Osobiste konta inwestycyjne: nowy „opakowany” portfel aktywów i nowe zadania dla rynku fi…

Ustawa o osobistych kontach inwestycyjnych (OKI) tworzy ramy dla gromadzenia i inwestowania aktywów przez osoby fizyczne, a jednocześnie wiąże tę konstrukcję z podatkiem od wartości aktywów. Dla klientów najważniejsze jest to, jakie środki i instrumenty mogą trafić na OKI; dla banków, domów maklerskich, funduszy, ubezpieczycieli i funduszy emerytalnych — jak rozpoznać swoją rolę oraz właściwie prowadzić taką relację.

Kontekst: po co powstała konstrukcja OKI

Ustawa z 3 lipca 2026 r. o osobistych kontach inwestycyjnych buduje odrębną konstrukcję prawną dla oszczędzania i inwestowania osób fizycznych. Jej zakres nie ogranicza się do samego rachunku bankowego czy rachunku maklerskiego. OKI może obejmować różne rodzaje aktywów finansowych, a ustawa ujmuje je wspólnym pojęciem „aktywów OKI”.

Już art. 1 wskazuje dwa filary regulacji: zasady gromadzenia aktywów oraz ich opodatkowanie. Nie jest to więc wyłącznie ustawa o nowym produkcie finansowym. To także akt, który tworzy podatkowy reżim dla aktywów zgromadzonych w tej formule.

Ustawa reguluje:

zasady gromadzenia aktywów przez osoby fizyczne na OKI;

opodatkowanie aktywów OKI zgromadzonych na OKI podatkiem od wartości aktywów.

— Ustawa o osobistych kontach inwestycyjnych, art. 1

W praktyce oznacza to, że rachunek, fundusz czy produkt ubezpieczeniowy nie stają się „OKI” tylko dlatego, że klient chce go tak nazwać. Muszą funkcjonować w ramach ustawowej konstrukcji, która obejmuje zarówno dopuszczalne aktywa, jak i konsekwencje podatkowe ich trzymania.

Ustawa zmienia też szereg innych regulacji, w tym przepisy o podatku dochodowym od osób fizycznych, Ordynację podatkową, funduszach inwestycyjnych, obrocie instrumentami finansowymi oraz nadzorze nad rynkiem finansowym. To sygnał, że OKI mają działać na styku inwestowania, bankowości, podatków i nadzoru.

Co dokładnie mówią przepisy: kto, co i na jakim koncie

Kluczowe definicje zawiera art. 2 ust. 1 ustawy. Przede wszystkim „inwestującym” jest osoba fizyczna, „dla której jest prowadzone OKI” (art. 2 ust. 1 pkt 9). Innymi słowy: OKI jest konstrukcją przeznaczoną dla człowieka jako uczestnika rynku, a nie dla spółki czy innej osoby prawnej.

inwestujący – osobę fizyczną, dla której jest prowadzone OKI;

— Ustawa o osobistych kontach inwestycyjnych, art. 2 ust. 1 pkt 9

To określenie ma znaczenie większe, niż sugeruje jego prostota. Ustawa nie opisuje inwestującego jako klienta banku albo klienta domu maklerskiego. Łączy jego status bezpośrednio z prowadzeniem OKI. Relacja prawna powstaje więc wokół konkretnego konta i aktywów zgromadzonych w jego ramach.

Po drugiej stronie stoi „instytucja finansowa OKI”. W art. 2 ust. 1 pkt 8 ustawodawca wymienia zamknięty katalog podmiotów: bank krajowy, podmiot prowadzący działalność maklerską, fundusz inwestycyjny, dobrowolny fundusz emerytalny oraz zakład ubezpieczeń — o ile prowadzą OKI.

instytucja finansowa OKI – bank krajowy, podmiot prowadzący działalność maklerską, fundusz inwestycyjny, dobrowolny fundusz emerytalny i zakład ubezpieczeń, które prowadzą OKI;

— Ustawa o osobistych kontach inwestycyjnych, art. 2 ust. 1 pkt 8

Ważne jest sformułowanie „które prowadzą OKI”. Sam status banku, zakładu ubezpieczeń czy funduszu nie przesądza jeszcze o wykonywaniu funkcji instytucji finansowej OKI. Status ten wiąże się z faktycznym prowadzeniem konta.

Ustawa przewiduje też szczególną rolę „koordynatora OKI”. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 10 może nim być wyłącznie bank krajowy albo podmiot prowadzący działalność maklerską, uprawniony do zawarcia „umowy parasolowej”. W języku potocznym chodzi o podmiot, który może pełnić funkcję organizującą relację obejmującą więcej niż jeden element struktury OKI. Z samej definicji nie wynika jednak jeszcze pełny zakres jego obowiązków ani treść tej umowy — tych kwestii nie można dopowiadać ponad ustawowy tekst.

Jakie aktywa mogą być gromadzone na OKI

Art. 2 ust. 1 pkt 1 zawiera rozbudowaną definicję „aktywów OKI”. Są to aktywa wyraźnie wymienione przez ustawę, a nie każdy składnik majątku klienta. Katalog obejmuje m.in.:

środki pieniężne na rachunku bankowym, z określonymi w ustawie wyjątkami;
środki pieniężne i należności na rachunku pieniężnym u podmiotu prowadzącego działalność maklerską;
skarbowe obligacje oszczędnościowe;
jednostki uczestnictwa ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego;
jednostki uczestnictwa funduszu inwestycyjnego;
jednostki rozrachunkowe dobrowolnego funduszu emerytalnego;
papiery wartościowe notowane na rynku regulowanym lub w alternatywnym systemie obrotu;
określone papiery wartościowe objęte ofertą publiczną i wnioskiem o dopuszczenie albo wprowadzenie do obrotu;
instrumenty finansowe niebędące papierami wartościowymi, jeśli są przedmiotem obrotu na rynku regulowanym lub w alternatywnym systemie obrotu.

Ustawa definiuje przy tym „gromadzenie aktywów OKI” szeroko: to nie tylko wpłaty, lecz także wypłaty i inwestowanie aktywów (art. 2 ust. 1 pkt 6). Dlatego instytucja nie może patrzeć na OKI wyłącznie jak na konto do przyjmowania pieniędzy. Musi uwzględnić pełen cykl życia aktywów: zasilenie, lokowanie, zmianę instrumentu i wypłatę.

Praktyczne konsekwencje dla instytucji i klientów

Dla instytucji finansowych podstawowym wyzwaniem będzie właściwe przypisanie produktów i operacji do kategorii ustawowych. Przykładowo, rachunek papierów wartościowych i służący do jego obsługi rachunek bankowy zostały w art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. a potraktowane odmiennie niż zwykły rachunek bankowy. Przepis wyłącza bowiem z tej kategorii środki na rachunku bankowym służącym do obsługi rachunku papierów wartościowych, zapisu w rejestrze uczestników, rachunku w ubezpieczeniowym funduszu kapitałowym albo rachunku w dobrowolnym funduszu emerytalnym.

To oznacza konieczność precyzyjnej ewidencji: system operacyjny powinien odróżniać, gdzie środki są przechowywane, czemu dany rachunek służy i czy dany składnik spełnia ustawową definicję aktywa OKI. Błąd klasyfikacyjny może przełożyć się na nieprawidłowe rozliczenie aktywów w reżimie podatku od wartości aktywów.

Dla klienta kluczowe jest z kolei rozróżnienie między samym posiadaniem inwestycji a gromadzeniem jej na OKI. Akcje, jednostki funduszu czy obligacje mogą być inwestycjami, ale tylko aktywa mieszczące się w definicji ustawowej i gromadzone w ramach OKI będą objęte mechanizmem tej ustawy.

Przykład. Osoba fizyczna lokuje część środków w skarbowych obligacjach oszczędnościowych, a część w jednostkach uczestnictwa funduszu inwestycyjnego. Oba rodzaje aktywów zostały wskazane w art. 2 ust. 1 pkt 1. Jeżeli są gromadzone na OKI, będą „aktywami OKI”. Jednak środki na rachunku bankowym obsługującym rachunek papierów wartościowych ustawa kwalifikuje według szczególnego wyjątku — nie należy automatycznie utożsamiać każdego salda na rachunku z aktywem OKI w rozumieniu lit. a.

Na co uważać: ryzyka regulacyjne i komunikacyjne

Po pierwsze, instytucje powinny unikać marketingowego skrótu, że OKI to po prostu „konto inwestycyjne”. Ustawa posługuje się własnymi definicjami, które obejmują również fundusze, produkty ubezpieczeniowe i dobrowolne fundusze emerytalne. Komunikacja z klientem musi więc jasno wskazywać, jaka instytucja prowadzi OKI i jakie aktywa są w nim gromadzone.

Po drugie, szczególnej ostrożności wymaga kwalifikacja instrumentów. Ustawa nie obejmuje dowolnych papierów wartościowych: znaczenie ma m.in. ich obrót na rynku regulowanym albo w alternatywnym systemie obrotu. „Alternatywny system obrotu” jest przy tym pojęciem odsyłającym do ustawy o obrocie instrumentami finansowymi (art. 2 ust. 1 pkt 2).

Po trzecie, tam gdzie OKI prowadzi podmiot maklerski, nadal aktualne pozostają ogólne standardy staranności w usługach maklerskich. Komisja Nadzoru Finansowego w wytycznych dotyczących usług maklerskich podkreślała uniwersalność zagadnień takich jak pozyskiwanie klientów, reklama, zawieranie umów i wykonywanie obowiązków informacyjnych. Nie są to jednak — na podstawie przytoczonego tekstu — odrębne obowiązki ustanowione przez ustawę o OKI, lecz istniejące tło regulacyjne działalności maklerskiej.

Co to oznacza w praktyce

Dla klienta: OKI nie jest nazwą handlową dowolnego produktu. Warto sprawdzić, czy konto jest prowadzone w ustawowej formule i jakie dokładnie aktywa są na nim ujmowane.
Dla banku, domu maklerskiego, funduszu, ubezpieczyciela i funduszu emerytalnego: konieczne jest odróżnienie zwykłej obsługi produktu od prowadzenia OKI oraz prawidłowe przypisanie roli instytucji finansowej OKI.
Dla zespołów operacyjnych i podatkowych: definicja aktywów OKI wymaga szczegółowej klasyfikacji rachunków, środków i instrumentów; szczególnie istotne są ustawowe wyjątki dotyczące rachunków obsługujących inne produkty.
Dla koordynatorów: funkcję koordynatora może pełnić tylko bank krajowy lub podmiot prowadzący działalność maklerską, i to pod warunkiem uprawnienia do zawarcia umowy parasolowej.
Dla pełnomocników i osób przygotowujących dokumentację klientowską: warto precyzyjnie opisywać, kto jest inwestującym, która instytucja prowadzi OKI oraz które składniki majątku są aktywami OKI — bo od tego zależy objęcie ich reżimem ustawy i podatku od wartości aktywów.

Osobiste konta inwestycyjne: nowy „opakowany” portfel aktywów i nowe zadania dla rynku finansowego