DKK-180/2017

Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsument ó w pl. Powsta ń c ó w Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUM ENTÓW MAREK NIECHCIAŁ DKK2-421/44/17/ML Warszawa, 16 listopada 2017 r. DECYZJA nr DKK-180/2017 Na podstawie art. 18 w związku z art. 13 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 229 ze zm.), po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczętego na wniosek Eneris Zachód sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (wcześniejsza nazwa: Eneris Real Estate sp. z o.o.), Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wydaje zgodę na dokonanie koncentracji, polegającej na przejęciu przez Eneris Zachód sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie kontroli nad:  West- Clean sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu,  Zakładem Utylizacji Odpadów Clean City sp. z o.o. z siedzibą w Międzychodzie oraz  ZUO International sp. z o.o. z siedzibą w Słubicach. UZASADNIENIE W dniu 30 sierpnia 2017 r. do Preze sa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwanego dalej „Prezesem Urzędu” lub „organem antymonopolowym”, wpłynęło zgłoszenie zamiaru koncentracji przedsiębiorców, polegającej na przejęciu przez Eneris Real Estate z siedzibą w Warszawie, która w trakcie postępowania zmieniła firmę na Eneris Zachód sp. z o.o. (dalej: „Eneris”, „Zgłaszający” lub „Wnioskodawca”), kontroli nad:  West- Clean sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu,  Zakładem Utylizacji Odpadów Clean City sp. z o.o. z siedzibą w Międzychodzie oraz  ZUO International sp. z o.o. z siedzibą w Słubicach (dalej odpowiednio: „West - Clean”, „Clean City” oraz „ZUO”, a łącznie „Spółki Przejmowane”). Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsument ó w pl. Powsta ń c ó w Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 2 W związku z tym, iż spełnione zostały niezbędne przesłanki, uzasadniające zgłoszenie zamiaru koncentracji, tj.: - łączny obrót na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji w roku obrotowym poprzedzającym rok zgłoszenia przekroczył równowartość 50 mln euro, tj. kwotę określoną w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 229 ze zm.), zwanej dalej „ustawą antymonopolową” lub „ustawą o ochronie konkurencji”, - przejęcie przez jednego przedsiębiorcę kontroli nad innym przedsiębiorcą jest jedną z form koncentracji, określoną w art. 13 ust. 2 pkt 2 ustawy antymonopolowej, - w przedmiotowej sprawie nie występuje żadna okoliczność z katalogu przesłanek wymienionych w art. 14 ustawy antymonopolowej, powodująca odstąpienie od konieczności zgłoszenia zamiaru koncentracji, zostało wszczęte postępowanie w przedmiotowej sprawie, o czym Prezes Urzędu zgodnie z art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257) powiadomił Wnioskodawcę pismem z dnia 8 września 2017 r. W trakcie postępowania organ antymonopolowy ustalił, co następuje: Uczestnicy koncentracji Eneris obecnie nie prowadzi działalności operacyjnej. Spółka należy do grupy kapitałowej kontrolowanej przez Pana Artura Delę (dalej jako „Grupa Eneris”). Na terytorium Polski działalność prowadzą następujące spółki z Grupy Eneris: 1) ENERIS Surowce S.A. z siedzibą w Kielcach:  usługi porządkowo - pielęgnacyjne (woj. lubuskie, gminy: Międzyrzecz, Gorzów Wielkopolski, Deszczno, woj. dolnośląskie gmina miejska Świdn ica, woj. opolskie gmina Krapkowice, woj. świętokrzyskie gminy: Starachowice, Bodzentyn, Końskie, Włoszczowa),  odbiór i transport odpadów komunalnych (woj. świętokrzyskie gminy: Kielce, Bodzentyn, Chęciny, Daleszyce, Górno, Masłów, Miedziana Góra, Mniów, M orawica, Piekoszów, Sitkówka - Nowiny, Strawczyn, Zagnańsk; woj. opolskie gminy: Gogolin, Reńska Wieś, Zdzieszowice; woj. dolnośląskie gminy: Bardo, Kamieniec Ząbkowicki, Lądek - Zdrój, Malczyce, Świdnica (gmina miejska), Żarów; woj. łódzkie gminy: Biała Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsument ó w pl. Powsta ń c ó w Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 3 Rawsk a, Czerniewice, Głuchów, Kowiesy, Rawa Mazowiecka - gminy wiejska i miejska, Regnów, Rokiciny, Rzeczyca, Tomaszów Mazowiecki - gminy wiejska i miejska, Ujazd, Żelechlinek; woj. mazowieckie gminy: Brochów, Gostynin - gminy wiejska i miejska, Iłów, Łąck, Młodzieszyn, Mogielnica, Mszczonów, Puszcza Mariańska, Rybno, Szczawin Kościelny; woj. lubuskie gminy: Bledzew, Bogdaniec, Deszczno, Gorzów Wielkopolski, Kłodawa, Lubiszyn, Lubrza, Łagów, Międzyrzecz, Przytoczna, Santok, Skwierzyna, Świebodzin, Trzciel, Zbąszynek; woj. zachodniopomorskie gmina Pełczyce; woj. wielkopolskie gmina Miedzichowo), 2) Altvater Piła sp. z o.o. z siedzibą w Pile:  usługi porządkowo - pielęgnacyjne – głównie w zakresie utrzymania dróg (woj. wielkopolskie gminy: Piła, Szydłowo, Trzcianka, Krajenka, Kaczory),  odbiór i transport odpadów komunalnych (woj. wielkopolskie gminy: Białośliwie, Chodzież - gmina wiejska i miejska, Czarnków, Drawsko, Gołańcz, J astrowie, Kaczory, Krajenka, Krzyż Wielkopolski, Miasteczko Krajeńskie, Okonek, Piła, Szydłowo, Trzcianka, Ujście, Wągrowiec, Wieleń, Wyrzysk, Wysoka; woj. zachodniopomorskie gminy: Mirosławiec, Wałcz; woj. pomorskie gminy: Nowy Dwór Gdański, Nowy Staw, Su chy Dąb, Trąbki Wielkie),  sortowanie i składowanie niesegregowanych zmieszanych odpadów komunalnych . Planowany RIPOK (Regionalna Instalacja Przetwarzania Odpadów Komunalnych 1 dla Regionu I woj. wielkopolskiego w Kłodzie 2 – [tajemnica przedsiębiorstwa] , 3) Miej skie Przedsiębiorstwo Oczyszczania sp. z o.o. z siedzibą w Jaworznie:  odbiór i transport odpadów komunalnych (w tym selektywnie zbieranych odpadów) w woj. śląskim w gminie Jaworzno i w woj. małopolskim w gminie Babice,  usługi porządkowo - pielęgnacyjne np. p ielęgnacja terenów zielonych, utrzymywanie dróg, ciągów komunikacyjnych, przystanków autobusowych w woj. śląskim w gminie Jaworzno, 1 RIPOK – w rozumieniu art. 35 ust. 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (j.t. Dz.U. 2016, poz. 1987 ze zm.) . 2 Zgodnie z uchwałą Sejmiku Województwa Wielkopolskiego z dnia 29 maja 2017 r. instalacja ta została wyznaczona jako instalacja zastępcza w zakresie sortowania niesegregowanych zmieszanych odpadów komunalnych dla R egionu I województwa wielkopolskiego na lata 2016-2022. Obecnie instalacja jest rozbudowywana w zakresie biologicznej stabilizacji odpadów. Po ukończeniu rozbudowy oraz uzyskaniu odpowiedniego wpisu w WPGO, instalacja ta będzie mogła posiadać status RIPOK. Niemniej jednak instalacja pomimo braku statusu RIPOK przyjmowała odpady komunalne ze względu na brak mocy przerobowych RIPOK-u wyznaczonego dla Regionu I województwa wielkopolskiego (tj. RIPOK w miejscowości Toniszewo) oraz rozpoczęcia działalności przez drug ą instalacj ę o statusie RIPOK dopiero pod koniec roku 2016 (tj. RIPOK w miejscowości Stawnica ). Wskutek sytuacji, która zaistniała w R egionie I województwa wielkopolskiego w roku 2016 instalacja w miejscowości Kłoda przyjęła do przetworzenia [tajemnica przedsiębiorstwa] Mg odpadó w komunalnych. Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsument ó w pl. Powsta ń c ó w Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 4 4) ENERIS Ekologiczne Centrum Utylizacji sp. z o.o. z siedzibą w Rusko - posiada instalację mechaniczno -biologicznego przetwarz ania zmieszanych odpadów komunalnych 3 w miejscowości Rusko o statusie RIPOK dla Regionu północno - centralnego województwa dolnośląskiego dla zmieszanych odpadów komunalnych. Dysponuje także w tym regionie składowiskiem, które jest regionalnym składowiskiem odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne. Spółka zajmuje się również odbiorem odpadów opakowaniowych, 5) Zakład Gospodarki Odpadami Komunalnymi sp. z o.o. z siedzibą w Balinie - posiada instalację do przetwarzania odpadów komunalnych, kompostowania odpadów zielonych i innych bioodpadów, a także składowisko odpadów powstających w procesie mechaniczno- biologicznego przetwarzania zmieszanych odpadó w komunalnych oraz pozostałości z sortowania odpadów komunalnych w miejscowości Balin [RIPOK dla regionu małopolskiego 4 gospodarki odpadami komunalnymi – regionu w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (j.t. Dz.U. 2016, poz. 1987 ze zm.)], 6) Recupyl Polska sp. z o.o. z siedzibą w Gorzowie Wielkopolskim – zbieranie, transport i przetwarzanie wszystkich typów chemicznych baterii i akumulatorów, 7) Eneris Ochrona Środowiska sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, Eneris Woda sp. z o.o. z sie dzibą w Warszawie, Eneris Ruda Śląska z siedzibą w Rudzie Śląskiej, Eneris Energia sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, Eneris Infra 1 sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, Eneris Siemiatycze sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, Eneris Łódź sp. z o.o. z siedzibą w Łodzi, Dalveo Poznań sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu – spółki te nie prowadzą działalności operacyjnej. Spółki Przejmowane należą do Sirius Finance S.A. z siedzibą w Luksemburgu, która jest spółką publiczną utworzoną na podstawie prawa Luksemburga (instytucja finansowa). West Clean - nie prowadzi działalności operacyjnej. Jest większościowym udziałowcem Eko - Myśl sp. z o.o. z siedzibą w miejsc owości Dalsze (dalej „Eko - Myśl”), będącej właścicielem instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych, odpadów zielonych ulegających biodegradacji, a także składowiska odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne zlokalizowanego w miejscowości Dalsze (woje wództwo zachodniopomorskie) – instalacje te i składowiska są wyznaczone jako RIPOK dla Regionu zachodniego województwa 3 W rozumieniu ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (j.t. Dz.U. 2016, poz. 1987 ze zm.) 4 Region Małopolski gospodarki odpadami komunalnymi obejmuje województwo małopolskie oraz trzy gminy woj. śląskiego. „Balin” ze względu na położenie obsługuje również miasto Jaworzno w woj. śląskim. Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsument ó w pl. Powsta ń c ó w Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 5 zachodniopomorskiego 5 . Dodatkowo spółka Eko - Myśl odbiera i transportuje odpady komunalne w woj. zachodniopomorskim z gmin: Barlinek, Choj na, Goleniów, Gryfino, Myślibórz i Przelewice. Clean City prowadzi działalność gospodarczą w zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi w Regionie III województwa wielkopolskiego 6 . Posiada instalacje do przetwarzania odpadów w miejscowości Mnichy – instalacja ta posiada status RIPOK w zakresie składowania odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne oraz status instalacji zastępczej w zakresie sortowania (przetwarzania) zmieszanych odpadów komunalnych. Po podjęciu uchwały przez Sejmik Województwa instalacja ta będzie mogła uzyskać status RIPOK także w zakresie przetwarzania odpadów komunalnych oraz kompostowania odpadów zielonych ulegających biodegradacji 7 (obecnie ma status planowanego RIPOK w tych zakresach). Ponadto odbiera i transportuje odpady komunal ne z nieruchomości niezamieszkanych w województwie lubuskim z gmin Przytoczna i Skwierzyna oraz w województwie wielkopolskim z gmin: Chrzypsko Wielkie, Kwilcz, Lwówek, Miedzichowo, Międzychód, Pniewy, Sieraków i Wronki. Clean City jest jedynym udziałowcem Przedsiębiorstwa Usług Komunalnych Trans - Kom sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu (dalej „Trans - Kom”), prowadzącego działalność w zakresie odbioru i transportu odpadów komunalnych w woj. lubuskim z gminy Przytoczna i Pszczew oraz w woj. wielkopolskim z gmin: Kuślin, Kwilcz, Miedzichowo, Międzychód, Ostroróg, Pniewy oraz Wronki. 5 Na mocy „Planu Gospodarki Odpadami dla w ojewództwa z acho dniopomorskiego na lata 2016 - 2022 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2023 - 2028 ” . W skład Regionu zachodniego województwa zachodniopomorskiego wchodzą następujące gminy: Banie, Barlinek, Bielice, Boleszkowice, Brzeżno, Cedynia, Chociwel, Chojna, Choszczn o, Dobra, Dobra (Szczecińska), Dobrzany, Dolice, Drawsko Pomorskie, Dziwnów, Golczewo, Goleniów, Gryfice, Gryfino, Ińsko, Kamień Pomorski, Karnice, Kobylanka, Kołbaskowo, Kozielice, Krzęcin, Lipiany, Marianowo, Maszewo, Mieszkowice, Międzyzdroje, Moryń, My ślibórz, Nowe Warpno, Nowogard, Nowogródek Pomorski, Osina, Ostrowice, Pełczyce, Płoty, Police, Przelewice, Przybiernów, Pyrzyce, Radowo Małe, Recz, Resko, Rewal, Stara Dąbrowa, Stare Czarnowo, Stargard (gmina miejska), Stargard (gmina wiejska), Stepnica, Suchań, Szczecin, Świerzno, Świnoujście, Trzcińsko - Zdrój, Trzebiatów, Warnice, Węgorzyno, Widuchowa, Wierzchowo, Wolin, Złocieniec. 6 Granice geograficzne Regionu III województwa wielkopolskiego zostały wskazane w „Planie gospodarki odpadami dla województw a wielkopolskiego na lata 2016 - 2022” i obejmują następujące gminy: Chrzypsko Wielkie, Duszniki, Kuślin, Kwilcz, Lwówek, Miedzichowo, Międzychód, Nowy Tomyśl, Obrzycko gmina wiejska, Obrzycko gmina miejska , Ostroróg, Pniewy, Sieraków, Szamotuły, Wronki, Prz ytoczna, Pszczew, Skwierzyna. 7 W Regionie III województwa wielkopolskiego w roku 2016 nie funkcjonowała żadna instalacja o statusie RIPOK przeznaczona do kompostowania odpadów zielonych i innych bioodpadów. Stąd, przy okresowo dużej podaży tego rodzaju odpadów na rynku, pojawiła się konieczność kierowania strumienia ww. odpadów do tych instalacji na rynku, które mają możliwości techniczne, by te odpady przetworzyć oraz posiadają w danym momencie wolne moce przerobowe. O dpady zielone należą do grupy odpadów, które nie mogą być wywożone do zagospodarowania poza teren województwa. Wskutek powyższego, instalacja w miejscowości Mnichy przyjęła w 2016 r. [tajemnica przedsiębiorstwa ] Mg odpadów zielonych do kompostowania. Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsument ó w pl. Powsta ń c ó w Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 6 ZUO International prowadzi instalację RIPOK w miejscowości Kunowice dla Regionu centralnego województwa lubuskiego 8 . Opis i przyczyny koncentracji Planowana koncentracja została zgłoszona w trybie art. 13 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy antymonopolowej i polega na przejęciu przez Eneris kontroli nad West -Clean, Clean City i ZUO International. Po przeprowadzeniu transakcji Zgłaszający będzie sprawował także pośrednią kontrolę nad spółkami zależnymi Spółek Przejmowanych, tj. nad Eko - Myśl oraz Trans-Kom. Zgłaszana transakcja zostanie przeprowadzona w oparciu o „Umowę sprzedaży udziałów” zawartą w dniu 21 lipca 2017 r. pomiędzy Zgłaszającym a dotychcza sowym właścicielem Spółek Przejmowanych - Sirius Finance S.A. Rynki właściwe w sprawie, na które koncentracja wywiera wpływ W myśl art. 4 pkt 9 ustawy antymonopolowej przez rynek właściwy rozumie się rynek towarów, które ze względu na ich przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość, są uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz są oferowane na obszarze, na którym, ze względu na ich rodzaj i właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące różnice cen i koszty transportu, panują zbliżone warunki konkurencji. A zatem rynek ten wyznaczają zasadniczo dwa elementy: towar ( rynek produktowy ) i terytorium ( rynek geograficzny). Mając na względzie definicję rynku właściwego oraz kryteria wyznaczania rynków właściwych, na które koncentracja wywiera wpływ, zawarte w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2014 r. w sprawie zgłoszenia zamiaru koncentracji przedsiębiorców (Dz. U. z 2015 r., poz. 80 ze zm.) organ antymonopolowy uznał, iż: A) Przedmiotowa koncentracja wywie ra wpływ w układzie horyzontalnym na rynek odbioru i transportu odpadów komunalnych na obszarach wyznaczonym promieniem 60 km mierzonym zasięgiem dróg publicznych od gminy [tajemnica 8 Region centralny województwa lubu skiego obejmuje następujące gminy: Bledzew, Cybinka, Górzyca, Kostrzyn nad Odrą, Krzeszyce, Lubniewice, Łagów, Międzyrzecz, Ośno Lubuskie, Rzepin, Słońsk, Słubice, Sulęcin, Torzym, Witnica oraz gminę Dębno z województwa zachodniopomorskiego . Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsument ó w pl. Powsta ń c ó w Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 7 przedsiębiorstwa] , bowiem działalność uczestników koncentracji pokrywa się na tym rynku, a ich łączny udział w nim przekracza próg 20%. Poniżej przedstawiono uzasadnienie określenia rynków właściwych w aspekcie produktowym oraz geograficznym, a także pozycję rynkową uczestników koncentracji. 1. Uzasadnienie określenia rynku, na który koncentracja wywiera wpływ w układzie horyzontalnym Uzasadniając określenie rynku odbioru i transportu odpadów komunalnych w aspekcie produktowym i geograficznym należy odnieść się do obowiązujących w Polsce przepisów w zakresie gospodarki odpadami, tj. ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (j.t. Dz.U. 2016, poz. 1987 ze zm.), ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1289), ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2017 r. poz. 519 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 11 stycznia 2013 r. w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości (Dz. U. z 2013 r., poz. 122). Od dnia 1 lipca 2013 r. gminy przejęły od właścicieli nieruchomości obowiązek podpisywania umów na odbieranie odpadów komunalnych (takie same zasady dotyczą także bioodpadów, w tym odpadów zielonych) z podmiotami prowadzącymi działalność w tym zakresie. Art. 6d ust. 1 znowelizowanej ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nakłada na gminy obowiązek wyłaniania w drodze przetargu podmiotów prowadzących działalność w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy, a na te podmioty obowiązek uczestniczenia w przetargach organizowanych przez gminy. Przy czym gmina może ogłosić przetarg na odbieranie odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości albo przetarg na o dbieranie i zagospodarowanie tych odpadów. Z wybranym w drodze przetargu przedsiębiorcą wójt, burmistrz lub prezydent miasta zawiera umowę na odbieranie odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości albo na odbieranie i zagospodarowanie odpadów komunal nych. Należy zaznaczyć, że w wyniku przetargu zostaje wybrany tylko jeden przedsiębiorca na gminę/sektor (w razie podziału gminy na sektory), który będzie odbierał odpady komunalne od właścicieli nieruchomości. W przypadku przetargu na odbieranie odpadów gmina określa w specyfikacji istotnych warunków zamówienia (a potem również w umowie) instalacje, do których podmiot wyłoniony w przetargu będzie kierował poszczególne rodzaje odpadów. W przypadku Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsument ó w pl. Powsta ń c ó w Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 8 przetargu na odbieranie i zagospodarowanie odpadów komunaln ych gmina nie wskazuje takich instalacji, a podmiot odbierający sam decyduje, do której instalacji przekaże odpady, z tym że zmieszane odpady komunalne, odpady zielone oraz pozostałości z sortowania przeznaczone do składowania jest zobowiązany przekazać do instalacji posiadającej status regionalnej instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych (RIPOK) i obsługującej region, w którym działa przedsiębiorca. Zgodnie z § 2 rozporządzenia w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości podmiot odbierający odpady komunalne od właścicieli nieruchomości jest obowiązany posiadać bazę magazynowo - transportową usytuowaną w gminie, z terenu której odbiera te odpady lub w odległości nie większej niż 60 km (po drogach publicznych) od granicy tej gminy. Ten wymóg formalno - prawny de facto wskazuje teren, na którym może prowadzić działalność dany przedsiębiorca, czyli określa właściwy rynek geograficzny odbioru odpadów komunalnych. W niniejszej sprawie będą to więc tereny gmin, w których znajdują się bazy transportowo -magazynowe obu uczestników koncentracji, poszerzone o obszar w odległości do 60 km (po drogach) od granic gmin, w których znajdują się te bazy 9 . Stosownie do tych regulacji rynkiem produktowym, na którym działają uczestnicy koncentracji jest rynek odbioru odpadów komunalnych, a właściwym rynkiem geograficznym obszary gmin, w których znajdują się bazy transportowo - magazynowe Eneris i Spółek Przejmowanych, powiększone o odległość do 60 km od granic tych gmin. 2. Charakterystyka działalności uczestników koncentracji Lista baz transportowo- magazynowych Grupy Eneris oraz Spółek Przejmowanych: Grupa Eneris [tajemnica przedsiębiorstwa] Spółki Przejmowane [tajemnica przedsiębiorstwa] Powiązania horyzontalne pomiędzy bazami transportowo- magazynowymi uczestników koncentracji przedstawiają tabele nr 1 i 2. 9 Odległość do 60 km od granic gmin liczona jest zasięgiem dróg publicznych (zgodnie z interpretacją Ministerstwa Środowiska). Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsument ó w pl. Powsta ń c ó w Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 9 Tabela nr 1 Obszary gmin, w których znajdują się bazy transportowo - magazynowe Eneris i Spółek Przejmowanych, powiększone o odległość do 60 km od granic tych gmin Baza transportowo - magazynowa Eneris Baza transportowo - magazynowa Spółek Przejmowanych baza transportowo- magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] PSZOK 10 mający charakter bazy transportowo -magazynowej w [tajemnica przedsiębiorstwa] PSZOK mający charakter bazy transportowo -magazynowej w [tajemnica przedsiębiorstwa] stacja przeładunkowa i PSZOK mające charakter bazy transportowo-magazynowej w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo-magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] stacja przeładunkowa mająca charakter bazy transportowo - magazynowej w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo- magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] PSZOK mający charakter bazy transportowo -magazynowej w [tajemnica przedsiębiorstwa] PSZOK mający charakter bazy transportowo -magazynowej w [tajemnica przedsiębiorstwa] stacja przeładunkowa i PSZOK mające charakter bazy transportowo-magazynowej w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo-magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] stacja przeładunkowa mająca charakter bazy transportowo - magazynowej w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo-magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo- magazynowa w miejscowości [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo- magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] PSZOK mający charakter bazy transportowo -magazynowej w [tajemnica przedsiębiorstwa] PSZOK mający charakter bazy transportowo -magazynowej w [tajemnica przedsiębiorstwa] stacja przeładunkowa i PSZOK mające charakter bazy transportowo-magazynowej w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo-magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] stacja przeładunkowa mająca charakter bazy transportowo - magazynowej w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo-magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo- magazynowa zlokalizowana w miejscowości [tajemnica przedsiębiorstwa] Źródło: pismo Wnioskodawcy 10 PSZOK – Punkt Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych tworzony zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymani u czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2017 r. poz. 1289). Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsument ó w pl. Powsta ń c ó w Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 10 Tabela nr 2 Obszary gmin, w których znajdują się bazy transportowo - magazynowe Spółek Przejmowanych oraz Eneris, powiększone o odległość do 60 km od granic tych gmin Baza transportowo - magazynowa Spółek Przejmowanych Baza transportowo - magazynowa Grupy Eneris PSZOK ma jący charakter bazy transportowo-maga- zynowej w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo-magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo-magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo-magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] PSZOK mający charakter bazy transportowo-maga- zynowej w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo-magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo-magazynowa zlokalizowana w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo-magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] stacja przeładunkowa i PSZOK mające charakter bazy transportowo-maga- zynowej w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo-magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo-magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo-magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo- magazynowa w miejscowości [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo-magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo-magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo-magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] stacja przeładunkowa mająca charakter bazy transportowo- magazy-nowej w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo-magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo-magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo-magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo- magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo-magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo-magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo- magazynowa w miejscowości [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo-magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] baza transportowo-magazynowa w [tajemnica przedsiębiorstwa] Źródło: pismo Wnioskodawcy Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsument ó w pl. Powsta ń c ó w Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 11 Szacunkowe udziały uczestników koncentracji w 2016 r. w rynku odbioru i transportu odpadów komunalnych na obszarach wyznaczonych promieniem do 60 km mierzonym zasięgiem dróg publicznych od gminy, w której uczestnik koncentracji posiada bazę transportowo-ma gazynową (dane obliczone według kryterium liczby obsługiwanych mieszkańców) zawiera tabela nr 3. W tabeli pominięto gminy [ tajemnica przedsiębiorstwa] , gdzie strony transakcji wprawdzie mogą ze sobą konkurować z uwagi na możliwości ustawowe prowadzenia działalności na tych obszarach (tj. posiadanie bazy transportowo - magazynowej stanowiącej podstawę wpisu do Rejestru), w praktyce jednak jedna ze stron nie prowadzi jakiejkolwiek działalności na obszarze tych gmin w zakresie odbioru i transportu odpadów. Tabela nr 3 Lp. Gmina, w której znajduje się baza transportowo - magazynowa Gminy, w których znajdują się bazy transportowo - magazynowe Udział Eneris (w %) Udział Spółek Przejmowanyc h (w %) Łącznie (w %) Eneris Spółki Przejmowane 1. [ tajemnica przedsiębiorstwa] [ tajemnica przedsiębiorstwa] ok. [5 - 10] % ok. [0 - 5] % ok. [10 - 15] % 2. [ tajemnica przedsiębiorstwa] [ tajemnica przedsiębiorstwa] ok. [10 - 15] % ok. [0 - 5] % ok. [10 - 15] % Spółki Przejmowane Eneris 3. [ tajemnica przedsiębiorstwa] [ tajemnica przedsiębiorstwa] ok. [0 - 5] % ok. [0 - 5] % ok. [5 - 10] % 4. [ tajemnica przedsiębiorstwa] [ tajemnica przedsiębiorstwa] ok. [0 - 5] % ok. [0 - 5] % ok. [5 - 10] % 5. [ tajemnica przedsiębiorstwa] [ tajemnica przedsiębiorstwa] ok. [5 - 10] % ok. [5 - 10] % ok. [10 - 15] % 6. [ tajemnica przedsiębiorstwa] [ tajemnica przedsiębiorstwa] ok. [15 – 20] % ok. [10 - 15] % ok. [30 - 40] % Źródło: pismo Wnioskodawcy Z powyższego wynika, że niniejsza koncentracja wywiera wpływ w układzie horyzontalnym na rynek odbioru i transportu odpadów komunalnych na obszarze wyznaczonym promieniem 60 km mierzonym zasięgiem dróg publicznych od gminy [tajemnica przedsiębiorstwa] , bow iem łączny udział Eneris i Spółek Przejmowanych w tym rynku wynosi ok. [30-40] % czyli przekracza poziom 20%. Natomiast w gminach [tajemnica przedsiębiorstwa] uczestnicy koncentracji prowadzą działalność na tak wyznaczonym rynku, ale ich połączone udziały rynkowe są znacznie niższe niż 20%. Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsument ó w pl. Powsta ń c ó w Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 12 W rynku odbioru i transportu odpadów komunalnych, w którym uczestnicy koncentracji będą łącznie posiadać ponad 20% udziału, prowadzi działalność kilka firm zajmujących się odbiorem odpadów: [tajemnica przedsiębiorstwa] B) Koncentracja nie wywiera wpływu na żaden rynek właściwy w układzie wertykalnym (pionowym), bowiem przedsiębiorcy uczestniczący w koncentracji nie prowadzą działalności na rynkach, w których indywidualny lub łączny udział tych przedsiębiorców przekraczał by 30%. Pomiędzy uczestnikami zgłaszanej transakcji występują powiązania wertykalne zarówno potencjalne, jak i rzeczywiste, bowiem Eneris Surowce działa na rynkach odbioru i transportu odpadów komunalnych i odpadów zielonych ulegających biodegradacji, a Spółki Przejmowane posiadają instalacje RIPOK przetwarzające i składujące odpady komunalne oraz kompostownie odbierające odpady zielone ulegające biodegradacji. W Regionie centralnym województwa lubuskiego w gminie [tajemnica przedsiębiorstwa ] Eneris Surowce odbiera odpady komunalne, w tym odpady zielone. Dla tego regionu jest wyznaczony m.in. RIPOK należący do ZUO International. Eneris Surowce nie przekazuje jednak odpadów do tego RIPOK - u. Pomiędzy uczestnikami koncentracji występuje zatem wyłącznie powiązanie potencjalne. W 2016 r. udział ZUO International w rynku kompostowania odpadów zielonych ulegających biodegradacji wyniósł ok. [10-15] %, a udział Eneris Surowce w rynku dostaw do kompostowni (działającej w ramach RIPOK) odpadów zielonych ok. [10-15] %. W tym samym regionie udział ZUO International w rynku przetwarzania odpadów innych niż niebezpieczne wyniósł ok. [20-30] %, a udział Eneris Surowce w rynku w rynku dostaw do RIPOK odpadów komunalnych ok. [15-20] %. W Regionie zachodnim województwa zachodn iopomorskiego w gminie [tajemnica przedsiębiorstwa] Eneris Surowce odbiera odpady komunalne w tym odpady zielone, które są przekazywane do RIPOK - u należącego do jednej ze Spółek Przejmowanych, tj. Eko - Myśl. W 2016 r. udział Eko - Myśl w rynku kompostowania o dpadów zielonych ulegających biodegradacji wyniósł ok. [ 15 - 20 ] %, a udział Eneris Surowce w rynku dostaw do kompostowni (działającej w ramach RIPOK) odpadów zielonych wyniósł ok. [ 0 - 5 ] %. Natomiast udział Eko - Myśl w rynku przetwarzania odpadów innych niż nie bezpieczne wyniósł ok. [ 10 - 15 ] %, a udział Eneris Surowce w rynku dostaw do RIPOK odpadów komunalnych wyniósł ok. [ 0 - 5 ] %. Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsument ó w pl. Powsta ń c ó w Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 13 Mając powyższe na względzie wskazać należy, iż na wszystkich rynkach, na których występują powiązania wertykalne, udziały uczestników koncentracji są znacznie niższe niż 30%. C) Koncentracja wywiera wpływ na następujące rynki w układzie konglomeratowym: Grupa Eneris Tabela nr 4 Rynek Szacunkowy udział rynkowy w roku 2016 (w %) odbioru i transportu odpadów komunalnych na obszarach wyznaczonym promieniem 60 km mierzonym zasięgiem dróg publicznych od gminy [tajemnica przedsiębiorstwa] , w której znajduje się baza transportowo -magazynowa Grupy Eneris ok. [ 50 - 60] przetwarzania i składowania odpadów innych niż niebezpieczne w Regionie I województwa wielkopolskiego ok. [60 - 70] przetwarzania i składowania odpadów innych niż niebezpieczne w Regionie północno - centralnym województwa dolnośląskiego ok. [40 - 50] Źródło: pismo Wnioskodawc y Spółki Przejmowane Tabela nr 5 Rynek Szacunkowy udział rynkowy w roku 2016 (w %) przetwarzania i składowania odpadów innych niż niebezpieczne w Regionie III województwa wielkopolskiego ok. [90 - 100] kompostowania odpadów ulegających biodegradacji w Regionie III województwa wielkopolskiego ok. [90 - 100] kompostowania odpadów ulegających biodegradacji w Regionie centralnym województwa lubuskiego ok. [90 - 100] Źródło: pismo Wnioskodawcy Organ antymonopolowy zważył, co następuje: Przepis art. 18 ustawy o ochronie konkurencji stanowi, iż Prezes Urzędu wydaje zgodę, w drodze decyzji, na dokonanie koncentracji, w wyniku której konkurencja na rynku nie zostanie istotnie ograniczona, w szczególności przez powstanie lub umocnienie pozycj i dominującej na rynku, przy czym zgodnie z art. 4 pkt 10 tej ustawy przez pozycję dominującą rozumie się pozycję przedsiębiorcy, która umożliwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsument ó w pl. Powsta ń c ó w Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 14 na rynku właściwym przez stworzenie mu możliwości działania w znacznym zakresie niezależnie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa się, że przedsiębiorca ma pozycję dominującą, jeżeli jego udział w rynku przekracza 40%. Podstawowym celem postępowania antymonopolowego w sprawach koncentracji jest ustalenie, czy w wyniku zrealizowania zamierzonej transakcji dojdzie do istotnego ograniczenia konkurencji na rynku właściwym. Przykładem takiego istotnego ograniczenia konkurencji jest powstanie lub umocnienie pozycji dominującej. Należy jednakże podkreślić, że o ile powstanie lub umocnienie pozycji dominującej będzie zawsze prowadziło do ograniczenia konkurencji na rynku, to do ograniczenia konkurencji może dojść także w przypadkach, kiedy w wyniku koncentracji nie powstaje lub nie umacnia się pozycja dominująca. Samo stwierdzenie „istotne ograniczenie konkurencji” wykracza zatem poza kwestię powstania lub umocnienia pozycji dominującej i ma szersze znaczenie. Obejmuje bowiem sytuacje, kiedy w wyniku dokonanej koncentracji konkurencja zostaje poważnie ograniczona, a nie wiąże się to z powstaniem pozycji dominującej – może to mieć miejsce przykładowo na rynkach oligopolistycznych. Powołany przepis wskazuje, że to intensywność ograniczenia konkurencji będzie determinowała treść rozstrzygnięcia organu antymonopolowego. Oznacza to, że nie każde ograniczenie konkurencji, będące wynikiem planowanej koncentracji będzie skutkowało wydaniem zakazu dokonania koncentracji, a jedynie mające charakter „istotnego” ograniczenia. Rozpatrywana koncentracja będzie wywierać wpływ w układzie horyzontalnym na rynek odbioru i transportu odpadów komunalnych na obszarze wyznaczonym promieniem 60 km mierzonym zasięgiem dróg publicznych od gminy [tajemnica przedsiębiorstwa] . Jednakże analiza skutków niniejszej koncentracji wykazała, iż w jej wyniku nie dojdzie do istotnego ograniczenia konkurencji na tym rynku, Dokonując oceny zasadności wyrażenia zgody na przeprowadzenie tej koncentracji Prezes Urzędu wziął pod uwagę następujące argumenty: Przedmiotowa koncentracja nie spowoduje ograniczenia konkurencji na rynku odbioru i transportu odpadów komunalnych na obszarze wyznaczonym promieniem 60 km mierzonym zasięgiem dróg publicznych od gminy [tajemnica przedsiębiorstwa] . Zgłaszający uzyska udział w tym rynku na poziomie ok. [30-40] %, przy czym udział Eneris wynosi ok. [15-20] %, a Spółek Przejmowanych ok. [10-15] %. Tym samym udział Eneris będzie wynosił poniżej progu 40%, z którym ustawa o ochronie konkurencji wiąże domniemanie posiadania przez prz edsiębiorcę pozycji dominującej na rynku właściwym. Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsument ó w pl. Powsta ń c ó w Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 15 Podkreślenia wymaga fakt, że na rynku tym Eneris spotykać się będzie z silną konkurencją. W rynku odbioru i transportu odpadów komunalnych, w którym uczestnicy koncentracji będą łącznie posiadać ponad 20% udziału, prowadzi działalność kilka firm zajmujących się odbiorem odpadów. Są to: [tajemnica przedsiębiorstwa]  Przedsiębiorstwo Wielobranżowe LS PLUS sp. z o.o. z siedzibą w Plewiskach – udział ok. 8,2%,  Zakład Gospodarki Komunalnej w Szamotułach sp. z o.o. z siedzibą w Szamotułach oraz Remondis Sanitech Poznań sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu (konsorcjum) – ok. 8,2%,  Tonsmeier Zachód sp. z o.o. z siedzibą w Kiełczu – ok. 7,4%,  Przedsiębiorstwo Budowlane „DOMBUD” sp. z o.o. z siedzibą w Nowym Tomyślu – ok. 7,2%,  Alkom sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu – ok. 7,2%. Należy także podkreślić, że w związku z procedurą przetargową, od której zależy uzyskanie przez przedsiębiorcę kontraktu na prowadzenie tej działalności, pozycja rynkowa poszczególnych uczestników tego rynku może zmieniać się nawet w krótkim czasie. W przedmiotowej sprawie brak jest rynków właściwych, na które koncentracja wywierałaby wpływ w układzie wertykalnym. Istnieją wprawdzie rynki, na które koncentracja wywiera wpływ w układzie konglomeratow ym (rynek odbioru i transportu odpadów komunalnych na obszarach wyznaczonym promieniem 60 km mierzonym zasięgiem dróg publicznych od gminy [tajemnica przedsiębiorstwa] , w której znajduje się baza transportowo -magazynowa Grupy Eneris, rynek przetwarzania i składowania odpadów innych niż niebezpieczne w Regionie I województwa wielkopolskiego, rynek przetwarzania i składowania odpadów innych niż niebezpieczne w Regionie północno - centralnym województwa dolnośląskiego, rynek przetwarzania i składowania odpadów innych niż niebezpieczne w Regionie III województwa wielkopolskiego, rynek kompostowania odpadów ulegających biodegradacji w Regionie III województwa wielkopolskiego oraz rynek kompostowania odpadów ulegających biodegradacji w Regionie centralnym województwa lubuskiego), na których działają Eneris i Spółki Przejmowane, jednakże nie ma podstaw aby sądzić, że siła rynkowa jaką uczestnicy koncentracji dysponują na tych rynkach zostanie przeniesiona na inne rynki, na których działają. Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że planowana koncentracja spełnia przesłanki określone w art. 18 ustawy antymonopolowej . Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsument ó w pl. Powsta ń c ó w Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 16 Wobec powyższego orzeczono, jak w sentencji. POUCZENIE: Zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 229 ze zm.) w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1822 ze zm.) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – za pośrednictwem Prezesa Urzę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia. Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 9 w związku z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 623 ze zm.), odwołan ie od decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów podlega opłacie stałej w kwocie 1000 zł. Zgodnie z art. 102 ust. 1 i ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych sąd może przyznać zwolnienie od kosztów sądowych osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej niebędącej osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, jeżeli wykazała, że nie ma dostatecznych środków na ich uiszczenie. Zgodnie z art. 105 ust. 1 i ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, wniosek o prz yznanie zwolnienia od kosztów sądowych należy zgłosić na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Stosownie do treści art. 117 § 1, § 3 i § 4 Kodeksu postępowania cywilnego strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub części, może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna, której ustawa przyznaje zdolność sądową, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego strona zgłasza wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych lub osobno, na piśmie lub ustnie do protokołu, w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Podpisał Robert Kamiński Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsument ó w pl. Powsta ń c ó w Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 17 Dyrektor Departamentu Kontroli Koncentracji Otrzymuje: Eneris Zachód sp. z o.o., Warszawa