Atomowa inwestycja szybciej z placem budowy, ale nie bez kontroli bezpieczeństwa

Nowelizacja z 3 lipca 2026 r. porządkuje ścieżkę przygotowania inwestycji jądrowych i otwiera możliwość wcześniejszego prowadzenia określonych robót budowlanych. Dla inwestora najważniejsza zmiana polega na rozdzieleniu etapu robót wstępnych od właściwego pozwolenia na budowę obiektu energetyki jądrowej — przy zachowaniu odrębnych wymagań wynikających z Prawa atomowego.

Kontekst: po co zmieniono procedurę dla inwestycji jądrowych

Ustawa z 3 lipca 2026 r. nowelizuje przede wszystkim ustawę o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących. Jednocześnie ingeruje w Prawo atomowe oraz ustawę środowiskową. Nie jest to więc wyłącznie korekta zasad uzyskiwania pozwolenia budowlanego: zmiana dotyczy styku procedury inwestycyjnej, bezpieczeństwa jądrowego i ochrony środowiska.

Nowelizacja rozszerza i doprecyzowuje także pojęcie „obiektu energetyki jądrowej”. Obejmuje ono nie tylko elektrownię jądrową, lecz także wskazane w ustawie obiekty działające na potrzeby energetyki jądrowej, m.in. zakłady wzbogacania izotopowego, wytwarzania paliwa jądrowego, przerobu wypalonego paliwa, przechowalniki, obiekty dla odpadów promieniotwórczych oraz zakłady wydobywania rud uranu lub toru. W odniesieniu do tych obiektów ustawodawca wprost wiąże definicję z „infrastrukturą niezbędną do obsługi”.

Punktem wyjścia pozostaje jednak Prawo atomowe. Ustawa ta określa zasady pokojowego wykorzystania energii atomowej, kompetencje organów właściwych w sprawach bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej oraz obowiązki podmiotów prowadzących działalność jądrową.

Prawo atomowe formułuje podstawową granicę dla każdego projektu: działalność jądrowa jest dopuszczalna wyłącznie po zastosowaniu środków zapewniających bezpieczeństwo ludzi, mienia i środowiska.

„Wykonywanie działalności, o której mowa w art. 1 ust. 1 pkt 1 i ust. 3, jest dopuszczalne po zastosowaniu określonych w przepisach środków dla zapewnienia bezpieczeństwa oraz ochrony życia i zdrowia ludzi, jak również bezpieczeństwa mienia i ochrony środowiska.”

— Prawo atomowe, art. 2

W praktyce oznacza to, że usprawnienie procesu inwestycyjnego nie znosi wymogów bezpieczeństwa jądrowego. Przepisy inwestycyjne wyznaczają drogę do uzyskania decyzji i prowadzenia robót, a Prawo atomowe pozostaje ustawą regulującą bezpieczeństwo działalności związanej z energią atomową.

Co dokładnie mówią nowe przepisy

Decyzja zasadnicza: przepustka do kolejnych decyzji

Nowe brzmienie art. 3a ust. 1 ustawy inwestycyjnej określa funkcję decyzji zasadniczej. Jest to decyzja administracyjna, czyli rozstrzygnięcie organu wydawane w indywidualnej sprawie inwestora. Nie zastępuje ona wszystkich późniejszych zezwoleń, ale wyznacza ramy dopuszczalnej inwestycji i umożliwia staranie się o następne decyzje.

„Decyzja zasadnicza określa dozwolone parametry inwestycji w zakresie budowy obiektu energetyki jądrowej i uprawnia do ubiegania się o uzyskanie decyzji, o których mowa w art. 7 ust. 1, art. 15 ust. 1, art. 17 ust. 1, art. 17b ust. 1, art. 18 ust. 1 i art. 18a ust. 1.”

— Ustawa z 3 lipca 2026 r., art. 1 pkt 2 — nowe brzmienie art. 3a ust. 1

Prościej: decyzja zasadnicza ma wskazać, jakie parametry obiektu są dozwolone, a następnie pozwolić inwestorowi wejść w kolejne procedury. Wśród nich ustawodawca wskazuje m.in. pozwolenie na budowę, pozwolenie na prace przygotowawcze oraz — po nowelizacji — pozwolenie dotyczące wstępnych robót budowlanych.

Istotne jest też nowe brzmienie art. 3f ust. 5. Jeżeli pozycja dominująca w spółce zostanie osiągnięta bez uprzedniej zgody ministra właściwego do spraw gospodarki surowcami energetycznymi, decyzja zasadnicza wygasa. Wygasająca decyzja zasadnicza nie jest zatem wyłącznie problemem „korporacyjnym”: jej skutek obejmuje również wstrzymanie wykonania decyzji wydanych na jej podstawie.

Nowy etap: wstępne roboty budowlane

Najbardziej operacyjna zmiana to dodanie art. 17a–17c. Art. 17a ust. 1 pozwala inwestorowi wystąpić — jeszcze przed uzyskaniem pozwolenia na budowę całego obiektu energetyki jądrowej — o pozwolenie na budowę w zakresie wstępnych robót budowlanych.

„Przed uzyskaniem pozwolenia na budowę obiektu energetyki jądrowej inwestor może złożyć wniosek o wydanie pozwolenia na budowę w zakresie wstępnych robót budowlanych przy obiekcie energetyki jądrowej”.

— Ustawa z 3 lipca 2026 r., art. 1 pkt 7 — dodany art. 17a ust. 1

Wstępne roboty obejmują zarówno roboty budowlane w rozumieniu Prawa budowlanego, jak i inne prace, do których przepisy budowlane stosuje się odpowiednio. Ustawa wskazuje przykładowo roboty ziemne — w tym nasypy, głębokie wykopy i wzmacnianie skarp — prace odwodnieniowe, zbiorniki przeciwpożarowe oraz zbiorniki na wody opadowe i roztopowe. W katalogu znajdują się też elementy zaplecza budowy, takie jak budynki i place montażowe, place składowe, betoniarnie, warsztaty zbrojeniowe, magazyny, drogi i bocznice kolejowe.

To nie jest jednak swobodne rozpoczęcie zasadniczej budowy reaktora. Art. 17a odwołuje się do art. 36l ust. 1 Prawa atomowego i rozróżnia prace niewymagające zezwolenia Prezesa Agencji na wykonanie wstępnych robót budowlanych. Przed przygotowaniem wniosku trzeba więc zestawić zakres planowanych robót z regulacją atomową, a nie poprzestać na kwalifikacji dokonanej wyłącznie według Prawa budowlanego.

Zakaz podwójnych pozwoleń dla tego samego zakresu

Nowelizacja wprowadza zasadę, która ma zapobiegać dublowaniu rozstrzygnięć. Jeżeli inwestor uzyska pozwolenie na wstępne roboty budowlane, nie dostanie ponownie pozwolenia na budowę całego obiektu w odniesieniu do robót objętych wcześniejszym pozwoleniem.

„W przypadku wydania pozwolenia na budowę w zakresie wstępnych robót budowlanych przy obiekcie energetyki jądrowej, o którym mowa w art. 17b ust. 1, dla zakresu robót budowlanych objętych tym pozwoleniem nie wydaje się pozwolenia na budowę obiektu energetyki jądrowej”.

— Ustawa z 3 lipca 2026 r., art. 1 pkt 5 lit. e — dodany art. 15 ust. 8

Analogicznie, zgodnie z dodanym art. 17 ust. 5, dla robót budowlanych lub innych prac objętych pozwoleniem na wstępne roboty nie wydaje się pozwolenia na prace przygotowawcze.

Praktyczne konsekwencje dla inwestora

Nowa konstrukcja pozwala rozdzielić projekt na dwa poziomy. Pierwszy obejmuje prace terenowe i organizacyjne, które mogą być potrzebne przed pełnym pozwoleniem dla obiektu energetyki jądrowej. Drugi to zasadnicza realizacja obiektu, prowadzona na podstawie pozwolenia na budowę obiektu energetyki jądrowej.

Przykład: inwestor planuje budowę elektrowni i chce wykonać głęboki wykop, odwodnienie terenu, drogę dojazdową oraz plac montażowy. Jeżeli prace mieszczą się w ustawowym zakresie wstępnych robót, może rozważyć odrębny wniosek o pozwolenie dla tego etapu. Musi jednak precyzyjnie opisać zakres, ponieważ tych samych robót nie można następnie ponownie objąć pozwoleniem dla całej elektrowni.

Zmiana art. 15 ust. 3 dodatkowo wyłącza stosowanie art. 33 ust. 1 Prawa budowlanego. Nowelizacja usuwa też z art. 15 ust. 4 ogólne określenie „pozwolenia na budowę” i zastępuje je sformułowaniem „pozwolenia na budowę obiektu energetyki jądrowej”. To rozróżnienie ma znaczenie: ustawodawca wyraźnie oddziela główne pozwolenie dla obiektu od pozwolenia dotyczącego robót wstępnych.

Na co uważać przy projektach trwających i planowanych

W sprawach już prowadzonych szczególnie ważne jest ustalenie, na jakim etapie znajduje się projekt: czy wydano decyzję zasadniczą, czy złożono wniosek o prace przygotowawcze, czy inwestor zamierza dopiero ubiegać się o pozwolenie na budowę wstępnych robót.

Nie wolno automatycznie zakładać, że każda praca terenowa kwalifikuje się jako robota wstępna. O kwalifikacji decyduje jej rzeczywisty zakres oraz odwołanie do Prawa atomowego, zwłaszcza do przepisów dotyczących zezwolenia Prezesa Agencji. Dokumentacja powinna dlatego wyraźnie rozdzielać: prace objęte pozwoleniem wstępnym, prace przygotowawcze oraz roboty pozostawione do pozwolenia dla całego obiektu.

Przepisy przejściowe — czyli regulacje wskazujące, według jakich zasad kończy się sprawy rozpoczęte przed zmianą prawa — mają w takich projektach znaczenie rozstrzygające. Przy analizie konkretnego postępowania należy odrębnie zweryfikować datę wszczęcia sprawy, stan wydanych decyzji oraz przepisy o wejściu w życie i stosowaniu nowelizacji do postępowań w toku. Sam fakt planowania inwestycji przed nowelizacją nie przesądza jeszcze, jaki reżim będzie właściwy dla kolejnego wniosku.

Co to oznacza w praktyce

Sprawdź decyzję zasadniczą. Zweryfikuj jej obowiązywanie, parametry inwestycji i to, czy obejmuje planowany obiekt oraz dalsze decyzje.
Podziel zakres robót bez nakładania się pozwoleń. Osobno opisz roboty wstępne, prace przygotowawcze i roboty objęte pozwoleniem dla całego obiektu.
Czytaj ustawę inwestycyjną razem z Prawem atomowym. W szczególności sprawdź, czy planowane roboty wymagają zezwolenia Prezesa Agencji na wykonanie wstępnych robót.
Zweryfikuj strukturę właścicielską inwestora. Osiągnięcie pozycji dominującej bez wymaganej uprzedniej zgody ministra może spowodować wygaśnięcie decyzji zasadniczej i wstrzymanie wykonania decyzji pochodnych.
Dla spraw w toku przygotuj analizę przejściową. Pełnomocnik powinien zestawić daty wniosków i decyzji z przepisami o wejściu w życie nowelizacji, zanim wybierze tryb kolejnego wniosku.