DKK-1/2011

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW MA Ł GORZATA KRASNOD Ę BSKA - TOMKIEL DKK-421-/71/10/MAB Warszawa, dnia 13 stycznia 2011 r. DECYZJA Nr DKK - 1/2011 Na podstawie art. 20 ust. 1 w zwi ą zku z art. 13 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego z wniosku PGE Polskiej Grupy Energetycznej S.A. z siedzib ą w Warszawie, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zakazuje dokonania koncentracji, polegaj ą cej na przej ę ciu przez PGE Polsk ą Grup ę Energetyczn ą S.A. z siedzib ą w Warszawie kontroli nad Energa S.A. z siedzib ą w Gda ń sku. UZASADNIENIE W dniu 20 pa ź dziernika 2010 r. do Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwanego dalej równie ż „Prezesem Urz ę du” lub „organem antymonopolowym”, wp ł yn ęł o zg ł oszenie zamiaru koncentracji, polegaj ą cej na przej ę ciu przez PGE Polsk ą Grup ę Energetyczn ą S.A. z siedzib ą w Warszawie, zwan ą dalej „PGE”, „Zg ł aszaj ą cym” lub Wnioskodawc ą ”, kontroli nad Energa S.A. z siedzib ą w Gda ń sku, zwan ą dalej „Energa”. W zwi ą zku z tym, i ż spe ł nione zosta ł y niezb ę dne przes ł anki uzasadniaj ą ce zg ł oszenie zamiaru koncentracji, tj.: 2 - łą czny obrót przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w koncentracji w roku obrotowym poprzedzaj ą cym rok zg ł oszenia przekroczy ł zarówno równowarto ść 1 mld euro, tj. kwot ę okre ś lon ą w art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), zwanej dalej tak ż e „ustaw ą antymonopolow ą ” jak i kwot ę 50 mln euro na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tj. kwot ę okre ś lona w art. 13 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, - przej ę cie kontroli nad innym przedsi ę biorc ą jest jednym ze sposobów koncentracji okre ś lonym w art. 13 ust. 2 pkt 2 ustawy antymonopolowej, - w przedmiotowej sprawie nie wyst ę puje ż adna okoliczno ść z katalogu przes ł anek wymienionych w art. 14 ustawy antymonopolowej, powoduj ą ca odst ą pienie od konieczno ś ci zg ł oszenia zamiaru koncentracji, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wszcz ął post ę powanie w przedmiotowej sprawie, o czym - zgodnie z art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks post ę powania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - powiadomi ł wnioskodawc ę pismem z dnia 5 listopada 2010 r. W ramach prowadzonego post ę powania organ antymonopolowy wystosowa ł ankiety do przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść w zakresie wytwarzania energii elektrycznej, obrotu energi ą elektryczn ą , sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej oraz jej dystrybucji i przesy ł u. Pytania dotyczy ł y oceny koncentracji polegaj ą cej na przej ę ciu przez PGE kontroli nad Energa oraz jej wp ł ywu w szczególno ś ci na prowadzon ą przez poszczególnych przedsi ę biorców dzia ł alno ść . O ocen ę przedmiotowej koncentracji poproszone zosta ł y tak ż e stowarzyszenia bran ż owe oraz organizacje reprezentuj ą ce konsumentów. Do akt post ę powania w łą czone zosta ł o tak ż e pismo Prezesa Urz ę du Regulacji Energetyki (URE) z dnia 30 listopada 2010 r., dotycz ą ce przedmiotowej koncentracji. W trakcie post ę powania organ antymonopolowy ustali ł i zwa ż y ł , co nast ę puje: Uczestnicy koncentracji PGE – aktywny uczestnik koncentracji. Grupa PGE powsta ł a w maju 2007 r. w wyniku wniesienia przez Skarb Pa ń stwa do Polskich Sieci Elektroenergetycznych S.A. z siedzib ą w 3 Warszawie (nazwa spó ł ki zosta ł a zmieniona we wrze ś niu 2007 r. na PGE) po 85% udzia ł ów w spó ł kach PGE Energia S.A. (spó ł ka posiada ł a po 85% udzia ł ów w o ś miu zak ł adach energetycznych, a mianowicie: Zak ł adzie Energetycznym Bia ł ystok S.A. z siedzib ą w Bia ł ymstoku, Zak ł adzie Energetycznym Ł ód ź - Teren S.A. z siedzib ą w Ł odzi, Zak ł adzie Energetycznym Warszawa - Teren S.A. z siedzib ą w Warszawie, Zamojskiej Korporacji Energetycznej S.A. z siedzib ą w Zamo ś ciu, Rzeszowskim Zak ł adzie Energetycznym S.A. z siedzib ą w Rzeszowie, Lubelskich Zak ł adach Energetycznych S.A. z siedzib ą w Lublinie, Ł ódzkim Zak ł adzie Energetycznym S.A. z siedzib ą w Ł odzi i Zak ł adach Energetycznych Okr ę gu Radomsko – Kieleckiego S.A. z siedzib ą w Skar ż ysko – Kamiennej oraz spó ł ki wytwórczej tj. Zespole Elektrowni Dolna Odra) i PGE Górnictwo i Energetyka S.A 1 . Powstanie Grupy PGE by ł o efektem przyj ę tego przez Rad ę Ministrów w dniu 28 marca 2006 roku "Programu dla elektroenergetyki". G ł ównym akcjonariuszem PGE jest Skarb Pa ń stwa, do którego nale ż y obecnie ok. 70 % akcji tej spó ł ki. W sk ł ad grupy PGE wchodzi blisko 70 spó ł ek bezpo ś rednio i po ś rednio zale ż nych od PGE. Podstawowe obszary dzia ł alno ś ci grupy PGE to: - energetyka konwencjonalna - za wytwarzanie energii elektrycznej w ź ród ł ach konwencjonalnych w Grupie PGE odpowiedzialna jest spó ł ka PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Do spó ł ki nale żą Elektrownia Be ł chatów, Elektrownia Turów, Zespó ł Elektrowni Dolna Odra, Elektrownia Opole S.A., Elektrociep ł ownia Lublin Wrotków , Elektrociep ł ownia Kielce, Elektrociep ł ownia Rzeszów, Elektrociep ł ownia Gorzów, Zespó ł Elektrociep ł owni Bydgoszcz oraz Elektrociep ł ownia Zgierz. Grupa Kapita ł owa PGE jest najwi ę kszym producentem energii elektrycznej w Polsce. - energetyka odnawialna – inwestycje w rozwój energetyki odnawialnej w ramach Grupy PGE prowadzi PGE Energia Odnawialna S.A. z siedzib ą w Warszawie. Spó ł ka ta zarz ą dza 29 elektrowniami wodnymi, z 36 funkcjonuj ą cych w Grupie PGE, i jedn ą farm ą wiatrow ą . Energia elektryczna wyprodukowana z odnawialnych ź róde ł energii (OZE) przez Grup ę PGE stanowi ł a niewiele ponad 1% ogólnej produkcji energii wytworzonej przez t ę grup ę w tym okresie. - obrót hurtowy – obecnie spó ł k ą skupiaj ą c ą ca ł o ść dzia ł alno ś ci w obszarze obrotu hurtowego w ramach grupy PGE jest PGE Electra S.A. Docelowo obrót hurtowy ma by ć jednak zarz ą dzany i koordynowany przez spó ł k ę matk ę koncernu tj. PGE (jak wynika z informacji przekazanych przez Wnioskodawc ę doj ść ma do po łą czenia PGE i PGE Electra S.A.), - sprzeda ż detaliczna - za sprzeda ż detaliczn ą energii elektrycznej w Grupie PGE odpowiedzialna jest PGE Obrót S.A. z siedzib ą w Rzeszowie, która obs ł uguje ponad 5 1 Prezes Urz ę du wyrazi ł zgod ę na powstanie PGE decyzj ą z dnia 22 grudnia 2006 r. Nr 163/2006. 4 milionów klientów. W 2009 roku PGE by ł a najwi ę kszym dostawc ą energii w Polsce, ze sprzeda żą na poziomie ok. 30 TWh. Spó ł ka PGE Obrót S.A. posiada oddzia ł y w Lublinie, Zamo ś ciu, Warszawie, Bia ł ymstoku, Ł odzi (dwa oddzia ł y) oraz Skar ż ysku-Kamiennej; - dystrybucja - za dystrybucj ę energii elektrycznej w Grupie PGE odpowiedzialna jest PGE Dystrybucja S.A. z siedzib ą w Lublinie. Spó ł ka ta ma ponad 5 milionów odbiorców zamieszkuj ą cych obszar 122,4 tys. km2. Ca ł kowita ilo ść energii elektrycznej dostarczanej przez spó ł ki z Grupy PGE odbiorcom ko ń cowym w 2009 roku wynosi ł a oko ł o 30 TWh. Za dystrybucj ę energii elektrycznej do odbiorców ko ń cowych odpowiada osiem oddzia ł ów PGE Dystrybucja, które pe ł ni ą funkcj ę Operatorów Systemu Dystrybucyjnego (OSD) na obszarze wschodniej i centralnej cz ęś ci kraju (oko ł o 38% terytorium Polski). S ą to oddzia ł y w Lublinie, Bia ł ymstoku, Ł odzi ( Ł ód ź -Miasto, Ł ód ź -Teren), Rzeszowie, Warszawie, Zamo ś ciu oraz Skar ż ysko-Kamiennej. Dzia ł alno ść pozosta ł ych spó ł ek nale żą cych do Grupy PGE jak wynika z wniosku zg ł oszenia zamiaru koncentracji ma przede wszystkim charakter wspomagaj ą cy w stosunku do dzia ł alno ś ci podstawowej. Energa – Grupa Energa zosta ł a utworzona w 2007 roku w wyniku przej ę cia przez Energa kontroli nad Koncernem Energetycznym ENERGA S.A. z siedzib ą w Gda ń sku oraz Zespo ł em Elektrowni Ostro łę ka S.A. z siedzib ą w Ostro łę ce 2 . Podobnie jak w przypadku PGE, równie ż powstanie Grupy Energa by ł o efektem przyj ę tego przez Rad ę Ministrów w dniu 28 marca 2006 roku „ Programu dla elektroenergetyki ”. G ł ównym akcjonariuszem Energa jest Skarb Pa ń stwa, do którego nale ż y obecnie ok. 85 % akcji tej spó ł ki. Energa pe ł ni rol ę Centrum Korporacyjnego i spó ł ki zarz ą dzaj ą cej Grup ą Energa. W sk ł ad grupy wchodzi ponad 40 spó ł ek zale ż nych. Ich dzia ł alno ść koncentruje si ę na takich obszarach jak: - dystrybucja - sie ć dystrybucyjna grupy Energa obejmuje obszar województw dolno ś l ą skiego, kujawsko-pomorskiego, ł ódzkiego, mazowieckiego, pomorskiego, warmi ń sko-mazurskiego, wielkopolskiego oraz zachodniopomorskiego na których dzia ł alno ść prowadzi Spó ł ka Energa – Operator S.A. (podmiot zale ż ny Energa), b ę d ą ca operatorem systemu dystrybucyjnego. Łą czny obszar obs ł ugiwany przez spó ł k ę Energa – Operator S.A. obejmuje powierzchni ę oko ł o 75 000 km 2 - obrót - obrotem hurtowym energi ą elektryczn ą w grupie Energa zajmuje si ę ENERGA-Obrót S.A. Spó ł ka ta sprzedaje ok. 20 TWh energii elektrycznej rocznie do ok. 2,8 mln klientów ko ń cowych, 5 - wytwarzanie energii elektrycznej – energia elektryczna w Grupie Energa pochodzi przede wszystkim z Zespo ł u Elektrowni Ostro łę ka. Ponadto Energa dysponuje 45 elektrowniami wodnymi (w tym m.in. najwi ę ksz ą w Polsce elektrowni ą wodn ą we W ł oc ł awku). Pozosta ł a dzia ł alno ść prowadzona przez spó ł ki z grupy Energa, jak wynika z wniosku zg ł oszenia zamiaru koncentracji ma przede wszystkim charakter wspomagaj ą cy w stosunku do dzia ł alno ś ci podstawowej. Podstawa prawna i opis koncentracji Koncentracja zosta ł a zg ł oszona w trybie art. 13 ust. 2 pkt 2 ustawy antymonopolowej i jest ona wynikiem przeprowadzonego przez Ministra Skarbu Pa ń stwa procesu prywatyzacyjnego Energa. PGE podpisa ł o w dniu 29 wrze ś nia 2010 r. z Ministrem Skarbu Pa ń stwa umow ę nabycia akcji stanowi ą cych 84,19% kapita ł u zak ł adowego tej spó ł ki 3 . [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 1] . Z informacji przedstawionych przez Zg ł aszaj ą cego wynika, i ż przyczyny koncentracji maj ą ź ród ł o zarówno w wewn ę trznych, d ł ugoterminowych planach spó ł ek PGE oraz Energa jak i perspektywicznych decyzjach w ł a ś ciciela wi ę kszo ś ciowych pakietów ich akcji, którym jest Skarb Pa ń stwa. Przyczyny te w ocenie PGE s ą ze sob ą spójne i wspó ł zale ż ne oraz znalaz ł y swój wyraz w podj ę tych decyzjach korporacyjnych. Do najwa ż niejszych przyczyn koncentracji nale ż y zdaniem zg ł aszaj ą cego zaliczy ć : ¾ konieczno ść odpowiedzi na wyzwania jakie niesie post ę puj ą ca regionalizacja rynków energetycznych W ocenie zg ł aszaj ą cego jedn ą z podstawowych przyczyn planowanej koncentracji jest konieczno ść sprostania wymogom regionalnego rynku energii przez dotychczas odr ę bne spó ł ki PGE oraz Energa, poprzez utworzenie grupy zdolnej do efektywnego konkurowania i rozwoju na tym rynku. W ocenie PGE planowane po łą czenie potencja ł u obu firm nale ż y rozpatrywa ć w kontek ś cie warunków konkurencji mi ę dzynarodowej, w zwi ą zku z realizowaniem planów otwarcia rynków krajowych i perspektyw ą powstania rynku energii elektrycznej o zasi ę gu co 2 Prezes Urz ę du wyda ł zgod ę na t ą koncentracj ę decyzja z dnia 16 lutego 2007 r. Nr DOK – 19/07. 6 najmniej regionalnym, a docelowo o zasi ę gu Unii Europejskiej. Obecnie istnieje du ż a dysproporcja pomi ę dzy najwi ę kszymi podmiotami polskimi, a posiadaj ą cymi wysoki udzia ł w rynku europejskim koncernami energetycznymi. Dysproporcja ta mog ł aby utrudni ć efektywne konkurowanie i rozwój polskich przedsi ę biorstw elektroenergetycznych na tym rynku. ¾ konieczno ść realizacji przez PGE oraz Energa rz ą dowej polityki energetycznej Zgodnie z Polityk ą Energetyczn ą Polski do 2030 roku, PGE ma pozosta ć pod kontrol ą polskiego rz ą du i czynnie uczestniczy ć w realizacji Polityki Energetycznej Polski do 2030 roku. Postanowienia Polityki Energetycznej Polski do 2030 roku s ą powi ą zane z regulacjami Unii Europejskiej, w szczególno ś ci zwi ą zanymi z implementacj ą polityk dotycz ą cych ochrony ś rodowiska (Pakiet Klimatyczny) oraz integracji rynków energetycznych w ramach regionów a docelowo w ramach ca ł ej Unii. Jak wskazuje PGE w wyniku implementacji Pakietu Klimatycznego o konkurencyjno ś ci poszczególnych ź róde ł wytwarzania energii elektrycznej w przysz ł o ś ci b ę dzie w istotnej cz ęś ci decydowa ł koszt zakupu uprawnie ń do emisji. W praktyce zdaniem tej spó ł ki wymusza to na polskiej energetyce zmian ę struktury paliwowej, co wi ąż e si ę z konieczno ś ci ą przeprowadzenia inwestycji w nowe ź ród ł a wytwarzania energii, w tym budow ę elektrowni j ą drowych realizowan ą przez PGE. PGE wskazuje, i ż powy ż sze okoliczno ś ci zosta ł y w ca ł o ś ci uwzgl ę dnione przez Rad ę Ministrów, która w dniu 29 wrze ś nia 2010 roku wprowadzi ł a zmiany do Polityki Energetycznej Polski do 2030 roku, wskazuj ą ce wprost przej ę cie ENERGA przez PGE jako jeden ze ś rodków do realizacji strategicznych interesów Polski, w szczególno ś ci zapewnienia bezpiecze ń stwa energetycznego. Zatem przej ę cie ENERGA przez PGE ma zdaniem zg ł aszaj ą cego na celu realizacj ę Polityki Energetycznej Polski do 2030 roku w zakresie zapewnienia bezpiecze ń stwa energetycznego oraz dywersyfikacji struktury paliwowej polskiej energetyki, w tym szczególnie poprzez rozwój odnawialnych ź róde ł energii oraz budow ę bloków j ą drowych w Polsce. ¾ konieczno ść realizacji inwestycji rozwojowych i odtworzeniowych i zwi ą zana z tym potrzeba zapewnienia stabilnego profilu rynkowego PGE i Energa Zdaniem PGE specyfika wspó ł czesnych rynków energii elektrycznej wymusza odpowiedni potencja ł finansowy przedsi ę biorstw energetycznych, który pozwala na realizacj ę programów 3 Doj ś cie umowy do skutku uzale ż nione jest od uzyskania przez PGE zgody Prezesa Urz ę du na niniejsz ą koncentracj ę . 7 inwestycyjnych koniecznych do zapewnienia rozwoju i odtwarzania aktywów. Obecnie w ś wiatowej elektroenergetyce dominuje model zintegrowanych przedsi ę biorstw energetycznych o silnej pozycji finansowej. Koncentracja PGE i Energa ma zatem umo ż liwi ć powstanie grupy o mocnej pozycji finansowej oraz ni ż szym ryzyku prowadzenia dzia ł alno ś ci. W szczególno ś ci, zdaniem PGE, do łą czenie du ż ego obszaru dystrybucyjnego ze wzgl ę du na jego regulowany charakter jest korzystnym stabilizatorem przychodów grupy. Z uwagi na specyfik ę dzia ł alno ś ci dystrybucyjnej rozwój na tym rynku jest mo ż liwy jedynie poprzez akwizycje, tzn. nie jest mo ż liwe rozszerzenie geograficzne dzia ł alno ś ci dystrybucyjnej w inny sposób ni ż przej ę cie istniej ą cego operatora sieci dystrybucyjnej. ¾ mo ż liwo ść wykorzystania unikalnych synergii pomi ę dzy PGE i Energa W ocenie Zg ł aszaj ą cego istnieje wyj ą tkowy potencja ł synergiczny pomi ę dzy PGE a ENERGA, istotnie wi ę kszy ni ż w przypadku innych potencjalnych celów akwizycyjnych PGE. PGE zak ł ada w szczególno ś ci realizacj ę nast ę puj ą cych istotnych synergii wynikaj ą cych z przej ę cia Energa przez PGE: − synergie kosztowe (obni ż enie kosztów dzia ł alno ś ci obu grup) w łą cznej wysoko ś ci rz ę du 100 mln z ł rocznie, do wygenerowania w ci ą gu 12 miesi ę cy od zamkni ę cia transakcji, − w ś rednim i d ł u ż szym terminie, w wyniku ogólnych korzy ś ci skali oraz dzia ł a ń optymalizacyjnych, PGE oczekuje realizacji synergii kosztowych na poziomie porównywalnym z obserwowanym w innych tego typu transakcjach w Europie w sektorze energetycznym (to jest na poziomie ok. 3% obni ż ki łą cznej bazy kosztowej), − w zakresie wydatków inwestycyjnych, PGE równie ż spodziewa si ę obni ż enia jednostkowych kosztów wydatków na rzeczowe aktywa trwa ł e. W ocenie zg ł aszaj ą cego synergie te, przy odpowiednim podej ś ciu i planowaniu operacyjnym, b ę d ą w znacz ą cym stopniu wygenerowane niezale ż nie od planowanego w przysz ł o ś ci funkcjonowania obu grup, jako osobnych podmiotów prawnych. Ponadto jak wskazuje zg ł aszaj ą cy do powy ż szych synergii nale ż y doda ć równie istotne synergie organizacyjne, które zwykle nie s ą kwantyfikowalne. Synergie te polega ć b ę d ą mi ę dzy innymi na transferze najlepszych praktyk biznesowych PGE i Energa i maj ą one sprawi ć , aby funkcjonuj ą ce w jednej du ż ej grupie podmioty obs ł ugiwa ł y swych klientów sprawniej, taniej i w bardziej nowoczesny sposób. 8 Charakterystyka sektora elektroenergetycznego w Polsce Obecna struktura sektora elektroenergetycznego w Polsce jest rezultatem przeprowadzonych w ostatnich latach procesów konsolidacyjnych, m.in. tych z lat 2006-2007, które stanowi ł y realizacj ę za ł o ż e ń „Programu dla elektroenergetyki” przyj ę tego przez Rad ę Ministrów w dniu 28 marca 2006 r. W ramach tych procesów utworzone zosta ł y cztery pionowo zintegrowane grupy energetyczne zajmuj ą ce si ę wytwarzaniem, dystrybucj ą oraz obrotem energi ą elektryczn ą , jednocze ś nie przesy ł zosta ł zintegrowany w obr ę bie jednego nowoutworzonego przedsi ę biorstwa, tj. PSE Operator S.A. Obok uczestników niniejszej koncentracji powsta ł y wtedy: − TAURON Polska Energia S.A. z siedzib ą w Katowicach, w sk ł ad której wesz ł y: Po ł udniowy Koncern Energetyczny S.A., ENION S.A., EnergiaPro Koncern Energetyczny S.A. oraz Elektrownia Stalowa Wola S.A., − ENEA S.A. z siedzib ą w Poznaniu, do której Skarb Pa ń stwa wniós ł 100% akcji Elektrowni Kozienice S.A. z siedzib ą w Ś wier ż ach Górnych. W ramach sektora elektroenergetycznego wyodr ę bni ć mo ż na nast ę puj ą ce podstawowe obszary dzia ł alno ś ci: wytwarzanie, przesy ł , dystrybucja, obrót hurtowy oraz obrót detaliczny. I. Wytwarzanie W ramach wytwarzania mo ż na wyodr ę bni ć elektrownie konwencjonalne, które wytwarzaj ą energi ę przy wykorzystaniu nieodnawialnych ź róde ł energii (przede wszystkim w ę giel kamienny i w ę giel brunatny) oraz elektrownie niekonwencjonalne, wykorzystuj ą ce odnawialne ź ród ł a energii (przede wszystkim elektrownie wodne oraz wiatrowe, przy czym energi ę elektryczn ą ze ź róde ł odnawialnych generuj ą równie ż ź ród ł a konwencjonalne, wykorzystuj ą c do tego np. biomas ę ). W ramach elektrowni konwencjonalnych mo ż na wyodr ę bni ć elektrownie systemowe, zwane tak ż e elektrowniami zawodowymi oraz elektrownie przemys ł owe. W 2009 r. w Krajowym Systemie Elektroenergetycznym zainstalowanych by ł o ogó ł em 35 762 MW mocy. Maksymalne szczytowe zapotrzebowanie na moc w 2009 r. wynios ł o 24 594 MW. Poni ż szy wykres przedstawia ilo ść mocy zainstalowanej w poszczególnych ź ród ł ach wytwórczych w Polsce. 9 Wykres nr 1 elektrownie cieplne zawodowe 30810 elektrownie przemys ł owe 1890 elektrownie wodne zawodowe 2185 odnawialne ź ród ł a energii 877 Ź ród ł o: „Informacja Rz ą du o aktualnej sytuacji i perspektywach polskiej energetyki”, dokument przyj ę ty przez Rad ę Ministrów w dniu 14 grudnia 2010 r. Poni ż sza tabela przedstawia natomiast szczegó ł owe informacje nt. produkcji ogó ł em energii elektrycznej w Polsce w latach 2008-2009 z podzia ł em na poszczególne ź ród ł a wytwarzania. Tabela nr 1 Wyszczególnienie 2008 2009 GWh % GWh % Produkcja ogó ł em 155 574,0 1 100,0 150 913,0 1 100,0 Elektrownie zawodowe 146 850,0 94,4 141 874,0 94,0 Elektrownie zawodowe wodne 2 516,0 1,6 2 751,0 1,8 Elektrownie zawodowe cieplne 144 334,0 92,8 139 123,0 92,2 Elektrownie na w ę glu kamiennym 86 549,0 55,6 84 274,0 55,8 Elektrownie na w ę glu brunatnym 53 798,0 34,6 50 797,0 33,7 Elektrownie gazowe 3 987,0 2,6 4 052,0 2,7 Elektrownie wiatrowe i inne odnawialne 680,0 0,4 835,0 0,6 Elektrownie przemys ł owe 8 044,0 5,2 8 204,0 5,4 Ź ród ł o: Informacje przekazane przez PGE we wniosku zg ł oszenia zamiaru koncentracji Znaczna cz ęść mocy wytwórczych w polskim systemie elektroenergetycznym jest w du ż ym stopniu wyeksploatowana. Do poprawy sytuacji w tym zakresie, za spraw ą nowych inwestycji w moce wytwórcze, mia ł a przyczyni ć si ę tzw. konsolidacja pionowa w energetyce (po łą czenie wytwórców i dystrybutorów energii elektrycznej). Od przeprowadzenia konsolidacji, sytuacja w tym zakresie nie uleg ł a jednak istotnemu polepszeniu. 10 Poni ż szy wykres przedstawia struktur ę wiekow ą jednostek wytwórczych w Polsce. Wykres nr 2 44,47% 32% 4,66% 7,91% 10,96% 47,53% 30,70% 4,94% 7,02% 9,81% 0,00% 5,00% 10,00% 15,00% 20,00% 25,00% 30,00% 35,00% 40,00% 45,00% 50,00% powy ż ej 30 lat 20-30 lat 10-20 lat 5-10 lat do 5 lat turbozespo ł y kot ł y Ź ród ł o: „Informacja Rz ą du o aktualnej sytuacji i perspektywach polskiej energetyki”, dokument przyj ę ty przez Rad ę Ministrów w dniu 14 grudnia 2010 r. Do najwi ę kszych wytwórców energii elektrycznej w Polsce nale żą PGE (g ł ówne elektrownie zlokalizowane s ą w Be ł chatowie, Opolu, Turowie i Dolnej Odrze), Tauron, ZE PAK (zespó ł elektrowni w P ą tnowie, Adamowie i Koninie), Enea (elektrownia Kozienice) oraz GDF Suez (elektrownia Rybnik). W celu stymulowania rozwoju okre ś lonych ź róde ł wytwarzania energii elektrycznej i wzrostu produkcji energii w tych ź ród ł ach wprowadzono system certyfikatów. Obecnie w Polsce systemem certyfikatów s ą obj ę te nast ę puj ą ce rodzaje ź róde ł : − ź ród ł a odnawialne – zielone certyfikaty, − ź ród ł a wytwarzaj ą ce energi ę elektryczn ą w procesie kogeneracji, spalaj ą ce paliwa w ę glowe – czerwone certyfikaty, − ź ród ł a wytwarzaj ą ce energi ę elektryczn ą w procesie kogeneracji o mocy zainstalowanej poni ż ej 1 MW lub spalaj ą ce paliwa gazowe – ż ó ł te certyfikaty, − ź ród ł a wykorzystuj ą ce gaz z odmetanowania kopal ń lub biogaz z przetwarzania biomasy – fioletowe certyfikaty. 11 System uprawnia producenta okre ś lonego, wskazanego powy ż ej rodzaju energii elektrycznej do otrzymania ś wiadectw pochodzenia – tzw. certyfikatów. Popyt na ś wiadectwa generowany jest przez przedsi ę biorstwa energetyczne sprzedaj ą ce energi ę do odbiorców finalnych. Zgodnie bowiem z obowi ą zuj ą cym obecnie prawem, s ą one zobowi ą zane do przedstawienia do umorzenia Prezesowi URE certyfikatów w ilo ś ci odpowiadaj ą cej cz ęś ci sprzedanej energii elektrycznej do odbiorców finalnych lub poniesienia op ł aty zast ę pczej. Ilo ść koniecznych do umorzenia certyfikatów wynika z odgórnie ustalonego obowi ą zku procentowego w stosunku do wolumenu energii sprzedanej do odbiorców ko ń cowych. System certyfikatów zak ł ada mo ż liwo ść spe ł nienia obowi ą zku przedstawienia do umorzenia ś wiadectw pochodzenia poprzez uiszczenie op ł aty zast ę pczej na konto NFO Ś iGW (Narodowego Funduszu Ochrony Ś rodowiska i Gospodarki Wodnej). Jej wielko ść jest ustalana przez Prezesa Urz ę du Regulacji Energetyki. Poni ż szy wykres przestawia obowi ą zek zakupu w zakresie kolorowych certyfikatów jako procent energii elektrycznej sprzedanej do odbiorców ko ń cowych. Wykres nr 3 Ź ród ł o: Informacje przekazane przez PGE we wniosku zg ł oszenia zamiaru koncentracji, przygotowane w oparciu o ustaw ę Prawo Energetyczne wraz z rozporz ą dzeniami wykonawczymi. Obecny potencja ł w Polsce w zakresie produkcji energii elektrycznej obj ę tej poszczególnymi certyfikatami nie pozwala jednak na spe ł nienie obowi ą zku procentowego wynikaj ą cego z prawa energetycznego. Poni ż sza tabela przedstawia szacunki odno ś nie wielko ś ci niedoboru poszczególnych rodzajów certyfikatów w stosunku do obowi ą zku ich umarzania wynikaj ą cego ze sprzeda ż y do odbiorców ko ń cowych w 2009 roku. 12 Tabela nr 2 Rodzaj certyfikatu Obowi ą zek procentowy Wykonanie obowi ą zku procentowego Ró ż nica Stosunek wykonanie/ obowi ą zek Zielone certyfikaty 8,7% 5,44% -3,26 62,53% Czerwone certyfikaty 20,6% 11,5% -9,10 55,83% Ż ó ł te certyfikaty 2,9% 2,07% -0,83 71,38% Ź ród ł o: Informacje przekazane przez PGE we wniosku zg ł oszenia zamiaru koncentracji, przygotowane w oparciu o „Sprawozdanie z dzia ł alno ś ci Prezesa URE za rok 2009” (wed ł ug wydanych certyfikatów). Poda ż w zakresie produkcji energii elektrycznej obj ę tej poszczególnymi certyfikatami nie pozwalaj ą ca na spe ł nienie obowi ą zku procentowego wynikaj ą cego z ustawy Prawo energetyczne , sprawia, ż e ceny certyfikatów s ą niewiele ni ż sze ni ż wysoko ść op ł aty zast ę pczej. Prezentuje to poni ż sza tabela. Tabela nr 3 Rodzaj certyfikatu 2009 2008 Op ł ata zast ę pcza Cena % op ł aty zast ę pczej Op ł ata zast ę pcza Cena % op ł aty zast ę pczej Zielony 258,89 278,89 4 257,39 pow. 95% 248,46 241,20 97,08% Czerwony 19,32 18,16 94,00% 17,96 17,52 97,55% Ż ó ł ty 128,80 121,08 94,01% 117,00 115,73 98,91% Ź ród ł o: Informacje przekazane przez PGE we wniosku zg ł oszenia zamiaru koncentracji II. Przesy ł energii elektrycznej Operatorem Systemu Przesy ł owego (OSP) w Polsce jest PSE Operator S.A. z siedzib ą w Konstancinie - Jeziorna. Obowi ą zkiem OSP jest zapewnienie bezpiecznej i ekonomicznej pracy Krajowego Systemu Elektroenergetycznego (KSE). Spó ł ka ta przesy ł a energi ę elektryczn ą sieciami najwy ż szych napi ęć tj. 220 kV i 400 kV i zarz ą dza rynkiem bilansuj ą cym 4 W 2009 (z dniem 1 marca) roku nast ą pi ł a zmiana sposobu naliczania podatku akcyzowego (obowi ą zek podatkowy zosta ł przeniesiony z wytwórcy na sprzedawc ę ). Zwolnienie energii odnawialnej z akcyzy spowodowa ł o wzrost warto ś ci certyfikatu o wysoko ść akcyzy. St ą d w 2009 roku obowi ą zywa ł y dwie op ł aty zast ę pcze, jedna w odniesieniu do praw maj ą tkowych w okresie do dnia 1 marca i druga, odpowiednio wi ę ksza w okresie po 1 marca. Cena prezentowana w powy ż szej tabeli dla roku 2009 jest ś redni ą cen ą dla dwóch produktów. 13 (bilansowanie systemu polega na równowa ż eniu zapotrzebowania na energi ę elektryczn ą z jej dostawami) oraz ograniczeniami systemowymi w celu zapewnienia bezpiecznego funkcjonowania systemu elektroenergetycznego. OSP jest równie ż odpowiedzialny za udost ę pnianie zdolno ś ci przesy ł owych w celu wymiany transgranicznej energii elektrycznej. Podobnie jak maj ą tek wytwórczy, równie ż sieci przesy ł owe s ą w znacznym stopniu zaawansowane wiekowo. Oko ł o 80 % linii o napi ę ciu 220 KV, 23 % linii o napi ę ciu 400 kV i ok. 38 % transformatorów ma wi ę cej ni ż 30 lat. W przedziale miedzy 20-30 lat jest z kolei ok. 19 % linii 220 kV, ok. 56 % linii 400 kV oraz ok. 34 % transformatorów 5 . III. Dystrybucja energii elektrycznej Z dniem 1 lipca 2007 r. nast ą pi ł rozdzia ł dzia ł alno ś ci dystrybucyjnej (dostarczania energii elektrycznej odbiorcom ko ń cowym m.in. gospodarstwom domowym, zak ł adom przemys ł owym itp.) od dzia ł alno ś ci polegaj ą cej na sprzeda ż y energii elektrycznej. Rol ę dystrybutorów pe ł ni ą wyodr ę bnieni w ramach grup energetycznych operatorzy systemów dystrybucyjnych (OSD). OSD s ą operatorami sieci 110 kV oraz ś redniego i niskiego napi ę cia. Dzia ł alno ść polegaj ą c ą na dystrybucji energii elektrycznej na terenie Polski prowadz ą przede wszystkim PGE (PGE Dystrybucja S.A.) – wschodnia i centralna Polska, Tauron (ENION S.A. oraz EnergiaPro S.A.) – po ł udniowa Polska, Energa (ENERGA-Operator S.A.) – pó ł nocna Polska, Enea (ENEA Operator Sp. z o.o.), ś rodkowo – zachodnia Polska, Vattenffal (Vattenfall Distribution Poland S.A.) – aglomeracja ś l ą ska oraz RWE (RWE Stoen Operator Sp. z o.o.) – miasto sto ł eczne Warszawa. Poni ż sza mapa przedstawia obszar dzia ł ania g ł ównych spó ł ek dystrybucyjnych. 5 Dane opieraj ą si ę na „Informacji Rz ą du o aktualnej sytuacji i perspektywach polskiej energetyki”, dokumencie przyj ę tym przez Rad ę Ministrów w dniu 14 grudnia 2010 r. 14 Mapa nr 1 Ź ród ł o: http://www.cire.pl/rynekenergii/ze.php Dzia ł alno ść dystrybucyjna pozosta ł ych podmiotów ograniczona jest do niewielkich obszarów. Np. PKP Energetyka Sp. z o.o. ś wiadczy us ł ugi dystrybucyjne na obszarach po ł o ż onych w pobli ż u sieci kolejowej PKP. IV. Obrót energi ą elektryczn ą Obrót hurtowy W zakresie obrotu energi ą elektryczn ą w Polsce mo ż na wyró ż ni ć obrót hurtowy oraz obrót detaliczny. Hurtowy obrót energi ą elektryczn ą odbywa si ę na nast ę puj ą cych segmentach: ¾ konkurencyjnym, obejmuj ą cym: - kontrakty bilateralne - zawierane pomi ę dzy wytwórcami energii, a przedsi ę biorcami prowadz ą cymi obrót energi ą oraz odbiorcami energii, - Towarow ą Gie ł d ę Energii S.A. - handel z fizyczn ą dostaw ą energii elektrycznej realizowany jest poprzez tzw. Rynek Dnia Nast ę pnego (spotowy) oraz Rynek Terminowy Energii Elektrycznej. Notowania na Rynku Dnia Nast ę pnego odbywaj ą si ę codziennie i prowadzone s ą na dzie ń przed dob ą , sk ł adaj ą c ą si ę z 24 – godzinnych 15 okresów rozliczeniowych, w której nast ę puje fizyczna dostawa energii. W ramach rynku terminowego uczestnicy mog ą zawiera ć kontrakty terminowe (tygodniowe, miesi ę czne, kwartalne oraz roczne) na dostaw ę energii elektrycznej, w której sprzedaj ą cy (wystawca kontraktu) zobowi ą zuje si ę do dostarczenia energii elektrycznej w okre ś lonym terminie w przysz ł o ś ci i po okre ś lonej cenie, a kupuj ą cy zobowi ą zuje si ę do nabycia energii elektrycznej w okre ś lonym terminie i po okre ś lonej cenie. - platformy internetowe tj. Platforma Obrotu Energi ą Elektryczn ą 6 oraz Kantor Energii, łą cz ą ce cechy rynku kontraktowego i gie ł dowego. Platforma Obrotu Energi ą Elektryczn ą umo ż liwia zakup i sprzeda ż energii elektrycznej za po ś rednictwem internetowej tabeli ofert, z mo ż liwo ś ci ą zawierania kontraktów na rynku terminowym oraz dobowo-godzinowym. Poszczególni uczestnicy rynku mog ą umieszcza ć na niej swoje oferty zakupu i sprzeda ż y energii. Kantor Energii, jest z kolei elektronicznym systemem handlu energi ą elektryczn ą w formie notowa ń ci ą g ł ych na wszystkie 24 godziny dostawy na "dzie ń do przodu" lub "dwa dni do przodu". Kantor Energii, dzia ł a na zasadzie analogicznej do kantorów walut, kupuje i sprzedaje energi ę poszczególnym uczestnikom rynku. ¾ tzw. rynku bilansuj ą cym – miejscu, gdzie dochodzi do zrównowa ż enia poda ż y i pobytu energii elektrycznej. Jak ju ż wspomniano rynkiem tym zarz ą dza PSE Operator S.A. Sprzeda ż energii na rynku bilansuj ą cym w 2009 stanowi ł a oko ł o 9,2% krajowego zu ż ycia energii elektrycznej. Zdecydowana wi ę kszo ść energii elektrycznej na rynku konkurencyjnym sprzedawana jest w kontraktach bilateralnych (ponad 90 %). W 2009 r. sprzeda ż na gie ł dzie stanowi ł a ok. 2,07 % natomiast na platformach internetowych 2,93 % obrotu hurtowego ( łą cznie zatem znacznie mniej ni ż 10 % obrotu na rynku hurtowym). W dniu 11 marca 2010 r. wesz ł y jednak w ż ycie nowe przepisy w ustawie – Prawo energetyczne nak ł adaj ą ce na wytwórców energii obowi ą zki w zakresie sprzeda ż y energii elektrycznej. Przedsi ę biorstwa energetyczne zajmuj ą ce si ę wytwarzaniem energii elektrycznej zosta ł y zobowi ą zane do sprzeda ż y nie mniej ni ż 15% energii elektrycznej wytworzonej w danym roku, pocz ą wszy od 9 sierpnia 2010 roku na gie ł dach towarowych. Przedsi ę biorstwa energetyczne zajmuj ą ce wytwarzaniem energii elektrycznej i maj ą ce prawo do otrzymania ś rodków na pokrycie kosztów osieroconych 6 Prezes Urz ę du decyzj ą z dnia 26 listopada 2010 r. Nr DKK-123/2010 wyrazi ł zgod ę na nabycie przez Gie ł d ę Papierów Warto ś ciowych S.A., Krajowy Depozyt Papierów Warto ś ciowych S.A. i WSEInfoEngine S.A. cz ęś ci mienia Elbis Sp. z o.o. w postaci Platformy Obrotu Energi ą Elektryczn ą . Na jej bazie ma powsta ć gie ł da energii konkurencyjna w stosunku do Towarowej Gie ł dy Energii. 16 (powsta ł ych w zwi ą zku z przedterminowym rozwi ą zaniem umów d ł ugoterminowych) zosta ł y z kolei zobowi ą zane sprzedawa ć wytworzon ą energi ę elektryczn ą nie obj ę t ą obowi ą zkiem gie ł dowym, w sposób zapewniaj ą cy publiczny, równy dost ę p do tej energii, w drodze otwartego przetargu, na internetowej platformie handlowej na rynku regulowanym lub na gie ł dach towarowych. Wprowadzenie tych przepisów spowoduje zatem przesuniecie cz ęś ci sprzeda ż y energii elektrycznej odbywaj ą cej si ę w ramach kontraktów bilateralnych do segmentu gie ł dowego. Obrót detaliczny Z dniem 1 lipca 2007 r. uprawnionymi do wyboru dostawcy stali si ę wszyscy odbiorcy, bez wzgl ę du na wielko ść zakupionej energii. Wyodr ę bniono zatem mo ż liwo ść zakupu towaru jakim jest energia elektryczna od us ł ugi jej przes ł ania. Pomimo tego zdecydowana wi ę kszo ść odbiorców nie zmieni ł a w tym okresie dostawcy. Dotyczy to zarówno tzw. odbiorców taryfowych tzn. gospodarstw domowych, które kupuj ą energi ę na podstawie umowy sprzeda ż y 7 po cenie zatwierdzonej przez Prezesa Urz ę du Regulacji Energetyki w taryfie przedsi ę biorstwa energetycznego b ę d ą cego dostawc ą energii jak i pozosta ł ych odbiorców. Udzia ł obrotu taryfowego, a wi ę c energii elektrycznej sprzedanej odbiorcom ko ń cowym z grupy taryfowej G dostarczonej przez spó ł ki dystrybucyjne wed ł ug obowi ą zuj ą cych taryf, w 2009 roku wyniós ł ponad 25% ca ł kowitej ilo ś ci energii elektrycznej sprzedanej odbiorcom ko ń cowym. Zjawisko ma ł ego zainteresowania skorzystania z zasady TPA 8 potwierdza liczba odbiorców, którzy skorzystali z prawa wyboru sprzedawcy. Wg stanu na wrzesie ń 2010 r. liczba ta dla odbiorców grupy G wynios ł a 1206, co przy ca ł kowitej liczbie odbiorców w grupie G wynosz ą cej 14 727 860 9 , stanowi 0,08%. 7 Odbywa si ę to w ramach tzw. umowy kompleksowej polegaj ą cej na zakupie us ł ugi dystrybucyjnej i energii elektrycznej od tego samego podmiotu zajmuj ą cego si ę detalicznym obrotem energi ą elektryczn ą . 8 Zasada TPA – z angielskiego Third Party Access – tzw. zasada dost ę pu stron trzecich do sieci, umo ż liwiaj ą ca odbiorcom przedsi ę biorstw sieciowych wybór dostawcy, w tym m.in. dostawcy energii elektrycznej. 9 Stan na koniec 2009 r. 17 Wykres nr 4 Zmiana sprzedawcy w grupie taryfowej G Grupa G 1 062 144 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 Liczba odbiorców Odbiorcy grupy taryfowej G, którzy do łą czyli do grupy korzystaj ą cych z prawa wyboru sprzedawcy w I - IX 2010 r. Odbiorcy grupy taryfowej G, którzy korzystali z prawa wyboru sprzedawcy wg. Stanu na 31.12.2009 r. Ź ród ł o: Dane przekazane przez URE w pi ś mie z dnia 30 listopada 2010 r. Przyczyn ą niekorzystania z prawa do zmiany sprzedawcy jest przede wszystkim brak alternatywnych ofert w tym segmencie. Cena zatwierdzona przez Prezesa URE dotyczy bowiem wy łą cznie odbiorców przy łą czonych do sieci wskazanego w decyzji operatora i nie stanowi oferty dla odbiorców spoza tej sieci. Sprzedawcy inni ni ż sprzedawca z urz ę du nie oferuj ą energii tej grupie odbiorców lub oferuj ą j ą po wy ż szej cenie. To z kolei jest skutkiem tego, ż e ceny okre ś lone w taryfach s ą ni ż sze ni ż te, które funkcjonuj ą na rynku konkurencyjnym. Inn ą barier ą jest brak mo ż liwo ś ci podpisywania przez odbiorców w gospodarstwach domowych umów kompleksowych, po podj ę ciu decyzji o zmianie sprzedawcy. Umowy kompleksowe łą cz ą w sobie postanowienia umowy sprzeda ż y energii elektrycznej z postanowieniami umowy ś wiadczenia us ł ug dystrybucji. Zmiana sprzedawcy wi ąż e si ę z konieczno ś ci ą rozdzielenia tych umów, co z kolei implikuje konieczno ść otrzymywania dwóch rachunków (od sprzedawcy i od operatora systemu dystrybucyjnego). Przy stosunkowo nieznacznej oszcz ę dno ś ci wynikaj ą cej ze zmiany sprzedawcy odbiorca ponie ść musi koszt zwi ą zany z op ł aceniem dwóch rachunków, co w znacznej mierze konsumuje oszcz ę dno ś ci, p ł yn ą ce ze zmiany sprzedawcy. Otrzymywanie przez odbiorców dwóch rachunków jest niew ą tpliwie barier ą w procesie zmiany sprzedawcy i stawia w uprzywilejowanej pozycji dotychczasowego sprzedawc ę (sprzedawc ę zasiedzia ł ego, oferuj ą cego us ł ug ę kompleksow ą ). Realizacja us ł ugi na zasadzie kompleksowej jest wprawdzie mo ż liwa dla ka ż dego sprzedawcy, jednak ż e musi on wcze ś niej uzgodni ć warunki wspó ł pracy i wzajemnych 18 rozlicze ń z operatorem systemu dystrybucyjnego (w tzw. generalnej umowie dystrybucyjnej - GUD). Z informacji uzyskanych od URE wynika, i ż stowarzyszenia reprezentuj ą ce obie strony umowy GUD, tj Towarzystwo Obrotu Energi ą i Polskie Towarzystwo Przesy ł u i Rozdzia ł u Energii Elektrycznej, rozpocz ęł y prac ę nad uzgodnieniem standardowych warunków w zakresie obs ł ugi umowy kompleksowej. Z kolei w przypadku odbiorców instytucjonalnych na koniec 2009 r. liczba odbiorców, którzy skorzystali z prawa wyboru sprzedawcy wynios ł a 1537, co przy ca ł kowitej liczbie odbiorców w grupach taryfowych A, B i C wynosz ą cej 1 653 173, stanowi ł o zaledwie 0,09%. W 2009 r. udzia ł energii dostarczonej odbiorcom TPA w segmencie odbiorców instytucjonalnych wyniós ł 10,2%. W 2010 roku nast ą pi ł jednak znacz ą cy wzrost poszczególnych wielko ś ci. Dane za miesi ą c wrzesie ń 2010 r. wykazuj ą , ż e liczba odbiorców, którzy zmienili sprzedawc ę wynios ł a 5917, co stanowi 0,36 %. Wolumen energii dostarczonej odbiorcom do ko ń ca wrze ś nia 2010 roku wyniós ł 13 432 GWh. Poni ż szy wykres ilustruje zmian ę sprzedawców w grupach taryfowych A, B i C. Wykres nr 5 Zmiana sprzedawcy w grupach taryfowych A, B, C Grupy A,B,C 1 537 4 380 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 1 Liczba odbiorców Odbiorcy grup taryfowych A, B, C, którzy do łą czyli do grupy korzystaj ą cych z prawa wyboru sprzedawcy w I - IX 2010 r. Odbiorcy grup taryfowych A, B, C, którzy korzystali z prawa wyboru sprzedawcy wg. stanu na 31.12.2009 r. Ź ród ł o: Dane przekazane przez URE w pi ś mie z dnia 30 listopada 2010 r. Łą czny udzia ł sprzeda ż y energii elektrycznej do odbiorców ko ń cowych korzystaj ą cych z umów na zasadach TPA w 2009 roku wynosi ł oko ł o 10,2%. 19 Ustalenia wynikaj ą ce z przeprowadzonego badania rynku Jak ju ż wcze ś niej wskazano w trakcie post ę powania Prezes Urz ę du przeprowadzi ł badanie rynku. Badaniem obj ę to uczestników szeroko poj ę tego rynku energii elektrycznej, tj. wytwórców, spó ł ki obrotu, OSD oraz organizacje bran ż owe i organizacje reprezentuj ą ce odbiorców. Lista spó ł ek do których wys ł ano ankiety obj ęł a przedsi ę biorców posiadaj ą cych stosowne koncesje do prowadzenia dzia ł alno ś ci w sektorze energii elektrycznej. Przedmiotem badanie by ł a ocena poszczególnych przedsi ę biorców, czy dostrzegaj ą jakiekolwiek zagro ż enia zwi ą zane z analizowan ą koncentracj ą , które mog ą by ć odczuwalne dla przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść na poszczególnych rynkach w sektorze energii elektrycznej. Poni ż ej przedstawione zosta ł y opinie otrzymane od wytwórców, spó ł ek obrotu, OSD, OSP oraz odbiorców i organizacji bran ż owych. Wytwórcy Organ antymonopolowy otrzyma ł ankiety od 36 wytwórców energii elektrycznej. 23 spo ś ród nich nie wskaza ł o na ż adne zagro ż enia zwi ą zane z koncentracj ą lub nie przedstawi ł o ż adnej oceny (grupa Tauron EC Tychy, Elektrociep ł ownia Zabrze, EC B ę dzin, Elektrociep ł ownia Marcel, Elektrownia Kozienice, Grupa Tauron EC Nowa, Grupa Tauron Elektrownia Stalowa Wola, Dalkia Pozna ń ZEC, Elektrociep ł ownia Zielona Góra, Elektrociep ł ownia Nowa Sarzyna Sp. z o.o., Grupa Tauron PKE, ZEW Kogeneracja, Elektrownia Rybnik, Cergia, EDF Fenice, GDF Suez, Dalkia Ł ód ź , EC Kraków, Elektrociep ł ownia Zdu ń ska Wola, Elsen, ZE Bytom, EC Wybrze ż e, Dalkia Ś widnik). Poni ż ej przedstawione zosta ł y natomiast stanowiska przedsi ę biorców, którzy takie zagro ż enia dostrzegaj ą . Zdaniem Vattenfall mo ż liwo ś ci mi ę dzynarodowej wymiany energii s ą silnie ograniczone wskutek s ł abo rozwini ę tej sieci przesy ł owej oraz braku integracji rynku energii z rynkami krajów s ą siaduj ą cych, przy czym jest bardzo prawdopodobne, ż e ta sytuacja b ę dzie si ę utrzymywa ć jeszcze przez do ść d ł ugi czas. Koncentracja rynku po łą czona z konsolidacj ą pionow ą nie sprzyja transparentno ś ci i p ł ynno ś ci rynku. Integracja pionowa sprzyja zawieraniu transakcji mi ę dzy podmiotami grupy i tym samym redukuje potrzeb ę obrotu energi ą na rynku hurtowym, co prowadzi do ograniczenia p ł ynno ś ci tego rynku. Vattenfall wyrazi ł równie ż 20 przekonanie, ż e przyj ę te w tym roku regulacje (tzw. obligo gie ł dowe) oka żą si ę niewystarczaj ą ce. W ocenie EC Mielec nowa spó ł ka b ę dzie du ż ym konglomeratem mog ą cym konkurowa ć z najwi ę kszymi graczami europejskimi, ale stanie si ę to kosztem stworzenia monopolu w Polsce. Z kolei zdaniem RWE koncentracja doprowadzi do istotnego ograniczenia konkurencji, co wynika z braku przejrzysto ś ci w zakresie kszta ł towania cen przez grupy energetyczne oraz zwi ą zanie sprzeda ż y wewn ą trz grupy oraz utrzymywania taryfikacji dla grupy G. Koncentracja tylko pog łę bi ów brak przejrzysto ś ci i zbilansowanie PGE. Co istotne PGE obchodzi prokonkurencyjne skutki sprzeda ż y gie ł dowej energii elektrycznej poprzez sprzeda ż pozasesyjn ą , która umo ż liwia bilateralne zawieranie kontraktów. Aby zniwelowa ć te negatywne efekty fuzji nale ż y narzuci ć mechanizmy uwolnienia energii w grupach poprzez sprzeda ż energii w sposób konkurencyjny. Ponadto dominant rynkowy powinien zosta ć obci ąż ony obowi ą zkami market maker, czyli oferowania w ci ą g ł ej sprzeda ż y i zakupu energii elektrycznej. ZE PAK wskazuje z kolei, i ż zniknie z rynku du ż y odbiorca energii elektrycznej odbieraj ą cy od PAK 30% wytwarzanej energii elektrycznej. Zmniejszy to mo ż liwo ść dywersyfikacji sprzeda ż y i pogorszy jej warunki. Koncentracja wp ł ynie negatywnie na ceny poprzez brak p ł ynno ś ci rynku hurtowego. Sprzeda ż przez gie ł d ę nie zrekompensuje negatywnego wp ł ywu dominacji rynkowej PGE, która b ę dzie w najwi ę kszym stopniu wp ł ywa ł a na ceny na gie ł dzie. W ocenie P ą tnów II, PGE stanie si ę w pe ł ni samowystarczalna, co powoduje gro ź b ę zamkni ę cia na innych kontrahentów i sztucznego kszta ł towania cen na skutek transakcji wewn ą trzgrupowych. Zdaniem PEC Siedlce obecna koncentracja na rynku wytwórców jest wysoka. Zbilansowanie grup spowoduje, ż e spó ł ki obrotu nie b ę d ą zainteresowane odbieraniem energii od ma ł ych niezale ż nych podmiotów. Gie ł da, czy przetargi nie zniweluj ą dominuj ą cej pozycji PGE na rynku. SE Jastrz ę bie wskaza ł o natomiast, i ż powstanie spó ł ka dominuj ą ca co mo ż e stwarza ć odczuwalne zagro ż enie na rynku dla ma ł ych wytwórców energii elektrycznej w Polsce. Równie ż OPEC Grudzi ą dz wskaza ł o, i ż wzmocnienie PGE stworzy wi ę ksz ą presj ę na kontrahentów takich jak on i zmusi ich do zawierania niekorzystnych umów. Nast ą pi zatem pogorszenie wspó ł pracy wynikaj ą ce z centralizacji zarz ą dzania. 21 W ocenie ECO koncentracja wp ł ynie negatywnie na rynek gdy ż powstanie wewn ę trznie zbilansowana grupa niezainteresowana konkurowaniem na rynku. Co istotne, Energa by ł a wa ż nym graczem zapewniaj ą cym obrót na rynku, a jednocze ś nie bardzo innowacyjnym w zakresie projektów wytwarzania energii ze ź róde ł odnawialnych. Zdaniem EC Skawina oraz ELCHO (CEZ) koncentracja prowadzi do ograniczenia konkurencji na rynku w ł a ś ciwym. Ś wiadczy o tym wzrost koncentracji na rynku wytwarzania i obrotu energi ą mierzony wska ź nikami takimi jak HHI. Ponadto wobec zbilansowania PGE zahamuje to rozwój konkurencji na rynku obrotu energi ą elektryczn ą . W celu zniwelowania tych negatywnych skutków koncentracji nale ż a ł oby zobowi ą za ć PGE do sprzeda ż y ca ł o ś ci energii elektrycznej oraz innych praw maj ą tkowych zwi ą zanych na gie ł dzie, w sposób konkurencyjny i równy. Spó ł ki obrotu Organ antymonopolowy otrzyma ł ankiety od 25 spó ł ek obrotu energi ą elektryczn ą . 7 spo ś ród nich nie wskaza ł o na ż adne zagro ż enia zwi ą zane z koncentracj ą (Enion Energia, Enea, Tauron Polska Energia, Polska Energia PKH, EnergiaPro Gigawat, Mercuria, Ezpada). Poni ż ej przedstawione zosta ł y natomiast stanowiska przedsi ę biorców, którzy takie zagro ż enia dostrzegaj ą . Zdaniem Vattenfall (Vattenfall Sales Poland oraz Vattenfall Energy Trading) mo ż liwo ś ci mi ę dzynarodowej wymiany energii s ą silnie ograniczone wskutek s ł abo rozwini ę tej sieci przesy ł owej oraz braku integracji rynku energii z rynkami krajów s ą siaduj ą cych, przy czym jest bardzo prawdopodobne, ż e ta sytuacja b ę dzie si ę utrzymywa ć jeszcze przez do ść d ł ugi czas. Koncentracja rynku po łą czona z konsolidacj ą pionow ą nie sprzyja transparentno ś ci i p ł ynno ś ci rynku. Integracja pionowa sprzyja zawieraniu transakcji mi ę dzy podmiotami grupy i tym samym redukuje potrzeb ę obrotu energi ą na rynku hurtowym, co prowadzi do ograniczenia p ł ynno ś ci tego rynku. Vattenfall wyrazi ł równie ż przekonanie, ż e przyj ę te w tym roku regulacje (tzw. obligo gie ł dowe) oka żą si ę niewystarczaj ą ce, ż eby zapobiec ograniczeniom konkurencji wynikaj ą cym z tej koncentracji. Zdaniem Zomar w wyniku koncentracji znacznie spadnie konkurencyjno ść rynku z uwagi na mniejsz ą liczb ę wytwórców w nim uczestnicz ą cych. Podmiotem dominuj ą cym na tym rynku w coraz wi ę kszym stopniu staje si ę PGE. PGE stanie si ę grup ą wewn ę trznie zbilansowan ą , nie zainteresowan ą konkurencj ą . 22 W ocenie PKP Energetyka zwi ę kszenie mocy wytwórczych wzmocni pozycj ę PGE i zmniejszy konkurencj ę pomi ę dzy wytwórcami. Szczególnie gro ź na jest perspektywa zamkni ę cia si ę na odbiorców zewn ę trznych przez PGE i koncentracja na obrocie wewn ą trzgrupowym. Atel z kolei wskazuje, i ż koncentracja nie wp ł ynie negatywnie na rynek, pod warunkiem zachowania niezale ż no ś ci dzia ł ania Energia i zapewnienie sprzeda ż y ca ł o ś ci energii wyprodukowanej przez PGE przez gie ł dy towarowe. Elektrim Volt stoi na stanowisku, i ż nast ą pi zmniejszenie konkurencji oraz pogorszenie warunków dzia ł ania spó ł ek obrotu. PGE zdominuje rynek i wobec s ł abo ś ci konkurentów nie b ę dzie si ę spotyka ł z konkurencj ą . Zdaniem EGL transakcja wpisuje si ę w trend europejski i nie wp ł ynie negatywnie pod warunkiem wprowadzenia mechanizmów zapewniaj ą cych p ł ynno ść rynku i równy dost ę p do energii. E.ON Polska stwierdzi ł z kolei, i ż w skutek po łą czenia na polskim rynku handlu energi ą powstanie niekorzystna sytuacja odno ś nie konkurencyjno ś ci. Na skutek po łą czenia ENERGA odpadnie jako konkurent i jako samodzielny uczestnik rynku zbytu energii, jak równie ż zniknie z polskiej gie ł dy energii, przez co z jednej strony zagro ż ona zostanie p ł ynno ść rynku, a z drugiej jego przejrzysto ść , co tym samym wp ł ynie niekorzystnie na proces kszta ł towania si ę cen. Przemawia za tym tak ż e fakt, ż e PGE jest du ż ym sprzedawc ą energii elektrycznej (nadwy ż ka produkcji: ok. 23,4 TWh), podczas gdy ENERGA musi pr ą d w przewa ż aj ą cej mierze dokupowa ć (niedobór produkcji: ok. 12,3 TWh). Istnieje niebezpiecze ń stwo, ż e dotychczasowy handel prowadzony na rynku stanie si ę na skutek po łą czenia handlem wewn ę trznym, przez co ucierpi p ł ynno ść i przejrzysto ść rynku. Ww. skutki mog ą zosta ć zmniejszone lub usuni ę te poprzez z ł o ż enie zobowi ą zania, które musia ł oby gwarantowa ć , ż e p ł ynno ść i transparentno ść polskiego rynku handlu energi ą nie zostanie pogorszona na skutek po łą czenia. Takie zobowi ą zanie z ł o ż one przez PGE/ENERG Ę mog ł oby zak ł ada ć , ż e okre ś lony udzia ł wyprodukowanego przez ni ą pr ą du zbywany b ę dzie na publicznie dost ę pnej i wolnej od dyskryminacji platformie (aukcja, gie ł da itp.). Zwa ż ywszy na obecn ą nadwy ż k ę produkcji w PGE i niedobór produkcji w ENERDZE – czyli na ilo ś ci pr ą du, które obecnie s ą zbywane lub kupowane na rynku przez uczestników po łą czenia – E.ON Polska uwa ż a, ż e zobowi ą zanie PGE/ENERGA do zbytu ok. 15-20 TWh rocznie (lub odpowiedniego udzia ł u procentowego w stosunku do łą cznej produkcji energii elektrycznej przez PGE/ENERGA) by ł oby wskazane. Na poczet tego zobowi ą zania do zbywania nie mog ł yby jednak by ć zaliczane te ilo ś ci energii elektrycznej, których dotyczy ustawowy 23 obowi ą zek zbywania z tytu ł u otrzymanych p ł atno ś ci kompensacyjnych w zwi ą zku z rozwi ą zaniem umów d ł ugoterminowych. W ocenie Lumius koncentracja spowoduje monopolizacj ę rynku i zahamuje rozwój konkurencji. Zdaniem JEC Energy koncentracja wzmacnia dominacj ę PGE na rynku produkcji i obrotu energi ą . Wobec nik ł ego rozwoju po łą cze ń transagranicznych zamknie to polski rynek w monopol PGE. BH Steel wskaza ł a, i ż koncentracja wzmacnia dominacj ę PGE, nie sprzyja obni ż ce cen i obni ż a zach ę ty do konkurowania. Polenergia stwierdzi ł a, i ż nast ą pi istotne zwi ę kszenie, i tak ju ż du ż ej, koncentracji rynkowej. Wska ź nik HHI i jego delta wyra ź nie potwierdzaj ą antykonkurencyjny charakter koncentracji. Powstanie zbilansowana grupa niewra ż liwa na rynek. Z uwagi na swoj ą wielko ść mo ż e skutecznie wypaczy ć mechanizm gie ł dy i zniwelowa ć jej prokonkurencyjne efekty. Znacznie mniejsza wielko ść oraz rozproszenie pozosta ł ych konkurentów pog łę bi jeszcze dominacj ę PGE. W ocenie Inter Energia koncentracja pog łę bi konsolidacj ę sektora. Wa ż ne, aby zapewni ć p ł ynno ść rynku i zapobiec wewn ę trznemu bilansowaniu PGE. Zdaniem CEZ Trade koncentracja doprowadzi do ograniczenia konkurencji na rynku w ł a ś ciwym. Ś wiadczy o tym wzrost koncentracji na rynku wytwarzania i obrotu energi ą mierzony wska ź nikami takimi jak HHI. Ponadto wobec zbilansowania PGE zahamuje to rozwój konkurencji na rynku obrotu energi ą elektryczn ą . W celu zniwelowania tych negatywnych skutków koncentracji nale ż a ł oby zobowi ą za ć PGE do sprzeda ż y ca ł o ś ci energii elektrycznej oraz innych prawa maj ą tkowych zwi ą zanych na gie ł dzie, w sposób konkurencyjny i równy. W ocenie Kopex koncentracja b ę dzie neutralna o ile zagwarantowana zostanie niezale ż no ść Energi i konkurencyjny sposób sprzeda ż y energii na rynku hurtowym. Zdaniem Everen je ż eli b ę d ą podtrzymywane, umacniane i doskonalone mechanizmy maj ą ce zwi ę kszy ć p ł ynno ść i transparentno ść na rynku, to nie ma przeciwwskaza ń dla koncentracji polegaj ą cej na przej ę ciu przez PGE kontroli nad Energa. OSD Organ antymonopolowy otrzyma ł ankiety od 12 spó ł ek dystrybucyjnych. 5 spo ś ród nich nie wskaza ł o na ż adne zagro ż enia zwi ą zane z koncentracj ą (Synthos, EnergiaPro, Enea, 24 Przedsi ę biorstwo Energetyczne ESV oraz Enion). Poni ż ej przedstawione zosta ł y natomiast stanowiska przedsi ę biorców, którzy takie zagro ż enia dostrzegaj ą . Zdaniem RWE Stoen koncentracja skutkuje ograniczeniem konkurencji. Najwi ę kszym zagro ż eniem w sektorze dystrybucji jest realizacja zakupu energii na pokrycie strat sieciowych przez OSD. Aby temu zapobiec nale ż y narzuci ć mechanizmy uwolnienia energii w grupach poprzez sprzeda ż energii w sposób konkurencyjny (uwolnienie energii elektrycznej w pionowo zintegrowanych grupach i wprowadzenie ca ł o ś ci tej energii w postaci standardowych produktów typu „BASE” lub „PEAK”). Ponadto dominant rynkowy powinien zosta ć obci ąż ony obowi ą zkami market maker , czyli oferowania w ci ą g ł ej sprzeda ż y i zakupu energii elektrycznej. W ocenie Vatenfall koncentracja nie b ę dzie mia ł a bezpo ś redniego wp ł ywu na dystrybucj ę , ale mo ż e doprowadzi ć do wzrostu cen zakupu energii na pokrycie ró ż nicy bilansowej, co jednak odbije si ę na spó ł kach OSD. Orlen stoi na stanowisku, i ż koncentracja prowadzi do obni ż enia konkurencji na rynku, ale nie musi skutkowa ć podwy ż k ą cen. Ewentualna zgoda na koncentracj ę powinna wyra ź nie zakre ś la ć rygory tego przej ę cia i gwarantowa ć ich wyegzekwowanie. W przeciwnym razie przej ę cie jeszcze bardzie ograniczy ju ż i tak niekonkurencyjny rynek energii elektrycznej. Zdaniem Polenergia Dystrybucja nast ą pi istotne zwi ę kszenie koncentracji rynkowej, i tak ju ż du ż ej. Wska ź nik HHI i jego delta wyra ź nie potwierdzaj ą antykonkurencyjny charakter koncentracji. Powstanie zbilansowana grupa niewra ż liwa na rynek. Z uwagi na swoj ą wielko ść mo ż e skutecznie wypaczy ć mechanizm gie ł dy i zniwelowa ć jej prokonkurencyjne efekty. Znacznie mniejsza wielko ść oraz rozproszenie pozosta ł ych konkurentów pog łę bi jeszcze dominacj ę PGE. PSE Operator Zdaniem PSE Operator S.A. maj ą c na wzgl ę dzie zadania OSP wyszczególnione w art. 9 c ustawy Prawo energetyczne koncentracja nie b ę dzie mia ł a wp ł ywu na wykonywanie ustawowych zobowi ą za ń tej spó ł ki. Ponadto PSE Operator zwróci ł a uwag ę , i ż uwzgl ę dniaj ą c obecny potencja ł wytwórczy PGE, przejecie kontroli nad jedyn ą istotn ą elektrowni ą wchodz ą c ą w sk ł ad Energa tj. Elektrowni ą Ostro łę ka, nie b ę dzie mia ł o istotnego znaczenia. 25 Odbiorcy i organizacje bran ż owe Organ antymonopolowy otrzyma ł ankiety łą cznie od 6 organizacji bran ż owych i organizacji reprezentuj ą cych interesy odbiorców energii elektrycznej. Izba Energetyki Przemys ł owej i Odbiorców Energii oraz Forum Odbiorców Energii Elektrycznej i Gazu wskazuj ą , i ż bezwarunkowe przej ę cie rynku, na który sk ł ada si ę ponad 2,8 mln klientów indywidualnych i blisko 300 tys. przedsi ę biorstw, i w konsekwencji zbilansowanie w ł asnej generacji pokrywaj ą cej 42% krajowego zapotrzebowania na energi ę elektryczn ą , z potrzebami w ł asnej dystrybucji, spowoduje ca ł kowit ą niewra ż liwo ść PGE na jakiekolwiek oddzia ł ywanie zewn ę trzne, zarówno rynkowe jak i administracyjne. Mo ż e to spowodowa ć niekontrolowany wzrost cen i niekorzystne skutki dla odbiorców ko ń cowych. Z pewno ś ci ą pogorszy si ę dost ę p do energii elektrycznej, któr ą na potrzeby w ł asnych odbiorców ko ń cowych musz ą kupowa ć pozosta ł e 2 koncerny energetyczne: TAURON i ENEA. W efekcie mo ż e nast ą pi ć podzia ł Polski na dwa obszary w których, z uwagi na zró ż nicowanie cen energii elektrycznej, b ę d ą wyst ę powa ć ró ż ne warunki prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej. Kontrolowany przez PGE, gdzie ceny mog ą by ć ni ż sze (ni ż szy koszt wytwarzania energii elektrycznej na w ę glu brunatnym, zbilansowana generacja z zapotrzebowaniem) i reszt ę kraju, gdzie poziom tej ceny b ę dzie trudny do przewidzenia. W zwi ą zku z tym zdaniem Forum Odbiorców Energii Elektrycznej i Gazu ewentualna zgoda Prezesa UOKiK na konsolidacj ę koncernów energetycznych PGE i ENERGA mog ł aby zosta ć udzielona jedynie warunkowo. Postawione warunki musz ą dawa ć gwarancje: – utrzymania kontroli pa ń stwa (w ł a ś cicielskiej, administracyjnej) nad nowym podmiotem; – uzyskania przez polskie spo ł ecze ń stwo i polski przemys ł korzy ś ci z tej konsolidacji (np. poprzez na ł o ż enie na nowy podmiot okre ś lonych obowi ą zków). Towarowa Gie ł da Energii wskaza ł a, i ż nie jest podmiotem dysponuj ą cym odpowiedni ą wiedz ą do formu ł owania ca ł o ś ciowej oceny koncentracji i potencjalnych zagro ż e ń wynikaj ą cych z przej ę cia przez PGE kontroli na Energa. Zdaniem Polskiego Towarzystwa Przesy ł u i Rozdzia ł u Energii Elektrycznej z punktu widzenia funkcjonowania operatorów sieci dystrybucyjnej jest spraw ą neutraln ą i nie spowoduje zagro ż e ń na rynku energii elektrycznej ani nie wp ł ywa na konkurencj ę w tym obszarze. Wynika to z faktu, i ż operatorzy sieci dzia ł aj ą na danym terenie na którym zlokalizowana jest ich sie ć i z tego tytu ł u pozostaj ą swego rodzaju lokalnymi monopolistami, podlegaj ą cymi regulacji URE. Konsolidacja nie doprowadzi w tym wzgl ę dzie do zmian. 26 Polskie Towarzystwo Elektrociep ł owni Zawodowych wskaza ł o, i ż krajowy rynek jest elementem tworzonego jednolitego europejskiego rynku energii elektrycznej. Decyzje o koncentracji kapita ł owej powinny uwzgl ę dnia ć zarówno uwarunkowania w jakich przedsi ę biorstwa b ę d ą uczestniczy ć na rynku europejskim jak i ocen ę bezpiecze ń stwa energetycznego Polski. Towarzystwo Obrotu Energi ą wskaza ł o z kolei, i ż nie prowadzi ł o dedykowanych analiz po ś wi ę conych kwestii prywatyzacji spó ł ek Skarbu Pa ń stwa prowadz ą cych dzia ł alno ść w sektorze energii elektrycznej, w szczególno ś ci po ś wi ę conych prywatyzacji Grupy Energa. Rynki w ł a ś ciwe, na które koncentracja wywiera wp ł yw W my ś l art. 4 pkt 9 ustawy antymonopolowej, przez rynek w ł a ś ciwy rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym, ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. A zatem rynek ten wyznaczaj ą zasadniczo dwa elementy: towar ( rynek produktowy ) i terytorium ( rynek geograficzny ). Maj ą c na uwadze powy ż sz ą definicj ę oraz kryteria wyznaczania rynków w ł a ś ciwych, na które koncentracja wywiera wp ł yw, zawarte w rozporz ą dzeniu Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie zg ł oszenia zamiaru koncentracji przedsi ę biorców (Dz. U. Nr 134, poz. 937), a tak ż e dzia ł alno ść prowadzon ą przez uczestników koncentracji, organ antymonopolowy stwierdzi ł , co nast ę puje: a) w przedmiotowej koncentracji rynkami w ł a ś ciwymi, na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym s ą : 1. Krajowy rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej Zarówno PGE jak i Energa prowadz ą dzia ł alno ść w zakresie wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej. Energia elektryczna nie ma substytutów, tym samym stanowi odr ę bny rynek w aspekcie produktowym. W aspekcie geograficznym w swoich dotychczasowych decyzjach Prezes Urz ę du definiowa ł rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej jako krajowy, 27 obejmuj ą cy terytorium Polski 10 . Argumentami przemawiaj ą cymi za takim okre ś leniem rynku by ł o z jednej strony brak przeszkód, aby energia elektryczna wytwarzana w jednym regionie kraju by ł a kupowana przez odbiorc ę z innego regionu (wi ę kszo ść mocy w zakresie wytwarzania energii elektrycznej zainstalowanych jest na po ł udniu Polski, energia z tego regionu sprzedawana jest natomiast w ca ł ej Polsce). Z drugiej natomiast strony organ antymonopolowy uwzgl ę dni ł istniej ą ce bariery co najmniej natury technicznej (zbyt ma ł a przepustowo ść sieci transgranicznych) aby mo ż na by ł o uzna ć , i ż rynek ten jest szerszy ni ż krajowy. Równie ż Komisja Europejska w swoich decyzjach definiuje rynek obrotu energi ą elektryczn ą jako krajowy 11 . Takie stanowisko znalaz ł o równie ż potwierdzenie w sporz ą dzonym przez Komisj ę Europejsk ą Raporcie dotycz ą cym badania rynku energii elektrycznej z 2007 r. (DG Competition Report on the Energy Sector Inquiry, January 10, 2007). Dodatkowo w raporcie tym uznano, i ż w przypadku W ł och i Danii, z uwagi na szczególne uwarunkowania tych krajów, rynek ten mo ż e by ć w ęż szy ni ż krajowy. Nale ż y w tym miejscu podkre ś li ć , i ż KE przyjmuje takie stanowisko pomimo, ż e kraje starej Unii mia ł y du ż o wi ę cej czasu na integracj ę swoich systemów elektroenergetycznych. Na uwag ę zas ł uguje fakt, i ż w jednej ze swoich ostatnich decyzji dotycz ą cych sektora energetycznego KE uzna ł a, i ż terytorium Czech i S ł owacji stanowi ą odr ę bne rynki hurtowej sprzeda ż y energii elektrycznej, pomimo, i ż kraje te funkcjonowa ł y poprzednio jako jedno pa ń stwo w okresie kiedy budowano zr ę by sektora energetycznego na ich terytorium. Komisja przyj ęł a takie stanowisko w szczególno ś ci ze wzgl ę du na nisk ą wymian ę energii oraz istniej ą ce ró ż nice w cenie energii elektrycznej pomi ę dzy tymi krajami 12 . Równie ż Zg ł aszaj ą cy wskazuje, i ż obecnie rynkiem w ł a ś ciwym w aspekcie geograficznym jest rynek krajowy. PGE uwa ż a jednocze ś nie, ż e rynek energii elektrycznej na obszarze Europy Ś rodkowowschodniej, w ci ą gu najbli ż szej dekady stanie si ę rynkiem regionalnym. Zdaniem PGE przemawiaj ą za tym nast ę puj ą ce argumenty: ¾ du ż a przepustowo ść istniej ą cych po łą cze ń transgranicznych Zdaniem PGE maksymalne zdolno ś ci przesy ł owe polskich po łą cze ń transgranicznych (rozumiane jako termiczne zdolno ś ci przesy ł owe) przekraczaj ą 10 GW i stanowi ą ok. 30% mocy zainstalowanej w Polskim Systemie Elektroenergetycznym. Stopie ń wykorzystania 10 Np. decyzje Prezesa Urz ę du z dnia 22 grudnia 2006 r. Nr 163/2006 oraz z dnia 16 lutego 2007 r. Nr DOK – 19/07. 11 Np. decyzje Komisji Europejskiej: COMP/M.4180 – Gaz de France/Suez, COMP/M.5467 - RWE/Essent, COMP/M.5512 - ELECTRABEL/ E.ON., COMP/M.5711 - RWE/ ENSYS. 28 zarówno maksymalnych termicznych jak i dost ę pnych handlowych zdolno ś ci przesy ł owych polskich po łą cze ń transgranicznych jest niski. W sumie w Polsce istniej ą ce zdolno ś ci przesy ł owe dla celów handlowych si ę gaj ą nawet 3700 MW (eksport) i 2500 MW (import). Pe ł ne wykorzystanie pozwala na eksport ponad 20 TWh oraz import oko ł o 15 TWh, co stanowi ponad 10% zu ż ycia energii elektrycznej w kraju. Do tego zdaniem PGE doliczy ć nale ż y zdolno ś ci przesy ł owe w po łą czeniu sta ł opr ą dowym z systemem szwedzkim oraz po łą czenie ukrai ń skich bloków wytwórczych do Krajowego Systemu Elektroenergetycznego (linia Dobrotwór – Zamo ść ). Zwi ę kszenie wykorzystania obecnych zdolno ś ci przesy ł owych jest w ocenie PGE mo ż liwe w nied ł ugim czasie bez konieczno ś ci przeprowadzania inwestycji w nowe po łą czenia mi ę dzysystemowe. Uwarunkowane jest ono jednak podj ę ciem odpowiednich dzia ł a ń na poziomie operatorów systemów przesy ł owych oraz regulatorów, w celu integracji rynków oraz usuni ę cia ogranicze ń sieciowych. ¾ wysokie salda wymiany transgranicznej sprzed kilku lat Zdaniem PGE w przesz ł o ś ci Polska w znacznie wi ę kszym wymiarze ni ż obecnie wykorzystywa ł a swoje zdolno ś ci przesy ł owe. Np. eksport energii elektrycznej w 2005 r. ukszta ł towa ł si ę na poziomie 16,19 TWh, natomiast w 2009 r. wyniós ł 9,6 TWh. Dane te dla importu wynios ł y natomiast odpowiednio 5 TWh i 7,4 TWh. W zwi ą zku z tym, i ż od tego czasu nie zmieni ł a si ę zdolno ść termiczna po łą cze ń mi ę dzysystemowych, mo ż liwy jest w ocenie PGE powrót do wolumenów wymiany na co najmniej takim poziomie, jak przed kilkoma laty. ¾ obecnie trwaj ą ca integracja rynku regionalnego, przede wszystkim w obszarze Europy Ś rodkowowschodniej, do którego nale ż y Polska Zgodnie ze strategi ą Unii Europejskiej, rynek energii elektrycznej ma docelowo obejmowa ć ca ł y obszar Wspólnoty. Pocz ą tkowa faza budowy rynku ma polega ć na integracji rynków regionalnych we wskazanych siedmiu obszarach geograficznych. Polska zosta ł a przypisana do dwóch obszarów: Europy Ś rodkowowschodniej oraz Europy Pó ł nocnej. Najwi ę ksze znaczenie dla Polski ma obszar Europy Ś rodkowowschodniej, z uwagi na obecne po łą czenia mi ę dzysystemowe. W tym obszarze zdaniem PGE mo ż na zaobserwowa ć szereg przes ł anek ś wiadcz ą cych o jego integracji, dotycz ą cych tak ż e Polskiego Systemu Elektroenergetycznego. S ą to: 12 Decyzja KE z dnia 4 listopada 2009 r. COMP/M.5591 – CEZB/JAVYS/ JESS JV. 29 − faktyczne sprz ęż enie rynku energii elektrycznej na obszarze Po ł udniowowschodnich Niemiec, Austrii i Czech. Rynki te mo ż na uzna ć za zintegrowane bowiem na ich obszarze nast ą pi ł a konwergencja cen, − utworzenie CAO (org. Central Allocation Office) – udzia ł owcami CAO jest o ś miu operatorów systemów przesy ł owych funkcjonuj ą cych w krajach Europy Ś rodkowowschodniej. Celem CAO jest koordynacja i standaryzacja procesu udost ę pniania zdolno ś ci przesy ł owych istniej ą cych po łą cze ń oraz wprowadzenie nowej metody udost ę pniania mocy po łą cze ń transgranicznych – metody flow based. − w lutym 2010 r. Towarowa Gie ł da Energii, czeska gie ł da energii – PXE oraz austriacka gie ł da EXAA podpisa ł y memorandum o wspó ł pracy w zakresie integracji rynków spot opartej o model market coupling, ¾ dzia ł ania Unii Europejskiej Dzia ł ania Unii Europejskiej w zakresie integracji rynku energii elektrycznej s ą nast ę puj ą ce: - powo ł anie Forum Florenckiego maj ą cego za zadanie rozwi ą zywanie kluczowych problemów stoj ą cych na przeszkodzie w tworzeniu wspólnotowego rynku. Posiedzenia Forum Florenckiego odbywaj ą si ę corocznie lub dwa razy do roku. Uczestnikami forum s ą wszyscy Interesariusze powstania wspólnotowego rynku energii elektrycznej, w tym: regulatorzy rynków energii elektrycznej, w ł a ś ciwe ministerstwa, operatorzy systemów przesy ł owych, podmioty gospodarcze funkcjonuj ą ce na rynku, gie ł dy energii, odbiorcy energii i u ż ytkownicy systemów elektroenergetycznych. - powo ł anie ENTSO-E (ang. The European Network of Transmission System Operators), b ę d ą cego stowarzyszeniem operatorów systemów przesy ł owych, którego celem jest mi ę dzy innymi opracowywanie i proponowanie rozwi ą za ń , procedur oraz standardów w zakresie integracji rynków regionalnych i docelowo europejskiego rynku energii elektrycznej. ¾ dzia ł ania inwestycyjne PSE Operator S.A. PSE Operator SA planuje szereg inwestycji maj ą cych w łą czy ć Polsk ę w obszar rynku regionalnego. B ę d ą to zarówno inwestycje zwi ą zane z rozbudow ą i wzmocnieniem obecnych elementów systemu przesy ł owego, maj ą cych skutkowa ć zwi ę kszeniem wykorzystania 30 dost ę pnej mocy istniej ą cych po łą cze ń mi ę dzysystemowych, jak i ca ł kowicie nowe inwestycje (np.: po łą czenie Polska – Litwa o zdolno ś ci przesy ł owej: 500 – 1000 MW planowana odpowiednio w 2015 oraz 2020 roku; linia Plewiska – granica RP kierunek Eisenhuettenstadt o zdolno ś ci przesy ł owej 1200 do 2500 MW; odbudowa po łą czenia Rzeszów – Chmielnicka o planowanej zdolno ś ci przesy ł owej 1200 MW - w przypadku pracy synchronicznej mo ż liwe jest uzyskanie mocy nawet 2000 MW; budowa nowego po łą czenia asynchronicznego z Bia ł orusi ą oraz budowa nowego po łą czenia synchronicznego ze S ł owacj ą ). Stanowisko organu antymonopolowego odno ś nie okre ś lenia rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej w aspekcie geograficznym Zdaniem organu antymonopolowego od wydania przez Prezesa Urz ę du w latach 2006- 2007 decyzji w sprawach koncentracji dotycz ą cych tzw. konsolidacji pionowej w sektorze elektroenergetycznym nie nast ą pi ł y istotne zmiany, które mog ł yby zmieni ć stanowisko tego organu w kwestii oceny co do okre ś lenia w aspekcie geograficznym rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej. Polski system elektroenergetyczny posiada 22 po łą czenia z sieciami przesy ł owymi innych pa ń stw (o napi ę ciu od 110 kV do 750 kV). Poni ż sza mapa przedstawia po łą czenia transgraniczne Polski z s ą siaduj ą cymi pa ń stwami. Mapa nr 2 Ź ród ł o: http://www.cire.pl/rynekenergii/import.php?smid=205 31 Jak wynika z informacji przekazanych przez PSE w chwili obecnej zdolno ś ci importowe KSE wynosz ą [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 2 do niniejszej decyzji w pkt 1] MW i obejmuj ą [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 2 do niniejszej decyzji w pkt 2] MW na po łą czeniach asynchronicznych [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 2 do niniejszej decyzji w pkt 3] . Zdolno ś ci eksportowe KSE wynosz ą natomiast w chwili obecnej łą cznie ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 2 do niniejszej decyzji w pkt 4] MW (na liniach transgranicznych tworz ą cych po łą czenia synchroniczne –Niemcy/Czechy/S ł owacja oko ł o [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 2 do niniejszej decyzji w pkt 5] MW oraz na po łą czeniu ze Szwecj ą ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 2 do niniejszej decyzji w pkt 6] MW). [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 2 do niniejszej decyzji w pkt 7] . Prognozowane łą czne zdolno ś ci przesy ł owe (w MW) na po łą czeniach transgranicznych w latach 2010 – 2015 z uwzgl ę dnieniem mo ż liwo ś ci przesy ł owych [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 2 do niniejszej decyzji w pkt 8] przedstawia poni ż sza tabela. Tabela nr 4 Łą czne zdolno ś ci przesy ł owe (w MW) na po łą czeniach transgranicznych w roku 2010 oraz prognozowane w latach 2011 – 2015 Kierunek wymiany 2010 2011 2012 2013 2014 2015 Import [ tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 2 do niniejszej decyzji w pkt 9] Eksport Ź ród ł o: Informacje przekazane w trakcie post ę powania przez PSE Operator S.A. w pi ś mie z dnia 16 listopada 2010 r. Z powy ż szego wynika, i ż zdolno ś ci przesy ł owe w kierunku importu odpowiadaj ą obecnie ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 2 do niniejszej decyzji w pkt 10] % mocy zainstalowanych w KSE i ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 2 do niniejszej decyzji w pkt 11] % maksymalnego szczytowego zapotrzebowania na moc. Podkre ś li ć nale ż y równie ż , ż e podane wy ż ej wielko ś ci dotycz ą maksymalnych technicznie mo ż liwo ś ci importowych i eksportowych KSE. Wielko ś ci te nie s ą zatem to ż same z wielko ś ciami zdolno ś ci przesy ł owych wymiany mi ę dzysystemowej, które mog ą zosta ć 32 udost ę pnione uczestnikom wymiany mi ę dzysystemowej. Poziom zdolno ś ci przesy ł owych wymiany mi ę dzysystemowej jak wynika z wyja ś nie ń PSE Operator S.A., które mog ą zosta ć udost ę pnione uczestnikom wymiany mi ę dzysystemowej dla ró ż nych horyzontów czasowych zale ż y od warunków bilansowych KSE, spe ł nienia kryteriów technicznych dotycz ą cych bezpiecze ń stwa pracy KSE, samych po łą cze ń oraz s ą siaduj ą cych systemów elektroenergetycznych. Dopiero po uwzgl ę dnieniu tych warunków mo ż na wyznaczy ć poziom zdolno ś ci przesy ł owych, które b ę d ą udost ę pnione uczestnikom rynku w ramach poszczególnych horyzontów czasowych (przetargi roczne, miesi ę czne, dobowe oraz rynku dnia bie żą cego wymiany mi ę dzysystemowej). Potwierdza to poni ż szy wykres przedstawiaj ą cy oferowane, zarezerwowane i wykorzystane zdolno ś ci przesy ł owe w roku 2009 r. oraz tabela przedstawiaj ą ca zdolno ś ci przesy ł owe udost ę pnione w skoordynowanych aukcjach w latach 2008-2009. Wynika z nich, i ż w praktyce alokowane zdolno ś ci przesy ł owe nie przekracza ł y warto ś ci 600 MW, natomiast wykorzystane zdolno ś ci w zakresie importu nie przekracza ł y poziomu 300 MW. Wykres nr 6 Oferowane, zarezerwowane i wykorzystane zdolno ś ci przesy ł owe w 2009 r. Ź ród ł o: Dane przekazane przez URE w pi ś mie z dnia 30 listopada 2010 r. Poni ż sza tabela ilustruje szczegó ł owo kszta ł towanie si ę zdolno ś ci przesy ł owych udost ę pnionych przez OSP w latach 2008-2009. Tabela nr 5 Zdolno ś ci przesy ł owe udost ę pnione w skoordynowanych aukcjach w poszczególnych miesi ą cach roku 2008 i 2009 (w MW). Rok Stycze ń Luty Marzec Kwiecie ń Maj Czerwiec Lipiec Sierpie ń Wrzesie ń Pa ź dziernik Listopad Grudzie ń Import 2008 207 273 0 0 0 0 0 0 0 0 0 81 33 2009 251 353 345 486 542 594 565 371 375 293 361 381 Eksport 2008 500 500 383 407 468 440 444 494 286 247 242 518 2009 814 816 966 1617 1739 1815 1847 1761 1569 1381 1616 1700 Ź ród ł o: Informacje przekazane w trakcie post ę powania przez PSE Operator S.A. w pi ś mie z dnia 16 listopada 2010 r. Import energii elektrycznej jest obecnie mo ż liwy na poziomie zdecydowanie nie przekraczaj ą cym 10 % krajowego zapotrzebowania. Poni ż sze zestawienie przedstawia wymian ę handlow ą energii elektrycznej Polski z innymi pa ń stwami w latach 2006 - 2009. Tabela nr 6 Wymiana handlowa energii elektrycznej z innymi pa ń stwami w latach 2005-2009 r. (w GWh) Wyszczególnienie 2005 2006 2007 2008 2009 Bilans handlowy - saldo 11172 11014 5356 688 2199 Eksport 14290 13434 8497 4110 5038 Import 3119 2420 3140 3422 2839 Ź ród ł o: http://www.cire.pl/rynekenergii/podstawa.php?smid=207 Bior ą c pod uwag ę powy ż sze dane oraz fakt, i ż konsumpcja energii elektrycznej w Polsce kszta ł towa ł a si ę w tym okresie na poziomie ok. 150 000 GWh, nale ż y uzna ć , ż e import energii elektrycznej do Polski, jest znikomy i w ostatnich latach oscylowa ł na poziomie ok. 2-3 %. Nie mo ż e stanowi ć on zatem skutecznej przeciwwagi dla energii pochodz ą cej z polskich elektrowni. Je ż eli zestawimy dane dotycz ą ce mo ż liwo ś ci importu z danymi dotycz ą cymi wielko ś ci ź róde ł wytwórczych zainstalowanych w KSE oraz zapotrzebowaniem na moc szczytow ą , które przedstawia poni ż sza tabela to wyra ź nie wida ć , i ż mo ż liwo ś ci importu nie s ą du ż e. Nale ż y równie ż podkre ś li ć , i ż w przysz ł o ś ci maj ą zwi ę kszy ć si ę zdolno ś ci przesy ł owe (m.in. w kierunku importu), jednak wraz z ich wzrostem zwi ę ksza ć si ę b ę dzie zapotrzebowanie na moc i na energi ę elektryczn ą w Polsce, co pokazuj ą poni ż sze tabele nr 7 i 8. Tab. nr 7 Zapotrzebowanie na moce wytwórcze (w MW) w latach 2010 - 2015 Wyszczególnienie 2010 2011 2012 2013 2014 2015 34 Ź ród ł a wytwórcze razem 33919 35889 35219 34515 34849 37595 Zapotrzebowanie na moc szczytow ą 26150 26578 27013 27456 27906 28360 Zapotrzebowanie na moc szczytow ą wraz z wymagan ą rezerw ą mocy 31379 31893 32416 32948 33488 34037 Ź ród ł o: Informacje przekazane w trakcie post ę powania przez PSE Operator S.A. w pi ś mie z dnia 16 listopada 2010 r. Tab. nr 8 Zapotrzebowanie na energi ę elektryczn ą (w TWh) Zapotrzebowanie na energi ę elektryczn ą (w TWh) 2006 2010 2015 2020 2025 2030 150,7 141,0 152,8 169,3 194,6 217,4 Ź ród ł o: Za łą cznik nr 2 do Polityki energetycznej Polski do 2030 roku Jak wynika z informacji przekazanych przez PSE Operator S.A., budowa nowych sieci transgranicznych nie zmieni w najbli ż szej perspektywie w istotny sposób sytuacji dotycz ą cych mo ż liwo ś ci importu energii elektrycznej do Polski. Na mo ż liwo ść importu wp ł yw maj ą bowiem nie tylko przepustowo ść sieci transgranicznych ale tak ż e ograniczenia wynikaj ą ce ze stanu systemu przesy ł owego w Polsce, a tak ż e inne czynniki (np. specyficzna sytuacja w Niemczech powoduj ą ca tzw. przep ł ywy karuzelowe tj. transport energii ze wschodniej cz ęś ci Niemiec poprzez Polsk ę i Czechy do zachodniej cz ęś ci Niemiec, ograniczaj ą ce mo ż liwo ść wymiany energii elektrycznej przez Polsk ę ). Ograniczenia po łą cze ń Polski z systemami elektroenergetycznymi s ą siednich pa ń stw doskonale s ą widoczne w okresach zwi ę kszonego zapotrzebowania na moc czynn ą . Na przyk ł ad w czerwcu i lipcu 2006 r. kiedy panowa ł y na obszarze ca ł ego kraju niekorzystne warunki atmosferyczne, charakteryzuj ą ce si ę przede wszystkim bardzo d ł ugim okresem wysokich temperatur oraz d ł ugotrwa ł ej suszy OSP mia ł powa ż ne problemy z bilansowaniem mocy czynnej w KSE. Brakuj ą c ą moc próbowano uzupe ł ni ć wykorzystuj ą c po łą czenia transgraniczne. Z jednej strony napotkano problemy z poda żą energii w s ą siednich systemach, z drugiej wyst ą pi ł problem z korzystaniem z istniej ą cych po łą cze ń , czego konsekwencj ą by ł a m.in. znaczna redukcja zdolno ś ci przesy ł owych uprzednio przydzielonych w ramach 35 przetargów. (Wspomniane dzia ł anie PSE Operator by ł y przedmiotem post ę powania Prezesa UOKiK zako ń czonego decyzj ą nr DOK-5/08 z dnia 7 lipca 2008 r. niestwierdzaj ą c ą stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę ). Powy ż sze pokazuje, ż e w chwili obecnej istniej ą ce po łą czenia transgraniczne nie tylko nie tworz ą konkurencji dla krajowych wytwórców, ale z trudem wystarczaj ą do bilansowania mocy czynnej w sytuacjach podwy ż szonego zapotrzebowania. Z kolei zdaniem URE przewidywany poziom dost ę pnych mocy przesy ł owych w kierunku eksportu w 2020 r., bior ą c pod uwag ę obecnie oferowane zdolno ś ci przesy ł owe oraz planowane inwestycje, nie przekroczy 10% krajowej mocy zainstalowanej. Mo ż e by ć natomiast jeszcze mniejszy bior ą c pod uwag ę przewidywany wzrost zapotrzebowania na energi ę elektryczn ą w Polsce i zwi ą zany z tym przyrost mocy zainstalowanej. Oceniaj ą c kwesti ę oceny rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej w aspekcie geograficznym nie sposób pomin ąć prac nad wdro ż eniem rynkowych metod udost ę pniania transgranicznych mocy przesy ł owych (tzw. market coupling ). Obecnie takie prace prowadzone s ą na po łą czeniu SwePol Link i maj ą na celu zoptymalizowanie wykorzystania istniej ą cych zdolno ś ci przesy ł owych, zapewniaj ą c jednocze ś nie bezpiecze ń stwo pracy po łą czonych systemów elektroenergetycznych. Zdaniem URE dzia ł ania te doprowadz ą do harmonizacji zasady udost ę pniania zdolno ś ci przesy ł owych, która niew ą tpliwie przyczyni si ę do u ł atwienia dost ę pu do sieci dla uczestników rynku. Nie nale ż y jednak spodziewa ć si ę znacz ą cego zwi ę kszenia technicznych mo ż liwo ś ci przesy ł ania energii elektrycznej w wymianie mi ę dzysystemowej bez rozbudowy infrastruktury sieciowej. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze argumenty w ocenie organu antymonopolowego obecnie nie mo ż na przyj ąć tezy, i ż rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej mo ż e zosta ć uznany za szerszy ni ż krajowy lub, ż e w nied ł ugiej perspektywie czasu si ę takim stanie. Bez w ą tpienia podejmowane s ą dzia ł ania maj ą ce na celu integracj ę Krajowego Systemu Energetycznego z systemami innych pa ń stw do których nale ż y zaliczy ć przede wszystkim plany inwestycyjne PSE Operator S.A. Dzia ł ania te wspierane s ą równie ż przez organy Unii Europejskiej. Podkre ś li ć jednak nale ż y, i ż dzia ł ania te niepr ę dko przynios ą pierwsze efekty. Nawet bowiem bior ą c pod uwag ę inwestycje w sie ć przesy ł ow ą planowane do roku 2020 r. (obejmuj ą cy okres 10 lat od wydania decyzji) KSE nie zostanie zintegrowany na tyle silnie z systemami innych pa ń stw aby mo ż na by ł o mówi ć o rynku energii elektrycznej jako szerszym 36 ni ż krajowy. Co wi ę cej z uwagi na fakt, i ż inwestycje te nie s ą zaawansowane, istnieje du ż e ryzyko, ż e ich realizacja mo ż e si ę od ł o ż y ć w czasie. Struktura krajowego rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej. Łą czny udzia ł uczestników koncentracji w krajowym rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej wynosi oko ł o [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 2] % 13 (w tym udzia ł PGE wynosi oko ł o [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 3] %, natomiast udzia ł Energa kszta ł tuje si ę na poziomie ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 4] %). Poni ż sze wykresy przedstawiaj ą udzia ł y uczestników na tle ich najwi ę kszych konkurentów. Wykres nr 7 uwzgl ę dnia stan przed koncentracj ą , natomiast wykres nr 8 uwzgl ę dnia stan po dokonaniu koncentracji. Wykres nr 7 Struktura rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej przed przej ę ciem przez PGE kontroli nad Energa [ tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 5] Ź ród ł o: Informacje przekazane przez PGE we wniosku zg ł oszenia zamiaru koncentracji Wykres nr 8 Struktura rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej po przej ę ciu przez PGE kontroli nad Energa [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 6] Ź ród ł o: Informacje przekazane przez PGE we wniosku zg ł oszenia zamiaru koncentracji Wej ś cie na rynek wytwarzania energii elektrycznej nowych podmiotów jest ograniczone istotnymi barierami (jest kapita ł och ł onne i czasoch ł onne - inwestycje w moce wytwórcze wymagaj ą stosunkowo du ż ych nak ł adów, a czas budowy jest d ł ugi). W ostatnim okresie wej ś cia nowych podmiotów na rynek wytwarzania energii elektrycznej sprowadza ł y si ę w zasadzie do przej ę cia polskich wytwórców energii przez zagraniczne podmioty (EdF, Electrabel, Vattenfall, RWE). 13 Na podstawie danych za rok 2009 uzyskanych od PGE w trakcie post ę powania 37 2. Krajowy rynek obrotu hurtowego energi ą elektryczn ą Dzia ł alno ść uczestników koncentracji pokrywa si ę równie ż w zakresie hurtowego obrotu energi ą elektryczn ą . Rynek obrotu hurtowego energi ą elektryczn ą stanowi nast ę pny szczebel obrotu w stosunku do wytwarzania energii elektrycznej. W aspekcie geograficznym, analogicznie jak w przypadku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej (jest to jak wskazano powy ż ej w rzeczywisto ś ci nast ę pny szczebel obrotu w stosunku do tego rynku), nale ż y uzna ć , i ż rynek obrotu hurtowego obejmuje obszar Polski. Z jednej strony nie ma bowiem przeszkód, aby energia elektryczna wytwarzana w jednym regionie kraju by ł a kupowana przez odbiorc ę z innego regionu (wi ę kszo ść mocy w zakresie energii elektrycznej zainstalowanych jest na po ł udniu Polski, energia pochodz ą ca st ą d sprzedawana jest natomiast w ca ł ej Polsce). Z drugiej strony istniej ą bariery co najmniej natury technicznej (zbyt ma ł a przepustowo ść sieci transgranicznych) aby mo ż na by ł o uzna ć , i ż rynek ten jest szerszy ni ż krajowy. Na krajowym rynku obrotu hurtowego energi ę elektryczn ą oferuj ą wytwórcy (elektrownie, elektrociep ł ownie) oraz przedsi ę biorstwa obrotu. Łą czny udzia ł uczestników koncentracji na tak okre ś lonym rynku wynosi oko ł o 27,4% (udzia ł PGE wynosi oko ł o 24,5 %, natomiast udzia ł ENERGA kszta ł tuje si ę na poziomie oko ł o 2,9 %). S ą to udzia ł y liczone bez w łą czania sprzeda ż y realizowanej w ramach grup (w przypadku wzi ę cia pod uwag ę sprzeda ż y wewn ą trzgrupowej udzia ł y uczestników kszta ł towa ł yby si ę na poziomie zbli ż onym do udzia ł ów w zakresie produkcji energii elektrycznej). Tab. nr 9 Struktura obrotu hurtowego energi ą elektryczn ą w 2009 r. (z uwzgl ę dnieniem obrotu wielokrotnego) Podmiot udzia ł (w %) Obrót na rynku hurtowym wewn ą trz grup energetycznych 58,3 Obrót na rynku hurtowym poza grupami energetycznymi w tym: 41,7 PGE Polska Grupa Energetyczna SA (sprzeda ż poza grup ę ) 10,2 (24,5)* Elektrownia Rybnik SA 2,6 (6,2)* ZE PAK SA 2,5 (6,0)* Elektrownia Po ł aniec SA - Grupa GDF Suez 2,1(5,0)* Tauron Polska Energia S.A. (sprzeda ż poza grup ę ) 1,8(4,3)* ENERGA SA (sprzeda ż poza grup ę ) 1,2(2,9)* ENEA SA (sprzeda ż poza grup ę ) 0,9(2,2)* Elektrownia P ą tnów II Sp. z o.o. 0,7(1,7)* 38 Elektrownia Skawina S.A. 0,3(0,7)* Obrót realizowany przez przedsi ę biorstwa inne, ni ż wymienione powy ż ej 19,4(46,5)* * w nawiasach podano udzia ł w sprzeda ż y energii elektrycznej poza grupami Ź ród ł o: http://www.cire.pl/rynekenergii/podstawa.php?smid=207 za URE Jak ju ż wspomniano, w poprzednich latach zdecydowana wi ę kszo ść obrotu hurtowego realizowana by ł a w ramach kontraktów bilateralnych (ok. 90 %), natomiast sprzeda ż na gie ł dzie mia ł a marginalne znaczenie dla tego rodzaju sprzeda ż y (kilka procent). Wprowadzone w tym roku zmiany do ustawy Prawo energetyczne , a mianowicie: - art. 49 a ust. 1, zobowi ą zuj ą cy przedsi ę biorstwa energetyczne zajmuj ą ce si ę wytwarzaniem energii elektrycznej do sprzeda ż y nie mniej ni ż 15% energii elektrycznej wytworzonej w danym roku, pocz ą wszy od 9 sierpnia 2010 roku na gie ł dach towarowych oraz - art. 49 a ust. 2, zobowi ą zuj ą cy przedsi ę biorstwa energetyczne zajmuj ą ce si ę wytwarzaniem energii elektrycznej i maj ą ce prawo do otrzymania ś rodków na pokrycie kosztów osieroconych (powsta ł ych w zwi ą zku z przedterminowym rozwi ą zaniem umów d ł ugoterminowych) do sprzeda ż y wytworzonej energii elektrycznej nie obj ę tej obowi ą zkiem gie ł dowym, w sposób zapewniaj ą cy publiczny, równy dost ę p do tej energii, w drodze otwartego przetargu, na internetowej platformie handlowej na rynku regulowanym lub na gie ł dach towarowych, zwi ę ksz ą sprzeda ż energii elektrycznej poprzez gie ł d ę . Z wyja ś nie ń Zg ł aszaj ą cego wynika, i ż po roku 2010 rekompensaty z tytu ł u kosztów osieroconych b ę d ą przys ł ugiwa ł y trzem elektrowniom wchodz ą cym w sk ł ad grupy PGE, a mianowicie Elektrowni Opole (do 2012 r.), Elektrociep ł owni Rzeszów (do 2012 r.) oraz Elektrowni Turów (do 2016 r.).W wyniku konsolidacji GK PGE, powy ż sze aktywa wytwórcze stanowi ą obecnie maj ą tek PGE Elektrownia Opole S.A. oraz PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A., które to spó ł ki s ą beneficjentami ustawy o rozwi ą zaniu KDT. W zwi ą zku z powy ż szym, w grupie PGE powy ż sze uprawnienia b ę d ą maksymalnie obowi ą zywa ł y do 2016 roku, a tym samym do 2016 roku, do wytwórców nale żą cych do grupy PGE zastosowanie b ę dzie mia ł art. 49a ust. 2 Prawa energetycznego . 39 3. Krajowy rynek sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej Łą czny udzia ł uczestników koncentracji w sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej wynosi oko ł o [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 7] % 14 (w tym udzia ł PGE wynosi oko ł o [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 8] %, natomiast udzia ł Energa kszta ł tuje si ę na poziomie oko ł o [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 9] %). Poni ż sze wykresy przedstawiaj ą udzia ł y uczestników koncentracji na rynku sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej na tle ich najwi ę kszych konkurentów. Wykres nr 9 uwzgl ę dnia stan przed koncentracj ą , wykres nr 10 po koncentracji. Wykres nr 9 Struktura rynku sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej przed przej ę ciem przez PGE kontroli nad Energa [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 10] Ź ród ł o: Informacje przekazane przez PGE we wniosku zg ł oszenia zamiaru koncentracji Wykres nr 10 Struktura rynku sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej po przej ę ciu przez PGE kontroli nad Energa [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 11] Ź ród ł o: Informacje przekazane przez PGE we wniosku zg ł oszenia zamiaru koncentracji W ś ród odbiorców detalicznych, jak ju ż wcze ś niej wskazano mo ż na wyró ż ni ć tzw. odbiorców taryfowych (tzn. gospodarstwa domowych), które kupuj ą energi ę na podstawie umowy sprzeda ż y po cenie zatwierdzonej przez Prezesa Urz ę du Regulacji Energetyki w taryfie przedsi ę biorstwa energetycznego b ę d ą cego dostawc ą energii oraz pozosta ł ych odbiorców (instytucjonalnych, przemys ł owych). Udzia ł obrotu taryfowego, a wi ę c energii elektrycznej sprzedanej odbiorcom ko ń cowym z grupy taryfowej G dostarczonej przez spó ł ki dystrybucyjne wed ł ug obowi ą zuj ą cych taryf, w 2009 roku wyniós ł ponad 25% ca ł kowitej ilo ś ci energii elektrycznej sprzedanej odbiorcom ko ń cowym. 14 Na podstawie danych za rok 2009 uzyskanych od PGE w trakcie post ę powania. 40 W przypadku odbiorców pozataryfowych nie ma w chwili obecnej wi ę kszych barier aby ich dostawcami byli przedsi ę biorcy z ró ż nych regionów Polski. Natomiast konkurencja w zakresie sprzeda ż y detalicznej odbiorcom energii elektrycznej z grupy G jest obecnie w istotnym stopniu ograniczona, z powodu takich przede wszystkim przyczyn jak: - brak alternatywnych ofert w tym segmencie (cena zatwierdzona przez Prezesa URE dotyczy wy łą cznie odbiorców przy łą czonych do sieci poszczególnych OSD i nie stanowi oferty dla odbiorców spoza tej sieci. Sprzedawcy inni ni ż sprzedawca z urz ę du nie oferuj ą energii tej grupie odbiorców lub oferuj ą j ą po wy ż szej cenie) oraz - brak mo ż liwo ś ci podpisywania przez odbiorców w gospodarstwach domowych umów kompleksowych, po podj ę ciu decyzji o zmianie sprzedawcy. Realizacja us ł ugi na zasadzie kompleksowej jest wprawdzie mo ż liwa dla ka ż dego sprzedawcy, jednak ż e musi on wcze ś niej uzgodni ć warunki wspó ł pracy i wzajemnych rozlicze ń z operatorem systemu dystrybucyjnego. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, w ocenie organu antymonopolowego z szeroko rozumianego rynku sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej mo ż na wydzieli ć segment sprzeda ż y odbiorcom przemys ł owym, instytucjonalnym oraz pozosta ł ym nie zaliczonym do grupy G oraz segment sprzeda ż y odbiorcom nale żą cym do grupy G. Rynek w aspekcie geograficznym dla segmentu sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej odbiorcom spoza grupy G powinien obejmowa ć obszar Polski, natomiast dla segmentu sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej odbiorcom z grupy G, do czasu usuni ę cia wskazanych powy ż ej barier, powinien zosta ć okre ś lony jako obszar na którym prowadz ą dzia ł alno ść tzw. sprzedawcy z urz ę du. W tym drugim przypadku ich udzia ł , z uwagi na niski stopie ń korzystania przez odbiorców z grupy G z prawa zmiany sprzedawcy, wynosi w praktyce 100 %. Na potrzeby niniejszego post ę powania organ antymonopolowy, postanowi ł nie wyodr ę bnia ć jednak osobnych rynków detalicznej sprzeda ż y energii elektrycznej dla Grupy G oraz pozosta ł ych grup odbiorców. Wynika to g ł ównie z faktu, ż e osobna analiza obu rynków nie wp ł yn ęł aby w istotny sposób na ocen ę si ł y rynkowej przedsi ę biorcy i jej wzmocnienia po koncentracji (m.in. podobne udzia ł y rynkowe na ca ł kowitym rynku sprzeda ż y detalicznej i na wyodr ę bnionym rynku sprzeda ż y energii do odbiorców spoza grupy G), jak równie ż nie zmieni ł aby oddzia ł ywania koncentracji w uk ł adzie wertykalnym. Poni ż ej na wykresie nr 11 przedstawiono udzia ł y uczestników koncentracji w segmencie rynku sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej odbiorcom spoza grupy G. 41 Wykres nr 11 Struktura segmentu sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej odbiorcom nie zaliczonym do grupy G. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 12] Ź ród ł o: Informacje przekazane przez PGE we wniosku zg ł oszenia zamiaru koncentracji Z powy ż szego wykresu wynika, i ż łą czny udzia ł uczestników koncentracji w segmencie rynku sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej odbiorcom spoza grupy G wynosi [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 13] %, w tym PGE [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 14] %, natomiast Energa [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 15] %. Najwi ę kszymi konkurentami uczestników koncentracji b ę d ą Tauron z udzia ł em na poziomie [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 16] % oraz Enea z udzia ł em na poziomie [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 17] %. Poni ż ej na wykresie nr 12 przedstawiono z kolei udzia ł y uczestników koncentracji w segmencie rynku sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej odbiorcom z grupy G. Wykres nr 12 Struktura segmentu sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej odbiorcom z grupy G. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 18] Ź ród ł o: Informacje przekazane przez PGE we wniosku zg ł oszenia zamiaru koncentracji Z powy ż szego wykresu wynika, i ż łą czny udzia ł uczestników koncentracji w segmencie sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej gospodarstwom domowym wynosi [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 19] %, w tym PGE [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 20] %, natomiast Energa [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 21] %. Najwi ę kszymi konkurentami uczestników koncentracji b ę d ą Tauron z udzia ł em na poziomie [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 42 22] % oraz Enea z udzia ł em na poziomie [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 23] %. 4. Krajowy rynek obrotu tzw. zielonymi certyfikatami Jak ju ż wskazano zielone certyfikaty przys ł uguj ą producentom energii elektrycznej ze ź róde ł odnawialnych, natomiast ostatecznymi nabywcami tych certyfikatów s ą sprzedawcy dostarczaj ą cy energi ę elektryczn ą odbiorcom ko ń cowym. Sprzedawcy ci musz ą umorzy ć odpowiedni ą ilo ść certyfikatów, proporcjonaln ą do sprzedanej energii elektrycznej odbiorcom ko ń cowym lub ui ś ci ć op ł at ę zast ę pcz ą . W zwi ą zku z tym, i ż poda ż zielonych certyfikatów nie zaspokaja popytu na nie, ich cena jest na poziomie zbli ż onym do ceny op ł aty zast ę pczej. W aspekcie geograficznym, z uwagi na powi ą zania rynku obrotu tzw. zielonymi certyfikatami z rynkiem wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej (certyfikaty przys ł uguj ą producentom energii elektrycznej ze ź róde ł odnawialnych) oraz szczególne uregulowania tego rynku na poziomie krajowym, nale ż y uzna ć , i ż obejmuje on obszar Polski. Łą czny udzia ł uczestników koncentracji na rynku obrotu tzw. zielonymi certyfikatami wyniós ł w 2008 r. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 24] % (w tym PGE [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 25] %; Energa [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 26] %) natomiast w 2009 r. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 27] %(w tym PGE [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 28] %, natomiast Energa [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 29] %). Najwi ę kszymi konkurentami uczestników koncentracji na tym rynku s ą Grupa EdF z udzia ł em na poziomie [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 30] %, Grupa GDF Suez z udzia ł em na poziomie [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 31] % oraz Tauron z udzia ł em na poziomie [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 32] %. W przypadku grupy PGE ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 33] % zielonych certyfikatów jest sprzedawanych na rzecz przedsi ę biorców spoza tej grupy, natomiast pozosta ł a cz ęść umarzana jest w ramach grupy. Nale ż y ponadto zauwa ż y ć , i ż zakup zielonych certyfikatów przez grup ę PGE od podmiotów spoza grupy jest blisko [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 34] . W 43 przypadku Energa ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 35] % zielonych certyfikatów jest sprzedawanych na rzecz przedsi ę biorców spoza tej grupy, natomiast pozosta ł a cz ęść umarzana jest w ramach tej grupy. Równie ż w przypadku Energa zakup zielonych certyfikatów przez t ą grup ę od podmiotów spoza grupy jest [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 36] . 5. Krajowy rynek us ł ug systemowych ś wiadczonych na rzecz OSP Us ł ugi systemowe s ą us ł ugami ś wiadczonymi przedsi ę biorstwom sieciowym przez wytwórców energii elektrycznej, niezb ę dnymi do prawid ł owego funkcjonowania systemu przesy ł owego lub rozdzielczego, zapewniaj ą cymi zachowanie okre ś lonych warto ś ci parametrów niezawodno ś ciowych i jako ś ciowych dostaw energii elektrycznej. S ą to dzia ł ania polegaj ą ce na zapewnieniu bezpiecze ń stwa pracy systemu energetycznego, szybkie reagowanie na zmiany zapotrzebowania na moc i energi ę . Analogicznie jak w przypadku wytwarzania energii elektrycznej rynek us ł ug systemowych w aspekcie geograficznym ma wymiar krajowy (generalnie us ł ugi systemowe ś wiadczone s ą przez wytwórców energii elektrycznej). Us ł ugi systemowe ś wiadczone s ą bowiem przez wytwórców przy łą czonych do sieci krajowego systemu energetycznego na rzecz krajowego systemu energetycznego. Wy łą cznym nabywc ą us ł ug systemowych sprzedawanych przez wytwórców w Polsce jest PSE – Operator S.A., który pe ł ni funkcj ę Operatora Systemu Przesy ł owego. W ramach rynku us ł ug systemowych mo ż na wyró ż ni ć us ł ugi o charakterze rynkowym, tj. rezerw ę operacyjn ą , regulacj ę pierwotn ą i wtórn ą oraz automatyczn ą regulacj ę mocy i napi ę cia. Łą czny udzia ł uczestników koncentracji w krajowym rynku us ł ug systemowych wyniós ł w 2009 r. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 37] % (w tym PGE [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 38] %; Energa [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 39] %) dla ca ł ego rynku us ł ug systemowych i ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 40] % (w tym PGE [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 41] %; Energa [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 42] %) dla rynku us ł ug systemowych obejmuj ą cego wy łą cznie us ł ugi o charakterze rynkowym. Najwi ę kszymi konkurentami uczestników koncentracji na tym rynku s ą Tauron z udzia ł em na poziomie ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w 44 pkt 43] % oraz Enea z udzia ł em na poziomie [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 44] %. Analogicznie jak w przypadku rynku wytwarzania energii elektrycznej, wej ś cie na rynek us ł ug systemowych przez nowe podmioty jest ograniczone istotnymi barierami (jest kapita ł och ł onne i czasoch ł onne - inwestycje w moce wytwórcze wymagaj ą stosunkowo du ż ych nak ł adów, a czas budowy jest d ł ugi). Pozosta ł e rynki wspólne dla uczestników koncentracji na które koncentracja nie wywiera wp ł ywu w uk ł adzie horyzontalnym, z uwagi na nieprzekraczanie 20 % progu udzia ł u w rynku. 1. Krajowy rynek obrotu tzw. certyfikatami czerwonymi Dzia ł alno ść uczestników koncentracji pokrywa si ę w zakresie sprzeda ż y tzw. certyfikatów czerwonych. Nale ż y jednak wskaza ć , ż e łą czny udzia ł grupy PGE i grupy Energa w tym rynku wynosi ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 45] % (w tym PGE ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 46] %, Energa ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 47] %) co uzasadnia stanowisko, ż e koncentracja nie wywrze wp ł ywu na ten rynek w uk ł adzie horyzontalnym. 2. Europejski rynek emisji do uprawnie ń Rynek uprawnie ń do emisji gazów cieplarnianych jest wynikiem wdro ż enia we wszystkich krajach Unii Europejskiej tzw. Europejskiego Systemu Handlu Emisjami ( ang. EU ETS - European Union Emission Trading Scheme ). Obecnie, uczestnicy tego rynku, którymi s ą znacz ą cy emitenci gazów cieplarnianych (obecnie g ł ównie CO 2 ) mog ą w swobodny sposób dokonywa ć transakcji z innymi uczestnikami systemu niezale ż nie od kraju pochodzenia. Jest to mo ż liwe dzi ę ki funkcjonowaniu jednego europejskiego rejestru uprawnie ń do emisji CITL ( ang. The Community Independent Transaction Log ) integruj ą cego i sprz ę gaj ą cego narodowe rejestry uprawnie ń . Wewn ą trzeuropejski handel uprawnieniami do emisji mo ż e odbywa ć si ę zarówno na gie ł dach towarowych oraz za po ś rednictwem bilateralnych transakcji pozagie ł dowych. Łą czny udzia ł uczestników koncentracji na tak okre ś lonym rynku jest 45 znikomy i nie przekracza progu [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 48] %. 3. Pozosta ł e rynki wspólne na których prowadz ą dzia ł alno ść uczestnicy koncentracji Pozosta ł a dzia ł alno ść grup PGE oraz Energa, w zakresie której mog ł oby dochodzi ć do powi ą za ń horyzontalnych, ma - jak wynika z wniosku zg ł oszenia zamiaru koncentracji - charakter wspomagaj ą cy w stosunku do dzia ł alno ś ci podstawowej i jest ś wiadczona g ł ównie na potrzeby poszczególnych grup. W zwi ą zku z tym zosta ł a pomini ę ta na potrzeby oceny niniejszej koncentracji. b) w niniejszej koncentracji rynkami, na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie wertykalnym s ą : 1. Krajowy rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej 2. Krajowy rynek obrotu hurtowego energi ą elektryczn ą 3. Krajowy rynek sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej 4. Krajowy rynek obrotu tzw. certyfikatami zielonymi Wskazane powy ż ej w pkt 1, 2, 3 i 4 rynki zosta ł y szczegó ł owo omówione przy opisie rynków w ł a ś ciwych na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym. 5. Krajowy rynek obrotu tzw. certyfikatami ż ó ł tymi Jak ju ż wskazano ż ó ł te certyfikaty przys ł uguj ą podmiotom wytwarzaj ą cym energi ę elektryczn ą w procesie kogeneracji o mocy zainstalowanej poni ż ej 1 MW lub spalaj ą cym paliwa gazowe, natomiast ostatecznymi nabywcami tych certyfikatów analogicznie jak w przypadku pozosta ł ych certyfikatów s ą przedsi ę biorstwa sprzedaj ą ce energi ę elektryczn ą odbiorcom ko ń cowym. Sprzedawcy ci musz ą umorzy ć wyznaczon ą ilo ść ż ó ł tych certyfikatów, proporcjonalnie do sprzedanej energii odbiorcom ko ń cowym lub ui ś ci ć op ł at ę zast ę pcz ą . W zwi ą zku z tym, i ż poda ż ż ó ł tych certyfikatów nie zaspokaja popytu na nie, ich cena kszta ł tuje si ę na poziomie zbli ż onym do wysoko ś ci op ł aty zast ę pczej. W aspekcie geograficznym, analogicznie jak w przypadku rynku obrotu tzw. zielonymi certyfikatami nale ż y uzna ć , i ż rynek obrotu tzw. certyfikatami ż ó ł tymi obejmuje obszar Polski. 46 Na rynku ż ó ł tych certyfikatów spo ś ród uczestników koncentracji funkcjonuje wy łą cznie PGE. Jego udzia ł na tym rynku wynosi ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 49] %. Najwi ę kszymi konkurentami PGE na tym rynku s ą EC Zielona Góra S.A. z udzia ł em kszta ł tuj ą cym si ę na poziomie [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 50] % oraz EC Nowa Sarzyna sp. z o.o. z udzia ł em w rynku na poziomie [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 51] %. Ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 52] % ż ó ł tych certyfikatów jest sprzedawanych przez grup ę PGE na rzecz przedsi ę biorców nienale żą cych do grupy PGE, natomiast pozosta ł a cz ęść jest umarzana w ramach grupy. c) w niniejszej koncentracji rynkami, na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie konglomeratowym s ą : ¾ Lokalne rynki wydobycia w ę gla brunatnego w Turowie oraz Be ł chatowie, Do grupy PGE nale żą dwie kopalnie w ę gla brunatnego tj.: KWB Be ł chatów S.A. oraz KWB Turów S.A. Rynek wydobycia w ę gla brunatnego ma charakter lokalny z uwagi na specyficzne cechy tego produktu (jego transport na znaczne odleg ł o ś ci jest nieop ł acalny). Blisko 100 % wydobytego w ę gla przez te kopalnie zu ż ywana jest na potrzeby zlokalizowanych w pobli ż u kopal ń elektrowni, nale żą cych do grupy PGE (odpowiednio w Be ł chatowie oraz Turowie). ¾ Lokalne rynki produkcji, sprzeda ż y i dystrybucji ciep ł a 15 obejmuj ą ce obszar: - miasta Zgierz Nale żą ca do Grupy PGE spó ł ka Energetyka Boruta Sp. z o.o. jest jedynym wytwórc ą ciep ł a (poza kot ł owniami lokalnymi) dla odbiorców zlokalizowanych na terenie miasta Zgierz dostarczaj ą cym je do Fortum Power and Heat Polska Sp. z o.o. – podmiotu dzier ż awi ą cego sie ć miejsk ą od miasta Zgierz. Ponadto, Energetyka Boruta Sp. z o.o. dostarcza ciep ł o za po ś rednictwem w ł asnej sieci cieplnej do odbiorców zlokalizowanych na terenie parku przemys ł owego „Boruta” w Zgierzu. 15 Lokalny charakter rynku ciep ł a jest uwarunkowany specyficznymi cechami tego produktu. W zwi ą zku z tym, ż e no ś nikiem ciep ł a jest woda lub para wodna, jego transport jest niemo ż liwy na znaczne odleg ł o ś ci. 47 - miasta Gorzów Wielkopolski oraz przylegaj ą cej do niego gminy K ł odawa PGE Elektrociep ł ownia Gorzów S.A. zajmuje si ę produkcja, sprzeda żą i dystrybucj ą ciep ł a na terenie miasta Gorzów Wielkopolski oraz przylegaj ą cej do niego gminy K ł odawa zarówno odbiorcom ko ń cowym bezpo ś rednio przy łą czonym do sieci cieplnej spó ł ki, jak równie ż za po ś rednictwem dystrybutorów. - miasta Kielce Nale żą ca do grupy PGE spó ł ka PGE Elektrociep ł ownia Kielce S.A. dostarcza ciep ł o do miasta Kielce za po ś rednictwem spó ł ki dystrybucyjnej – Miejskiego Przedsi ę biorstwa Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. w Kielcach. PGE Elektrociep ł ownia Kielce S.A. dostarcza równie ż ciep ł o bezpo ś rednio do odbiorców ko ń cowych poprzez w ł asny uk ł ad ciep ł owniczy. - miasta Lublin Na terenie miasta Lublin ciep ł o wytwarzane jest przez dwóch wytwórców: Megatem EC Lublin Sp. z o.o. oraz PGE Elektrociep ł owni ę Lublin-Wrotków Sp. z o.o. i dostarczane do odbiorców ko ń cowych poprzez lokalnego dystrybutora – Lubelskie Przedsi ę biorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. - miasta Rzeszów Na terenie miasta Rzeszów dzia ł a dwóch producentów ciep ł a: Elektrociep ł ownia Fenice Poland Sp. z o.o. oraz PGE Elektrociep ł ownia Rzeszów S.A. Ciep ł o dystrybuowane jest przez jedynego dystrybutora – Miejskie Przedsi ę biorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. w Rzeszowie. Sie ć dystrybucyjna MPEC Sp. z o.o. w Rzeszowie obejmuje oko ł o 70% powierzchni miasta, a PGE Elektrociep ł ownia Rzeszów pokrywa oko ł o 80% zapotrzebowania tej spó ł ki. - miasta Be ł chatów Rynek ciep ł a, na którym prowadzi dzia ł alno ść spó ł ka PGE Elektrownia Be ł chatów S.A. obejmuje miasto Be ł chatów oraz teren w pobli ż u elektrowni, gdzie w ciep ł o zaopatrywani s ą odbiorcy przemys ł owi przy łą czeni bezpo ś rednio do sieci cieplnej spó ł ki. Na potrzeby miasta Be ł chatów ciep ł o sprzedawane jest do spó ł ki dystrybucyjnej Przedsi ę biorstwo Energetyki Cieplnej Be ł chatów Sp. z o.o. PGE Elektrownia Be ł chatów S.A. jest jedynym producentem ciep ł a na rynku lokalnym. 48 - gminy Dobrzy ń Wielki PGE Elektrownia Opole S.A. prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą w zakresie zaopatrzenia w ciep ł o odbiorców zlokalizowanych na terenie gminy Dobrzy ń Wielki. Po ś rednikiem w zakresie zaopatrzenia w ciep ł o jest Elkom Sp. z o.o. Ponadto, PGE Elektrownia Opole S.A. zaopatruje w ciep ł o odbiorców ko ń cowych, zlokalizowanych na zapleczach, tj. firmy prowadz ą ce dzia ł alno ść w pobli ż u elektrowni. - miasta i gminy Bogatynia PGE Elektrownia Turów S.A. prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą w zakresie produkcji, przesy ł ania i dystrybucji ciep ł a na terenie miasta i gminy Bogatynia. Najwi ę kszym odbiorc ą elektrowni jest Przedsi ę biorstwo Energetyki Cieplnej S.A. Bogatynia, która jest g ł ównym dystrybutorem ciep ł a na terenie miasta Bogatynia. Ponadto, PGE Elektrownia Turów S.A. sprzedaje równie ż ciep ł o bezpo ś rednio do odbiorców ko ń cowych znajduj ą cych si ę w najbli ż szym otoczeniu elektrowni. - miasta Bydgoszcz Rynek ciep ł a, na którym prowadzi dzia ł alno ść spó ł ka PGE Zespó ł Elektrociep ł owni Bydgoszcz S.A. jest miasto Bydgoszcz. Najwi ę kszym odbiorc ą ciep ł a jest Komunalne Przedsi ę biorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o., która bezpo ś rednio odbiera oko ł o 68% produkowanego przez spó ł k ę ciep ł a w postaci wody grzewczej. - miast Gryfino i Szczecin Spó ł ka PGE Zespó ł Elektrowni Dolna Odra S.A. zajmuje si ę produkcj ą i sprzeda żą ciep ł a do przedsi ę biorstw zajmuj ą cych si ę dystrybucj ą ciep ł a lub odbiorców ko ń cowych znajduj ą cych si ę w pobli ż u elektrowni wchodz ą cych w sk ł ad PGE Zespo ł u Elektrowni Dolna Odra S.A. Elektrownia Dolna Odra pokrywa 100% zapotrzebowania na ciep ł o w mie ś cie Gryfino, natomiast Elektrownie Pomorzany i Szczecin pokrywaj ą oko ł o 75% zapotrzebowania na ciep ł o w Szczecinie. Ponadto nale żą ca do grupy PGE spó ł ka Przedsi ę biorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. w Gryfinie zajmuje si ę przesy ł em i dystrybucj ą ciep ł a do odbiorców ko ń cowych zlokalizowanych na terenie miasta Gryfino. Ca ł o ść energii cieplnej kupowana jest od PGE Zespo ł u Elektrowni Dolna Odra S.A. 49 - miasta Gorzów Wielkopolski Przedsi ę biorstwo Energetyki Cieplnej Gorzów Sp. z o.o. zajmuje si ę dostarczaniem ciep ł a bezpo ś rednio do odbiorców ko ń cowych na terenie miasta Gorzowa Wielkopolskiego oraz miejscowo ś ci o ś ciennych – Lipek Wielkich i Marwic zlokalizowanych w powiecie gorzowskim. W wyniku zakupu magistrali ciep ł owniczej w 2010 roku spó ł ka rozpocz ęł a przesy ł anie ciep ł a do sieci ciep ł owniczych lokalnych dystrybutorów ciep ł a (Zak ł adu Energoelektrycznego ENERGO-STIL Sp. z o.o. oraz Spó ł dzielni Mieszkaniowej Dolinki). Wolumen sprzeda ż y ciep ł a przez PEC Gorzów Sp. z o.o. obejmuje ciep ł o pochodz ą ce w 97% od PGE Elektrociep ł owni Gorzów S.A. i w 3% ze ź róde ł w ł asnych. - gminy Ż arnowiec Elektrownia Wodna Ż arnowiec prowadzi sprzeda ż nadwy ż ki ciep ł a odpadowego z transformatorów blokowych przez dystrybutora „Stowarzyszenie Mieszka ń ców Czymanowa” w gminie Gniewino. Ciep ł o odpadowe dostarczane jest do mieszka ń ców bloków s ą siaduj ą cych z Elektrowni ą oraz wykorzystywane na potrzeby w ł asne spó ł ki. - miasta Ostro łę ka Spó ł ka Energa Elektrownie Ostro łę ka S.A. jest jedynym wytwórc ą ciep ł a sieciowego na terenie miasta Ostro łę ka, w którym posiada 100% udzia ł . Ponadto, Energa Elektrownie Ostro łę ka S.A. zajmuje si ę równie ż sprzeda żą ciep ł a sieciowego, która jest prowadzona bezpo ś rednio przez Energa Elektrownie Ostro łę ka S.A. (4 odbiorców przy łą czonych bezpo ś rednio do elektrowni) oraz poprzez dystrybutora jakim jest Energa OPEC Sp. z o.o. Energa OPEC Sp. z o.o. posiada koncesj ę na przesy ł i dystrybucj ę oraz obrót ciep ł em i jest jedynym dystrybutorem ciep ł a na terenie miasta Ostro łę ka, którego dostawc ą jest Energa Elektrownie Ostro łę ka S.A. - miasta Elbl ą g Energa Kogeneracja Sp. z o.o. jest g ł ównym i najwi ę kszym ź ród ł em ciep ł a zaopatruj ą cym miasto Elbl ą g, na którego terenie istnieje dodatkowo jedno ź ród ł o szczytowe o mocy 40 MW, którego w ł a ś cicielem jest Elbl ą skie Przedsi ę biorstwo Energetyki Cieplnej. Ponadto Energa Kogeneracja sp. z o.o. zaopatruje ciep ł o w miastach Wyszogród, Winnica oraz Ż ychlin. 50 -miasta Kalisz Spó ł ka Energa Elektrociep ł ownia Kalisz S.A. zajmuje si ę produkcj ą i dystrybucj ą energii cieplnej na terenie miasta Kalisz. Elektrociep ł ownia produkuje ciep ł o w wodzie gor ą cej dla celów ogrzewania miasta, które dystrybuowane jest za po ś rednictwem Przedsi ę biorstwa Energetyki Cieplnej S.A. w Kaliszu. Ponadto, Energa Elektrociep ł ownia Kalisz dostarcza ciep ł o bezpo ś rednio do odbiorców ko ń cowych na cele ogrzewania i cele technologiczne przy wykorzystaniu w ł asnych sieci cieplnych. Lokalny rynek ciep ł a jest podzielony pomi ę dzy Energa Elektrociep ł ownia Kalisz S.A. i Przedsi ę biorstwo Energetyki Cieplnej S.A., które wed ł ug programu pracy sieci maj ą po 50% udzia ł u w lokalnym rynku ciep ł a. ¾ Lokalne rynki dystrybucji energii elektrycznej 16 obejmuj ą ce obszar: - województw: mazowieckiego, podlaskiego, warmi ń sko-mazurskiego, lubelskiego ł ódzkiego, ś wi ę tokrzyskiego, ma ł opolskiego, podkarpackiego, warmi ń sko-mazurskiego na których dzia ł alno ść prowadzi nale żą ca do grupy PGE spó ł ka PGE Dystrybucja SA. - województw dolno ś l ą skiego, kujawsko-pomorskiego, ł ódzkiego, mazowieckiego, pomorskiego, warmi ń sko-mazurskiego, wielkopolskiego oraz zachodniopomorskiego na których dzia ł alno ść prowadzi nale żą ca do grupy Energa spó ł ka Energa – Operator S.A. Ocena skutków koncentracji Podstawowym celem post ę powania antymonopolowego w sprawach koncentracji jest ustalenie, czy w wyniku zrealizowania zamierzonej transakcji dojdzie do istotnego ograniczenia konkurencji na rynku w ł a ś ciwym. Przyk ł adem takiego istotnego ograniczenia konkurencji jest powstanie lub umocnienie pozycji dominuj ą cej. Nale ż y jednak ż e podkre ś li ć , ż e o ile powstanie lub umocnienie pozycji dominuj ą cej b ę dzie zawsze prowadzi ł o do ograniczenia konkurencji na rynku, to do ograniczenia konkurencji mo ż e doj ść tak ż e w przypadkach, kiedy w wyniku koncentracji nie powstaje lub nie umacnia si ę pozycja dominuj ą ca. Samo stwierdzenie „istotne ograniczenie konkurencji” wykracza zatem poza kwesti ę dominacji i ma szersze znaczenie. Obejmuje bowiem sytuacje, kiedy w wyniku dokonanej koncentracji konkurencja zostaje powa ż nie ograniczona, a nie wi ąż e si ę to 16 Wzgl ę dy techniczne warunkuj ą ce przesy ł energii sieciami ś rednich i niskich napi ęć determinuj ą lokalny (geograficzny) charakter rynku dystrybucji energii elektrycznej. Nie istnieje jeden rynek krajowy/mi ę dzynarodowy dystrybucji energii elektrycznej, lecz wiele rynków obejmuj ą cych obszar, na którym umiejscowiona jest sie ć danego dystrybutora. Rynki te s ą w zwi ą zku z tym monopolami naturalnymi. 51 z powstaniem pozycji dominuj ą cej – mo ż e to mie ć miejsce przyk ł adowo na rynkach oligopolistycznych. Przepis art. 18 ustawy antymonopolowej stanowi, i ż Prezes Urz ę du wydaje zgod ę , w drodze decyzji, na dokonanie koncentracji, w wyniku której konkurencja na rynku nie zostanie istotnie ograniczona, w szczególno ś ci przez powstanie lub umocnienie pozycji dominuj ą cej na rynku. Powo ł any przepis wskazuje, ż e to intensywno ść ograniczenia konkurencji b ę dzie determinowa ł a tre ść rozstrzygni ę cia organu antymonopolowego. W ocenie organu antymonopolowego w wyniku przedmiotowej koncentracji dojdzie jednak do istotnego ograniczenia konkurencji. Uzasadniaj ą c powy ż sze nale ż y wskaza ć co nast ę puje: Przedmiotowa koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym na krajowy rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej, krajowy rynek obrotu hurtowego energi ą elektryczn ą , krajowy rynek sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej, krajowy rynek obrotu tzw. certyfikatami zielonymi oraz krajowy rynek us ł ug systemowych ś wiadczonych na rzecz OSP. W ocenie organu antymonopolowego przy ocenie wp ł ywu koncentracji na te rynki zasadnicz ą kwesti ą jest ich okre ś lenie w aspekcie geograficznym. W zwi ą zku z tym, i ż wskazane powy ż ej rynki s ą rynkami stanowi ą cymi nast ę pny lub kolejny szczebel obrotu w stosunku do rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej lub rynkami ś ci ś le z nim powi ą zanymi, w przypadku przedmiotowej koncentracji w praktyce istotne jest okre ś lenie rynku w ł a ś ciwego w aspekcie geograficznym dla rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej. W ocenie organu antymonopolowego w chwili obecnej rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej powinien zosta ć okre ś lony jako krajowy. Takie twierdzenie uzasadnia zarówno poziom importu energii elektrycznej do Polski, który w ostatnich latach by ł niewielki i nie przekracza ł 2-3 % jak i niski (w stosunku do zainstalowanych mocy w KSE i zapotrzebowania na energi ę elektryczn ą w Polsce) poziom mocy przesy ł owych na po łą czeniach transgranicznych w kierunku importu, a w szczególno ś ci niewielki ich przydzia ł do celów handlowych przez OSP. Podkre ś li ć nale ż y, i ż takie okre ś lenie rynku na chwil ę obecn ą podziela równie ż Zg ł aszaj ą cy. W ocenie Zg ł aszaj ą cego w najbli ż szym czasie sytuacja w tym wzgl ę dzie ulegnie 52 jednak diametralnej zmianie na skutek w szczególno ś ci polityki Komisji Europejskiej i budowy nowych mocy przesy ł owych na po łą czeniach transgranicznych. Zdaniem organu antymonopolowego brak jest jednak ż e argumentów uzasadniaj ą cych w najbli ż szym czasie mo ż liwo ść przyj ę cia definicji rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej w aspekcie geograficznym jako regionalnego. Na mo ż liwo ść okre ś lenia rynku w aspekcie geograficznym jako szerszy ni ż krajowy decyduj ą cy wp ł yw maj ą bowiem po łą czenia transgraniczne, ich moc przesy ł owa oraz plany rozwoju. Jak ju ż natomiast wskazano obecny poziom wymiany mi ę dzysystemowej mi ę dzy Polsk ą , a krajami s ą siaduj ą cymi oraz zdolno ś ci przesy ł owe, w szczególno ś ci w kierunku importu nie wskazuj ą aby ś my mieli do czynienia z rynkiem szerszym ni ż krajowy. Istotne zwi ę kszenie mocy po łą cze ń transgranicznych nie jest natomiast mo ż liwe w okresie, który organ antymonopolowy móg ł by uwzgl ę dni ć przy ocenie tej koncentracji. Istniej ą co prawda plany budowy nowych po łą cze ń transgranicznych, jednak po łą czenia takie powstan ą najwcze ś niej za kilka lat, przy czym ich moc przesy ł owa nie b ę dzie w ocenie organu antymonopolowego na tyle istotna, by zagwarantowa ć realn ą konkurencj ę ze strony energii elektrycznej z importu w stosunku do tej pochodz ą cej od krajowych wytwórców. Bior ą c pod uwag ę kilkuletni ą perspektyw ę , na terytorium Polski nie nast ą pi zatem istotne zwi ę kszenie mo ż liwo ś ci wymiany energii elektrycznej w celach handlowych z krajami s ą siednimi. Dodatkowo nale ż y zauwa ż y ć , i ż z uwagi na fakt, ż e oddanie pierwszych nowych po łą cze ń transgranicznych ma nast ą pi ć najwcze ś niej za 5 lat, istnieje w ocenie organu antymonopolowego du ż e ryzyko, i ż ich budowa mo ż e si ę opó ź ni ć lub zosta ć przesuni ę ta. W ocenie organu antymonopolowego realizuj ą c cele polityki konkurencji przy ocenie koncentracji, co do zasady powinno uwzgl ę dnia ć si ę obecn ą sytuacj ę na rynku. W kontek ś cie ewentualnego rozwoju rynku, skutkuj ą cego mo ż liwo ś ci ą rozszerzenia definicji rynku w tym równie ż w aspekcie geograficznym, mo ż na zdaniem organu antymonopolowego wzi ąć pod uwag ę warunki jakie b ę d ą panowa ł y w przysz ł o ś ci, jednak po pierwsze powinna istnie ć pewno ść , ż e do okre ś lonych zmian dojdzie, po drugie okres w którym powinno doj ść do tych zmian nie powinien przekracza ć kilku lat. Im d ł u ż szy bowiem b ę dzie ten okres, tym trudniej jest przewidzie ć , a w rezultacie i oceni ć jak b ę dzie kszta ł towa ć si ę sytuacja na rynku. 53 W przypadku krajowego rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej uczestnicy koncentracji osi ą gn ą udzia ł na poziomie ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 53] % (w tym PGE [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 54] %; Energa [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 55] %). Udzia ł ten nieznacznie przekracza zatem próg z którym ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów wi ąż e posiadanie pozycji dominuj ą cej tj. 40 %. Najwi ę ksi konkurenci uczestników koncentracji tj. Tauron, EDF Polska oraz Enea dysponowa ć b ę d ą natomiast udzia ł ami na poziomie odpowiednio [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 56] %. Bez w ą tpienia pozycja PGE na rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej jeszcze przed dokonaniem koncentracji by ł a silna, a jego przewaga nad pozosta ł ymi uczestnikami tego rynku znaczna. W ocenie organu antymonopolowego w przypadku tego rynku nie dojdzie jednak do istotnego ograniczenia konkurencji w efekcie planowanej koncentracji. W istocie bowiem udzia ł PGE na tym rynku wzro ś nie nieznacznie tj. o nieca ł e [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 57] %. Wzrost si ł y rynkowej do jakiego dojdzie w wyniku tej koncentracji na tym rynku nie mo ż e zatem zosta ć uznany za istotny. Silna pozycja uczestników koncentracji na tym rynku w rzeczywisto ś ci b ę dzie rezultatem dotychczasowej pozycji PGE. Dodatkowo nale ż y zauwa ż y ć , i ż wi ę kszo ść energii elektrycznej w grupie Energa wytwarzana jest przez Elektrowni ę Ostro łę ka, która jest jedynym przedsi ę biorstwem w pó ł nocno – wschodniej Polsce prowadz ą cym dzia ł alno ść w zakresie wytwarzania energii elektrycznej i ś wiadczenia us ł ug systemowych na rzecz operatora systemu przesy ł owego – PSE Operator S.A. Utrzymanie przez operatora systemu przesy ł owego normalnej pracy tej cz ęś ci Krajowego Systemu Elektroenergetycznego (zachowanie wymaganych poziomów napi ęć , sprzeda ż energii elektrycznej na rynku bilansuj ą cym), wymusza regularne zakupu us ł ug systemowych u tego przedsi ę biorcy. W efekcie [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 58] energii elektrycznej wytwarzanej przez Elektrowni ę Ostro łę ka nie jest sprzedawana na rynku konkurencyjnym (ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 59] energii elektrycznej wytwarzanej przez Energa jest nabywana przez OSP). Kolejnym rynkiem na który koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym jest krajowy rynek obrotu hurtowego energi ą elektryczn ą . Łą czny udzia ł uczestników 54 koncentracji na tak okre ś lonym rynku wynosi oko ł o 27,4% (udzia ł PGE wynosi oko ł o 24,5 %, natomiast udzia ł Energa kszta ł tuje si ę na poziomie oko ł o 2,9 %). S ą to udzia ł y liczone bez w łą czania sprzeda ż y realizowanej w ramach grup. W przypadku wzi ę cia pod uwag ę sprzeda ż y wewn ą trzgrupowej udzia ł y uczestników kszta ł towa ł yby si ę na poziomie zbli ż onym do udzia ł ów w zakresie produkcji i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej. W zwi ą zku z tym zdaniem organu antymonopolowego ocena skutków tej koncentracji z punktu widzenia powi ą za ń horyzontalnych na krajowym rynku obrotu hurtowego energi ą elektryczn ą jest zbie ż na z tymi wskazanymi przy ocenie skutków powi ą za ń horyzontalnych na krajowym rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej Koncentracja wywiera równie ż wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym na krajowy rynek sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej. Udzia ł jakim w chwili obecnej dysponuje grupa PGE na tym rynku wynosi ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 60] % (w tym [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 61] % w segmencie sprzeda ż y detalicznej do odbiorców spoza grupy G i [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 62] % w segmencie sprzeda ż y detalicznej do odbiorców z grupy G). Udzia ł Energa na tym rynku kszta ł tuje si ę natomiast na poziomie [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 63] % (w tym [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 64] % w segmencie sprzeda ż y detalicznej do odbiorców spoza grupy G i [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 65] % w segmencie sprzeda ż y detalicznej do odbiorców z grupy G). Po dokonaniu koncentracji udzia ł PGE wzro ś nie zatem do ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 66] % (w tym [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 67] % w segmencie sprzeda ż y detalicznej do odbiorców spoza grupy G i [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 68] % w segmencie sprzeda ż y detalicznej do odbiorców z grupy G). Udzia ł ten przekracza zatem próg z którym ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów wi ąż e domniemanie posiadania pozycji dominuj ą cej. Podkre ś li ć równie ż nale ż y, i ż wzrost udzia ł u o ponad [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 69] % do jakiego dojdzie na tym rynku trudno jest uzna ć za ma ł o istotny. W praktyce w wyniku tej koncentracji zniknie z rynku jeden z najwi ę kszych konkurentów PGE na rynku sprzeda ż y detalicznej energi ą elektryczn ą , obok Tauronu, którego udzia ł kszta ł towa ł si ę na poziomie [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do 55 niniejszej decyzji w pkt 70] % oraz Enei, której udzia ł kszta ł towa ł si ę na poziomie [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 71] %. Przej ę cie przez PGE kontroli nad Energa negatywnie wp ł ynie na struktur ę tego rynku i w istotnym stopniu ograniczy odbiorcom energii elektrycznej mo ż liwo ść wyboru dostawcy energii elektrycznej. W efekcie skutek tej koncentracji mo ż e by ć niekorzystny dla kszta ł towania si ę wska ź nika zmiany sprzedawcy, bowiem ograniczona zostanie propozycja ofertowa. Potwierdzeniem powy ż szego mo ż e by ć dokonana przez URE analiza migracji w zakresie zmiany sprzedawcy pomi ę dzy tymi spó ł kami 17 . Nast ą pi zatem istotne ograniczenie oferty w zakresie sprzeda ż y detalicznej. Nale ż y podkre ś li ć , i ż takie stwierdzenie potwierdzaj ą równie ż wyniki przeprowadzonej przez organ antymonopolowy ankiety. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze nale ż y stwierdzi ć , ż e przej ę cie przez PGE kontroli nad Energa doprowadzi do istotnego ograniczenia konkurencji na krajowym rynku sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej. Koncentracja wywiera równie ż wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym na rynek obrotu tzw. zielonymi certyfikatami. Łą czny udzia ł uczestników koncentracji na rynku obrotu tzw. zielonymi certyfikatami wyniós ł w 2008 r. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 72] % (w tym PGE [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 73] %; Energa [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 74] %) natomiast w 2009 r. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 75] % (w tym PGE [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 76] %, natomiast Energa [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 77] %). Najwi ę kszymi konkurentami uczestników koncentracji na tym rynku s ą Grupa EdF z udzia ł em na poziomie [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 78] %, Grupa GdF Suez z udzia ł em na poziomie [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 79] % oraz Tauron z udzia ł em na poziomie [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 80] %. Udzia ł uczestników koncentracji na tym rynku nie przekracza zatem 40 % 17 Analiza ta zawarta jest w pi ś mie URE z dnia 30 listopada 2010 r. i wynika z niej, i ż w 2009 roku migracja odbiorców mi ę dzy PGE a Energ ą przedstawia ł a si ę nast ę puj ą co: odbiorcy PGE, którzy wybrali ofert ę ENERGI – 251 zmian sprzedawcy, natomiast odwrotna migracja z ENERGI do PGE 176 zmian sprzedawcy. W okresie do ko ń ca sierpnia 2010 roku migracja odbiorców PGE, którzy wybrali ofert ę ENERGI – 1734 zmian, natomiast odwrotna migracja z Energii do PGE 820 zmian sprzedawcy. Jednocze ś nie w 2009 r. migracja odbiorców wewn ą trz grupy PGE wynios ł a zaledwie 15 zmian. 56 progu z którym ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów wi ąż e domniemanie posiadania pozycji dominuj ą cej. W ocenie organu antymonopolowego to, ż e koncentracja nie doprowadzi do istotnego ograniczenia konkurencji na tym rynku, wynika przede wszystkim z jego specyfiki. Rynek ten jest w istocie wynikiem istnienia szczególnych regulacji (przyznania specjalnych praw producentom energii ze ź róde ł odnawialnych oraz na ł o ż enia obowi ą zku umorzenia odpowiedniej ilo ś ci certyfikatów na przedsi ę biorców sprzedaj ą cych energi ę elektryczn ą odbiorcom ko ń cowym). Niska poda ż , zaspokajaj ą ca w ok. 60 % popyt na tzw. zielone certyfikaty, sprawia, ż e ich ceny s ą niewiele ni ż sze ni ż wysoko ść op ł aty zast ę pczej. Dodatkowo nale ż y zauwa ż y ć , i ż zarówno w przypadku PGE jak i Energa ju ż w chwili obecnej [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 81] . Oznacza to, ż e nawet przed dokonaniem niniejszej koncentracji, [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 82] tzw. zielonych certyfikatów przyznawanych grupie PGE i Energa mog ł aby by ć umarzana odpowiednio w ramach grupy PGE jak i Energa. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze argumenty, nale ż y stwierdzi ć , i ż realizacja przedmiotowej koncentracji nie powinna zatem wp ł yn ąć na istotne ograniczenie konkurencji na tym rynku. Koncentracja wywiera równie ż wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym na krajowy rynek us ł ug systemowych ś wiadczonych na rzecz OSP. Łą czny udzia ł uczestników koncentracji w krajowym rynku us ł ug systemowych wyniós ł w 2009 r. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 83] % (w tym PGE [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 84] %; Energa [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 85] %) dla ca ł ego rynku us ł ug systemowych i ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 86] % (w tym PGE [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 87] %; Energa [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 88] %) dla rynku us ł ug systemowych obejmuj ą cego wy łą cznie us ł ugi o charakterze rynkowym. Najwi ę kszymi konkurentami uczestników koncentracji na tym rynku s ą TAURON Polska Energia S.A z udzia ł em kszta ł tuj ą cym si ę na poziomie ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 89] % oraz Enea z udzia ł em na poziomie [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 90] %. Jakkolwiek łą czny udzia ł uczestników koncentracji na tym rynku przekracza próg z którym ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów wi ąż e 57 posiadanie pozycji dominuj ą cej to w ocenie organu antymonopolowego nie dojdzie na nim do istotnego ograniczenia konkurencji. Wynika to, ze wskazanej ju ż przy opisie powi ą za ń horyzontalnych na krajowym rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej, specyfiki nale żą cej do Energa Elektrowni Ostro łę ka, która jest jedynym przedsi ę biorc ą w pó ł nocno – wschodniej Polsce prowadz ą cym dzia ł alno ść w zakresie wytwarzania energii elektrycznej i ś wiadczenia us ł ug systemowych na rzecz operatora systemu przesy ł owego – PSE Operator S.A. Utrzymanie przez operatora systemu przesy ł owego normalnej pracy tej cz ęś ci KSE (zachowanie wymaganych poziomów napi ęć , sprzeda ż energii elektrycznej na rynku bilansuj ą cym), wymusza ju ż w tej chwili regularne zakupu us ł ug systemowych u tego przedsi ę biorcy. W efekcie [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 91] energii elektrycznej wytwarzanej przez Elektrowni ę Ostro łę ka jest sprzedawana na rzecz OSP. Przedmiotowa koncentracja nie wp ł ynie na zmian ę tej sytuacji. Podkre ś li ć równie ż nale ż y, i ż tak ą ocen ę wp ł ywu na ten rynek podziela tak ż e PSE Operator, który przyzna ł , ż e przej ę cie przez PGE kontroli nad Energa nie b ę dzie mia ł o wp ł ywu na wykonywanie przez niego ustawowych zobowi ą za ń . Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, nale ż y stwierdzi ć , ż e przej ę cie przez PGE kontroli nad Energa nie doprowadzi do istotnego ograniczenia konkurencji na krajowym rynku us ł ug systemowych ś wiadczonych na rzecz OSP. Przedmiotowa koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie wertykalnym na krajowy rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej, krajowy rynek obrotu hurtowego energi ą elektryczn ą , krajowy rynek sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej, krajowy rynek sprzeda ż y certyfikatów zielonych oraz krajowy rynek sprzeda ż y certyfikatów ż ó ł tych. Na rynkach tych istniej ą bowiem lub mog ą potencjalnie istnie ć powi ą zania typu dostawca – odbiorca pomi ę dzy uczestnikami koncentracji. Oceniaj ą c wp ł yw koncentracji na ww. rynki nale ż y zauwa ż y ć , i ż ma ona charakter tzw. konsolidacji pionowej. W dotychczasowych decyzjach 18 organ antymonopolowy przyjmowa ł , i ż powi ą zania pionowe pomi ę dzy wytwórcami energii elektrycznej, przedsi ę biorcami prowadz ą cymi dzia ł alno ść w zakresie obrotu hurtowego, a spó ł kami dystrybucyjnymi nios ą zagro ż enia w szczególno ś ci w stosunku do producentów energii elektrycznej nie obj ę tych konsolidacj ą pionow ą (wytwórcy ci mog ą mie ć problemy ze sprzeda żą energii elektrycznej) , spó ł ek dystrybucyjnych nieobj ę tych konsolidacj ą pionow ą (dystrybutorzy ci mog ą mie ć 18 Zobacz decyzja Prezesa Urz ę du z dnia 22 grudnia 2006 r. Nr 163/2006. 58 problemy z zakupem energii elektrycznej lub zakupem na niedyskryminuj ą cych zasadach) oraz przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych na rynku obrotu (skonsolidowane grupy b ę d ą stara ł y si ę wyeliminowa ć tych po ś redników w handlu energi ą ). Konsolidacje takie redukuj ą konieczno ść handlu na rynku hurtowym i prowadz ą w efekcie do ma ł ej p ł ynno ś ci na tym rynku. Zapewnienie p ł ynno ś ci na rynku, gwarantuj ą cej odpowiedni ą ilo ść energii elektrycznej w obrocie, jest natomiast warunkiem koniecznym do zaistnienia konkurencji na tym rynku. Jest to szczególnie istotne w kontek ś cie problemów z poda żą energii elektrycznej. W chwili obecnej znaczna cz ęść energii elektrycznej wytwarzanej przez PGE musi by ć sprzedawana poza jej grup ę kapita ł ow ą . Udzia ł PGE w wytwarzaniu energii elektrycznej jest bowiem wi ę kszy ni ż udzia ł w sprzeda ż y energii elektrycznej na rzecz odbiorców przy łą czonych do sieci dystrybucyjnej tej grupy (udzia ł ten wynosi odpowiednio ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 92] % i ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 93] %). Sprzyja to wi ę c wi ę kszej p ł ynno ś ci rynku energii elektrycznej i wywiera presj ę konkurencyjn ą na innych wytwórców i dostawców energii elektrycznej. Nale ż y podkre ś li ć , i ż tworz ą c Program dla elektroenergetyki , celowo stworzono nierównowag ę pomi ę dzy wytwarzaniem, a dystrybucj ą w PGE. Do łą czenie Energa do PGE S.A. spowoduje, i ż praktycznie ca ł o ść energii elektrycznej wytwarzanej przez powsta ł y podmiot b ę dzie mog ł a by ć sprzedawana do odbiorców przy łą czonych do sieci dystrybucyjnej przedsi ę biorców wchodz ą cych w sk ł ad grupy PGE (warto ś ci te wynios ą odpowiednio ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 94] i ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 95] %). W efekcie nast ą pi wewn ę trzne zbilansowanie si ę nowo powsta ł ej grupy i zamkni ę cie si ę na zewn ę trznych sprzedawców i odbiorców energii elektrycznej. Nale ż y podkre ś li ć , i ż przekonanie, ż e jest takie zagro ż enie podziela znaczna cz ęść podmiotów, do których organ antymonopolowy w trakcie post ę powania wystosowa ł ankiety. Zdaniem organu antymonopolowego nie wydaje si ę , aby wprowadzenie obowi ą zku gie ł dowego mog ł o zniwelowa ć te zagro ż enie. Du ż y udzia ł jakim dysponowa ć b ę dzie PGE po przej ę ciu kontroli nad Energa zarówno na rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej (ponad 40 %) jak i na rynku sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej (ponad 40 %) powoduje bowiem, ż e PGE b ę dzie w stanie w du ż ym stopniu niezale ż nie od 59 innych uczestników szeroko rozumianego krajowego rynku energii elektrycznej oddzia ł ywa ć na kszta ł towanie si ę cen energii elektrycznej, w taki sposób aby by ł o to korzystne z punktu widzenia interesów ca ł ej grupy PGE. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, nale ż y stwierdzi ć , ż e przej ę cie przez PGE kontroli nad Energa doprowadzi do istotnego ograniczenia konkurencji w wyniku powi ą za ń wertykalnych jakie istniej ą pomi ę dzy uczestnikami koncentracji na krajowym rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej, krajowym rynku obrotu hurtowego energi ą elektryczn ą oraz krajowym rynku sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej. Podkre ś li ć nale ż y, i ż powy ż sza ocena wp ł ywu wertykalnego dotyczy wy łą cznie tzw. powi ą za ń pionowych jakie istniej ą pomi ę dzy uczestnikami koncentracji na krajowym rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej, krajowym rynku obrotu hurtowego energi ą elektryczn ą oraz krajowym rynku sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej. Natomiast powi ą zania wyst ę puj ą ce na krajowym rynku sprzeda ż y certyfikatów zielonych oraz krajowym rynku sprzeda ż y certyfikatów ż ó ł tych – z uwagi na specyfik ę tych rynków, któr ą wskazano m.in. przy ocenie powi ą za ń horyzontalnych na krajowym rynku tzw. certyfikatów zielonych - nie przyczyni ą si ę do istotnego ograniczenia konkurencji. Przedmiotowa koncentracja wywiera równie ż wp ł yw w uk ł adzie konglomeratowym na wskazane szczegó ł owo w pkt c) decyzji lokalne rynki wydobycia w ę gla brunatnego, lokalne rynki wytwarzania, dystrybucji i sprzeda ż y ciep ł a oraz lokalne rynki dystrybucji energii elektrycznej. W ocenie organu antymonopolowego w przypadku rynków wydobycia w ę gla brunatnego oraz rynków wytwarzania, dystrybucji i sprzeda ż y ciep ł a brak jest podstaw aby stwierdzi ć , i ż silna pozycja uczestników koncentracji na tych rynkach mo ż e zosta ć wykorzystana w celu umocnienia pozycji na innych rynkach na, których dzia ł aj ą uczestnicy koncentracji, a w szczególno ś ci na tych, na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym i wertykalnym. W przypadku jednak lokalnych rynków dystrybucji energii elektrycznej negatywnym efektem koncentracji mo ż e by ć jej wp ł yw na taryfikowanie dystrybutorów. Dystrybucja energii elektrycznej maj ą c charakter monopolu naturalnego jest dzia ł alno ś ci ą regulowan ą przez Prezesa URE. Taryfy dla dystrybucji s ą zatwierdzane przez Prezesa URE, zatem stawki op ł at sieciowych oraz warunki ich stosowania podlegaj ą kontroli. W zwi ą zku z tym przej ę cie 60 ENERGA Operator S.A., wchodz ą cej w sk ł ad Energa, przez grup ę PGE nie powinno mie ć negatywnych skutków dla odbiorców energii elektrycznej. Z informacji otrzymanych od URE wynika jednak, i ż z punktu widzenia prowadzonej regulacji w formule benchmarkingu zmniejszenie liczby podmiotów w analizie porównawczej (równie ż zmiana struktury podmiotów) ma niekorzystny wp ł yw na mo ż liwo ś ci i jako ść tej analizy. Podkre ś li ć nale ż y, i ż zachowanie odr ę bno ś ci grupy Energa wyklucza ten niekorzystny wp ł yw na regulacj ę dystrybucji. [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 96] . Bior ą c pod uwag ę powy ż sze nale ż y stwierdzi ć , i ż niniejsza koncentracja nie spe ł nia zatem przes ł anek zawartych w art. 18 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Doprowadzi ona bowiem do istotnego ograniczenia konkurencji na krajowym rynku sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej na który koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym. Ponadto do istotnego ograniczenia konkurencji dojdzie w wyniku powi ą za ń wertykalnych jakie istniej ą pomi ę dzy uczestnikami koncentracji na krajowym rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej, krajowym rynku obrotu hurtowego energi ą elektryczn ą oraz krajowym rynku sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej. Dodatkowo wp ł yw jaki koncentracja wywiera na lokalne rynki dystrybucji energii elektrycznej w uk ł adzie konglomeratowym mo ż e negatywnie oddzia ł ywa ć na taryfikowanie dystrybucji przez Prezesa URE. Tym samym wydanie zgody na dokonanie koncentracji polegaj ą cej na przej ę ciu przez PGE kontroli nad Energa w oparciu o art. 18 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie jest mo ż liwe. W toku post ę powania organ antymonopolowy przeanalizowa ł równie ż mo ż liwo ść odst ą pienia od zakazu niniejszej koncentracji na podstawie przes ł anek, o których mowa w art. 20 ust. 2 ustawy antymonopolowej. W my ś l tego przepisu Prezes Urz ę du wydaje, w drodze decyzji, zgod ę na dokonanie koncentracji, w wyniku której konkurencja na rynku zostanie istotnie ograniczona, w szczególno ś ci przez powstanie lub umocnienie pozycji dominuj ą cej na rynku, w przypadku, gdy odst ą pienie od zakazu koncentracji jest uzasadnione, a w szczególno ś ci: 1) przyczyni si ę ona do rozwoju ekonomicznego lub post ę pu technicznego, 2) mo ż e ona wywrze ć pozytywny wp ł yw na gospodark ę narodow ą . 61 Przepis ten stanowi zatem wyj ą tek od zasady, zgodnie z któr ą Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę zakazuj ą c ą dokonania koncentracji w razie, gdy uzna, ż e konkurencja na rynku w ł a ś ciwym zostanie istotnie ograniczona wskutek koncentracji. Warunkiem zastosowania tego wyj ą tku jest wyst ą pienie ww. okoliczno ś ci uzasadniaj ą cych odst ą pienie od zakazu koncentracji. W art. 20 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy antymonopolowej wymieniono dwa przypadki uzasadniaj ą ce wskazane odst ą pienie. Przypadki te maj ą charakter jedynie przyk ł adowy. Oznacza to, ż e katalog przypadków, w których Prezes Urz ę du mo ż e wyda ć zgod ę na koncentracj ę w istotny sposób ograniczaj ą c ą konkurencj ę , jest otwarty, konieczne jest jednak aby odst ą pienie od zakazu by ł o uzasadnione. W doktrynie wskazuje si ę , ż e art. 20 ust. 2 opiera si ę na podobnych za ł o ż eniach, na których bazuje tzw. regu ł a rozs ą dku. Regu ł a ta zak ł ada, i ż niektóre ograniczenia konkurencji powinny by ć uznane za dopuszczalne, je ż eli przynosz ą one okre ś lone korzy ś ci ogólnogospodarcze lub spo ł eczne, a zarazem korzy ś ci te przewa ż aj ą nad negatywnymi skutkami ograniczenia. Ustawa antymonopolowa powinna bowiem zapobiega ć jedynie nierozs ą dnym ograniczeniom konkurencji na rynku (tak ż e gdy ograniczenie to jest nast ę pstwem koncentracji). Ochrona samej konkurencji nie stanowi celu samego w sobie. Celem tym jest osi ą gni ę cie pewnych korzy ś ci le żą cych w ogólnym interesie spo ł eczno- gospodarczym. Je ś li korzy ś ci te mog ą zosta ć osi ą gni ę te dzi ę ki ograniczeniu konkurencji (tak ż e wskutek koncentracji), dzia ł ania prowadz ą ce do takich ogranicze ń ustawa nie uznaje za zakazane. Potwierdza to tre ść art. 1 tej ustawy, stosownie do którego regulacje tej ustawy stosuje si ę w interesie publicznym. Je ś li zatem interes ten b ę dzie przemawia ć za dopuszczeniem koncentracji, która nawet w istotny sposób ogranicza konkurencj ę na rynku, wówczas Prezes Urz ę du powinien odst ą pi ć od zakazu jej dokonania 19 . Opieraj ą c si ę natomiast na stanowisku Komisji Europejskiej, nale ż y przyj ąć , i ż koncentracja powinna by ć uznana za przyczyniaj ą c ą si ę do rozwoju ekonomicznego lub post ę pu technicznego, kiedy wywo ł any przez ni ą wzrost efektywno ś ci rynku prawdopodobnie poprawi zdolno ść oraz motywacj ę nowo powsta ł ego przedsi ę biorcy do dzia ł a ń prokonkurencyjnych, przeciwdzia ł aj ą cych negatywnym wp ł ywom na konkurencj ę , które mog ł aby wywo ł a ć koncentracja 20 . Korzy ś ci wynikaj ą ce z planowanej koncentracji powinny 19 porównaj K. Kohutek Komentarz do art. 19 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów LEX/el. 2005. 20 za: K. Kohutek, M. Sieradzka, Komentarz do art.20 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U.07.50.331), [w:] K. Kohutek, M. Sieradzka, op. Cit. 62 zatem w ocenie organu antymonopolowego co najmniej równowa ż y ć ograniczenie konkurencji b ę d ą ce jej efektem. W trakcie post ę powania Zg ł aszaj ą cy wskazywa ł , i ż koncentracja polegaj ą ca na przej ę ciu przez PGE kontroli nad Energ ą spowoduje nast ę puj ą ce pozytywne skutki: - przyczyni si ę do zwi ę kszenia bezpiecze ń stwa energetycznego Polski. Wed ł ug przedstawionych przez Zg ł aszaj ą cego szacunków w ci ą gu najbli ż szych 20 lat wymaganych b ę dzie co najmniej 50 mld euro inwestycji w bran ż y elektroenergetycznej, nie licz ą c inwestycji sieciowych. Oznacza to, i ż w samym podsektorze wytwarzania roczne inwestycje w ci ą gu najbli ż szych 20 lat powinny wynie ść nie mniej ni ż 10 mld z ł rocznie. Wyzwania inwestycyjne stoj ą ce przed sektorem elektroenergetycznym wynikaj ą z jednej strony z konieczno ś ci odnowienia polskich aktywów wytwórczych oraz niskiego poziomu mocy zainstalowanych na mieszka ń ca jak równie ż z potrzeby dostosowania struktury polskiego wytwarzania energii elektrycznej do wymogów polityki energetyczno-klimatycznej UE. Zdaniem Zg ł aszaj ą cego przej ę cie przez PGE kontroli nad Energa wp ł ynie na zwi ę kszenie ś rednio- i d ł ugoterminowej zdolno ś ci do finansowania i realizowania inwestycji elektroenergetycznych planowanych na rynku krajowym, a w konsekwencji na poziom bezpiecze ń stwa energetycznego Polski. Po łą czony podmiot b ę dzie mia ł wi ę kszy potencja ł finansowania potrzebnych inwestycji. Nast ą pi równie ż redukcja kosztu kapita ł u, w tym kosztu finansowania zewn ę trznego. Efekt skali zamówie ń spowodowany mo ż liwo ś ci ą realizacji podobnych inwestycji spowoduje wzmocnienie pozycji negocjacyjnej wobec dostawców technologii oraz us ł ug, co b ę dzie skutkowa ć obni ż eniem jednostkowych nak ł adów inwestycyjnych. Koncentracja PGE i Energa spowoduje zdaniem Wnioskodawcy tak ż e wzrost zdolno ś ci Pa ń stwa polskiego do efektywnego kreowania i egzekwowania polskiej polityki energetycznej, a co za tym idzie, przyczyni si ę do zwi ę kszenia bezpiecze ń stwa energetycznego zgodnie z przytoczon ą definicj ą . Wynika to z faktu, i ż krajowy podmiot z silnym udzia ł em skarbu pa ń stwa pozostanie znacz ą cym narz ę dziem kreowania polityki gospodarczej, której jednym z zasadniczych celów jest zwi ę kszenie poziomu bezpiecze ń stwa energetycznego. Zg ł aszaj ą cy wskaza ł równie ż , i ż w jego ocenie zwi ą zek przyczynowo-skutkowy pomi ę dzy nabyciem Energa przez PGE i zwi ę kszeniem bezpiecze ń stwa energetycznego Polski 63 zosta ł zidentyfikowany explicite przez Rad ę Ministrów, która w dniu 29 wrze ś nia 2010 roku wprowadzi ł a zmiany do Polityki Energetycznej Polski do 2030 roku , wskazuj ą ce na koncentracj ę PGE i Energa jako jeden ze ś rodków do realizacji strategicznych interesów Polski, w szczególno ś ci zapewnienia bezpiecze ń stwa energetycznego. - doprowadzi do wyst ą pienia bezpo ś rednich korzy ś ci dla klientów W ocenie Zg ł aszaj ą cego, koncentracja doprowadzi do redukcji kosztów zakupu energii elektrycznej. Wygeneruje ona bowiem znacznej warto ś ci synergie (m.in. dot. oszcz ę dno ś ci kosztowych, wydatków inwestycyjnych i organizacyjne), skutkuj ą ce zmniejszeniem kosztów funkcjonowania PGE/Energa rz ę du do kilku procent, co b ę dzie mia ł o w oczywisty sposób na mo ż liwo ść kierowania korzystniejszych ofert dla klientów. Ponadto koncentracja zwi ę kszy w ocenie Wnioskodawcy mo ż liwo ś ci inwestycyjne i umo ż liwi relatywne obni ż enie d ł ugoterminowego kosztu wytwarzania energii elektrycznej g ł ównie poprzez obni ż enie kosztów uprawnie ń do emisji i kosztów kapita ł owych. W perspektywie d ł ugoterminowej oznacza to pozytywny wp ł yw na koszty energii elektrycznej. Ponadto efektem koncentracji b ę dzie zdaniem Zg ł aszaj ą cego wzrost jako ś ci dostaw energii elektrycznej, rozumiany jako zapewnienie niezawodno ś ci dostaw, zachowania parametrów oraz popraw ę standardów obs ł ugi klientów. Synergie inwestycyjne powsta ł e w wyniku koncentracji w znaczny bowiem sposób zwi ę kszaj ą prawdopodobie ń stwo realizacji inwestycji, co zwi ę ksza bezpiecze ń stwo energetyczne. Jest to szczególnie istotne w kontek ś cie ograniczenia planów inwestycyjnych w naszym regionie przez najwi ę kszych graczy europejskich. Koncentracja zdaniem Wnioskodawcy zapewni równie ż dost ę p do szerszej oferty produktowej w zakresie energii elektrycznej lub produktów powi ą zanych. W tym kontek ś cie koncentracja wp ł ynie na wymian ę do ś wiadcze ń i najlepszych praktyk jej uczestników zarówno w zakresie obrotu hurtowego jak i detalicznego, oraz pozwoli na rozwój rynku w tym zakresie. - przyczyni si ę do rozwoju technicznego Zdaniem Zg ł aszaj ą cego nast ą pi wzrost zdolno ś ci po łą czonych podmiotów do finansowania bada ń oraz wdra ż anie nowoczesnych technologii. Zwi ę kszony potencja ł 64 inwestycyjny po łą czonych podmiotów prze ł o ż y si ę bezpo ś rednio na zdolno ść do finansowania bada ń i wdra ż ania nowoczesnych technologii oraz rozwój krajowej infrastruktury energetycznej (co równie ż nale ż y rozumie ć w kategorii rozwoju technicznego). - przyczyni si ę do rozwoju ekonomicznego Zdaniem Zg ł aszaj ą cego przej ę cie przez PGE kontroli nad Energ ą oznacza wi ę cej inwestycji w sektorze elektroenergetycznym w Polsce, co w konsekwencji prze ł o ż y si ę na wi ę ksze wp ł ywy dla polskich przedsi ę biorstw budowlanych i oko ł obudowlanych z tytu ł u udzia ł u w realizacji inwestycji, wi ę ksze wp ł ywy do bud ż etu pa ń stwa z tytu ł u podatków, zarówno w fazie realizacji inwestycji, jak i w kilkudziesi ę cioletnim okresie funkcjonowania nowobudowanych aktywów energetycznych, wzrost zatrudnienia w sektorze i w otoczeniu sektora oraz wi ę ksze bezpiecze ń stwo i efektywno ść polskiego sektora energetycznego, b ę d ą ce niezb ę dnym impulsem dla rozwoju ogólnogospodarczego, szczególnie w sektorach energoch ł onnych. W po łą czeniu ze wzrostem si ł y finansowej, PGE po przej ę ciu kontroli nad Energa b ę dzie zdolna do realizacji szerokich programów rozwojowych, wynikaj ą cych z polityki energetycznej kraju, a tym samym do zapewnienia energii elektrycznej w ilo ś ciach i po cenach niezb ę dnych do utrzymania wysokiego tempa rozwoju gospodarczego. Organ antymonopolowy nie podziela jednak stanowiska PGE. W ocenie organu antymonopolowego w przypadku przedmiotowej koncentracji nie zachodz ą przes ł anki zawarte w art. 20 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Brak jest bowiem argumentów uzasadniaj ą cych, ż e odst ą pienie od zakazu koncentracji jest uzasadnione, a w szczególno ś ci koncentracja przyczyni si ę do rozwoju ekonomicznego lub post ę pu technicznego, mo ż e ona wywrze ć pozytywny wp ł yw na gospodark ę narodow ą lub b ę dzie mia ł a inne pozytywne skutki, które równowa ż y ł yby ograniczenie konkurencji do jakiego dojdzie w jej nast ę pstwie na wskazanych powy ż ej rynkach. Uzasadniaj ą c powy ż sze wskaza ć nale ż y przede wszystkim, i ż konsolidacja sektora elektroenergetycznego b ę d ą ca rezultatem Programu dla elektroenergetyki podnios ł a znacznie warto ść rynkow ą aktywów konsolidowanych przedsi ę biorców i zwi ę kszy ł a mo ż liwo ś ci zaci ą gania przez nie zobowi ą za ń . Program ten zak ł ada ł stworzenie docelowo czterech grup energetycznych, co mo ż e ś wiadczy ć o tym, i ż w celu zapewnienia bezpiecze ń stwa energetycznego (w szczególno ś ci poprzez budow ę nowych mocy wytwórczych) nie jest konieczna dalsza konsolidacja tego sektora. W chwili obecnej ka ż da z tych grup 65 energetycznych w Polsce ma potencja ł (kapita ł ) niezb ę dny do budowy nowych mocy wytwórczych (oczywi ś cie proporcjonalny w stosunku do wielko ś ci grupy), w tym w szczególno ś ci grupa PGE. Potwierdzaj ą to plany inwestycyjne tej grupy przygotowywane w okresie, kiedy PGE nie planowa ł a przej ę cia kontroli nad Energa. Podkre ś li ć równie ż nale ż y w tym miejscu, i ż w trakcie post ę powania antymonopolowego w sprawie koncentracji, która doprowadzi ł a do powstania grupy PGE, ówczesny zg ł aszaj ą cy wskazywa ł , ż e wydanie przez organ antymonopolowy zgody na powstanie grupy PGE, ju ż wówczas mia ł o pozwoli ć tej grupie na realizacj ę niezb ę dnych inwestycji, przyczyniaj ą cych si ę do zapewnienia bezpiecze ń stwa energetycznego. Jak wskazano na wst ę pie, aby móc zastosowa ć art. 20 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów korzy ś ci wynikaj ą ce z planowanej koncentracji powinny równowa ż y ć ograniczenia konkurencji b ę d ą ce jej efektem. Niniejsza koncentracja doprowadzi do istotnych, negatywnych zmian w strukturze sektora elektroenergetycznego w Polsce. Podkre ś li ć natomiast nale ż y, i ż odpowiednia struktura rynku jest podstawowym czynnikiem, aby mog ł a na nim zaistnie ć konkurencja, przy czym zasada ta odnosi si ę nie tylko do sektora energetycznego, ale generalnie do wszystkich rynków. Zmiany w strukturze sektora elektroenergetycznego b ę d ą ce wynikiem tej koncentracji b ę d ą zatem decydowa ć o mo ż liwo ś ci powstania i rozwoju konkurencji w tym sektorze przez najbli ż sze lata. Oceniaj ą c niniejsz ą koncentracj ę w kontek ś cie przes ł anek zawartych w art. 20 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nale ż y zdaniem organu antymonopolowego patrze ć przez pryzmat korzy ś ci dla ca ł ej gospodarki i konsumentów. Energia elektryczna jest bowiem podstawowym no ś nikiem energii i jej ceny wp ł ywaj ą na konkurencyjno ść ca ł ej gospodarki. Im bardziej skoncentrowany jest rynek tym bardziej prawdopodobne, ż e jego uczestnicy podnios ą ceny. W ocenie organu antymonopolowego istnieje natomiast realne zagro ż enie, ż e PGE b ę dzie chcia ł o wykorzysta ć uzyskan ą w wyniku koncentracji pozycj ę rynkow ą , aby „odzyska ć ” wydatki na zakup Energii podnosz ą c ceny energii elektrycznej. Ponadto zdaniem organu antymonopolowego ewentualne pozytywne skutki tej koncentracji ogranicza w istotnym stopniu ju ż sam sposób przeprowadzenia koncentracji (zakup Energa przez PGE) oraz zachowanie przez Energa [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 97] od grupy PGE. Wydatki na zakup Energa bez w ą tpienia os ł abi ą bowiem zdolno ś ci inwestycyjne PGE. Koszt nabycia Energi przez PGE to [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 98]. 66 Wydatki te pozbawi ą wi ę c PGE znacznych zasobów finansowych, które nie b ę d ą mog ł y zosta ć wykorzystane na inwestycje w szczególno ś ci w nowe moce wytwórcze. Zachowanie przez Energa [tajemnica przedsi ę biorstwa zawarta w za łą czniku nr 1 do niniejszej decyzji w pkt 99] od grupy PGE ogranicza natomiast w istotnym stopniu wykorzystanie mo ż liwych synergii przez obie grupy. Nawet jednak w przypadku obni ż enia kosztów dzia ł alno ś ci obu podmiotów do jakich mo ż e doj ść w wyniku niniejszej koncentracji (w wyniku np. okre ś lonych synergii czy uzyskania efektu skali), w ocenie organu antymonopolowego jest ma ł o prawdopodobne, aby skutki tego w pozytywnym tego s ł owa znaczeniu odczuli inni uczestnicy szeroko rozumianego rynku energii elektrycznej. Po koncentracji PGE nie b ę dzie mia ł o bowiem w zasadzie ż adnej motywacji, ż eby dzieli ć si ę ewentualnymi korzy ś ciami z tego tytu ł u z innymi uczestnikami rynku. W przedmiotowej sprawie w ocenie organu antymonopolowego beneficjentami wi ę kszo ś ci korzy ś ci, o których wspomnia ł Zg ł aszaj ą cy i jakie nast ą pi ą w wyniku realizacji tej koncentracji b ę d ą zatem jej uczestnicy. Trudno jest zatem w takiej sytuacji mówi ć o tym, i ż odst ą pienie od zakazu koncentracji jest uzasadnione. Ponadto w ocenie organu antymonopolowego przej ę cie przez PGE kontroli nad Energ ą mo ż e równie ż wp ł yn ąć negatywnie na planowane przez Energ ę inwestycje. PGE kontroluj ą c Energ ę b ę dzie w ocenie organu antymonopolowego stara ł o si ę prowadzi ć tak ą polityk ę , aby ewentualne inwestycje dokonywane przez Energ ę nie „konkurowa ł y” z tymi prowadzonymi przez PGE. W zakresie planów inwestycyjnych PGE nie zadeklarowa ł a, ż e skutkiem po łą czenia b ę d ą dodatkowe inwestycje w moce produkcyjne. Wskazywa ł a raczej na mo ż liwo ść ich ł atwiejszego i ta ń szego przeprowadzenia. Oczekiwa ć by nale ż a ł o, ż e transakcja, która ma przyczyni ć si ę w znacznym stopniu do wzmocnienia bezpiecze ń stwa energetycznego, m.in. poprzez zwi ę kszenie mo ż liwo ś ci inwestycyjnych, pozwoli na zrealizowanie dotychczasowych planów inwestycyjnych grup PGE i Energa oraz przeprowadzenie dodatkowych inwestycji. Tymczasem Wnioskodawca zapytany o mo ż liwo ść wyst ą pienia ewentualnych zagro ż e ń dla realizacji planowanych uprzednio przez obie grupy inwestycji podda ł w w ą tpliwo ść dotychczasowe plany inwestycyjne grypy Energa stwierdzaj ą c m.in., i ż „w chwili obecnej, zdolno ść ENERGA do pozyskania finansowania jest zdecydowanie ni ż sza od wydatków zak ł adanych w przedstawionym programie inwestycyjnym” i dalej „Zadane pytanie nale ż a ł oby, zatem odwróci ć : które z wy ż ej wymienionych inwestycji b ę d ą mog ł y by ć 67 zrealizowane dzi ę ki przej ę ciu pakietu kontrolnego ENERGA przez PGE” 21 . Przeprowadzenie dotychczas planowanych inwestycji nie jest zatem dla PGE, jak mog ł oby si ę wydawa ć , oczywisto ś ci ą , ale grupa warunkuje ich podj ę cie odpowiedni ą ich „atrakcyjno ś ci ą ”, czego oceny ma zamiar dokona ć po przej ę ciu. W ocenie organu antymonopolowego wi ę kszo ść koncentracji przynosi okre ś lone korzy ś ci ich uczestnikom (b ę d ą ce wynikiem np. okre ś lonych synergii, uzyskaniem efektu skali). W zwi ą zku z tym przychylaj ą c si ę do argumentacji przedstawionej przez Wnioskodawc ę , nale ż a ł oby uzna ć , i ż w zasadzie w ka ż dej sprawie w której dochodzi do istotnego ograniczenia konkurencji, nale ż a ł oby skorzysta ć z art. 20 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Przyj ę cie argumentacji podnoszonej przez Zg ł aszaj ą cego oznacza ł oby tak ż e de facto przyzwolenie PGE na konsolidacj ę ca ł ej bran ż y energetycznej. Wi ę ksze bowiem wtedy by ł yby mo ż liwe do uzyskania synergie i efekt skali ni ż w przypadku niniejszej koncentracji. Takie twierdzenie z pewno ś ci ą nie zas ł uguje jednak na uwzgl ę dnienie. Jak wskazano powy ż ej, ewentualne pozytywne skutki tej koncentracji, nie b ę d ą równowa ż y ć jej negatywnych skutków wynikaj ą cych z ograniczenia konkurencji do jakiego dojdzie w jej nast ę pstwie na okre ś lonych rynkach w ł a ś ciwych. Dodatkowo nale ż y podkre ś li ć , i ż zdaniem organu antymonopolowego brak jest przekonywuj ą cych argumentów, i ż korzy ś ci o których wspomina ł Zg ł aszaj ą cy, a które sprowadzaj ą si ę przede wszystkim do inwestycji w sektorze elektroenergetycznym lub s ą ich nast ę pstwem mog ą zosta ć osi ą gni ę te wy łą cznie w wyniku realizacji przedmiotowej koncentracji. Cele te mo ż na bowiem osi ą gn ąć poprzez np. wspólne inwestycje. Przyk ł adem podejmowania wspólnych inwestycji w energetyce s ą np. ostatnie decyzje Prezesa Urz ę du wyra ż aj ą ce zgod ę na dokonanie koncentracji polegaj ą cych na utworzeniu przez PGNiG S.A. oraz Tauron Polska Energia S.A. wspólnego przedsi ę biorcy 22 , utworzeniu przez Po ł udniowy Koncern Energetyczny S.A. oraz ZAK S.A. wspólnego przedsi ę biorcy 23 , a tak ż e utworzeniu przez Energa Invest S.A. oraz Electricity Supply Board International Investments B.V wspólnego przedsi ę biorcy 24 . Oceniaj ą c przedmiotow ą koncentracj ę w kontek ś cie mo ż liwo ś ci zastosowania art. 20 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , organ antymonopolowy przeanalizowa ł tak ż e czy wyst ę puj ą przes ł anki uzasadniaj ą ce zastosowanie tzw. doktryny „upadaj ą cej firmy” 21 Pismo PGE z dnia 22 listopada 2010 roku, str. 40-41. 22 Decyzja Prezesa Urz ę du z dnia 11 pa ź dziernika 2010 r. Nr DKK-104/2010. 23 Decyzja Prezesa Urz ę du z dnia 24 listopada 2010 r. Nr DKK-122/2010. 24 Decyzja Prezesa Urz ę du z dnia 1 grudnia 2010 r. Nr DKK-135/2010. 68 (ang. failing firm doctrine 25 ), która wyj ą tkowo dopuszcza dokonanie koncentracji w sytuacji, w której w normalnym toku post ę powania zakazanoby jej dokonania, gdyby nie owe przes ł anki. Komisja Europejska okre ś li ł a trzy szczególne, łą czne przes ł anki stosowania doktryny upadaj ą cej firmy 26 , tj.: − po pierwsze, firma, która podobno ma upa ść , zosta ł aby w najbli ż szej przysz ł o ś ci wyparta z rynku ze wzgl ę du na trudno ś ci finansowe, je ś li nie zosta ł aby przej ę ta przez inne przedsi ę biorstwo, − po drugie, nie istnieje ż adna inna mniej antykonkurencyjna alternatywa zakupu ni ż dana koncentracja, − po trzecie, gdyby nie dosz ł o do koncentracji, aktywa upadaj ą cej firmy nieuchronnie opu ś ci ł yby rynek 27 . Nale ż y jednak zauwa ż y ć , ż e pasywny uczestnik koncentracji tj. Energa na dzie ń wydania niniejszej decyzji nie jest zagro ż ony upad ł o ś ci ą , a zatem nie sposób przyj ąć , ż e w sytuacji braku dokonania koncentracji aktywa jej pasywnego uczestnika nieuchronnie opu ś ci ł yby rynek w ł a ś ciwy. Reasumuj ą c w ocenie organu antymonopolowego niniejsza koncentracja nie spe ł nia przes ł anek wskazanych w art. 20 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Ewentualne korzy ś ci jakie mog ą by ć wynikiem tej koncentracji nie równowa żą bowiem negatywnego wp ł ywu na konkurencj ę . Tym samym wydanie zgody na jej dokonanie na podstawie tego przepisu nie jest mo ż liwe. Organ antymonopolowy dokona ł równie ż oceny przedmiotowej koncentracji w ś wietle art. 19 ust. 1 ustawy antymonopolowej. Stosownie do tre ś ci tego przepisu Prezes Urz ę du, w drodze decyzji, wydaje zgod ę na dokonanie koncentracji, gdy - po spe ł nieniu przez przedsi ę biorców zamierzaj ą cych dokona ć koncentracji okre ś lonych warunków - konkurencja na rynku nie zostanie istotnie ograniczona, w szczególno ś ci przez powstanie lub umocnienie 25 Koncepcja upadaj ą cej firmy zosta ł a wypracowania w ameryka ń skim prawie antytrustowym. Mimo ż e nie wynika ona z tre ś ci rozporz ą dzenia nr 139/2004/WE, to jednak zaakceptowana zosta ł a tak ż e przez ETS oraz Komisj ę Europejsk ą i st ą d uzasadnione jest odwo ł ywanie si ę do niej przy ocenie koncentracji. Szerzej K. Kohutek, M. Sieradzka, Komentarz do art.18 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U.07.50.331), [w:] K. Kohutek, M. Sieradzka, op. cit. 26 Podstawowy warunek stosowania failing firm defence , jak i ww. przes ł anki szczególne opieraj ą si ę na stanowisku ETS wyra ż onym w wyroku w sprawie Kali i Salz; zob. sprawy po łą czone C-68/94 oraz C-30/95, Kali i Salz przeciwko Komisji (za: K. Kohutek, M. Sieradzka, op.cit.), zobacz te ż : Wytyczne w sprawie oceny horyzontalnego po łą czenia przedsi ę biorstw na mocy rozporz ą dzenia Rady w sprawie kontroli koncentracji przedsi ę biorstw (2004/C 31/03), Dz.U.UE.C.04.31.5. 27 za: K. Kohutek, M. Sieradzka, Komentarz do art.18 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U.07.50.331), [w:] K. Kohutek, M. Sieradzka, op. cit. 69 pozycji dominuj ą cej na rynku. Warunkami tymi, zgodnie z art. 19 ust. 2 ustawy antymonopolowej, w szczególno ś ci s ą : − zbycie ca ł o ś ci lub cz ęś ci maj ą tku jednego lub kilku przedsi ę biorców, − wyzbycie si ę kontroli nad okre ś lonym przedsi ę biorc ą lub przedsi ę biorcami, w szczególno ś ci przez zbycie okre ś lonego pakietu akcji lub udzia ł ów, lub odwo ł ania z funkcji cz ł onka organu zarz ą dzaj ą cego lub nadzorczego jednego lub kilku przedsi ę biorców, − udzielenie licencji praw wy łą cznych konkurentowi. Wskazane wy ż ej czynno ś ci s ł u żą przede wszystkim zredukowaniu si ł y rynkowej przedsi ę biorców obj ę tych koncentracj ą i przez to utrzymaniu (wzgl ę dnie przywróceniu) efektywnej konkurencji, która by ł aby zak ł ócona w wyniku koncentracji (dokonanej bez wprowadzenia i wykonania warunków modyfikuj ą cych) 28 . W trakcie dokonywania oceny skutków przedmiotowej koncentracji, Prezes Urz ę du nie znalaz ł jednak mo ż liwo ś ci zastosowania jakichkolwiek warunków, które mo ż na by ł oby uzna ć za odpowiednie, tzn. takie które, w sposób satysfakcjonuj ą cy eliminowa ł yby zak ł ócenia konkurencji zidentyfikowane na wskazanych powy ż ej rynkach na których dosz ł oby do ograniczenia konkurencji w wyniku realizacji niniejszej koncentracji. W szczególno ś ci za warunek, który w wystarczaj ą cy sposób niwelowa ł by ograniczenie konkurencji do jakiego dochodzi w wyniku tej koncentracji, nie mo ż e zosta ć uznany zdaniem organu antymonopolowego, ten nakazuj ą cy sprzeda ż ca ł ej energii elektrycznej wytwarzanej przez PGE lub okre ś lon ą jej cz ęść (np. równ ą ilo ś ci energii elektrycznej sprzedawanej przez Energa) przez gie ł d ę , na które to rozwi ą zanie wskazywali niektórzy ankietowani przedsi ę biorcy. Du ż y udzia ł jakim dysponowa ć b ę dzie PGE po przej ę ciu kontroli nad Energa (zarówno na rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej jak i na rynku sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej) powoduje bowiem, ż e PGE b ę dzie w stanie sztucznie oddzia ł ywa ć na kszta ł towanie si ę cen energii elektrycznej w taki sposób, aby by ł o to korzystne z punktu widzenia interesów ca ł ej grupy. Nale ż y w tym miejscu równie ż zauwa ż y ć , i ż w ocenie organu antymonopolowego ewentualne warunki o charakterze behawioralnym jakie mo ż na by ł oby na ł o ż y ć na PGE, nie 70 by ł yby w stanie zniwelowa ć pozycji rynkowej PGE uzyskanej na skutek tej koncentracji i nie zast ą pi ł yby one z pewno ś ci ą w ł a ś ciwej struktury rynku. Pozycja ta dawa ć b ę dzie bowiem mo ż liwo ś ci jej nadu ż ywania, w ró ż ny, czasami trudny do przewidzenia, sposób. Ewentualne natomiast warunki strukturalne, które mia ł yby zniwelowa ć pozycj ę rynkow ą PGE uzyskan ą na skutek tej koncentracji, musia ł yby sprowadza ć si ę w istocie do zablokowania koncentracji. Nale ż y równie ż podkre ś li ć , i ż propozycji warunków nie przedstawi ł w toku post ę powania w przedmiotowej sprawie tak ż e wnioskodawca. Bior ą c pod uwag ę przedstawione powy ż ej argumenty, nale ż y uzna ć , i ż przedmiotowy zamiar koncentracji spe ł nia przes ł anki okre ś lone w art. 20 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji , w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia. Otrzymuj ą : 1) PGE Polska Grupa Energetyczna S.A. (decyzja wraz z za łą cznikiem nr 1) 2) a/a (decyzja wraz z za łą cznikiem nr 1 i 2) 28 Szerzej K. Kohutek, M. Sieradzka, Komentarz do art.19 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U.07.50.331), [w:] K. Kohutek, M. Sieradzka, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, LEX, 2008.