjami zgromadzonymi w toku postępowania antymonopolowego łączny szacunkowy udział (w %) uczestników koncentracji w krajowym (po lskim) rynku obsługi płatności kartami płatniczymi w punktach sprzedaży za okres pierwszych trzech 11 kwartałów 2016 r. 10 wyniósł ok. [20 - 30] % - w ujęciu ilo ściowym oraz ok. [20 - 30] % - w ujęciu wartościowym, z c zego udział Grupy PZU i Grupy Pekao wyniósł odpow iednio ok. [5 - 10] % i ok. [15 - 20] % w ujęciu il ościowym oraz ok. [0 - 5] % i ok. [15 - 20] % w ujęciu wartościowym. Poza bankami będącymi agentami rozliczeniowymi, istotnymi uczestnikami rynku są następują ce podmioty : eService Sp. z o.o., First Data Polska S.A., E lavon Financial Services Ltd., Six Payment Service (Europe) S.A. z siedzibami w Warszawie oraz Polskie ePłatności S.A. z siedzibą w Rzeszowie, z szacunkowymi udziałami na koniec lipca 2016 r. 11 - według wartości transakcji - wynoszącymi odpowiednio: ok. 3 6% , ok. 1 8%, ok. 1 4%, ok. 6% oraz ok. 4 %. W odniesieniu do banków, główny mi konkurent ami uczestników koncentracji na przedmiotowym rynku są : Bank Polskiej Spółdzielczości S.A. z siedzibą w Warszawie, Credit Agricole Bank Polska S.A. z siedzibą we Wrocławiu o raz Raiffeisen Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie. 12 2. 2. krajowy rynek funduszy inwestycyjnych otwartych i zarządzania nimi Zarówno spółki zależne PZU, jak i Pioneer zarządzają funduszami inwestycyjnymi otwartymi. Jak już wspomniano, ich działanie re guluje ustawa o funduszach inwestycyjnych w art. 82 - 116. Zgodnie z art. 82 tej ustawy fundusz inwestycyjny otwarty zbywa jednostki uczestnictwa i dokonuje ich odkupienia na żądanie uczestnika funduszu. Z chwilą odkupienia jednostki uczestnictwa są umarzane z mocy prawa. Pioneer Pekao TFI współpracuje w zakresie dystrybucji swoich produktów głównie z [Tajemnica p rzedsiębiorstwa pkt 7 załącznika do decyzji ] . W każdym roku KNF wydaje zezwolenia na utworzenie i zarządzanie funduszami inwestycyjnymi nowym podmio tom, co sprzyja zwiększaniu się konkurencji na rynkach funduszy. Przykładowo w 2015 r. KNF wydała zezwolenie na zarządzanie portfelami, w skład 9 Informacja o kartach płatniczych III kwartał 2016 r., NBP, Departament systemu Płatniczego, Warszawa 2016 r., dostępny pod adresem: https://www.nbp.pl/systemplatniczy/karty/q_03_2016.pdf (dostęp: s tyczeń 2017), dalej „Raport NBP” . 10 Udziały w tym rynku w ujęciu ilościowym są szacowane na podstawie liczby transakcji dokonanych terminalami POS w danym okresie, a w ujęciu wartościowym na podstawie wartości transakcji w terminalach POS w danym okresie. Wskazany udział stanowi udział części Banku BHP nabytej przez Alior Bank 4 listopada 2016 r. 11 Źródło: Zgłoszenie. 12 Zgłaszający nie posiada informacji o największych konkurentach na rynku obsługi płatności kartami pł atniczymi w punktach sprzedaży (ani o i ch udziałach rynkowych), stąd Zgłaszający podaje jako swoich konkurentów banki będące członkami, działającego przy Związku Banków Polskich, Komitetu Agentów Rozliczeniowych, zrzeszającego największych polskich agentów rozliczeniowych (Por. https://zbp.pl/dla - 12 których wchodzi jeden lub większa liczba instrumentów finansowych łącznie trzem instytucjom: Corum TFI, Money Ma kers TFI S.A. oraz Templeton Asset Management (Poland) TFI 13 . Według szacunkowych danych opartych na własnych obliczeniach PZU oraz danych Izby Zarządzających Funduszami i Aktywami wartość r ynku funduszy inwestycyjnych otwartych na koniec III kwartału 2016 r. wyniosła ok . 135 mld PLN. Łączny udział (w %) we wskazany m okres ie 2016 14 r. w krajowym r ynku funduszy otwartych i zarządzania nimi , według kryterium wartościowego (tj. wielkości aktywów netto) , wyniósł ok. [20 - 30] % , z czego u dział Grupy PZU wyniósł ok. [10 - 15] % , a Pione er ok. [10 - 15] %. G łówny mi konkurent ami uczestników koncentracji są : PKO TFI, NN Investment Partners TFI oraz Aviva Investors Poland TFI z szacunkowymi udziałami w 2016 r. wynoszącym odpowiednio ok. [10 - 15] %, ok. [5 - 10] % oraz ok. [5 - 10] %. 3. Pozostałe rynki wspólne dla uczestników koncentracji Jak wynika z informacji zgromadzonych w toku przeprowadzonego postępowania, poza działalnością na krajowy m rynku obsługi płatności kartami płatniczymi w punktach sprzedaży oraz krajowy m ryn k u funduszy inwestycyjnych otwartych i zarządzania nimi uczestnicy koncentracji prowadzą działalność na następujących krajowych rynkach wspólnych: a. rynk u produktów kartowych , b. rynk u kredytów dla gospodarstw domowych  r ynk u kredytów konsumpcyjnych dla gospodarstw domowyc h  rynk u kredytów mieszkaniowych dla gospodarstw domowych , c. r ynk u depozytów dla gospodarstw domowych , d. r ynk u kredytów dla przedsiębiorstw , e. r ynk u depozytów dla przedsiębiorstw , f. rynk u depoz ytów dla instytucji rządowych/ samorządowych, g. rynk u dystrybucji ubezpiecz e ń , h. rynk u usług leasingowych , i. rynk u usług factoringowych, j. rynk u zarządzania aktywami, bankow/zespoly - rady - i - komitety/dzialania - w - obszarze - ekonomiczno - regulacyjnym - badan - i - statystyki - bankowej/agenci - rozliczeniowi/komitet ). 13 http://www.izfa.pl/aktualnosci,6/387,raport - roczny - izfia - za - 2015 - r - podsumowujacy - rynek - funduszy.html 14 Dane jakimi dysponował Zgłaszający na dzień złożenia wniosku. 13 k. rynk u zarządzania otwartymi funduszami emerytalnymi oraz l. rynk u funduszy inwestycyjnych zamkniętych i zarządzania nimi. Ad. a - rynek produktów kartowych Kategoria ta obe jmuje produkty kartowe, takie jak: karty kredytowe, karty obciążeniowe, karty debetowe. Istnieje wysoki poziom substytucyjności pomiędzy poszczególnymi produktami kartowymi przede wszystki m z uwagi na ich przeznaczenie ( wszystkie są kartami płatniczymi i s łużą do dokony wania płatności bezgotówkowych) oraz sposób zabezpieczenia. Mając powyższe na względzie należy zaliczyć je do jednego rynku produktowego. Ad. b - kredyt y dla gospodarstw domowych KNF s pośród kredytów dla gospodarstw domowych wyróżnia m.in. k redyty mieszkaniowe (hipoteczne) o raz kredyty konsumpcyjne. K redyt konsumpcyj ny to kredyt udzielany na określone potrzeby osób , a jego spłata jest indywidualnie ustalana z bankiem . Głównym mot ywem zaciągania tego typu zobowiązań nie jest tzw. życiowa konieczność, lecz chęć szybkiego dostępu do środków finansowych w celu pozyskanych środków na opłacenie bieżących wydatków, np. zakup drobnych domowych sprzętów czy remont mieszkania . Pomimo iż pom iędzy poszczególnymi produktami występują różnice dotyczące np. celu finansowania (np. kredyty samochodowe) czy formy spłacania (np. kredyty spłacane jednorazowo) w ocenie o rganu antymonopolowego nie są one na tyle istotne, żeby pozwalały na wyodrębnienie poszczególnych kategorii kredytów konsumpcyjnych do osobnych rynków produktowych. Istnieją natomiast różnice pomiędzy kredytami mieszkaniowymi (hipotecznymi) a innymi kredytami udzielanymi gospodarstwom domowym, które przemawiają za wydzieleniem tej katego rii kredytów do odrębnego rynku produktowego. Otrzymanie kredytu mieszkaniowego (hipotecznego) jest uzależnione od spełnienia bardziej rygorystycznych warunków w porównaniu z pozostałymi kredytami, w tym kredytami konsumpcyjnymi, do których nalezą np. wnie sienie wkładu własnego czy też większe gwarancje/zabezpieczenia w zakresie jego spłaty. Dla pełnego obrazu przedstawiono udziały rynkowe dla (i) wszystkich kredytów dla gospodarstw domowych (obejmujące wszystkie formy finansowania), (ii) kredytów konsumpcy jnych oraz (iii) kredytów mieszkaniowych (hipotecznych) . 14 Ad. c - rynek depozytów dla gospodarstw domowych Przedmiotowy rynek obejmuje zobowiązania banku wynikające ze środków zdeponowanych na rachunku klienta. Produkt ten nie jest substytucyjny w stosunku do innych produktów bankowych oferowanych gospodarstwom domowym i z tego względu stanowi odrębny rynek produktowy. Ad. d - rynek kredytów dla przedsiębiorstw Rynek ten obejmuje wszystkie formy finansowania przedsiębiorców. W klasyfikacji KNF wyróżnia się kredyty : (i) operacyjne, (ii) inwestycyjne, (iii) na nieruchomości oraz (iv) p ozostałe kredyty i należności. Organ antymonopolowy podziela stanowisko Wnioskodawcy , iż nie ma podstaw do zakwalifikowania powyższych kategorii do oddzielnych rynków produktowy ch. Poszczególne formy finansowania są klasyfikowane do jednej z wyżej wymienionych grup ze względu na cel finansowania. W praktyce jednak taka klasyfikacja ma charakter uznaniowy, a granice poszczególnych kategorii są płynne , tj. istnieje możliwość zakwal ifikowania kredytu do kilku kategorii jednocześnie (np. zakup nieruchomości może być finansowany z kredytu operacyjnego). Z powyższych powodów należy wyróżnić jeden rynek kredytów dla przedsiębiorstw, obejmujący wszystkie formy pożyczek i kredytów udzielan e tym klientom. Ad. e - rynek depozytów dla przedsiębiorstw Przedmiotowy rynek obejmuje zobowiązania banku wynikające ze środków zdeponowanych na rachunku klientów. Produkt ten nie jest substytucyjny w stosunku do pozostałych usług bankowych (np. kredytów ) oferowanych przedsiębiorcom i z tego względu stanowi odrębny rynek produktowy. Ad. f - rynek depozytów dla instytucji rządowych i samorządowych Powyższa kategoria produktowa obejmuje zobowiązania banku wynikające ze środków zdeponowanych na rachunku i jest oferowany instytucjom rządowym i samorządowych. Ad. g - rynek dystrybucji ubezpiecze ń Rynek ten obejmuje dystrybucję ubezpieczeń różnych zakładów ubezpieczeniowych – tj. sprzedaż „cudzych" produktów ubezpieczeniowych. Może się ona odbywać za 15 pośredn ictwem różnych kanałów dystrybucji (segmentów) , m.in. agen tów (w tym tzw. multiagen tów ) ubezpieczeniow ych , br oker ów czy też poprzez tzw. bancssurance . Rynek dystrybucji ubezpieczeń w segmencie bancssurance dotyczy dodatkowej działalności prowadzonej przez banki poza oferowaniem własnych produktów. Zgodnie z definicją Polskiej Izby Ubezpieczeń przez bancassurance należy rozumieć sprzedaż polis ubezpieczeniowych w formie indywidualnej lub grupowej klientom banków za pośrednictwem sieci dystrybucyjnej banku ( oddziały, mobiln i sprzedawc y - pracowni cy banku, call centre , I nternet, pośredni cy finansow i - jeżeli stroną umowy z pośrednikiem jest bank, a nie ubezpieczyciel). Ubezpieczenia oferowane w tym segmencie są uzupełnieniem oferty podstawowej banku. Produkty ubezpieczeń na życie i ubezpieczeń majątkowych oferowane są do kredytów hipotecznych, gotówkowych, kart płatniczych oraz jako produkty samodzielne. Współpraca z partnerami strategicznymi banków (np. firm ami telekomunikacyjny mi ) opiera się na oferowaniu ube zpieczeń sprzętu elektronicznego , w tym telefonów, laptopów, etc. oraz usługi assistance . Ad. h – rynek usług leasingowych W ramach leasingu jedna ze stron umowy (finansujący, leasingodawca ) przekazuje drugiej stronie (korzystającemu, leasingobiorcy) prawo do korzystania z określonej rzeczy na pewien uzgodniony w umowie leasingu okres, w zamian za ustalone ratalne opłaty (raty leasingowe). Leasing obejmuje szeroką gamę aktywów takich jak maszyny przemysłowe i rolnicze, komputery, nieruchomości i środki transportu 15 . Ad. i - r ynek usług factoringowych Przedmiotowy rynek obejmuje nabywanie nieprzeterminowanych wierzytelności handlowych oraz świadczenie na rzecz faktorantów dodatko wych usług , takich jak monitorowanie płatności czy inkaso należności. Ad. j – rynek zarządzania aktywami Zarządzan ie aktywami polega na udzielaniu porad inwestycyjnych , a często również realizacji tych porad na podstawie uprawnień delegowanych przez kli enta. Usługi zarządzania aktywami obejmują powoływanie, tworzenie i marketing detalicznych funduszy (funduszy wzajemnych, funduszy powierniczych, funduszy inwestycyjnych oraz otwartych funduszy 15 Por. m.in. D ecyzja Komisji Europejskiej w sprawie COMP/M.5384 - BNP PARIBAS / FORTIS z 3 grudnia 2008 r. 16 inwestycyjnych) a także świadczenie usług zarządzania portfela mi na rzecz funduszy emerytalnych, instytucji, organizacji międzynarodowych i inwestorów prywatnych 16 . Z zarządzania aktywami wykluczone jest świadczenie usług w zakresie zarządzania portfelem dla osób fizycznych (tzw. private banking ) 17 . Ad. k - rynek zarz ądzania otwartymi funduszami emerytalnymi Zgodnie z przepisami regulującymi działalność powszechnych towarzystw emerytalnych i otwartych funduszy emerytalnych oraz w związku z wcześniejszymi decyzjami Prezesa Urzędu 18 i publikacjami KNF, rynek produktowy na leży zdefiniować jako rynek reprezentowania i zarządzania otwartymi funduszami emerytalnymi. Fundusze emerytalne mają osobowość prawną, powołane są do gromadzenia i lokowania środków pieniężnych. Przeznaczeniem kapitału jest jego wypłata członkom funduszu po osiągnięciu przez nich wieku emerytalnego. Organem funduszu jest towarzystwo emerytalne , które fundusz t worzy, zarządza i reprezentuje. Fundusz odpowiada za swoje zobowiązania własnym majątkiem, który jest oddzielony od majątku członków i majątku towarzystwa emerytalnego. Towarzystwa emerytalne mogą prowadzić działalność w formie spółek akcyjnych, jak o Powszechne Towarzystwa Emerytalne lub funkcjonować jako Pracownicze Towarzystwa Emerytalne. Podstawową cechą, która wyróżnia fundusze emerytalne na rynku finansowym jest długoterminowe inwestowanie gromadzonych środków. Są to niezależne podmioty ( instytucje finansowe ) pod względem organizacyjnym, prawnym i finansowym. Ad. l - ryn ek funduszy inwestycyjnych zamkniętych Jak wskazano powyżej , regulacja dotycząca funduszy inwestycyjnych zamkniętych zawarta jest w art. 117 – 157 u stawy o funduszach inwestycyjnych. Zgodnie z art. 117 tej ustawy, fundusz inwestycyjny zamknięty emituje certy fikaty inwestycyjne. Ponadto certyfikaty inwestycyjne mogą być przedmiotem oferty publicznej lub dopuszczenia do obrotu na rynku regulowanym, lub wprowadzenia do alternatywnego systemu obrotu, jeżeli statut funduszu inwestycyjnego tak stanowi. R ynki zalicz ane do usług bankowych oraz rynki funduszy inwestycyjnych mają wymiar krajowy (zarówno w wąskim jak i szerokim ujęciu produktowym) . 16 Por. m.in. Decyzja Komisji Europejskiej w sprawie COMP/M .5384 - BNP PARIBAS / FORTIS z 3 grudnia 2008 r., Decyzja Komisji Europejskiej w sprawie COMP/M.4844 - FORTIS / ABN AMRO ASSETS z 03 października 2007 r. 17 Por. m.in. D ecyzja Komisji Europejskiej w sprawie COMP/M .5384 - BNP PARIBAS / FORTIS z 3 grudnia 2008 r. 18 Dec yzja Prezesa Urzędu n r DAR – 2/2004 z dnia 21 stycznia 2004 r. 17 Poniższa ta bela przedstawia szacunkowe udziały (w %) uczestników koncentracji na koniec trzeciego kwartału 201 6 r. we wspóln ych rynkach produktowych obejmujących terytorium Polski : Tabela nr 1 Rynek produktowy Szacunkowy udział rynkowy Grupy PZU * Szacunkowy udz iał rynkowy przejmowanych przedsiębiorców Łączny szacunkowy udział rynkowy uczestników koncentracji 19 Rynek produktów kartowych [5 - 10] [10 - 15] [15 - 20] Rynek kredytów dla gospodarstw domowych [5 - 10] [5 - 10] [15 - 20]  r ynek kredytów konsumpcyjnych dla gospodarstw domowych [10 - 15] [5 - 10] [15 - 20]  rynek kredytów mieszkaniowych dla gospodarstw domowych [0 - 5] [10 - 15] [10 - 15] R ynek depozytów dla gospodarstw domowych [0 - 5] [5 - 10] [10 - 15] R ynek kredytów dla przedsi ębiorstw [0 - 5] [10 - 15] [15 - 20] R ynek depozytów dla przedsiębiorstw [0 - 5] [10 - 15] [15 - 20] R ynek depozytów dla instytucji rządowych/ samorządowych [0 - 5] [5 - 10] [5 - 10] R ynek dystrybucji ubezpiecze ń [0 - 5] 20 [0 - 5] [0 - 5]  rynek dystrybucji ub ezpieczeń w seg mencie bancassurance [0 - 5] [0 - 5] [0 - 5] R ynek usług leasingowych [0 - 5] [0 - 5] [0 - 5] R ynek usług factoringowych [0 - 5] [5 - 10] [10 - 15] R ynek zarządzania aktywami [5 - 10] [0 - 5] [10 - 15] R ynek zarządzania otwartymi funduszami emerytalnymi [10 - 15] [0 - 5] [10 - 15] 19 We wszystkich wyżej wymienionych rynkach produktowych, udziały uczestników koncentracji podane zostały w ujęciu wartościowym. Jedynie w przypadku rynku produktów kartowych, wskazane udziały do tyczą ujęcia ilościowego. Jako wartość rynku przyjęto „Liczbę wydanych kart płatniczych” , opublikowaną przez Narodowy Bank Polski (dalej „NBP”) w oparciu o prowadzone przez NBP statystyki na bazie danych raportowanych do NBP przez banki. NBP nie prowadzi d la tego rynku statystyk w ujęciu wartościowym. 20 Wskazany udział dotyczy dystrybucji ubezpieczeń innych niż własne produkty Grupy PZU. PZU Dystrybuuje produkty ubezpieczeniowe innych podmiotów poprzez Alior Bank. Sprzedaż produktów własnych Grupy PZU, tj. wprowadzanie do obrotu ubezpieczeń na życie oraz majątkowych i osobowych opisano w dalszej części decyzji. 18 R ynek funduszy inwestycyjnych zamkniętych i zarządzania nimi [5 - 10] [0 - 5] [5 - 10] *W dacie zgłoszenia zamiaru koncentracji Zgłaszający nie dysponował danymi za 2016 r., dlatego przedstawiono dane za 2015 r. jako najlepszy szacunek za 2016 r. Estymacja dot . 2016 r. uwzględniają również udziały rynkowe części BPH (nabytej w listopadzie 2016 r.). Powyższe nie dotyczy rynku dystrybucji ubezpieczeń w segmencie bancas s urance – gdzie przedstawiono dane na koniec III kwartału 2016r. Źródło: zgłoszenie Mając powyż sze na względzie stwierdzić należy, iż koncentracja nie wywiera wpływu w układzie horyzontalnym na żaden rynek wskazany w tabeli nr 1 z uwagi na fakt, że łączny udział uczestników koncentracji w żadnym z nich nie przekroczy ł 20%. B) Przedmiotowa koncentra cja wywiera wpływ w układzie wertykalnym na : 1. krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń na życie ( dział I załącznika do ustawy o działalności ubezpieczeniowej ), a w wypadku przyjęcia wąskiej definicji tego rynku produktowego na: krajowy rynek wprowa dzania do obrotu ubezpieczeń na życie (grupa 1 działu I), krajowy rynek wprowadzania d o obrotu ubezpieczeń posagowych i zaopatrzenia dzieci (grupa 2 działu I) oraz krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń wypadkowych i chorobowych, jeśli są uzupełn ieniem ubezpieczeń wymienionych w grupach 1 - 4 (grupa 5 działu I) oraz 2. krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń majątkowych i osobowych (dział II załącznika do ustawy o działalności ubezpieczeniowej ) , a w wypadku przyjęcia wąskiej definicji tego ryn ku produktowego na: krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń wypadku (grupa 1 działu II), krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń casco pojazdów lądowych (grupa 3 działu II), krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń casco statków p owietrznych (grupa 5 działu II), krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń casco statków żeglugi morskiej i śródlądowej (grupa 6 działu II), krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń szkód spowodowanych żywiołami (grupa 8 działu II), krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej wynikającej z posiadania pojazdów lądowych (grupa 10 działu II), krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej ogólnej (grupa 13 działu II) oraz krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń świadczenia pomocy na korzyść osób, które popadły w trudności w czasie podróży lub podczas nieobecności w miejscu za mieszkania (grupa 18 działu II). 19 Rynkiem właściwym, na który koncentracja wywiera wpływ w układzie wert ykalnym (pionowym), jest każdy rynek właściwy, jeżeli równocześnie:  działa na nim co najmniej jeden przedsiębiorca uczestniczący w koncentracji i jest on równocześnie rynkiem zakupu lub sprzedaży (poprzedni lub następny szczebel obrotu), na którym działa którykolwiek z pozostałych przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji oraz  udział w rynku przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji na którymkolwiek z tych rynków przekracza 30%, bez względu na to, czy aktualnie istnieje powiązanie typu dostawca – odbiorca między tymi przedsiębiorcami. Jak zostało wskazane powyżej, Grupa PZU prowadzi działalność ubezpieczeniową 21 w zakresie świadczenia ubezpieczeń na życie, ubezpieczeń majątkowych i osobowych oraz reasekuracji , a w ich sprzedaży wykorzystuje różne k anały dystrybucji, tj. agentów, multiagentów, brokerów i przedstawicieli ubezp ieczyciela. Natomiast Bank Peako dystrybuuje ubezpieczeni a przez swoje oddziały (bancassurance). Rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń na życie i rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń majątkowych i osobowych (szersze ujęcie) oraz poszczególnych grup tych ubezpieczeń (wąskie ujęcie) należy zatem traktować jako poprzedni szczebel obrotu w stosunku do rynku dystrybucji ubezpiecze ń . 1. Uzasadnienie określenia rynku, na który ko ncentracja wywier a wpływ w układzie wertykalnym 1.1. Uza sadnienie określenia rynk u w aspekcie produktowym Działalność ubezpieczeniowa, zgodnie z ustawą o działalności ubezpieczeniowej, obejmuje ubezpieczenia na życie (dział I załącznika do ww. ustawy) ora z pozostałe ubezpieczenia osobowe i ubezpieczenia majątkowe, zwane dalej „ubezpieczeniami majątkowymi” (dział II załącznika do ww. ustawy), a także reasekurację, w zakresie której zakłady ubezpieczeniowe oferują polisy innym firmom ubezpieczeniowym, pozwal ając im w ten sposób obniżyć ryzyko i chronić się przed dużymi stratami. 21 Ubezpieczenie jest formą zarządzania ryzykiem stosowaną przede wszystkim w celu zabezpieczenia przed ryzykiem występowania skutków zdarzeń losowych i polega na przeniesieniu ryzyka wystąpienia skutku zdarzenia losowego z jednego podmiotu (ubezpieczonego, właściciela polisy) na inny (ubezpieczyciela – zakład ubezpieczeń, oferujący ubezpieczenie) za określoną zapłatę (składkę ubezpieczeniową). 20 Mając na względzie wymóg rozłączności prowadzenia działalności ubezpieczeniowej w zakresie ubezpieczeń działu I (ubezpieczenia na życie) i działu II (ubezpieczenia majątkowe), brak s ubstytucyjności oraz odmienne cele , szeroko rozumianymi rynkami w sektorze ubezpieczeń są: ubezpieczenia na życie, ubezpieczenia majątkowe oraz reasekuracja. Powyższe jest zgodne z dotychczasowym orzecznictwem Prezesa Urzędu 22 oraz Komisji Europejskiej 23 , do tyczącym koncentracji w sektorze ubezpieczeń. Ubezpieczenia na życie oraz ubezpieczenia majątkowe są klasyfik owane ponadto według różnych rodzajów ryzyk , odpowiednio na 5 i 18 grup ubezpieczeniowych, zgodnie z załącznikiem do ustawy ubezpieczeniowej. Uwzgl ędniając zatem klasyfikację ubezpieczeń działu I i II na grupy ubezpieczeń, a także biorąc pod uwagę fakt, iż ich właściwości, składki i cele są odmienne i zazwyczaj dla klienta poszczególne ryzyka, od których chce się ubezpieczyć , nie są substytucyjne , mo żna przyjąć, iż każdy rodzaj ubezpieczenia, zarówno na życie, jak i majątkowego może stanowić odrębny rynek produktowy. Powyższe podejście uwzględnia dotychczasowe orzecznictwo Prezesa Urzędu 24 , jak i Komisji Europejskiej 25 . Podkreślenia wymaga, iż wprawdzie od strony podażowej zakłady ubezpieczeniowe świadczyć mogą różne rodzaje ubezpieczeń (często świadczą ubezpieczenia wielu rodzajów ryzyk, tj. grup ubezpieczeń), to od strony popytowej grupy ryzyk objęte klasyfikacją ustawy o działalności ubezpieczeniowej nie stanowią wobec siebie substytutów. Mając na względzie powyższe ustalenia, rynkami właściwymi w węższym ujęciu produktowym są następujące rynki produktowe:  ubezpiecz enia na życie (grupa 1 działu I 26 ),  ubezpieczenia posagowe i zaopatrzenia dzieci (grupa 2 działu I) ,  ubezpieczenia na życie, jeżeli są związane z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym (grupa 3 działu I),  ubezpieczenia rentowe (grupa 4 działu I), 22 np. Dec yzja Prezesa Urzędu z dnia 7 września 2005 r., nr DAR - 10 /2005 – WSAV/Benefia, Decyzja z dnia 22 sierpnia 2005 r., nr DAR - 7/2005 - Aegon/Nationwide, Decyzja z dnia 7 sierpnia 2014 r., nr DKK - 108/2014 – PZU/Link4. 23 Decyzja Komisji Europejskiej z dnia 4 kwie tnia 2012 r. COMP/M.6521 - Talanx International/Meji Yasuda Life Insurance/Warta. 24 np. Decyzja Prezesa Urzędu z dnia 21 stycznia 2004 r., nr DAR - 3/2004 - Uniqa/Filar, Decyzja z dnia 7 sierpnia 2014 r., nr DKK - 108/2014 – PZU/Link4, Decyzja z dnia 5 sierpnia 20 15 r ., nr DKK - 126/2015 - PZU/Alior Bank. 25 Decyzja Komisji Europejskiej z dnia 19 marca 1998 r. COMP/M.1082 - Allianz/AGF, Decyzja z dnia 20 lipca 2006 r. COM/M.4284 - Axa/Winterthur, Decyzja z dnia 4 kwietnia 2012 r., COMP/M.6521 - Talanx International/Meji Ya suda Life Insurance/Warta, Decyzja z dnia 19 listopada 2012 r. w sprawie COMP/M.6743 – Talanx International/Meji Yasuda LifeInsurance/HDI Polska. 26 Pogrubioną czcionką zaznaczono rynki właściwe w wąskim ujęciu produktowym, które zostały zidentyfikowane w t ej sprawie jako rynki, na które koncentracja wywiera w pływ w kładzie wertykalnym. 21  ubezpieczenia wypadkowe i chorobowe, jeżeli są uzupełnieniem ubezpieczeń wymienionych w grupa ch 1 - 4 (grupa 5 działu I),  ubezpieczenia wypadku, w tym wypadku przy pracy i choroby zawodowej, obejmujące świadczenia jednorazowe, świadczenia powtarzające się, połączone świadczenia, przewóz osób (grupa 1 działu II) ,  ubezpieczenia choroby, obejmujące ś wiadczenia jednorazowe, świadczenia powtarzające się i świadczenia kombinowane (grupa 2 działu II ),  ubezpieczenia casco pojazdów lądowych, z wyjątkiem pojazdów szynowych, obejmujące szkody w pojazdach samochodowych oraz pojazdach lądowych bez własnego na pędu (grupa 3 działu II) ,  ubezpieczenia casco pojazdów szynowych, obejmujące szkody w pojazdach szynowych (grupa 4 działu II),  ubezpieczenia casco statków powietrznych, obejmujące szkody w statkach powietrznych (grupa 5 działu II) ,  ubezpieczenia żeglugi morskiej i śródlądowej casco statków żeglugi morskiej i statków żeglugi śródlądowej, obejmujące szkody w statkach żeglugi morskiej i statkach żeglugi śródlądowej (grupa 6 działu II) ,  ubezpieczenia przedmiotów w transporcie, obejmujące szkody na transporto wanych przedmiotach, niezależnie od każdorazowo stosowanych środków transportu (grupa 7 działu II),  ubezpieczenia szkód spowodowanych żywiołami, obejmujące szkody rzeczowe nieujęte w grupach 3 - 7, spowodowane przez ogień, eksplozję, burzę, inne żywioły, ene rgię jądrową, obsunięcia ziemi lub tąpnięcia (grupa 8 działu II) ,  ubezpieczenia pozostałych szkód rzeczowych (jeżeli nie zostały ujęte w grupie 3, 4, 5, 6 lub 7), wywołanych przez grad lub mróz oraz inne przyczyny (np. kradzież), jeżeli przyczyny te nie s ą ujęte w grupie 8 (grupa 9 działu II),  ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej wszelkiego rodzaju, wynikającej z posiadania i użytkowania pojazdów lądowych z napędem własnym, łącznie z ubezpieczeniem odpowiedzialności przewoźnika (grupa 10 działu II) ,  ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej wszelkiego rodzaju, wynikającej z posiadania i użytkowania statków powietrznych, łącznie z ubezpieczeniem odpowiedzialności przewoźnika (grupa 11 działu II), 22  ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za żeglugę mors ką i śródlądową, wynikającej z posiadania i użytkowania statków żeglugi śródlądowej i statków morskich, łącznie z ubezpieczeniem odpowiedzialności przewoźnika (grupa 12 działu II),  ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ogólnej) nieujętej w grupach 10 - 12 (grupa 13 działu II) ,  ubezpieczenia kredytu, w tym: ogólnej niewypłacalności, kredytu eksportowego, spłaty rat, kredytu hipotecznego, kredytu rolniczego (grupa 14 działu II),  gwarancja ubezpieczeniowa bezpośred nia i pośrednia (grupa 15 działu II),  ubezpieczenia różnych ryzyk finansowych, w tym: ryzyka utraty zatrudnienia, niewystarczającego dochodu, złych warunków atmosferycznych, utraty zysków, stałych wydatków ogólnych, nieprzewidzianych wydatków handlowych, utraty wartości rynkowej, utraty stałego źródła dochodu, pośrednich strat handlowych poza wyżej wymienionymi, innych strat finansowych (grupa 16 działu II),  ubezpieczenia ochrony prawnej (grupa 17 działu II),  ubezpieczenia świadczenia pomocy na korzyść o sób, które popadły w trudności w czasie podróży lub podczas nieobecności w miejscu zamieszkania (grupa 18 działu II). 1.2. Uzasadnienie określenia rynków w aspekcie geograficznym Przy wyznaczaniu geograficznego rynku właściwego dla danej koncentracji nal eży uwzględnić obszar, na którym, ze względu na rodzaj oferowanych usług i ich właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące różnice cen i koszty transportu, panują zbliżone warunki konkurencji. Mając na względzie powyż sze kryteria, w szczególności podobne warunki konkurencji, nadzór ze strony krajowych organów finansowych (w Polsce KNF) , preferencje konsumentów, krajowe kanały dystrybucji i względy podatkowe, rynki ubezpieczeń, zarówno w ujęciu szerszym, tj. ubezpieczeń na życie i ubezpieczeń majątkowych , jak i węższym, tj. ubezpieczeń poszczególnych ryzyk, przyjmowane są w orzecznictwie Prezesa Urzędu 27 oraz KE 28 jako krajowe. Wyjątek mogą stanowią ubezpieczenia morskie, lotnicze i transportowe 27 Decyzja Prezesa Urzędu z dnia 28 czerwca 2005 r. nr RWA - 18/2005 - CA Immo/Central European Warsaw Investment S.a.r.l, Decyzja z dnia 23 czerwca 2016 r. nr DKK - 93/2016 – Al ior Bank/Bank PBH. 28 Decyzja Komisji Europejskiej z dnia 28 kwietnia 2004 r. w sprawie COMP/M.3395 - Sampo/If Skadeförsäkring., Decyzja z dnia 19 listopada 2012 r. w sprawie COMP/M.6743 – Talanx International/Meji Yasuda LifeInsurance/HDI Polska. 23 (grupy: 4, 5, 6, 11, 12 dzi ału II), które uznano za rynki szers ze niż krajowe – [Tajemnica p rzedsiębiorstwa pkt 8 załącznika do decyzji ] oraz odnosząc się do dystrybucji produktów ubez pieczeniowych przez banki, która ma wymiar krajowy, nie przesądzając o ostatecznym zakresie geograf icznym rynk ów wskazanych ubezpieczeń , na potrzeby tej k oncentracji uznano, iż w aspekcie geograficznym m a ją one charakter co najmniej krajowy. Udział G rupy PZU w krajowych rynkach, obejmujących grupy: 1 , 2 i 5 działu I oraz grup y: 1, 3, 5, 6, 8, 10, 13 i 18 działu II przekraczał w 201 6 29 r. 30%, zatem należy uznać , że są to rynki, na które koncentracja wywiera wpływ w układzie wertykalnym. 2. Charakterystyka rynków, na które koncentracja wywiera wpływ w układzie wertykalnym 2. 1. Rynek wprowadzania do obr otu ubezpieczeń na życie Jak wskazano powyżej, rynek wprowadzania do obrotu ubezpiec zeń na życie , będący rynkiem w szerokim ujęciu, obejmuje, zgodnie z klasyfikacją ustawy o działalności ubezpiecz eniowej, ubezpieczenia działu I – ubezpieczenia na życie . W aspekcie geograficznym rynek ten ma wymiar krajowy. Na koniec III kwartału 201 6 r. na rynku ubezpieczeń na życie w Polsce działalność prowadziło 27 krajowych zakładów ubezpieczeń 30 . Ponadto 6 zakładów ubezpieczeń z innych państw członkowskich Unii Europe jskiej prowadziło oddział w Polsce z zakresie ubezpieczeń działu I 31 . Orzecznictwo Prezesa Urzędu 32 oraz KE 33 , a także praktyka KNF wskazują, że pozycja rynkowa podmiotów działających na rynkach ubezpieczeniowych mierzona jest wartością składki przypisanej b rutto. Wysokość składki przypisanej brutto zakładów ubezpieczeniowych prowadzących działalność na rynku ubezpieczeń na życie na koniec III 29 Dane za pierwsze trzy kwartały 2016 r. 30 https://www.knf.gov.pl/Images/sektor_ubezpieczen_IIIQ_2016_tcm75 - 49308.pdf 31 https://www.knf.gov.pl/dla_rynku/PODMIOTY_rynku/Podmioty_rynku_ubezpieczeniowego/Dzial_I_ubezpie czenia/oddzialy_zakladow_ubezp.html#Oddziały zakł adów ubezpieczeń państw członkowskich UE oraz państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EEA) - stan na dzień 21 luty 2017 r. 32 Decyzja Prezesa Urzędu z dnia 21 stycznia 2004 r., Decyzja z dnia 21 stycznia 2004 r., nr DAR - 3/2004 - Uniqa/Filar, Decyzja z dnia 7 września 2005 r., nr DAR - 10/2005 – WSAV/Benefia, Decyzja z dnia 22 sierpnia 2005 r., nr DAR - 7/2005 - Aegon/Nationwide, Decyzja z dnia 7 sierpnia 2014 r., nr DKK - 108/2014 – PZU/Link4. 33 Decyzja Komisji Europejskiej z dnia 19 listopada 2012 r. w sprawie COMP/M.6743 – Talanx International/Meji Yasuda LifeInsurance/HDI Polska, Decyzja z dnia 19 marca 1998 r. COMP/M.1082 - Allianz/AGF, Decyzja z dnia 20 lipca 2006 r. COM/M.4284 - Axa /Winterthur, Decyzja z dnia 4 kwietnia 2012 r., COMP/M.6521 - Talanx International/Meji Yasuda Life Insurance/Warta 24 kwartału 201 6 r. wyniosła 17,81 mld zł i w porównywaniu z analogicznym okresem w 2015 r. spadła o 14,48 % (o 3,02 mld zł) 34 . Zgodnie z informacjami zgromadzonymi w toku postępowania antymonopolowego w sprawie koncentracji udział Grupy PZU, mierzony wartością składki przypisanej brutto, w krajowym rynku wprowadzania d o obrotu ubezpieczeń na życie wyniósł na koniec III kwartału 201 6 r. ok. [30 - 40] %. D o największych konkurentów Grupy PZU na tym rynku należą: AVIVA TUnŻ S.A, METLIFE TUnŻiR S.A, NATIONALE - NEDERLANDEN TUnŻ S.A. oraz OPEN LIFE TU ŻYCIE S.A , z udziałami (w %) za III kwartał 2016 r. w ynoszącymi odpowiednio ok.: 7,91 %, 6,48 %, 5,53 % i 5,35 %. Biorąc natomiast pod uwagę wskazane już węższe rynki właściwe w ujęciu produktowym, obejmujące poszczególne ryzyka ubezpieczeń na życie (grupy ubezpieczeń działu I) szacunkowy udział Grupy PZU w krajowych rynk ach poszczególn ych grup ubezpieczeń na życie , na które koncentracja wywiera wpływ w układzie wertykalnym (mierzony wartością składki przypisanej brutto za okres III kwartałów 201 6 r.), w których udział w każdym z rynków przekroczył próg 30%, przedstawia po niższa tabela. Tabela nr 2 Lp. Grupa ubezpieczeniowa Udział w rynku (w %) 1 . krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń na życie (grupa 1 działu I) [50 - 60] 2. k rajowy rynek wprowadzania do obrotów ubezpieczeń posagowych i zaopatrzenia dzieci (grupa 2 działu I) [30 - 40] 3 . krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń wypadkowych i chorobowych, jeśli są uzupełnieniem ubezpieczeń wymienionych w grupach 1 - 4 (grupa 5 działu I) [50 - 60] źródło: zgłoszenie. 2 . 2. Rynek wprowadzania do obrotu ubezpiecze ń majątkowych R ynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń majątkowych w szerokim ujęciu obejmuje, zgodnie z klasyfikacją ustawy o działalności ubezpieczeniowej, ubezpieczenia działu II – pozostałe ubezpieczenia osobowe oraz ubezpieczenia majątkowe. W aspekci e geograficznym rynek ten ma wymiar krajowy. Według stanu na koniec III kwartału 201 6 r. na rynku ubezpieczeń majątkowych w Polsce działalność prowadziło 32 krajowych zakładów ubezpieczeń 35 . Ponadto 21 zakładów 34 https://www.knf.gov.pl/Images/sektor_ubezpieczen_IIIQ_2016_tcm75 - 49308.pdf 35 https://www.knf.gov.pl/Images/sektor_ubezpieczen_IIIQ_2016_tcm 75 - 49308.pdf 25 ubezpieczeń z innych państw członkowskich Uni i Europejskiej prowadziło oddział w Polsce w zakresie ubezpieczeń działu II 36 . Orzecznictwo Prezesa Urzędu 37 oraz KE 38 , a także praktyka KNF wskazują, że pozycja rynkowa podmiotów działających na rynkach ubezpieczeniowych mierzona jest wartością składki przyp isanej brutto. Wysokość składki przypisanej brutto zakładów ubezpieczeniowych prowadzących działalność na rynku ubezpieczeń majątkowych na koniec III kwartału 201 6 r. wyniosła 22 , 89 mld zł i w porównywaniu analogicznym okresem w 2015 r. wzrosła o 14 , 15 % (o 2 , 84 mld zł) 39 . Zgodnie z informacjami zgromadzonymi w toku postępowania antymonopolowego w sprawie koncentracji udział Grupy PZU, mierzony wartością składki przypisanej brutto, w krajowym rynku wprowadzania do obrotu ubezpieczeń majątkowych wyniósł na ko niec III kwartału 201 6 r. ok. [30 - 40] %. Do największych konkurentów Grupy PZU na tym rynku należą: STU Ergo Hestia S.A. , TUiR Warta S.A. , TUiR Allianz Polska S.A. oraz Generali T.U. S.A. , z udziałam i na koniec III kwartał u 2016 r. wyno szącymi odpowiednio o k.: 13,69 %, 12,90 %, 5,88 % i 4,63 %. Biorąc natomiast pod uwagę węższe ryn ki właściwe w ujęciu produktowym, obejmując e poszczególne ryzyka ubezpieczeń majątkowych (grupy ubezpieczeń działu II ) , szacunkowy udział Grupy PZU w krajowych rynkach poszczególnych g rup ubezpieczeń majątkowych , na które koncentracja wywiera wpływ w układzie wertykalnym (mierzony wartością składki przypisanej brutto za okres III kwartałów 201 6 r.), w których udział przekroczył próg 30%, przedstawia poniższa tabela. Tabela nr 3 Grupa ub ezpieczeniowa Udział w rynku (w %) krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń wypadku (grupa 1 działu II) [30 - 40] krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń casco pojazdów lądowych (grupa 3 działu II) [40 - 50] 36 https://www.knf.gov.pl/dla_rynku/PODMIOTY_ryn ku/Podmioty_rynku_ubezpieczeniowego/Dzial_II_pozosta le_ubezpieczenia/oddzial_zakladow_ubezpieczen_panstw_czlonkowskich_ue.html#Oddziały zakładów ubezpieczeń państw członkowskich UE oraz państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA ) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EEA) - stan na dzień 21 luty 2017 r. 37 Decyzja Prezesa Urzędu z dnia 21 stycznia 2004 r., nr DAR - 3/2004 - Uniqa/Filar, Decyzja z dnia 7 września 2005 r., nr DAR - 10/2005 – WSAV/Benefia, Decyzja z dnia 22 si erpnia 2005 r., nr DAR - 7/2005 - Aegon/Nationwide, Decyzja z dnia 7 sierpnia 2014 r., nr DKK - 108/2014 – PZU/Link4. 38 Decyzja Komisji Europejskiej z dnia 19 listopada 2012 r. w sprawie COMP/M.6743 – Talanx International/Meji Yasuda LifeInsurance/HDI Polska, D ecyzja z dnia 19 marca 1998 r. COMP/M.1082 - Allianz/AGF, Decyzja z dnia 20 lipca 2006 r. COM/M.4284 - Axa/Winterthur, Decyzja z dnia 4 kwietnia 2012 r., COMP/M.6521 - Talanx International/Meji Yasuda Life Insurance/Warta. 39 https://www.knf.gov.pl/Images/sektor_ ubezpieczen_IIIQ_2016_tcm75 - 49308.pdf 26 krajowy rynek wprowadzania do ob rotu ubezpieczeń casco statków powietrznych (grupa 5 działu II) [40 - 50] krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń casco statków żeglugi morskiej i śródlądowej (grupa 6 działu II) [30 - 40] krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń szkód spowo dowanych żywiołami (grupa 8 działu II) [40 - 50] krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej wynikającej z posiadania pojazdów lądowych (grupa 10 działu II) [30 - 40] krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń odpowiedzi alności cywilnej ogólnej (grupa 13 działu II) [30 - 40] krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń świadczenia pomocy na korzyść osób, które popadły w trudności w czasie podróży lub podczas nieobecności w miejscu zamieszkania (grupa 18 działu II) [40 - 50] źródło: zgłoszenie. Zakłady ubezpieczeń w zakresie wprowadzania do obrotu ubezpieczeń (zarówno na życie, jak i majątkowych) wykorzystują następujące kanały dystrybucji: 1) agen ci ubezpieczyciela (w tym tzw. multiagen ci ); 2) broker zy ; 3) przedstawi ciel ubezpieczycieli (w tym w ramach sprzedaży bezpośredniej) oraz 4) banki ( bancassurance ). Podstawowe regulacje dotyczące pośrednictwa ubezpieczeniowego zawarte są w ustawie z dnia 22 maja 2003 r. o pośrednictwie ubezpieczeniowym (t.j. Dz. U. 2014 r., poz. 1450 z późn. zm. , dalej „ustawa o pośrednictwie ubezpieczeniowym” ) Ad. 1) Agenci i multiagenci – to przedsiębiorcy, wykonujący działalność na podstawie umowy agencyjnej zawartej z zakładem ubezpieczeń i wpisani do rejestru agentów ubezpieczeniowych. Wykonują oni czynności w imieniu lub na rzecz zakładu ubezpieczeń ("czynności agencyjne"), polegające na: pozyskiwaniu klientów, wykonywaniu czynności przygotowawczych, zmierzających do zawierania umów ubezpieczenia, zawieraniu umów ubezpieczenia oraz ucz estniczeniu w administrowaniu i wykonywaniu umów ubezpieczenia, także w sprawach o odszkodowanie, jak również na organizowaniu i nadzorowaniu czynności agencyjnych. Agent ubezpieczeniowy może działać również jako tzw. multiagent, tj. agent wykonujący czynn ości agencyjne w zakresie tego samego działu ubezpieczeń na rzecz więcej 27 niż jednego zakładu ubezpieczeń. Sprzedaż za pośrednictwem agentów (multiagentów) może obejmować wszystkie grupy ubezpieczeń działu II i uzależnione jest to wyłącznie od zakresu pełno mocnictwa udzielonego danemu agentowi przez zakład ubezpieczeń. Ad. 2) Brokerzy – zgodnie z ustawą o działalności ubezpieczeniowej zakłady ubezpieczeń mogą prowadzić sprzedaż ubezpieczeń za pośrednictwem brokerów ubezpieczeniowych (osób fizycznych i osób prawnych upoważnionych do zawierania i wykonywania umów ubezpieczenia w imieniu ubezpieczającego lub do pośredniczenia przy zawieraniu umów ubezpieczenia na rzecz ubezpieczonego). Brokerzy nie mogą być związani z zakładem ubezpieczeń umową o stałej współp racy. Ad. 3) Przedstawiciele ubezpieczycieli – sprzedaż bezpośrednia zakładów ubezpieczeń (sprzedaż własna) polega na oferowaniu produktów ubezpieczeniowych bezpośrednio przez pracowników etatowych zakładu ubezpieczeń. W ramach tak prowadzonej sprzedaży mieści się również sprzedaż poprzez kanał direct , tj. zawieranie umów ubezpieczeniowych przez telefon lub Internet. Ad. 4) Bancassurance – za pośrednictwem tego kanału dystrybuowane są ubezpieczenia majątkowe i życiowe dla klientów indywidualnych lub bi znesowych. Ubezpieczenia oferowane w tym kanale są uzupełnieniem oferty podstawowej tych kontrahentów. Produkty ubezpieczeniowe z zakresu ubezpieczeń życiowych i majątkowych oferowane są do kredytów hipotecznych, gotówkowych, kart płatniczych oraz jako pro dukty samodzielne. Współpraca z partnerami biznesowymi opiera się np. na oferowaniu ubezpieczeń sprzętu elektronicznego, w tym telefonów, laptopów, etc. oraz usługi assistance 40 . Jak wynika z informacji zgromadzonych w toku postępowania antymonopolowego Gr upa PZU w zakresie wprowadzania do obrotu poszczególnych rodzajów ubezpieczeń koncentruje się na tradycyjnych kanałach dystrybucji, takich jak agenci, multiagenci, 40 Ubezpieczenie assistance – dobrowolne ubezpieczenie mające na celu zapewnienie ubezpieczającemu określonej pomocy (np. t echnicznej, medycznej, informacyjnej) w nieoczekiwanych zdarzeniach losowych, związanych głównie z następującymi obszarami: transport samochodowy, podróże, zdrowie, dom, rodzina. Usługa jest często dodatkiem do produktów bankowych (np. rachunków osobistych , kart kredytowych ) lub innych produktów ubezpieczeniowych (np. ube zpieczeń komunikacyjnych , turystycznych oraz mieszkaniowych). 28 brokerzy i sprzedaż poprzez przedstawicieli, z których wiodący jest kanał obejmujący agentów . Sprzedaż oferowanych przez Grupę PZU produktów ubezpieczeniowych odbywa się głównie poprzez 41 :  oddziały PZU,  sieć sprzedaży Pionu Sprzedaży Masowej PZU S.A. – [Tajemnica p rzedsiębiorstwa pkt 9 załącznika do decyzji ] .  PZU Centrum Operacji S.A. – w tym Ca ll Center,  Call Center Link 4 i multiagentów współpracujących z Link 4 . Wnioskodawca wskazuje, że w zakresie wykorzystania przez Grupę PZU ka nałów dystrybucji w zależności od rodzaju oferowanego ubezpieczenia różni się także znaczenie wykorzystywanych kan ałów, co do zasady jednak wiodąca w działalności Zgłaszającego jest dystrybucja [Tajemnica przedsiębiorstwa pkt 1 0 załącznika do decyzji ] . 3. Rynek dystrybucji ubezpiecz eń Jak zostało wskazane powyżej , Bank Pekao prowadzi działalność na rynk u dystrybucj i ubezpieczeń , któr y jest powiązan y wertykalnie z rynkami, na których prowadzi działalność PZU. Na rynku tym działa w segmencie bancassurance , tj. bankowości ubezpieczeniowej, polegającej na świadczeniu usług pośrednictwa banków w sprzedaży produktów ubezp ieczeniowych . N a rynku tym działa również PZU poprzez Alior Bank. Działalność uczestników koncentracji w tym zakresie polega na sprzedaży polis ubezpieczeniowych w formie indywidualnej lub grupowej klientom banków poprzez sieć dystrybucji banku (oddziały, mobilnych sprzedawców - pracowników banku, call centre , Internet, pośredników finansowych - jeżeli stroną umowy z pośrednikiem jest bank, a nie ubezpieczyciel). Banki w zakresie świadczenia usług pośrednictwa nie ograniczają swojej działalności do jednego tylko typu ubezpieczeń, dystrybuując zarówno ubezpieczenia na życie (indywidualne i grupowe), jak również ubezpieczenia majątkowe. Dystrybuowanie każdego z wymienionych typów ubezpieczeń wymaga bowiem wykonywania tych samych czynności oraz podobnego zakres u wiedzy i doświadczenia. W ujęciu geograficznym rynek dystrybucji ubezpieczeń należy zdefiniować jako rynek krajowy. Przemawia za tym specyfika krajowych kanałów dystrybucji, utrwalone struktury 41 Dotyczy zarówno sprzedaży ubezpieczeń na życie, jak i ubezpieczeń majątkowych. 29 rynkowe , przepisy podatkowe oraz odmienne ramy regulacyjne 42 . Wymienione uprzednio kanały dystrybucji ubezpieczeń są w różnym stopniu wykorzystywane przez przedsiębiorców dystrybuujących ubezpieczenia, w zależności od charakteru ich działalności. Podlegają one także określonym regulacjom prawnym, np. działalność br okerska - uregulowana jest przepisami ustawy o działalności ubezpieczeniowej, a genci i multiagenci - wykonujący działalność na podstawie umowy agencyjnej zawartej z zakładem ubezpieczeń i wpisani są do rejestru agentów ubezpieczeniowych . Ponadto p odstawowe regulacje dotyczące pośrednictwa ubezpieczeniowego zawarte są w ustawie o pośrednictwie ubezpieczeniowym. Dotyczy to też działalności bankowej w segmen cie bancassurance , któr a pod lega nadzorowi bankowemu w poszczególnych krajach. W Polsce jest to nadzór K NF, na zasadach określonych m . in. w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 20 16 r . , poz. 1998 ), dotyczących tworzenia i organizacji banków komercyjnych oraz oddziałów i przedstawicielstw banków komercyjnych. Rynki produktowe w zakresie świadczenia usług bankowych i innych usług finansowych w dotychczasowej praktyce orzeczniczej zarówno Prezesa Urzędu, jak i Komisji Europejskiej, traktowane są jako rynki krajowe 43 . Jednocześnie brak jest podstaw do uznania rynków właściwych w aspekcie geog raficznym jako rynków mających zasięg węższy niż krajowy. Świadczy o tym przede wszystkim jednolitość oferowanych na terenie Polski przez poszczególne banki warunków w zakresie analizowanych produktów. Banki oferują produkty ubezpieczeniowe zakładów ubezpi eczeń, z którymi współpracują. Ich oferta skierowana jest do klientów indywidualnych oraz biznesowych. Jak wynika z informacji uzyskanych w toku postępowania antymonopolowego , w ofercie PZU (Alior Bank oraz nabyta część banku BPH) dostępne są głównie p rodukty następujących ubezpieczycieli: [Tajemnica przedsiębiorstwa pkt 1 1 załącznika do decyzji ] . Natomiast Bank Pekao dystrybuuje prod ukty następujących ubezpieczycieli: [Tajemnica przedsiębiorstwa pkt 1 2 załącznika do decyzji ] . Ponadto w aktualnej oferci e Banku Pekao nie znajdują się produkty ubezpieczeniowe oferowane przez PZU. Jak zostało wskazane powyżej u dział uczestników koncentracji w krajowym rynku dystrybuc ji ubezpieczeń w 2016 r. mierzony wysokoś c ią składki przypisanej brutto wyniósł 42 Decyzja Komisji Europejskiej w sprawie COMP/M.759 Sun Alliance/Royal Insurance; COMP/M.6649 - Allianz/Insuranc e Portfolio and Brokerage Services of Gan Eurocourtage, COMP/M.4950 – Aviva / Bank Zachodni, 30 ok. [0 - 5] % , z czego udział PZU i Bank Pekao wyniósł odpowiednio ok. [0 - 5] % oraz [0 - 5] %. Udziały uczestników koncentracji w krajowym rynku dystrybucji ubezpieczeń wynikają z ich udziałów w segmencie bancassurance , ponieważ tylko w tym zakresie PZU (poprzez Alior Bank) oraz Bank Pekao dystrybuują ubezpieczenia innych podmiotów. Do głównych konkurentów uczestników koncentracji w krajowym rynku dystrybucji ubezpieczeń należą przedsiębiorcy specjalizujący się w dystrybuowaniu ubezpieczeń za pośrednictwem poszczególnych se gmentów tego r ynku 44 . Jak wskazuje Zgłaszający nie ma publicznie dostępnych danych (raportów, rankingów) odnoszących się do przedsiębiorców działających na szerokim rynku dystrybucji ubezpieczeń. Dostępne dane rynkowe, po pierwsze, zawsze odnoszą się do kon kretnego segmentu dystrybucji ( bancassurance , brokerów), przy czym brak jest opracowań dot. agentów i multiagentów, a, po drugie, wykorzystują różne i niespójne metodologie (tj. oparte są na rozbieżnych danych lub dotyczą innych okresów). W konsekwencji d ostępnych danych dot. poszczególnych kanałów nie da się sprowadzić do jednego wspólnego mianownika. W związku z powyższym pozycję konkurentów uczestników koncentracji przedstawiono w dwóch segmentach, tj. segmencie brokerów oraz segmencie bancassurance . Do głównych konkurentów uczestników koncentracji w zakresie dystrybucji ubezpieczeń w segmencie brokerów nalezą: Gras Savoye Polska sp. z o.o, Grupa Marsh & McLennan Companies oraz Mentor S.A. z szacunkowymi udziałami na koniec 2015 r. 45 , wynoszącymi odpowie dnio: ok. 12,92%, ok. 8,12%, ok. 6,76% 46 . Do przykładowych konkurentów PZU i Banku Pekao w zakresie dystrybucji ubezpieczeń poprzez banki ( bancassurance ) 47 należą: mBank S.A., Bank Zachodni WBK 43 Decyzja Prezesa Urzędu z dnia 8 marca 2010 r., nr DKK - 23/10 – Getin Noble Bank S.A./GMAC Bank Polska S.A., Decyzja Komisji Europejskiej w sprawie COMP/M.3894 Unic redito/HVB. 44 W odniesieniu do segmentu agentów (multiagentów) w artość całego segmentu może być wskazywana na podstawie składki przypisanej brutto (podanej jedynie w rocznych sprawozdaniach statystycznych KNF - https://www.knf.gov.pl/Images/V_Sprawozdanie_ statystyczne_2015_tcm75 - 48226.xlsx ). Jednakże brak jest raportów lub innych opracowań, rankingów itp. dotyczących agentów (multiagentów). Ponadto segment agentów jest najbardziej rozdrobniony . 45 Wartość całego segmentu oraz rankingi brokerów są oparte na wysokości składki przypisanej brutto, ew. wysokości przychodów brokerów z tytułu prowizji od zakładów ubezpieczeń. Dane dot. segmentu są publikowane jedynie w rocznych raportach KNF - Raport o stanie rynku brokerskiego w 2015 roku , s. 19. https://www.knf. gov.pl/Images/Sprawozdanie_brokerzy_2015_tcm75 - 48495.pdf Brak jest zatem okresowych (kwartalnych) danych dot. wartości całego segmentu. Dlatego podane szacunki odnoszą się do ostatnich dostępnych danych tj. za 2015 r. 46 Zgłaszający szacuje, że przeliczając e udział wskazanych podmiotó w w zakresie dystrybucji ubezpieczeń w segmencie brokerów na krajowy rynek dystrybucji ubezpieczeń, ich udział za wskazany okres wyniósłby odpowiednio ok. 2,59%, ok. 1,63 oraz ok. 1,36%. 47 Zgłaszający wskazuje, że nie są dostępn e dane dot. wysokości składek przypisanych brutto przez poszczególne banki. Stąd jedyne możliwe szacunki udziałów rynkowych w segmencie bancassurance mogą być oparte na przychodach banków z ubezpieczeń publikowanych w ich sprawozdaniach finansowych. 31 S.A. oraz Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski S.A. z szacun kowymi udziałami za okres pierwszych trzech kwartałów 2016 r. , wynoszącymi odpowiednio: ok. 28,2 %, ok. 16,3 % oraz ok. 13 ,3 % 48 . Natomiast ł ączny udział PZU i Banku Pekao w tym segmencie , mierzony wysokością składki przypisanej brutto, za okres pierwszych trz ech kwartałów 2016 r. kształtował się na poziomie ok. [0 - 5] % - z czego udział Grupy PZU wyniósł ok. [0 - 5] % , a B anku Pekao ok. [0 - 5] %. Dla pełnego obrazu przedstawiono również u działy rynkowe (w %) Banku Pekao za okres pierwszych trzech kwartałów 201 6 r. w zakresie dystrybucji przez banki ( bancassurance ) głównych grup ubezpieczeń, tj. ubezpieczeń na życie i ubezpieczeń majątkowych: Tabela nr 4 Lp. Dystrybuowane grupy ubezpieczeń Udział w rynku (w %) 1. ubezpieczenia na życie [0 - 5] 2. ubezpieczenia majątko we [0 - 5] źródło: zgłoszenie. Jak wynika z Raportu Polskiej Izby Ubezpieczeń „Polski Ryne k Bancassurance III kwartał 201 6 ” 49 , wysokość składki przypisanej brutto pozyskanej w kanale bancassurance w zakresie ubezpiec zeń działu I (tj. ubezpieczeń na życie ) n a tle składki ogółem zakła dów ubezpieczeń na życie od 2012 r. spada. W II I kwartal e 2016 r. wartość ta wyniosła 34,3 %, podczas gdy w analogicznym okresie 2015 r. wskaźnik ten wynosił 38,5 %. Nieco i naczej przedstawia się sytuacja w zakresie ubezpieczeń dzia łu II (tj. maj ątkowe i osobowe), gdzie od 2012 r. występowała tendencja wzrostu (z niewielkim spadkiem w 2016 r.) . W II I kwartal e 2015 r. udział ten wynosił 10 %, a w analogicznym okre sie 2016 r. spadł do poziomu 6,8 %. Niemo żliwym jest jednak zastosowanie tej metodologii do obliczenia udziałów banków w rynku dystrybucji ubezpieczeń, ponieważ brak jest danych dot. przychodów z ubezpieczeń dla całego rynku. 48 Zgłaszający wskazuje, że z uwagi na brak publicznie dostępnych danych dot. wysokości składek przypisanych przez inne banki, niemożliwym jest precyzyjne oszacowanie udziałów rynkowych konkurentów na rynku bancassurance . Jednakże w celu przedstawienia możliwych szacunków takich udziałów oparto się na informacjach wskazanych w sprawozdaniach finansowych banków w pozycji "przychody z ubezpieczeń". Jako wartość rynku przyjęto łączny przychód banków uzyskany z oferowania produktów bancassurance . Metodologia ta jest obarczona ryzykiem błędu (stąd udziały konkurentów są określone ja ko " ok. x %"). 49 https://piu.org.pl/wp - content/uploads/2017/01/Polski - rynek - bancassurance - III - kw. - 2016.pdf 32 C) Koncentracja wywiera wpływ w układ zie konglomeratowym na krajowy rynek pracowniczych grupowych ubezpieczeń na życie, w którym s zacunkowy udział Grupy PZU kształtował się w 201 6 r. w wysokości ok. [ 70 - 80 ] %. W ocenie Prezesa Urzędu w ysoki udział Grupy PZU w rynku pracowniczych grupowych ubez pieczeń na życie nie wpływ a na ocenę t ransakcji, ponieważ ubezpieczenia te nie są dystrybuowane w kanale bankowym. Na podstawie zebranego materiału dowodowego i powyższych ustaleń, organ antymonopolowy zważył, co następuje: Przepis art. 18 ustawy o ochr onie konkurencji stanowi, iż Prezes Urzędu wydaje zgodę, w drodze decyzji, na dokonanie koncentracji, w wyniku której konkurencja na rynku nie zostanie istotnie ograniczona, w szczególności przez powstanie lub umocnienie pozycji dominującej na rynku, przy czym zgodnie z art. 4 pkt 10 tej ustawy przez pozycję dominującą rozumie się pozycję przedsiębiorcy, która umożliwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku właściwym przez stworzenie mu możliwości działania w znacznym zakresie niezależnie od konku rentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa się, że przedsiębiorca ma pozycję dominującą, jeżeli jego udział w rynku przekracza 40%. Podstawowym celem postępowania antymonopolowego w sprawach koncentracji jest ustalenie, czy w wyniku zrealizowania za mierzonej transakcji dojdzie do istotnego ograniczenia konkurencji na rynku właściwym. Przykładem takiego istotnego ograniczenia konkurencji jest powstanie lub umocnienie pozycji dominującej. Należy jednakże podkreślić, że o ile powstanie lub umocnienie po zycji dominującej będzie zawsze prowadziło do ograniczenia konkurencji na rynku, to do ograniczenia konkurencji może dojść także w przypadkach, kiedy w wyniku koncentracji nie powstaje lub nie umacnia się pozycja dominująca. Samo stwierdzenie „istotne ogra niczenie konkurencji” wykracza zatem poza kwestię powstania lub umocnienia pozycji dominującej i ma szersze znaczenie. Obejmuje bowiem sytuacje, kiedy w wyniku dokonanej koncentracji konkurencja zostaje poważnie ograniczona, a nie wiąże się to z powstaniem pozycji dominującej – może to mieć miejsce przykładowo na rynkach oligopolistycznych. Powyższe oznacza, że koncentracja jest dopuszczalna wówczas, gdy nie przeszkadza znacząco skutecznej konkurencji na rynku właściwym, w szczególności w wyniku powstania l ub umocnienia pozycji dominującej. 33 Analiza skutków niniejszej koncentracji wykazała, iż w jej wyniku nie dojdzie do istotnego ograniczenia konkurencji na żadnym z rynków, na których prowadzą działalność jej uczestnicy. Oceniając zasadność wyrażenia zgody na przeprowadzenie tej koncentracji Prezes Urzędu wziął pod uwagę następujące argumenty. Rynk ami właściwym i, na któr e koncentracja wywiera wpływ w układzie horyzontalnym są: krajowy rynek obsługi płatności kartami płatniczymi w punktach sprzedaży oraz kr ajowy rynek funduszy inwestycyjnych otwartych i zarządzania nimi. Przedmiotowa koncentracja nie spowoduje ograniczenia konkurencji na krajowy m ryn k u obsługi płatności kartami płatniczymi w punktach sprzedaży . Ł ączny szacunkowy udział uczestników koncentra cji w tym rynku w okres ie pierwszych trzech kwartałów 2016 r. 50 wyniósł ok. [20 - 30] % - w ujęciu ilościowym oraz ok. [20 - 30] % - w ujęciu wartościowym, z czego udział Grupy PZU wyniósł ok. [5 - 10] % w ujęciu ilościowym oraz ok. [0 - 5] % w ujęciu wartościowym , a B anku Pekao odpowiednio ok. [15 - 20] % i ok. [15 - 20] %. Z kolei w 2015 r. Grupa PZU (Alior Bank) nie prowadziła działalności na tym rynku. Udział ten jest zatem znacznie niższy niż 40% próg, z którym ustawa o ochronie konkurencji wiąże posiadanie pozycji domin ującej. Po przejęciu przez PZU kontroli nad Bankiem Pekao stopień koncentracji na tym rynku nie ulegnie istotnej zmianie. Łączny udział uczestników koncentracji będzie oscylował w przedziale ok. [20 - 30] % w zależności od metodologii liczenia udziałów rynkow ych. Ponadto uczestnicy koncentracji będą musi eli nadal liczyć się z istniejącą na tym rynku silną konkurencją ze strony m.in. Bank u Polskiej Spółdzielczości S.A. z siedzibą w Warszawie, Credit Agricole Bank Polska S.A. z siedzibą we Wrocławiu oraz Raiffei sen Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie. 51 Powyższe argumenty przemawiają zatem za stwierdzeniem, iż powiązania horyzontalne, jakie istnieją pomiędzy uczestnikami koncentracji na krajowy m rynku obsługi płatności kartami płatniczymi w punktach sprzedaży , nie spowodują istotnego ograniczenia konkurencji. 50 Udziały w tym rynku w ujęciu ilościowym są szacowane na podstawie liczby transakcji dokonanych terminalami POS w danym okresie, a w ujęciu wartości owym na podstawie wartości transakcji w terminalach POS w danym okresie. Wskazany udział stanowi udział części Banku BHP nabytej przez Alior Bank 4 listopada 2016 r. 51 Zgłaszający nie posiada informacji o największych konkurentach na rynku akceptacji płatn ości kartami pł atniczymi w punktach sprzedaży (ani o ich udziałach rynkowych), stąd w tabeli Zgłaszający podaje jako swoich konkurentów banki będące członkami, działającego przy Związku Banków Polskich, Komitetu Agentów Rozliczeniowych, zrzeszającego najwi ększych polskich agentów rozliczeniowych. (Por. https://zbp.pl/dla - bankow/zespoly - rady - i - komitety/dzialania - w - obszarze - ekonomiczno - regulacyjnym - badan - i - statystyki - bankowej/agenci - rozliczeniowi/komitet ) 34 K oncentracja nie doprowadzi także do ograniczenia konkurencji na krajowym rynku funduszy inwestycyjnych otwartych i zarzadzania nimi. Łączny udział uczestników koncentracji w tym rynku, na koniec III kwar tału 2016 52 r., według kryterium wartościowego (tj. wielkości aktywów netto) , kształtuje się na poziomie ok. [20 - 30] % - z czego udział Grupy PZU wyniósł ok. [10 - 15] % , a Pione er ok. [10 - 15] %, a więc znacznie poniżej progu, z którym ustawa o ochronie konkuren cji wiąże posiadanie pozycji dominującej. Do głównych konkurentów uczestników koncentracji, działających na ww. rynku , nale ż ą: PKO TFI, NN Investment Partners TFI oraz Aviva Investors Poland TFI z szacunkowymi udziałami w 2016 r. wynoszącym odpowiednio ok. [10 - 15] %, ok. [5 - 10] % oraz ok. [5 - 10] %. Rynkiem właściwym w szerszym ujęciu, na który koncentracja wywiera wpływ w układzie wertykalnym, jest (i) krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń na życie (dział I załącznika do ustawy o działalności ubezp ieczeniowej), a w wypadku przyjęcia wąskiej definicji tego rynk u produktowego : krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń na życie (grupa 1 działu I), krajowy rynek wprowadzania d o obrotu ubezpieczeń posagowych i zaopatrzenia dzieci (grupa 2 działu I ) oraz krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń wypadkowych i chorobowych, jeśli są uzupełnieniem ubezpieczeń wymienionych w grupach 1 - 4 (grupa 5 działu I) oraz (ii) krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń majątkowych i osobowych (dział II załącznika do ustawy o działalności ubezpieczeniowej), a w wypadku przyjęcia wąskiej definicji tego rynku produktowego : krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń wypadku (grupa 1 działu II), krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń casco po jazdów lądowych (grupa 3 działu II), krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń casco statków powietrznych (grupa 5 działu II), krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń casco statków żeglugi morskiej i śródlądowej (grupa 6 działu II), krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń szkód spowodowanych żywiołami (grupa 8 działu II), krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej wynikającej z posiadania pojazdów lądowych (grupa 10 działu II), krajowy rynek wprowadz ania do obrotu ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej ogólnej (grupa 13 działu II) oraz krajowy rynek wprowadzania do obrotu ubezpieczeń świadczenia pomocy na korzyść osób, które popadły w trudności w czasie podróży lub podczas nieobecności w miejscu zamie szkania (grupa 18 działu II). Grupa PZU bowiem, prowadząc działalność ubezpieczeniową jest obecna na krajowym rynku wprowadzan ia do obrotu ubezpieczeń na życie oraz na krajowym rynku wprowadzania do 52 Dane jakimi dysponował Zgłaszający na dzień złożenia wniosku. 35 obrotu ubezpieczeń majątkowych, obejmują cych poszczególne ich grupy, a Bank Pekao w ramach działalności bankowej, dystrybuuje produkty ubezpieczeniowe różnych towarzystw ubezpieczeniowych poprzez kanał bancassurance . U dział Grupy PZU w krajowym rynku wprowadzania do obrotu ubezpieczeń na życie oraz ubezpieczeń majątkowych na koniec III kwartału 201 6 r. wyniósł , według kryterium wartości składki przypisanej brutto, odpowiednio ok. [30 - 40] % i [30 - 40] %. Natomiast udział Grupy PZU w krajowych rynkach wprowadzania do obrotu poszczególnych grup ubezpieczeń przedstawia się następująco:  ubezpieczenia na życie (grupa 1 działu I ) – ok. [50 - 60] % ,  ubezpieczenia posagowe i zaopatrzenia dzieci (grupa 2 działu I) – ok. [30 - 40] % ,  ubezpieczenia wypadkowe i chorobowe , jeśli są uzupełnieniem ubezpieczeń wymienionych w grupach 1 - 4 ( grupa 5 działu I) – ok. [50 - 60] % ,  ubezpieczenia wypadku (grupa 1 działu II) – ok. [30 - 40] %,  ubezpieczenia casco pojazdów lądowych (grupa 3 działu II) – ok. [40 - 50] %,  ubezpieczenia casco statków powietrznych (grupa 5 działu II) – ok. [40 - 50] %,  ubezpieczenia casco statków żeglugi morskiej i śródlądowej (grupa 6 działu II) – ok. [30 - 40] %,  ubezpieczenia szkód spowodowanych żywiołami (grupa 8 działu II) – ok. [40 - 50] %,  ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej wynikającej z posiadania pojazdów lądowych (grupa 10 działu II) – ok. [30 - 40] %,  ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ogólnej (grupa 13 działu II) – ok. [30 - 40] % oraz  ubezpieczenia świadczenia pomocy na korzyść osób, które popadły w trudności w czasie podróży lub podczas nieobecności w miejscu zamieszkani a (grupa 18 działu II) – [40 - 50] %. Oceniając przedmiotową koncentrację w kontekście relacji wertykalnych i ich wpływu na możliwość doprowadzenia do istotnego ograniczenia konkurencji należało ustalić, czy w jej następstwie dojdzie do istotnego ograniczeni a dostępu do rynku konkurent om Banku Pekao – podmiot om zajmujący m się dystrybucją ubezpieczeń, w tym szczególnie najbliższy m konkurent om Banku Pekao i Alior Banku, tj. bank om dystrybuujący m produkty ubezpieczeniowe na pośrednictwem kanału bancassurance , or az konkurent om Grupy PZU, tj. podmiot om działający m na krajowym rynku wprowadzania do obrotu poszczególnych rodzajów ubezpieczeń. 36 Zasadniczym zagrożeniem dla konkurencji związanym z koncentracjami, w ramach których przedsiębiorca posiadający silną pozycję rynkową łączy się z podmiotem działającym na niższym szczeblu obrotu jest możliwość utrudnienia konkurentom działającym na tym szczeblu dostępu do czynników produkcji (ang. input foreclosure ), np. poprzez podniesienie ceny swoich produktów dostarczanych pr zedsiębiorcom działającym na niższym szczeblu obrotu. Takie działanie ma na celu ograniczenie konkurencyjności oferty tych przedsiębiorców, a w konsekwencji podniesienie ceny produktów oferowanych na rynku niższego szczebla obrotu 53 . Oceniając prawdopodobie ństwo zaistnienia takiej sytuacji należy wziąć pod uwagę możliwość skutecznego podjęcia przez przedsiębiorcę, posiadającego istotną pozycję na rynku wyższego szczebla obrotu, opisanych wyżej działań po koncentracji, bodźce do ich realizacji oraz ich ostate czny wpływ na konkurencję na rynku niższego szczebla obrotu 54 . W niniejszej sprawie prawdopodobieństwo ograniczania przez PZU dostępu do swoich produktów ubezpieczeniowych, w celu ograniczenia konkurencyjności innych niż Bank Pekao oraz Alior Bank podmiot ów sprzedających takie produkty zarówno w ramach całego rynku dystrybucji ubezpiecz e ń , jak również w ramach segmentu bancassurance, jest niewielkie . Przede wszystkim należy zauważyć, że specyfiką kanału bancassurance jest oferowanie produktów ubezpieczenio wych komplementarnych w stosunku do oferowanych produktów podstawowych (najczęściej bankowych). Tym samym nie jest to kanał dystrybucji, w którym zakupu produktu ubezpieczeniowego dokonują klienci poszukujący takich produktów – otrzymują je najczęściej jak o uzupełnienie oferty w zakresie produktu podstawowego. Powyższa specyfika powoduje, że mobilność klientów nabywających produkty ubezpieczeniowe poprzez bancassurance jest niewielka. Wybierają oni bowiem dostawcę, kierując się przede wszystkim jego ofertą w zakresie produktu podstawowego, nie zaś uzupełniającego go produktu ubezpieczeniowego. Co do zasady zatem nie będą zmieniać dostawcy w obrębie kanału bancassurance w konsekwencji zmiany w zakresie oferowanych przez niego produktów ubezpieczeniowych. Po wyżej wskazane efekty powodują, że próba ograniczenia przedsiębiorcom dostępu do produktów ubezpieczeniowych Grupy PZU w ramach bancassurance skutkowałaby niższą sprzedażą tych produktów u podmiotów, którym taki dostęp ograniczono. Jednocześnie wzrost (hip otetyczny) sprzedaży takich produktów po stronie Banku Pekao , zwłaszcza na tyle 53 Por. Wytyczne Komisji Europejskiej w sprawie oceny niehoryzontalnych połąc zeń przedsiębiorstw na mocy rozporządzenia Rady w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw (2008/C 265/07) Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 265/6 , pkt 31. 54 Tamże, pkt 32. 37 duży, by zrekompensować wspomniany spadek sprzedaży u pozostałych podmiotów, dystrybuujących produkty ubezpieczeniowe , byłby mało prawdopodobny. Ograniczony dostęp do wskazanyc h produktów nie stanowiłby bowiem wystarczającego bodźca do zakupienia ich w Banku Pekao – mało prawdopodobne jest, by konsument wybrał określony produkt tego przedsiębiorcy tylko dlatego, że może mu towarzyszyć produkt ubezpieczeniowy PZU, zwłaszcza gdy i nne podmioty działające w zakresie dystrybucji ubezpieczeń mogą zaoferować substytucyjny produkt przygotowany przez inne zakłady ubezpieczeniowe. Zarówno banki , jak i podmioty działające w innych kanałach tego rynku, tj. m.in. multiagenci i brokerzy oferuj ą produkty różnych zakładów ubezpieczeń, z którymi współpracują, a umowy na wyłączność mają na tym rynku charakter wyjątkowy. Jak wynika z informacji uzyskanych w toku postępowa nia antymonopolowego, Grupa PZU (poprzez Alior Bank oraz nowo nabytą część bank u BPH) wsp ółpracuje obecnie z ponad [Tajemnica przedsiębiorstwa pkt 1 3 załącznika do decyzji ] , a Bank Pekao z ponad [Tajemnica przedsiębiorstwa pkt 1 4 załącznika do decyzji ] różnymi zakładami ubezpieczeń , oferując zarówno ubezpieczenia na życie, jak i mają tkowe. Przy czym ani Alior Bank ani Bank Pekao nie oferują produktów ubezpieczeniowych PZU 55 . Wyraźnie wskazuje to, że ich oferowanie nie jest postrzegane przez banki jako konieczne dla funkcjonowania rynku dystrybucji ubez pieczeń . Nie bez znaczenia , w ko ntekście oceny wpływu niniejszej koncentracji na konkurencję , jest również ok oliczność, iż udział uczestników koncentracji w krajowym rynku dystrybucji ubezpieczeń w 2016 r. mierzony wysokoś c ią składki przypisanej brutto wyniósł ok. [0 - 5] % (PZU ok. [0 - 5] % , a Banku Pekao ok. [0 - 5] %). Brak silnej pozycji połączonych podmiotów zarówno w rynku dystrybucji ubezpieczeń, jak i w zakresie działalności bancassurance dodatkowo zmniejsza zyskowność strategii, polegającej na ograniczaniu jego konkurentom dostępu do pro duktów PZU . Opisana wyżej specyfika rynku powoduje, że próba ograniczania przez Grupę PZU konkurentom w ramach bancassurance dostępu do swoich produktów ubezpieczeniowych, w celu zwiększenia własnych zysków, byłaby gospodarczo nieracjonalna. Tym samym Gru pa PZU nie ma bodźców ekonomicznych, by takie działania podejmować, a nawet gdyby się do nich uciekła, ich skutkiem byłoby co do zasady przeniesienie przez konsumentów popytu na 55 BPH oferował swoim klientom produkty Link4 (ubezpieczenia komunikacyjne ) do kwietnia 2014 r. ( w portfelu Banku BPH S.A. pozostało około 738 polis ubezpieczeniowych Link4. Udział składki przypisanej brutto przypadającej na wyżej wymienione polisy ubezpieczeniowe w łącznej sprzedaży bancassurance BPH, tj. łącznej wartości skład ki przypisanej brutto wygenerow anej w 2015 roku przez Bank BPH wyniósł około 0,1%). 38 produkty konkurencyjnych zakładów ubezpieczeniowych, bez istotnej straty dla t ych pierwszych. Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, iż istnieją ce pomiędzy uczestnikami koncentracji powiązania wertykalne nie spowodują istotnego ograniczenia konkurencji. W omawianej koncentracji zidentyfikowano rynek, na który koncentracja wywiera wpływ w układzie konglomeratowym, tj. krajowy rynek pracowniczych grupowych ubezpieczeń na życie, w którym szacunkowy udział Grupy PZU przekroczył próg 40%. Jednakże z uwagi na fakt, iż pracownicze grupowe ubezpieczenia na życie nie są dystrybuowa ne w kanale bankowym brak jest podstaw do przyjęcia, że siła rynkow a, jaką posiada Grupa PZU na ty m rynk u zostanie przeniesiona na rynki, na których działa Bank Pekao . Reasumując należy stwierdzić, iż planowana koncentracja spełnia przesłanki określone w art. 18 ustawy o ochronie konkurencji. Postępowanie w sprawie wykazało, że przejęcie kontroli przez PZU nad Bankiem Pekao, Pioneer oraz Xelion nie przyczyni się do istotnego ograniczenia konkurencji na żadnym z opisanych rynków, w szczególności przez powst anie lub umocnienie pozycji dominującej. W związku z powyższym orzeczono, jak w sentencji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r . Kodeks postępowania cywilnego ( t.j. Dz.U. z 2016 r. , poz . 1822 ze zm. ) od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów , w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów