DKK-11/2019

P REZES UR ZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUM ENTÓW MAREK NIECHCIAŁ Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. 22 826 53 65 < faks 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 1 Warszawa, 21 stycznia 201 9 r. DKK - 1.421.53.2018 .PK DECYZJA nr DKK - 11 /201 9 Na podstawie art. 18 w związku z art. 13 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (j.t. Dz. U. z 2018 r., poz. 798 ze zm. ) Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczętego na wniosek SJL Partners LLC z siedziba w Seulu (Republika Korei), KCC Corporation z siedzibą w Seulu (Republika Korei) oraz Wonik QnC Corpo ration z siedzibą w Gumi (Republika Korei) wydaje zgodę na dokonanie koncentracji, polegającej na przejęciu przez SJL Partners LLC z siedzibą w Seulu (Republika Korei), KCC Corporation z siedzibą w Seulu (Republika Korei) oraz Wonik QnC Corporation z siedz ibą w Gumi (Republika Korei) wspólnej kontroli nad MPM Holdings Inc. z siedzibą w Waterford (Stany Zjednoczone) . UZASADNIENIE W dniu 23 listopada 2018 r. wpłynęło do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwanego dalej „Prezesem Urzędu” lub „ organem antymonopolowym”, zgłoszenie zamiaru koncentracji przedsiębiorców, polegającej na przejęciu przez SJL Partners LLC z siedzibą w Seulu, Republika Korei (dalej: SJL) , KCC Corporation z siedzibą w Seulu, Republika Korei (dalej: KCC) oraz Wonik QnC Cor poration z siedzibą w Gumi, Republika Korei (dalej: Wonik QnC) (łącznie „Zgłaszający” lub „Wnioskodawcy”) kontroli nad MPM Holding Inc. z siedzibą w Waterford, Stany Zjednoczone ( dalej : MPM), tj. koncentracji określonej w art. 13 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (j.t. Dz. U. z 201 8 r., poz. 798 ze zm. ) , zwanej dalej „ustawą o ochronie konkurencji”. W związku z tym, iż: 1) spełnione zostały niezbędne przesłanki , uzasadniające obowiązek zgłoszenia zamiaru koncentr acji, bowiem:  łączny światowy obrót przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji w roku obrotowym poprzedzającym rok zgłoszenia przekroczył równowartość 1.000.000.000 euro, tj. kwotę określoną w art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji,  przeję cie przez jednego lub więcej przedsiębiorc ów bezpośredniej kontroli nad innym przedsiębiorcą jest sposobem koncentracji, określonym w art. 13 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy, 2) nie występuje w tej sprawie żadna okoliczność z katalogu przesłanek wyłączających obowiąz ek zgłoszenia zamiaru przedmiotowej koncentracji wymienionych w art. 14 ustawy o ochronie konkurencji, zostało w tej sprawie wszczęte, na podstawie art. 49 ust. 2 w związku z art. 13 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji, postępowanie antymonopolowe, o czym, zgodnie z art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ), organ antymonopolowy zawiadomił Wnioskodawców pismem z 28 listopada 2018 r. W trakcie postępowania organ antymonopolow y ustalił i zważył , co następuje: Uczestnicy koncentracji: Aktywni SJL – została utworzona w listopadzie 2017 r. i zajmuje się zarządzaniem funduszami typu private equity . SJL zarządza funduszami w formie spółek komandytowych ( limited partnership ), inwest ującymi w inne podmioty gospodarcze. SJL nie posiada kontroli w spółkach, w które zainwestowała. Należy do grupy kapitałowej, na czele której stoi Stephen Sukjung Lim (dalej: „Grupa SJL”). Grupa SJL w 2017 r. nie osiągnęła żadnego obrotu. KCC – spółka wspó łkontrolowana przez rozdrobniony akcjonariat. Stoi na czele grupy kapitałowej, w skład której wchodzą przedsiębiorstwa wprowadzające do obrotu materiały budowlane, farby, silikony, produkty gumowe, plastikowe i papierowe, masę papierową oraz precyzyjne ins trumenty optyczne (dalej: „ Grupa KKC ”). Główna działalność Grupy KCC, poza Republiką Korei, prowadzona jest w Chinach, Rosji, Turcji i Niemczech. Następujące spółki Grupy KCC osiągnęły obrót na terenie Polski: 1. Basilidon Chemical Company Ltd. z siedzibą w Abingdon (Wielka Brytania) – sprzedaż silikonów; 2. KCC – sprzedaż farb, surowców i silikonów. Obrót światowy osiągnięty przez Grupę KCC w 2017 r. wyniósł [tajemnica przedsiębiorstwa] euro, w tym [tajemnica przedsiębiorstwa] euro na terenie Polski. Wonik QnC – spółka zależna Wonik Co. Ltd z siedzibą w Pyeongtaek (Republika Korei), która jest kontrolowana przez Pana Yong - Han Lee (dalej: Grupa Osoby Fizycznej ). Działalność Grupy Osoby Fizycznej dzieli się na następujące główne obszary:  wyroby ze szkła kwarcowego – produkcja i sprzedaż wyrobów ze szkła kwarcowego, które są składnikiem do produkcji półprzewodników, ekranów LCD i produktów fotowoltaicznych - tym pionie aktywny jest Wonik QnC;  ceramika – wprowadzanie do obrotu wyrobów ceramicznych przeznaczonych do p rodukcji półprzewodników i wyświetlaczy;  komponenty do półprzewodników – modyfikacja powierzchni paneli wyświetlaczy. W 2017 r. żadna ze spółek należących do Grupy Osoby Fizycznej nie osiągnęła obrotów na terenie Polski. Obrót światowy osiągnięty przez Gru pę Osoby Fizycznej w 2017 r. wyniósł [tajemnica przedsiębiorstwa] euro. Pasywny MPM – współkontrolowana przez rozdrobniony akcjonariat. MPM jest spółką holdingową, kontrolującą przedsiębiorców działających w zakresie wprowadzania do obrotu dodatków wydajno ściowych (silany, specjalistyczne płyny, dodatki uretanowe), silikonów organicznych (podstawowe silikony i przetworzone produkty silikonowe, jak: materiały do powłok, materiały do elektroniki, elastomery i uszczelniacze) oraz technologii kwarcowych (w tym wprowadzanie do obrotu kwarcu i produktów ceramicznych z azotku boru) (dalej: Grupa MPM) . Grupa MPM działa na całym świecie, nie ma spółek zależnych w Polsce, ale kontroluje następujące spółki, które w 2017 r. osiągnęły obrót na terenie Polski: 1. Momentive P erformance Materials GmbH z siedzibą w Leverkusen (Niemcy) – wprowadzanie do obrotu silikonów; 2. Momentive Performance Materials Quartz GmbH z siedzibą w Geesthacht (Niemcy) – wprowadzanie do obrotu kwarcu. Obrót światowy osiągnięty przez Grupę MPM w 2017 r. wyniósł [tajemnica przedsiębiorstwa] euro, w tym [tajemnica przedsiębiorstwa] euro na terenie Polski. Przyczyny i zakres koncentracji Planowana koncentracja została zgłoszona w trybie art. 13 ust. 2 pkt 2 ustaw y o ochronie konkurencji , a podstawą zgłos zenia jest [tajemnica przedsiębiorstwa] zawarta [tajemnica przedsiębiorstwa] pomiędzy [tajemnica przedsiębiorstwa] . Koncentracja jest dokonywana w celach: inwestycyjnych – w przypadku SJL, zwiększenia możliwości jako producenta i dystrybutora silikonów – w przypadku KCC oraz zapewnienia stabilnego źródła szkła kwarcowego – w przypadku Wonik QnC. Rynki wspólne dla uczestników koncentracji Zarówno KCC, jak i MPM działają na rynkach wprowadzania do obrotu: (i) półproduktów, (ii) standardowych silikonów płyn nych, (iii) specjalistycznych silikonów płynnych , (iv) elastomerów oraz (v) uszczelniaczy. Rynki właściwe, na które koncentracja wywiera wpływ W myśl art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji, przez rynek właściwy rozumie się rynek towarów, które ze wzg lędu na ich przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość, są uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz są oferowane na obszarze, na którym, ze względu na ich rodzaj i właściwości, istnienie barie r dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ące różnice cen i koszty transportu, panują zbliżone warunki konkurencji. A zatem rynek ten wyznaczają zasadniczo dwa elementy: towar ( rynek produktowy ) i terytorium ( rynek geograficzny ). Mając na uwadze powyższe oraz kryteria wyznaczania rynków właściwych , na które koncentracja wywiera wpływ, zawarte w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2014 r. w sprawie zgłoszenia zamiaru koncentracji przedsiębiorców ( tj. Dz. U. z 201 8 r., poz. 367 ), organ antymonopolowy uznał, iż: A) Przedmiotowa koncentracja wywiera wpływ na światowy i europejski rynek w prowadzania do obrotu specjalistycznych płynnych silikonów Dotychczas Prezes Urzędu nie rozpatrywał działalności, polegającej na wprowadzaniu do obrotu produktów silikonowych, w tym specjalistycznych płynnych silikonów. Natomiast Komisja Europejska (dalej: „Komisja” lub „KE”) w swoim orzecznictwie rozważała dalszy podział rynku produktów silikonowych na osobne rynki produktowe, obejmujące: (i) półprodukty, (ii) standardowe silikony płynne, (iii) specjalistyczn e płynne silikony, (iv) elastomery oraz (v) uszczelniacze 1 . Powyższy podział, w ocenie Komisji, wynikał z odmiennej charakterystyki technicznej poszczególnych grup produktów , różnego ich przeznaczenia oraz różnych cen, a także z uwagi na odmienny proces pr odukcji, wymagający innego wyposażenia zakładów produkcyjnych 2 . P odział ten został potwierdzony w badaniu rynku przeprowadzonym przez KE w sprawie COMP/M.4413 - Apollo Group / GE Advanced Materials . W ramach powyższego podziału, specjalistyczne płynne sili kony Komisja definiowała jako produkty płynne o wysokim stopniu przetworzenia i o zwiększonej użyteczności, jednocześnie wymagające złożonego procesu produkcyjnego 3 . Jednakże ostateczna definicja rynków w aspekcie produktowym pozostała otwarta 4 . KCC wskaz uje, że zaproponowany przez Komisję podział produktów silikonowych najlepiej oddaje faktyczny sposób zachowań rynkowych producentów tych wyrobów, jak i ich odbiorców. Natomiast, w opinii KCC, specjalistyczne płynne silikony powinny być zdefiniowane jako wy sokowartościowe produkty silikonowe, które zostały daleko przetworzone lub których funkcjonalność została polepszona lub wzmocniona dzięki zastosowaniu zaawansowanej technologii. Specjalistyczne płynne silikony w porównaniu do pozostałych produktów silikon owych są wytwarzane w trakcie złożonego procesu produkcyjnego, wymagającego specjalistycznych umiejętności. Specjalistyczne płynne silikony wykorzystywane są do produkcji wysokowydajnościowych klejów, środków przeciwprzyczepnych, emulsji oraz dodatków i ma teriałów do powłok. Jeżeli chodzi o określenie zasięgu geograficznego rynku wprowadzania do obrotu specjalistycznych płynnych silikonów, Komisja wskazywała, że zachowania odbiorców, 1 Decyzje KE w sprawach IV/M.1162 – GE/Bayer , COMP/M.4146 – GE/B a yer/Osi Europe oraz COMP/M.4413 Apollo Group / GE Advanced Materials 2 Jw. 3 COMP/M.4146 – GE/B a yer/Osi Europe , COMP/M.4413 - Apollo Group / GE Advanced Materials 4 Jw. sposób kształtowania cen, brak znaczących barier handlowych oraz niskie k oszty transportu powodują, że rynek ten obejmuje co najmniej EOG, jednakże pozostawiła ostateczną definicję otwartą 5 . KCC dodatkowo wskazuje, iż popyt na specjalistyczne płynne silikony, jak i inne produkty silikonowe, jest kreowany globalnie, również prod ucenci konkurują między sobą na poziomie globalnym. Producenci zazwyczaj posiadają fabryki na kilku kontynentach, skąd prowadzą dostawę do różnych miejsc na świecie. Ponadto Zgłaszający wskazują na brak barier w handlu międzynarodowym produktami silikonowy mi. Łączne udziały uczestników koncentracji w światowym i europejskim (EOG) rynku wprowadzania do obrotu produktów silikonowych w 2017 r. wyniosły odpowiednio [ 10 - 15 ] % (w tym KCC – [ 0 - 5 ] % , natomiast MPM – [ 10 - 15 ] % ) oraz [ 10 - 15 ] % (w tym KCC – [ 0 - 5 ] % , a MP M – [ 10 - 15 ] % ). Łączny udział uczestników koncentracji w światowym i europejskim (EOG) rynku wprowadzania do obrotu specjalistycznych płynnych silikonów w 2017 r. wyniósł odpowiednio [ 20 - 30 ] % (w tym KCC – [ 0 - 5 ] % , a MPM [ 15 - 20 ] % ) oraz [ 20 - 30 ] % (w tym KCC – [ 0 - 5 ] % , a MPM [ 20 - 30 ] % ). Mając na uwadze fakt, iż w przypadku przyjęcia każdej z możliwych definicji koncentracja nie dorowadzi do istotnego ograniczenia konkurencji , Prezes Urzędu w rozpatrywanej sprawie postanowił pozostawić kwestię definicj i rynku wprow adzania do obrotu specjalistycznych płynnych silikonów , zarówno w ujęciu produktowym, jak i geograficznym , otwartą. Pozostałe rynki wspólne, na które koncentracja nie wywiera wpływu W świetle powyższych rozważań, zarówno KCC, jak i MPM prowadzą działalnoś ć na następujących rynkach wprowadzania do obrotu: (i) silikonów płynnych (standardowych), (ii) elastomerów, (iii) półproduktów 6 oraz (iv) uszczelniaczy na rynku światowym i EOG. W 2017 r. udziały uczestników koncentracji w tych rynkach prezentowały się na stępująco: 5 Decyzje KE w sprawach IV/M.1162 – GE/Bayer , COMP/M.4146 – GE/Byer/Osi Europe , COMP/M.4413 - Apollo Group / GE Advanced Materials 6 [tajemnica przedsiębiorstwa] Lp. Rynek produktowy Udziały KCC w rynku światowym (%) Udziały MPM w rynku światowym (%) Udziały KCC w rynku EOG (%) Udziały MPM w rynku EOG (%) 1 s ilikony płynne (standardowe) [0 - 5] % [5 - 10] % [0 - 5] % [5 - 10] % 2 e lastomery [0 - 5] % [10 - 15] % [ 0 - 5] % [15 - 20] % 3 p ółprodukty [0 - 5] % [5 - 10] % [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] 5 u szczelniacze [0 - 5] % [10 - 15] % [0 - 5] % [0 - 5] % Źródło: Materiały własne na podstawie danych przedłożonych przez Zgłaszających B) Koncentracja nie wywiera wpływ u w układzie wertykalnym na żaden rynek produktowy obejmujący swoim zasięgiem terytorium Polski MPM prowadzi również działalność w zakresie produkcji szkła kwarcowego przeznaczonego do dalszej odsprzedaży, który stanowi rynek wyższego szczebla, natom iast Wonik QnC prowadzi działalność w zakresie wprowadzania do obrotu produktów wytworzonych przy wykorzystaniu szkła kwarcowego, zatem jest obecny po stronie popytowej rynku wprowadzania do obrotu szkła kwarcowego (rynek niższego szczebla). Dotychczas an i Komisja, ani Prezes Urzędu nie dokonywali analizy rynku wprowadzania do obrotu szkła kwarcowego. Szkło kwarcowe wytwarzane jest w procesie polegającym na stopieniu krzemionki ( SiO 2 ) oraz uformowaniu surowca w odpowiedni kształt ( tuby, pręty, sztabki, wal ce ) . Zgłaszający wskazują, że zasadne jest zdefiniowanie rynku właściwego jako jednego rynku szkła kwarcowego, mając na uwadze fakt, że szkło kwarcowe bez względu na formę ma takie same właściwości. Z tego też względu odbiorcy szkła kwarcowego mogą korzys tać z różnych form tego produktu. Ponadto bez względu na formę szkło kwarcowe może być produkowane w tym samyn zakładzie produkcyjnym bez żadnych przeszkód natury technicznej czy finansowej. W kwestii zasięgu geograficznego również brak jest orzecznictwa d otyczącego rynku wprowadzania do obrotu szkła kwarcowego. W ocenie Zgłaszających, rynek ten ma zasięg światowy ze względu na łatwość i niskie ceny transportu, a także charakter produktu, pozwalający na jego transport na duże odległości. Producenci szkła kw arcowego posiadają zorganizowane międzynarodowe sieci sprzedaży, przez co konkurują ze sobą na poziomie globalnym . Dodatkowo powszechną praktykę stanowi nabywanie szkła kwarcowego od producentów ulokowanych na całym świecie , a nie tylko w jednym regionie . Mając na uwadze przedstawione przez Zgłaszającego informacje, Prezes Urzędu, na potrzeby niniejszej sprawy, przychyla się do stanowiska Zgłaszających w zakresie definicji produktowej rynku wprowadzania do obrotu szkła kwarcowego. Przemawia za tym w szczegó lności substytucyjność podażowa poszczególnych form szkła kwarcowego, identyczne właściwości bez względu na jego formę, jak również występująca możliwość zamiennego stosowania poszczególnych form szkła kwarcowego przez odbiorców. Natomiast, biorąc pod uwag ę brak negatywnego wpływu koncentracji na ww. rynek, zarówno na poziomie światowym, jak i EOG, ostateczną kwestię definicji zasięgu geograficznego Prezes Urzędu postanowił zostawić otwartą. Udział MPM w rynku wprowadzania do obrotu szkła kwarcowego w 20 17 r. wyniósł (i) na świecie [ 20 - 30 ] % , (ii) na terenie EOG [ 20 - 30 ] % . Grupa Osoby Fizycznej jest obecna na rynku zakupu szkła kwarcowego. Jak dotąd , rynek zakupu szkła kwarcowego nie był przedmiotem rozważań KE ani Prezesa Urzędu. W ocenie Zgłaszających, w związku z silnym powiązaniem rynku zakupu szkła kwarcowego z rynkiem wyższego szczebla, tj. rynkiem wprowadzania do obrotu szkła kwarcowego , należy uznać, że również rynek zakupowy powinien obejmować szkło kwarcowe jako jeden rynek produktowy bez względu na jego formę. W odniesieniu do zasięgu geograficznego rynku zakupu szkła kwarcowego Zgłaszający utrzymuj ą , iż rynek ten ma wymiar światowy . Za takim określeniem tego rynku przemawiać ma łatwość i niskie ceny transportu szkła kwarcowego, charakter produk tu, pozwalający na jego transport na duże odległości , a także globalny zasięg aktywności producentów szkła kwarcowego . W 2017 r. udział Grupy Osoby Fizycznej w światowym rynku zakupu szkła kwarcowego wyniósł [ 0 - 5 ] % , natomiast na terenie EOG [ 5 - 10 ] % . C) ko ncentracja nie wywiera wpływu na żaden rynek w układzie konglomeratowym W toku postępowania nie zidentyfikowano żadnych rynków, na które koncentracja może wywierać wpływ w układzie konglomeratowym . Ocena skutków koncentracji Przepis art. 18 ustawy o ochro nie konkurencji stanowi, iż Prezes Urzędu wydaje zgodę na dokonanie koncentracji, w wyniku której konkurencja na rynku nie zostanie istotnie ograniczona, w szczególności przez powstanie lub umocnienie pozycji dominującej na rynku, przez którą rozumie się z godnie z art. 4 pkt 10 tej ustawy pozycję przedsiębiorcy, która umożliwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku właściwym przez stworzenie mu możliwości działania w znacznym zakresie niezależnie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domn iemywa się, że przedsiębiorca ma pozycję dominującą, jeżeli jego udział w rynku przekracza 40%. Oznacza to, że podstawowym celem postępowania antymonopolowego w sprawach koncentracji jest ustalenie, czy w wyniku zrealizowania zamierzonej transakcji dojdzie do istotnego ograniczenia konkurencji na rynku właściwym. Koncentracja wywiera wpływ w układzie horyzontalnym na światowy i europejski ryn ek wprowadzania do obrotu specjalistycznych silikonów płynnych, jednakże, zdaniem organu antymonopolowego, nie będzie ona stanowiła zagrożenia dla konkurencji na tych rynkach. Łączny udział KCC i MPM po koncentracji będzie wynosił [ 20 - 30 ] % w światowym rynku (w tym KCC [ 0 - 5 ] % , a MPM [ 15 - 20 ] % ) i [ 20 - 30 ] % w rynku EOG (w tym KCC [ 0 - 5 ] % , a MPM [ 20 - 30 ] % ). Należy wskazać, że po transakcji pozycja KCC będzie wynikała z dotychczasowej siły rynkowej przejmowanego przedsiębiorcy, tj. MPM (obecna pozycja KCC na światowym i europejskim rynku wprowadzania do obrotu specjalistycznych płynnych silikonów jest znikoma; udział tego przedsię biorcy wynosi [ 0 - 5 ] % w rynku światowym, i [ 0 - 5 ] % w rynku europejskim). Ponadto KCC będzie nadal spotykać się zarówno na rynku światowym, jak i europejskim z silną konkurencją ze strony takich firm, jak Evonik (udział w rynku światowym [ 20 - 30 ] % , w rynku eur opejskim [ 20 - 30 ] % ), Dow Corning (udział w rynku światowym, jak i europejskim [ 10 - 15 ] % ), Shin Etsu (udział w rynku światowym [ 5 - 10 ] % , w europejskim [ 5 - 10 ] % ), Wacker (udział w rynku światowym [ 5 - 10 ] % , natomiast w europejskim [ 5 - 10 ] % ). Biorąc pod uwagę powyż sze oraz fakt, iż przedmiotowa koncentracja nie wywiera wpływu na żaden rynek w układzie wertykalnym i konglomeratowym należy stwierdzić, iż spełnia ona przesłanki określone w art. 18 ustawy o ochronie konkurencji. W związku z powyżs zym orzeczono, jak w s entencji. Zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (j.t. Dz. U. z 201 8 r., poz. 798 ze zm. ) w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 201 8 r., poz. 1360 ) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia. Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 9 w związku z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 201 8 r., poz. 300 ), odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów podlega opłacie stałej w kwocie 1000 zł. Zgodnie z art. 10 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych sąd może przyznać zwolnienie od kosztów sądowych osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej niebędącej osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, jeżeli wykazała, że nie ma dos tatecznych środków na ich uiszczenie. Zgodnie z art. 105 ust. 1 i ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych należy zgłosić na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Stosownie do treści art. 117 § 1, § 3 i § 4 Kodeksu postępowania cywilnego strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub części, może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna, której ustawa przyznaje zdolność sądową, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia adw okata lub radcy prawnego. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego strona zgłasza wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych lub osobno, na piśmie lub ustnie do protokołu, w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Z up oważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Departamentu Kontroli Koncentracji Robert Kamiński