DKK-210/2017

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 1 P REZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUM ENTÓW MAREK NIECHCIAŁ Warszawa, 29 grudnia 201 7 r. DKK2 - 430/501/16/IPW DECYZJA nr DKK - 210 /2017 Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 229 ze zm. ), po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczętego z urzędu Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada na M. O. […] , karę pieniężną w wysokości 22 120 zł (słownie: dwadzieścia dwa tysiące sto dwadzieścia złotych), płatną do budżetu państwa, z tytułu dokonania koncentracji, polegającej na przejęciu przez M.O. kontroli nad Empik Media & Fashion S.A. z siedzibą w Warszawie, bez uzyskania zgody Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, tj. z naruszeniem obowiązku, o którym mowa w art. 13 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . UZASADNIENIE W dniu 17 marca 2016 r. do P rezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej „ Prezes UOKiK ”, „ Prezes Urzędu ” lub „ organ antymonopolowy ”) wpłynęło zgłoszenie zamiaru koncentracji , polegającej na przejęciu przez M.O. (dalej także „ strona post ę powania ”) kontroli nad Empik Media & Fashion S.A. z siedzibą w Warszawie (dalej „ EMF ”), która będzie sprawowana wspólnie z Penta Investments Limited z siedzibą w St. Helier/Wyspy Normandzkie (dalej „ Penta ”). Jak wynika z informacji zawartych w ww. zgłoszeniu, już od dnia 3 marca 2016 r. M. O . stał się podmiotem współkontrolującym E MF. W tym dniu doszło bowiem do: 1) nabycia przez Krockella s.r.o. z siedzibą w Bratysławie, Słowacja (dalej „ Krockella ”) , 100% udziałów spółki EMF Holding 4 B.V ., posiadającej pakiet 25,4% akcji EMF ( M.O. jest podm iotem dominującym wobec Krockella Limited z siedzibą w Limassol, Cypr - dalej „ Krockella L td .”, która z kolei jest podmiotem dominującym wobec Krockella), Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 2 2) zawarcia między Penta 1 , Bookzz Holdings Limited i EMF Holding 2 B.V. oraz M.O., Krockella Ltd., Krock ella i EMF Holding 4 B.V Umowy Współpracy i Umowy Akcjonariuszy (dalej „ Umowa Akcjonariuszy ”). Głównymi stronami tej umowy są de facto Penta i M. O. (pozostałe podmioty to ich spółki zależne). Umowa Akcjonariuszy przewiduje w szczególności zobowiązania do: a) uzgadniania przez strony Umowy Akcjonariuszy sposobu wykonywania prawa głosu z akcji EMF; b) uzgadniania przez Penta i M. O. zmian w składzie i kompetencjach Rady Nadzorczej; c) w przypadku , gdy przepisy prawa albo dokumenty korporacyjne EMF wymagają podjęcia de cyzji Rady Nadzorczej, wówczas Penta i M.O. uzgadniać będą podjęcie takich decyzji oraz zapewnią głosowanie przez członków Rady Nadzorczej, zatwierdzonych przez strony Umowy Akcjonariuszy zgodnie z tymi ustaleniami; d) dyskutowania w dobrej wierze i uzgadni ania przez Penta i M. O. zmian w kompetencjach lub składzie Zarządu; e) wykonywania przez Penta uprawnień osobistych przyznanych statutem EMF wyłącznie po uprzedniej akceptacji sposobu wykonania uprawnień osobistych przez M.O. W konsekwencji zawarcia ww. Umow y M.O. przejął wspólnie z Penta kontrolę nad EMF. Realizacja Umowy Akcjonariuszy spowodowała bowiem, że podmioty reprezentujące największe pakiety akcji EMF, będącej spółką publiczną, której akcje są notowane na rynku regulowanym prowadzonym przez Giełdę P apierów Wartościowych w Warszawie, przyjęły m.in. zobowiązanie do uzgadniania sposobu wykonywania praw z posiadanych akcji. Jednocześnie na mocy Umowy Akcjonariuszy Penta i jej podmioty zależne oraz M.O. i jego podmioty zależne zobowiązały się do złożen ia wezwania na sprzedaż 100% akcji EMF (dalej „Wezwanie”), przy czym jedynym podmiotem nabywającym akcje na podstawie Wezwania jest Krockella . Wezwanie zostało podane do publicznej wiadomości dnia 3 marca 2016 roku. Na dzień zawarcia Umowy Akcjonariuszy Pe nta wraz z podmiotami zależnymi posiadała łącznie 50% (minus 2 akcje) akcji i głosów EMF. W przypadku zakończenia się Wezwania sukcesem, Penta i M.O. mieli posiadać pakiety po 50 % akcji (przy czym Penta pomniejszony o dwie akcje) , uprawniających do 50% gł osów w EMF (w przypadku Penty proporcjonalnie pomniejszonych o dwa głosy) i tym samym sprawować wspólną kontrolę nad EMF. Jednakże z uwagi na fakt, iż już przed ogłoszeniem wezwania Penta i M.O. wspó ł kontrolowali EMF na podstawie Umowy Akcjonariuszy , fakt nabycia akcji EMF w ramach Wezwania pozostaje bez znaczenia z punktu widzenia obowiązku zgłoszenia tej transakcji na podstawie przepisów dotyczących kontroli koncentracji. Przejęcie przez M.O. kontroli nad EMF, która miała być sprawowana wspólnie z Penta , zostało bowiem dokonane w dniu 3 marca 2016 r. 1 Penta od 2012 r. sprawuje współkontrolę nad EMF wspólnie z Eastbridge. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 3 Tym samym w dniu złożenia w Urzędzie Ochrony Konkurencji i Konsumentów zgłoszenia zamiaru koncentracji , tj. 17 marca 2016 r., zamiar ten już nie istniał. Z tego powodu Prezes Urzędu nie mógł prowadzić postęp owania antymonopolowego w przedmiocie, o który wnioskował , gdyż postępowanie antymonopolowe w sprawach koncentracji może toczyć się wyłącznie w sprawie oceny zamiaru koncentracji, a nie transakcji już zrealizowanej. Działając zatem na podstawie art. 95 us t. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 201 5 r., poz. 184 ze zm. – dalej „ ustawa o ochronie konkurencji ” lub „ ustawa antymonopolowa ”) Prezes UOKiK pismem z dnia 5 kwietnia 2016 r . zwrócił zgłoszenie „ zamiar u” ww. koncentracji (sygn. akt DKK2 - 421/15/16/IPW) . Następnie postanowieniem z dnia 14 września 2016 r. nr DKK - 75/2016 organ antymonopolowy wszczął na podstawie art. 49 ust. 1 w związku z art. 106 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji postępowanie ant ymonopolowe w sprawie nałożenia na M.O. kary pieniężnej z tytułu dokonania, bez uzyskania zgody Prezesa Urzędu, koncentracji, polegającej na przejęciu przez M.O. kontroli nad EMF z naruszeniem obowiązku, o którym mowa w art. 13 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 2 ust awy o ochronie konkurencji . O wszczęciu postęp owania Prezes Urzędu zawiadomił M.O. pismem z dnia 28 września 2016 r. doręczonym M.O. na adres EMF w dniu 30 września 2016 r. (wcześniejsze zawiadomienie z dnia 14 września 2016 r. wysłane listem poleconym na adres zamieszkania M.O. zostało zwrócone z adnotacją „nieznany”) i jednocześnie wezwał do ustosunkowania się do postawionego zarzutu. Postanowieniem nr DKK - 76/2016 z 20 września 2016 r. organ antymonopolowy zaliczył w poczet materiału dowodowego niniejsze go postępowania pismo Prezesa Urzędu , zwracające dokonane przez M.O. zgłoszenie zamiaru koncentracji , polegającej na przejęciu przez ten podmiot kontroli nad EMF, która będzie sprawowana wspólnie z Penta (sygn. akt DKK2 - 421/15/16/IPW ) . Pismem z 5 grudnia 2 017 r. organ antymonopolowy przedstawił M.O. Szczegółowe Uzasadnienie Zarzutów oraz poinformował go o zakończeniu postępowania dowodowego i prawie zapoznania się z całością akt zgromadzonych w sprawie , a także o prawie przedstawienia swojego stanowiska odn ośnie do zgromadzonego materiału dowodowego – wyznaczając 14 dniowy termin na skorzystanie z tych praw . W dniu 13 grudnia 2017 r. M.O. skorzystał z prawa do zapoznania się z aktami sprawy i wykonał ich kopie. Pismem z dnia 20 grudnia 2017 r. M.O. odpowiedz iał na doręczone 6 grudnia 2017 r. S zczegółowe U zasadnienie Zarzutów, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w postępowaniu, tj. że całokształt okoliczności dotychczas przez niego przedstawionych przemawia za brakiem podstaw do nałożenia kary , co czyni postępowanie bezprzedmiotowym. Wskazał także, że w przypadku podtrzymania przez Prezesa Urzędu stanowiska o celowości nałożenia kary, to ewentualna kara powinna mieć symboliczny wymiar, bowiem: samodzielnie poinformował Prezesa Urzędu o dokonane j koncentracji, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 4 współpracował z Prezesem UOKiK w toku postępowania, nie dopuścił się uprzednio podobnego naruszenia ustawy o ochronie konkurencji , koncentracja nie miała żadnego wpływu na rynki właściwe w Polsce, a w rezultacie nie naruszyła interesu publi cznego, okres sprawowania przez niego współkontroli był krótki, bo wynosił zaledwie 9 miesięcy, a okoliczności, którymi kierował się nie zgłaszając zamiaru koncentracji nie powinny być postrzegane przez Prezesa U rzędu jako wina umyślna W trakcie postępowa nia organ antymonopolowy ustalił, co następuje: Strona postępowania i uczestnik koncentracji M.O. – […] , która kontroluje: 3 spółki holdingowe (Monachia Ltd . z siedzibą w Limassol, Cypr, Gorda s.r.o. throu g h Monachia z siedzibą w Bratysławie, Słowacja, Krockella s.r.o. z siedzibą w Bratysławie, Słowacja), spółkę prowadzącą działalność w zakresie inwestycji konsultingu (Black Swa n Investments & Consulta n cy z siedzibą w Bratysławie, Słowacja), spółkę zajmującą się sprzedażą świeżych soków (Codo s.r.o. th rough Monachia Ltd z siedzibą w Bratysławie, Słowacja) oraz spółkę świadczącą usługi hotelarskie (SK - ING s.r.o. through Gorda s.r.o. z siedzibą w Bratysławie, Słowacja). J ako osoba fizyczna M.O. osiągnął obrót w wysokości [ tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 1 załącznika do decyzji ] euro zarówno w roku 2014 r. , jak i 2016 r. , natomiast w roku 2015 [ tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 2 załącznika do decyzji ] . Łączny o brót M.O. oraz podmiotów przez niego kontrolowanych w roku poprze dzającym dokonanie koncentracji , tj. w roku 2015 , wyniósł [ tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 3 załącznika do decyzji ] euro. EMF – spółka holdingowa, stojąca na czele grupy kapitałowej („Grupa EMF”), w skład której - oprócz EMF - wchodzą jeszcze 34 spółki, z których większość nie prowadz i działalności operacyjnej. Od 3 marca 2016 r . kontrola nad EMF sprawowana była wspólnie przez M.O. (za pośrednictwem jego spółek zależnych: EMF Holding 4 B.V. oraz Krockella) oraz Penta (za pośrednictwem jego spółki zależnej Bookzz Holdings Limited, któr a połączyła się z EMF Holding 2 B.V.). Przedmiotem działalności Grupy EMF, prowadzonej za pośrednictwem takich spółek zależnych, jak: Empik S.A. z siedzibą w Warszawie, Grupa Wydawnicza Foksal sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, Biblioteka Akustyczna sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, Livro sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, E - Muzyka S.A. z siedzibą Warszawie, głównie poprzez zlokalizowane na terenie całej Polski salony Empik, ale także sklepy internetowe, jest:  sprzedaż detaliczna książek - salony Empik ora z sklepy internetowe „empik.com” , „livro.pl” i „virtualo.pl”,  wydawanie i sprzedaż hurtowa książek, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 5  sprzedaż detaliczna nagrań muzycznych - salony Empik oraz sklepy internetowe „empik.com” i „whitestore.pl”,  sprzedaż detaliczna filmów - salony Empik oraz s klep internetowy „empik.com”.  sprzedaż detaliczna multimediów (w tym przede wszystkim, gier, programów edukacyjnych oraz oprogramowania komputerowego) - salony Empik oraz sklepy internetowe „empik.com” i „sklep.gry - online.pl,  sprzedaż detaliczna produktów papierniczych oraz biletów na imprezy kulturalne - salony Empik oraz sklep internetowy „empik.com”,  sprzedaż detaliczna artykułów elektronicznych - salony Empik,  dystrybucja prasy (Empik S.A. z siedzibą w Warszawie) - salony Empik. Decyzją nr DKK - 166/201 6 z dnia 24 listopada 2016 r. Prezes UOKiK wydał zgodę na dokonanie koncentracji , polegającej na przejęciu przez Penta kontroli nad EMF. M.O. - zgodnie z wyjaśnieniami złożonymi w toku postępowania - 9 grudnia 2016 r. utracił prawo współkontrolowania EMF w wyniku zawarcia 5 grudnia 2016 r. z Penta umowy sprzedaży 100% udziałów w Krockella oraz rejestracji zmiany wspólników Krockella przez właściwy sąd rejonowy Słowacji 9 grudnia 2016 r . EMF przestała istnieć jako niezależny byt prawny z dniem 12 grudnia 2 016 r. na skutek rejestracji przez właściwy s ąd r ejestrowy na Cyprze transgranicznego połączenia EMF ze spółką prawa cypryjskiego Bookz Holding Limited. W 2015 r. światowy obrót osiągnięty przez EMF wyniósł [ tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 4 załącznika do decyzji ] euro. Stanowisko strony postępowania Fakt dokonania koncentracji w dniu 3 marca 2016 r. został przyznany przez stronę postępowania w zgłoszeniu z dnia 17 marca 2016 r., a następnie w piśmie z dnia 14 października 2016 r. M.O. wskazał , że „…zami ar przejęcia wspólnej kontroli nie mógł zostać zgłoszony do UOKiK (oraz organów antymonopolowych w Niemczech i na Ukrainie w ustawowym terminie tj.: przed realizacją zamierzonej koncentracji) ”. Zdaniem M.O. niedochowanie obowiązku zgłoszenia zamiaru koncen tracji usprawiedliwiały następujące przesłanki:  w praktyce Umowa Akcjonariuszy nie mogła zostać zawarta pod warunkiem uzyskania zgody organów a ntymonopolowych w Polsce, Niemczech, i na Ukrainie, ponieważ aby móc ogłosić wspólne wezwanie strony musiały najp ierw zobowiązać się do bezwarunkowej współpracy,  teoretycznie strony mogły zawrzeć Umowę Akcjonariuszy warunkowo, dokonać zgłoszenia zamiaru koncentracji do organów antymonopolowych Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 6 i dopiero po uzyskaniu stosowanych zgód zawrzeć bezwarunkową Umowę Akcjon ariuszy , a następnie ogłosić wezwanie, które jednak nastąpiłoby po ponad dwóch miesiącach od zawarcia warunkowej Umowy Akcjonariuszy ; istniało ryzyko spekulacji na a kcjach EMF i sztucznego zawyżania ich ceny w okresie od złożenia zgłoszenia zamiaru koncent racji/podpisania warunkowej Umowy Akcjonariuszy do momentu wydania zgody antymonopolowej/ogłoszenia wezwania, co w konsekwencji mogłoby doprowadzić do postawienia zarzutu działania na szkodę przedsiębiorstwa kupującego (Krockella) w związku z kupowaniem ak cji EMF po zawyżonej cenie, w związku z powyższym M.O. znalazł się w konflikcie między obowiązkiem gospodarnego zarządzania swoim przedsiębiorstwem, a obowiązkiem uzyskania zgód organów antymonopolowych w określonym terminie i zdecydował się chronić pierws ze dobro, będąc jednak zmuszonym do uchybienia ustawowym terminom uzyskania zgód antymonopolowych. S trona postępowania podkreśliła , że dokonana koncentracja nie ma jakiegokolwiek wpływu na żaden rynek właściwy w żadnej jurysdykcji, albowiem prowadzona prze z ni ą działalność nie jest konkurencyjna wobec EMF w żadnym kraju, jak również nie występowały żadne relacje wertykalne pomiędzy tymi podmiotami na żadnym rynku. Jednocześnie M.O. wskazał, iż zawiadomił wszystkie właściwe organy antymonopolowe o przedmiot owej koncentracji, tj. w Polsce, Niemczech i na Ukrainie. Zgłoszenia te również skutkowały stwierdzeniem naruszenia przepisów antymonopolowych w Niemczech i na Ukrainie. Ponadto pismem z dnia 14 listopada 2016 r. M.O., powołując się na dokonane w Urzędzie Ochrony Konkurencji i Konsumentów dnia 28 października 2016 r. zgłoszenie zamiaru koncentracji , polegającej na przejęciu przez Penta kontroli nad EMF 2 , podnosił, iż jego zdaniem fakt przejęcia pełnej kontroli nad EMF przez Penta i tym samym utracenie jaki ejkolwiek pośredniej lub bezpośredniej kontroli nad EMF przez M.O. stanowi silną okoliczność łagodzącą, gdyby przyjąć, iż przejęcie wspólnej kontroli nad EMF przez M.O. oraz przejęcie około 8 miesięcy później wyłącznej kontroli nad EMF przez Penta było tra nsakcją wieloetapową, w której pierwszym – niepodlegającym zgłoszeniu etapem – byłoby przej ę cie współkontroli, a drugim – przejecie wyłącznej kontroli przez Penta. Jednak, jak strona postępowania sama przyznała, w przedmiotowej sprawie nie zaszły przesłank i pozwalające uznać, iż przeprowadzone transakcje stanowiły koncentrację wieloetapową. Przede wszystkim przeczy temu fakt, iż M.O. nie posiadał w momencie przejmowania współkontroli nad EMF potwierdzonej umową, porozumieniem lub innym środkiem dowodowym pe wności, iż jest to jedynie etap przejściowy, a nie ostateczny. 2 Post ę powanie to toczyło się przed Prezesem Urzędu pod sygnaturą DKK2 - 421/529/16/IPW i zostało zakończone wydaniem zgody na dokonanie koncentracji decyzją nr DKK - 166/2016 z dnia 24 listopada 2016 r. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 7 W oparciu o przedstawiony stan faktyczny organ antymonopolowy zważył, co następuje : Prezes Urzędu jest centralnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach ochrony konkurencji i ko nsumentów. Wszelkie działania Prezesa Urzędu podejmowane są w interesie publicznym, mając na uwadze ochronę konkurencji i praw konsumentów. W związku z powyższym Prezesowi Urzędu przyznano szczególne kompetencje związane ze sprawowaniem kontroli przestrzeg ania przez przedsiębiorców przepisów ustawy antymonopolowej. System kontroli koncentracji w Polsce opiera się na obowiązku przedsiębiorcy zgłoszenia Prezesowi Urzędu zamiar ów koncentracji określonych w art. 13 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji , jeżeli przedsiębiorcy w nich uczestniczący spełniają progi obrotowe wskazane w ust. 1 tego artykułu, tj. gdy łączny światowy obrót przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji w roku obrotowym poprzedzającym rok zgłoszenia przekracza równowartość 1 000 000 000 euro (art. 13 ust. 1 pkt 1) lub łączny obrót na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji w roku obrotowym poprzedzającym rok zgłoszenia przekracza równowartość 50 000 000 euro (art. 13 ust. 1 pkt) i nie mają zast osowania przesłanki wyłączające wymienione przez art. 14 tej ustawy. Jednym z rodzajów koncentracji , podlegając ych obowiązkowi zgłoszenia Prezesowi Urzędu jest wskazany w art. 13 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji zamiar przejęcia - przez nabycie l ub objęcie akcji, innych papierów wartościowych, udziałów lub w jakikolwiek inny sposób - bezpośredniej lub pośredniej kontroli nad jednym lub więcej przedsiębiorcami przez jednego lub więcej przedsiębiorców. Obowiązek ten ma charakter podstawowy, a jego p rzestrzeganie jest warunkiem poprawnego funkcjonowania systemu kontroli koncentracji w Polsce i wykonywania obowiązków w tym zakresie przez organ antymonopolowy. W celu efektywnego egzekwowania obowiązków, jakie spoczywają na przedsiębiorcach w zakresie wy nikającym z ustawy antymonopolowej, Prezesowi Urzędu zostały nadane przez ustawodawcę uprawnienia , umożliwiające dyscyplinowanie przedsiębiorców w zakresie wykonywania przepisów tej ustawy. Takim uprawnieniem jest między innymi art. 106 ust. 1 pkt 3 ustawy antymonopolowej , który przewiduje możliwość nałożenia , w drodze decyzji , kary pieniężnej, jeżeli przedsiębiorca, choćby nieumyślnie, dokonał koncentracji bez uzyskania zgody Prezesa Urzędu. Oznacza to, że nałożenie kary pieniężnej uzależnione jest od wyka zania, że miała miejsce koncentracja podlegająca notyfikacji organowi antymonopolowemu, a zobowiązany do tego przedsiębiorca zaniechał tego obowiązku. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 13 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji przej ę cie kontroli, k tóra będzie sprawowana wspólnie z innym przedsiębiorcą jest rodzajem koncentracji, której zamiar podlega obowiązkowi zgłoszenia organowi antymonopolowemu. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 8 Status przedsiębiorcy Jak zostało wskazane powyżej , ustawowy obowiązek notyfikacji określonych rod zajów koncentracji organowi antymonopolowemu spoczywa tylko na przedsiębiorcach. Przepisy art. 4 ustawy o ochronie konkurencji definiują przedsiębiorcę m.in. jako osobę fizyczną, która posiada kontrolę, w rozumieniu pkt 4 tego artykułu, nad co najmniej jed nym przedsiębiorcą, choćby nie prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli podejmuje dalsze działania podlegające kontroli koncentracji, o której mowa w art. 13 tej ustawy (art. 4 pkt 1 lit . c tej ustawy) . M.O. jest osobą fizyczną nie prowadzącą działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, posiadającą natomiast kontrolę nad siedmioma spółkami . W efekcie zawarcia Umowy Akcjonariuszy M.O. przejął współk ontrolę nad EMF, a zatem podjął działania podlegające kontroli koncentracji, o której mowa w art. 13 ustawy o ochronie konkurencji . Przejęcie kontroli jest bowiem jedną z form koncentracji, której zamiar jest poddany kontroli Prezesa Urzędu (art. 13 ust. 2 pkt 2 tej ustawy). Wo bec powyższego należy uznać, iż M.O. spełnia przesłanki, jaki ch powołane przepisy ustawy antymonopolowej wymagają do uznania podmiotu za przedsiębiorcę. W k onsekwencji działania M.O. mogą być poddane ocenie w toku postępowania przed Prezesem Urzędu. Obowiązek zgłoszenia Prezesowi Urzędu zamiaru koncentracji O bowiązek zgłoszenia Prezesowi UOKiK zamiar u koncentracji , polegającej na przejęciu bezpośredniej lub pośredniej kontroli nad je dnym lub więcej przedsiębiorcami przez jednego lub więcej przedsiębiorców (art. 13 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji ) spoczywa na przedsiębiorcach, jeżeli spełnione zostały progi finansowe wskazane w art. 13 ust. 1 tej ustawy, tj. łączny światowy obrót przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji przekroczył w roku poprzedzającym rok zgłoszenia równowartość 1 mld euro lub których łączny obrót na terytorium Polski przekroczył równowartość 50 mln euro, a jednocześnie nie ma zastosowania wyłączenie przewidziane m.in. w art. 14 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji . Z godnie z tymi przepisami n ie podlega zgłoszeniu zamiar koncentracji, jeżeli obrót przedsiębiorcy, nad którym ma nastąpić przejęcie kontroli nie przekroczył na terytorium Rzeczypospolitej Po lskiej w żadnym z dwóch lat obrotowych poprzedzających zgłoszenie równowartości 10 mln euro. Przenosząc wymogi ustawy o ochronie koncentracji na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, iż M.O. spełniał przesłanki ustawowe, z którymi przepisy ustawy o ochronie konkurencji wiążą obowiązek zgłoszenia zamiaru koncentracji Prezesowi UOKiK. Treść Umowy Akcjonariuszy wskazuje, iż na podstawie jej zapisów M. O. uzyskał możliwość i prawo wsp ó łkontrolowania EMF (koncentracja w rozumieniu art. 13 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji ), a łączny obrót uczestników koncentracji na terenie Polski w 2015 r. wyniósł [ tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 5 załącznika do decyzji ] euro i w całości został Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 9 wygenerowany przez podmiot, nad którym została przejęta kontrola , tj. EMF oraz jej podmioty zależne. Spełniony zatem został warunek, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji , natomiast nie zaistniała przesłanka wyłącz a jąca obowiązek zgłoszenia zamiaru koncentracji, o której mowa w art. 14 tej ustawy , bowiem obrót EMF, tj. przedsiębiorcy, nad którym nastąpiło przejęcie kontroli , przekroczył w roku poprzedzający m obowiązek zgłoszenia , tj. w roku 2015 , 10 mln euro . Zgodnie z treścią art. 94 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji obowiązek zgło szenia w przypadku zamiaru koncentracji , polegającej na przejęciu kontroli spoczywa na przedsiębiorcy przejmującym kontrolę. W niniejszej sprawie obowiązek taki spoczywał na M.O. Zasadność nałożenia kary pieniężnej Dokonane ustalenia faktyczne pozwalają na przyjęcie, że M.O. przeprowadził koncentrację, której zamiar podlegał obowiązkowi notyfikacji Prezesowi Urzędu i zaniechał zgłoszenia jej zamiaru organowi antymonopolowemu, co stanowi naruszenie art. 13 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i zasad ne jest nałożenie kary pieniężnej na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji . Naruszenie obowiązku notyfikacyjnego stanowi jeden z najgroźniejszych deliktów antymonopolowych wymierzony w istotę antymonopolowej kontroli koncentracji, a więc godzący wprost w interes publiczny. Stąd też wynika potrzeba jego sankcjonowania, która w okolicznościach niniejszej sprawy nie budzi zdaniem Prezesa UOKiK najmniejszej wątpliwości, w szczególności ze względu na fakt, iż strona post ę powania, jak sama przyznała, dokonała koncentracji bez zgody Prezesa UOKiK , mając pełną świadomość, iż tym samym narusza przepisy dotyczące obowiązku notyfikowania zamiaru koncentracji organowi antymonopolowemu, gdy tymczasem a rt. 106 ust. 1 pkt 3 ustawy antymonopolowej pr zewiduje możliwość nałożenia w drodze decyzji kary pieniężnej, jeżeli przedsiębiorca, choćby nieumyślnie, dokonał koncentracji bez uzyskania zgody Prezesa Urzędu. Ustalenie wysokości kary pieniężnej Na podstawie a rt. 106 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie k onkurencji organ antymonopolowy może przedsiębiorcy wymierzyć karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Zgodnie z art. 106 ust. 5 ustawy antymonopolowej w przypadku, gdy przedsię biorca w roku obrotowym poprzedzającym rok nał ożenia kary nie osiągnął obrotu lub osiągnął obrót w wysokości nieprzekraczającej równowartości 100.000 euro, Prezes Urzędu , nakładając karę pieniężną na podstawie ust. 1 , uwzględnia średni obrót osiągnięty prz ez przedsiębiorcę w trzech kolejnych latach obrotowych poprzedzających rok nałożenia kary. Zgodnie z ust. 6 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 10 tego artykułu w przypadku, gdy przedsiębiorca nie osiągnął obrotu w okresie trzyletnim, o którym mowa w ust. 5 , lub gdy obrót przedsiębiorcy obliczo ny na podstawie tego przepisu nie przekracza równowartości 100 000 euro, Prezes U rzędu może nałożyć na przedsiębiorcę , w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nieprzekraczającej równowartości 10 000 euro. Kara ta ma charakter fakultatywny i o celowośc i jej nałożenia oraz wysokości decyduje Prezes Urzędu. O zastosowaniu sankcji decyduje Prezes Urzędu w ramach uznania administracyjnego, kierując się przede wszystkim zasadami określonymi w art. 111 ust. 1 ustawy antymonopolowej , tj. uwzględniając w szczeg ólności okoliczności naruszenia przepisów ustawy oraz uprzednie naruszenie przepisów ustawy, a także, w przypadku kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. 1 , okres, stopień oraz skutki rynkowe naruszenia przepisów ustawy, przy czym stopień naruszenia Prezes Urzędu ocenia , biorąc pod uwagę okoliczności dotyczące natury naruszenia, działalności przedsiębiorcy, która stanowiła przedmiot naruszenia oraz w przypadku, o którym mowa w art. 106 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji , tj. dokonania koncent racji bez uzyskania zgody Prezesa Urzędu, specyfiki rynku, na którym doszło do naruszenia. Ponadto, z urzędu, organ antymonopolowy bierze pod uwagę okoliczności łagodzące, którymi zgodnie z art. 111 ust. 3 pkt 4 ustawy antymonopolowej w przypadku niezgłos zenia zamiaru koncentracji mo że być poinformowanie Prezesa Urzędu o dokonaniu koncentracji oraz współpraca z Prezesem Urzędu w toku postępowania, w szczególności przyczynienie się do szybkiego i sprawnego przeprowadzenia postępowania. Równolegle, z urzędu, organ antymonopolowy bierze pod uwagę okoliczności obciążające, którymi zgodnie z art. 111 ust. 4 pkt 4 ustawy antymonopolowej w przypadku niezgłoszenia zamiaru koncentracji jest dokonanie uprzednio podobnego naruszenia i umyślność naruszenia. Kara pieni ężna za brak notyfikacji zamiaru koncentracji , określona w art. 106 ust. 1 pkt 3 ustawy antymonopolowej , ma charakter:  represyjny – nakładana jest za naruszenie ustawowego obowiązku notyfikacji koncentracji Prezesowi Urzędu;  prewencyjny – ma zapobiegać p odobnym naruszeniom w przyszłości i zniechęcać do naruszania prawa;  dyscyplinujący – zagrożenie nią, czyli potencjalna możliwość nałożenia kary pieniężnej przez Prezesa Urzędu, ma skłaniać przedsiębiorców do notyfikacji koncentracji. Podobne stanowisko w yraził Sąd Najwyższy w wyroku z 7 kwietnia 2004 r. (III SK 31/04), w którym stwierdził, odnosząc się do podobnej w charakterze kary za niedopełnienie obowiązków wynikających z ustawy antymonopolowej, iż kara pieniężna za antymonopolowe delikty formalne jes t sankcją za niedopełnienie obowiązku i ma ona na celu zniechęcenie przedsiębiorców do nieprzestrzegania ich obowiązków. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 11 Wydając decyzję o nałożeniu kary pieniężnej organ antymonopolowy działa zatem w ramach uznania administracyjnego, co nie jest równozna czne z dowolnością. W tym zakresie kieruje się on zasadą równości i proporcjonalności. Rozważając kwestię nałożenia kary organ antymonopolowy musi wziąć pod uwagę, czy w danych okolicznościach sprawy konieczne albo celowe jest jej nałożenie, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości kara spełni założone funkcje. Jak już bowiem wspomniano kary pieniężne mają pełnić funkcje prewencyjne (zapobieganie naruszeniom), egzekucyjne (przymuszające do wykonania działania), jak i represyjne (w postaci nałożenia określonej r epresji uciążliwości finansowej na naruszającego przepisy ustawy). Przy ustalaniu wysokości kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ustawy o ochronie konkurencji , Prezes Urzędu powinien wziąć pod uwagę w szczególności okres, stopień oraz okoliczności nar uszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy (art. 111 ww. ustawy). Nałożenie na przedsiębiorcę kary pieniężnej za niezgłoszenie zamiaru łączenia przedsiębiorców po dokonaniu czynności łączenia, objęcia lub nabycia akcji albo ud ziałów ma charakter uznaniowy i nie jest uzależnione od oceny skutków wpływu łączenia przedsiębiorców na konkurencję, co potwierdza ugruntowana linia orzecznicza Sądu Najwyższego, w tym postanowienie SN z dnia 7 lipca 1999 r., I CKN 184/99 oraz postanowien ie SN z dnia 22 marca 2001 r. I CKN 1127/98. Brak wpływu na konkurencję ma jednak znaczenie dla wymiaru kary (wyrok SN z dnia 20 czerwca 2001 r., I CKN 1150/98). Ponadto, jak zaznaczył Sąd Antymonopolowy w wyroku z dnia 4 lutego 1998 r. (XVII Ama 66/97), k ara pieniężna powinna być na tyle dolegliwa, aby czyniła nieopłacalne ewentualne próby przedsiębiorców uchylania się w przyszłości od poddania się antymonopolowej kontroli połączeń z ich udziałem. Przytoczone orzeczenia, wydane na podstawie nieobowiązujące j ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (Dz. U. z 1999 r. Nr 52, poz. 547 ze zm.), pozostają aktualne w świetle obowiązujących przepisów ustawy o ochronie konkurencji. W piśmiennictw ie antymonopolowym zwraca się również uwagę, że Prezes Urzędu nakłada karę pieniężną określoną m.in. w art. 106 ust. 1 ustawy antymonopolowej w razie spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek zawartych w tym przepisie, włącznie z przesłankami podmiotowym i, tj. w przypadku stwierdzenia, że określone w tym przepisie naruszenie obejmowało co najmniej nieumyślność (M. Król - Bogomilska: Kary pieniężne w prawie antymonopolowym , Warszawa 2001, s. 88). W rozpatrywanej sprawie Prezes Urzędu uznał za konieczne nałoż enie na M.O. kary pieniężnej z uwagi na fakt przejęcia przez niego kontroli nad EMF b ez notyfikacji Prezesowi Urzędu zamiaru tej transakcji. W toku niniejszego postępowania M.O. podał, że w 2016 r., tj. roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary, uzy skał obrót w wysokości [ tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 6 załącznika do decyzji ]. euro , tj. [ tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 7 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 12 załącznika do decyzji ] zł. 3 Wskazał także, że w 2014 r. jego obrót również wyniósł [ tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 8 załączni ka do decyzji ]. euro, tj. [ tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 9 załącznika do decyzji ] zł 4 , a w 2015 r. [ tajemnica przedsiębiorstwa – pkt 10 załącznika do decyzji ]. Oznacza to, że zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 3 w zw iązku z art. 106 ust. 5 i 6 ustawy antymo nopolowej , kara maksymalna , jaką Prezes Urzędu m oże nałożyć na M.O., wynosi równowartość 10 000 euro , tj. 44 240 zł. Prezes Urzędu zdecydował nałożyć na M.O. karę pieniężną w wysokości 22 120 zł. Kara ta stanowi zatem 50% kary maksymalnej. Ustalając wysok ość kary pieniężnej Prezes Urzędu wziął pod uwagę stopień zawinienia, który uzna ł za znaczny . Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala stwierdzić bowiem, że działanie M.O. miało charakter umyślny. Jak sam przyznał , miał on pełną świadomość, iż dokonując przejęcia kontroli nad EMF dnia 3 marca 2016 r. bez uzyskania uprzedniej zgody organu antymonowego dopuścił się naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji . Działał zatem z premedytacją, zdając sobie sprawę, iż nie dokonując zgłoszenia zamiaru konc entracji łamie obowiązujące przepisy antymonopolowe, z czym się godził, działając – w swoim mniemaniu – w obronie wyższego dobra, jakim jest obowiązek powstrzymania się od działań mogących zaszkodzić S półce. Tym samym strona postępowania wybrała ochronę in dywidualnego interesu gospodarczego , stawiając go ponad obowiązek ustawowy, którego celem jest ochrona interesu publicznego. Nie ulega również wątpliwości, że to strona postępowania całkowicie samodzielnie i bez udziału osób trzecich przyczyniła się do pow stania naruszenia przepisów ustawy antymonopolowej, gdyż samodzielnie chciał a i przeprowadził a koncentrację i t ylko na ni ej ciążył obowiązek notyfikacyjny, którego nie dopełni ła . Cały system kontroli koncentracji opiera się na obowiązku uprzedniej notyfika cji zamiaru koncentracji, a przedsiębiorca ma bezwzględny obowiązek powstrzymania się z przeprowadzeniem transakcji do czasu uzyskania decyzji Prezesa Urzędu. Nie budzi wątpliwoś ci w okolicznościach sprawy, że M.O. nie podjął żadnych czynności zmierzającyc h do zgłoszenia Prezes owi Urzędu zamiar u koncentracji . Prezes Urzędu dowiedział się o koncentracji dopiero ze zgłoszenia złożonego 17 marca 2016 r., które należy uznać za całkowicie spóźnione , bowiem dotyczyło nie zamiaru, a faktu przeprowadzonej koncentra cji . Prezes Urzędu wziął pod uwagę również w agę naruszenia przepisów ustawy antymonopolowej . W momencie dokonania koncentracji M.O. był osobą fizyczną, nie prowadził działalności gospodarczej, ale miał status przedsiębiorcy z uwagi na sprawowanie kontroli nad kilkoma spółkami. Jego grupa kapitałowa nie osiągnęła na terenie Rzeczypospolitej Polskiej żadnego obrotu w roku obrotowym poprzedzający obowiązek zgłoszenia zamiaru koncentracji (tj. w 2015 r.), a przedsiębiorcy do niej należący działali na rynkach w łaściwych innych, aniżeli przedsiębiorcy tworzący grupę kapitałową EMF. Zebrany 3 Średni kurs euro NBP na dzień 30 grudnia 2016 r. : 1EUR=4,4240 zł. 4 Średni kurs euro NBP na dzień 31 grudnia 2014 r. : 1EUR=4,42623 zł. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 13 w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że dokonana koncentracja nie miała wpływu na jakikolwiek rynek właściwy, gdyż jej uczestnicy działali na rynkach rozłącznych. Prezes Urzęd u doszedł do wniosku, że przeprowadzona koncentracja nie doprowadziła do istotnego ograniczenia konkurencji, w szczególności przez powstanie lub umocnienie pozycji dominującej na rynku. Ustalając wysokość kary Prezes Urzędu uwzględni ł także okoliczności ła godzące, a mianowicie to, że M.O. współpracował z organem antymonopolowym , co sprzyjało wyjaśnieni u wszystkich okoliczności sprawy , a także fakt, iż to on sam dobrowolnie przedstawił Prezesowi Urzędu informacj ę o dokonaniu koncentracji, poprzez ujawnienie jej w przedłożonych dokumentach z dnia 17 marca 2016 r. Podkreślić także należy, iż od wniosków o wszczęcie post ę powania antymonopolowego w sprawie koncentracji przedsiębiorcy uiszczają opłaty (art. 94 ust.4 ustawy o ochronie konkurencji ), których wysokoś ć , zgodnie z § 8 - obo wiązującego w okresie, kiedy na M.O. ciążył obowiązek zgłoszenia organowi antymonopolowemu koncentracji - rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2014 r. w sprawie zgłoszenia zamiaru koncentracji przedsiębiorców (Dz. U. z 2015 r., poz. 80) , wynosiła 5 000 zł. Ponadto przedsiębiorcy ponoszą koszty obsługi prawnej ze strony kancelarii prawniczych związane z przeprowadzeniem postępowania przed Prezesem UOKiK. W ocenie organu antymonopolowego sankcja za niedopełnienie obowiązku not yfikacji powinna być zatem odpowiednio wyższa niż ww. koszty. W przeciwnym razie przedsiębiorcy mogliby celowo nie zgłasza zamiaru koncentracji, gdyż byłoby to dla nich bardziej opłacalne. W ocenie Prezesa Urzędu wymierzona kara pieniężna jest adekwatna do stopnia zawinienia, zaś jej wysokość jest na tyle dolegliwa dla M.O. , że skutecznie zapobiegnie naruszeniom ustawy o ochronie konkurencji przez ten podmiot w przyszłości . Nałożona kara spełnia równocześnie funkcję prewencji ogólnej, zniechęcając do nar uszania prawa również przez innych przedsiębiorców. Kara w ustalonej wysokości jest także proporcjonalna do potencjału ekonomicznego przedsiębiorcy. Mając na uwadze powyższe Prezes Urzędu orzekł, jak w sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy antymonopolowej karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji, na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – NBP O/O Warszawa 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 14 POUCZENIE : Zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy z dni a 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 229 ze zm. ) w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1822 ze zm.) – od niniejszej decyzji przysługu je odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia. Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 9 w związku z art. 32 ust. 1 us tawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 623 ze zm.), odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów podlega opłacie stałej w kwocie 1000 zł. Zgodnie z art. 102 ust. 1 i ust. 2 us tawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, osoba fizyczna może domagać się zwolnienia od kosztów sądowych, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Do wnio sku o zwolnienie od kosztów sądowych powinno być dołączone oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów. Oświadczenie sporządza się według ustalonego wzo ru. Zgodnie z art. 105 ust. 1 i ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych należy zgłosić na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Osob a fizyczna, która nie ma miejsca zamieszkania w siedzibie tego sądu, może złożyć wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych w sądzie rejonowym właściwym ze względu na miejsce swego zamieszkania. Stosownie do treści art. 117 § 1, § 3 i § 4 Kodeksu postępowania cywilnego strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub części, może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Osoba fizyczna, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub ra dcy prawnego, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego strona zgłasza wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych lub osobno, na piśmie lub ustnie do protokołu, w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Osoba fizyczna, która nie ma miejsca zamieszkania w siedzibie tego sądu, może złożyć wn iosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sądzie rejonowym właściwym ze względu na miejsce swego zamieszkania, który niezwłocznie przesyła ten wniosek sądowi właściwemu. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Zastępca Dyr ektora Departamentu Kontroli Koncentracji Danuta Gruszczyńska Otrzymuje: 1) M . O . 2) aa (decyzja wraz z załącznikiem)