Nowe zasady ubezpieczeń rolnych w 2026 r.: szersza ochrona, dopłata do 65 proc. i pułapki…

Nowelizacja ustawy o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich rozszerza katalog upraw objętych systemem dopłat oraz porządkuje reguły finansowania składek. W drugim półroczu 2026 r. rolnik powinien jednak rozdzielić dwie sprawy: zasady dotowanych polis wynikające z nowelizacji oraz ogłoszone przez GUS wskaźniki cen produktów rolnych, które dotyczą innej ustawy i nie wyznaczają automatycznie sumy ubezpieczenia w polisie.

Kontekst: co zmienia ustawa z 11 czerwca 2026 r.

Ustawa z 11 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, ogłoszona w Dz.U. z 2026 r. poz. 965, zmienia ustawę z 7 lipca 2005 r. Jej najważniejsze elementy dotyczą:

katalogu upraw, które mogą być objęte ubezpieczeniem z dopłatą;
ryzyk objętych ochroną, w tym suszy dla wskazanych grup upraw;
zasad dopłaty do składki;
warunków, które musi spełnić producent rolny zawierający umowę;
sposobu działania dopłaty, gdy stawka ubezpieczyciela przekracza ustawowy limit.

Ustawodawca poszerza katalog roślin wprost wymienionych w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy. Do systemu należą m.in. słonecznik, facelia, gorczyca, len, konopie włókniste, wierzba do wyplatania i trawy nasienne. Zmiana jest istotna nie tylko porządkowo: konkretne wymienienie uprawy w przepisie przesądza, czy może ona wejść do ustawowego systemu ubezpieczeń z dopłatą.

Nowe brzmienie art. 3 ust. 1 pkt 1 wskazuje szeroki katalog zdarzeń pogodowych i innych ryzyk objętych ochroną.

„…od ryzyka wystąpienia szkód spowodowanych przez huragan, powódź, deszcz nawalny, grad, piorun, obsunięcie się ziemi, lawinę, ujemne skutki przezimowania oraz przymrozki wiosenne…”

— art. 1 pkt 1 lit. a ustawy nowelizującej, zmieniający art. 3 ust. 1 pkt 1

W prostych słowach: wymienienie ryzyka w ustawie nie oznacza jeszcze, że każda polisa obejmie je automatycznie. Oznacza natomiast, że może ono stanowić przedmiot ubezpieczenia w ustawowym systemie. Ostatecznie trzeba sprawdzić, jakie ryzyka rzeczywiście wpisano do konkretnej umowy.

Co dokładnie mówią przepisy: susza, nowe uprawy i warunki zawarcia umowy

Susza tylko dla określonych upraw

Najbardziej praktyczne rozróżnienie dotyczy suszy. Znowelizowany art. 3 ust. 1 pkt 1 przewiduje ją dla upraw zbóż — w tym gryki i kukurydzy — oraz rzepaku, rzepiku, chmielu, tytoniu, warzyw gruntowych, drzew i krzewów owocowych, truskawek, ziemniaków, buraków cukrowych i bobowatych grubonasiennych, w tym soi.

Przepis formułuje to jednoznacznie:

„…upraw zbóż, w tym gryki i kukurydzy, upraw rzepaku, rzepiku, chmielu, tytoniu, warzyw gruntowych, drzew i krzewów owocowych, truskawek, ziemniaków, buraków cukrowych lub bobowatych grubonasiennych (roślin strączkowych), w tym soi, od zasiewu lub wysadzenia do ich zbioru – także od ryzyka wystąpienia szkód spowodowanych przez suszę…”

— art. 1 pkt 1 lit. a ustawy nowelizującej, zmieniający art. 3 ust. 1 pkt 1

Słowo „także” ma tu zasadnicze znaczenie. Dla wskazanych upraw katalog ochrony jest szerszy o suszę. Nie należy więc zakładać, że każda nowo dodana do ustawy roślina — przykładowo facelia czy konopie włókniste — ma ustawowo wskazaną ochronę od suszy. W ich przypadku przepis wymienia inne ryzyka, ale nie dopisuje suszy do tej części katalogu.

Kto może zawrzeć umowę

Nowy art. 4 ust. 2a wprowadza warunek dotyczący sytuacji ekonomicznej producenta rolnego. Umowy mają być zawierane z producentami, którzy nie są przedsiębiorstwem znajdującym się w trudnej sytuacji w rozumieniu przepisów unijnych oraz nie są objęci obowiązkiem zwrotu pomocy publicznej.

„Umowy ubezpieczenia są zawierane z producentami rolnymi, którzy nie są przedsiębiorstwem znajdującym się w trudnej sytuacji (…) oraz na których nie ciąży obowiązek zwrotu pomocy…”

— art. 1 pkt 2 ustawy nowelizującej, dodający art. 4 ust. 2a

„Pomoc publiczna” to wsparcie ze środków państwowych udzielane przedsiębiorcy na warunkach regulowanych także przez prawo Unii Europejskiej. W praktyce rolnik powinien potraktować tę regulację jako warunek dostępu do umowy objętej systemem ustawowym, a nie jako zwykłą formalność w formularzu.

Dopłata do składki: do 65 proc., ale nie bez limitów

Art. 5 ust. 2 ustawy po nowelizacji ustala, że dopłata wynosi do 65 proc. składki. Nie jest to jednak gwarancja, że państwo zawsze pokryje 65 proc. każdej składki przedstawionej przez zakład ubezpieczeń.

Dla większości wskazanych upraw — w tym zbóż, rzepaku, słonecznika, facelii, gorczycy, lnu, konopi włóknistych, ziemniaków, soi, traw nasiennych i roślin zielarskich — warunkiem pełnego mechanizmu dopłaty jest to, aby stawka taryfowa nie przekroczyła 15 proc. sumy ubezpieczenia. Stawka taryfowa to procent, według którego ubezpieczyciel oblicza składkę od sumy ubezpieczenia.

Dla tytoniu, warzyw gruntowych, drzew i krzewów owocowych oraz truskawek limit jest wyższy: 25 proc. sumy ubezpieczenia. Przy zwierzętach gospodarskich limit wynosi 0,5 proc. sumy ubezpieczenia.

Przepis stanowi:

„…dopłaty wynoszą: 1) do 65 % składki z tytułu ubezpieczenia (…) jeżeli określone przez zakłady ubezpieczeń stawki taryfowe (…) nie przekraczają 15 % sumy ubezpieczenia…”

— art. 1 pkt 3 lit. a ustawy nowelizującej, nadający brzmienie art. 5 ust. 2

Jeżeli stawka dla upraw przekroczy ustawowy próg, art. 5 ust. 5 przewiduje bardziej złożony mechanizm. Dla jego zastosowania nie bierze się pod uwagę stawek dotyczących ujemnych skutków przezimowania ani suszy. Jeżeli po ich wyłączeniu suma stawek mieści się w limicie 15 albo 25 proc., dopłata może nadal objąć do 65 proc. całej składki. Jeżeli natomiast i ten skorygowany poziom przekroczy próg, dopłata obejmie tylko tę część składki, która odpowiada stawce mieszczącej się w limicie.

Przykład: rolnik ubezpiecza warzywa gruntowe od kilku ryzyk. Jeżeli łączna stawka przekracza 25 proc. sumy ubezpieczenia, nie wolno automatycznie zakładać utraty całej dopłaty. Trzeba sprawdzić, czy po wyłączeniu stawki za suszę i ujemne skutki przezimowania pozostała część mieści się w progu. Od tego zależy, czy dopłata obejmie całą składkę, czy wyłącznie jej część.

Wskaźniki GUS na drugie półrocze 2026 r.: ważne, lecz nie dla wysokości polisy

W lipcu GUS ogłosił dwa wskaźniki odnoszące się do drugiego półrocza 2026 r.:

średnią krajową cenę skupu pszenicy za 11 kwartałów — 81,73 zł za 1 dt (decytona, czyli 100 kg);
wskaźnik cen skupu podstawowych produktów rolnych w pierwszym półroczu 2026 r. względem drugiego półrocza 2025 r. — 88,5, co oznacza spadek cen o 11,5 proc.

Pierwsze obwieszczenie mówi:

„…średnia krajowa cena skupu pszenicy za okres 11 kwartałów poprzedzających drugie półrocze 2026 r. wyniosła 81,73 zł za 1 dt.”

— Obwieszczenie Prezesa GUS, M.P. 2026 poz. 717

Drugie wskazuje:

„…wskaźnik cen skupu podstawowych produktów rolnych w pierwszym półroczu 2026 r. w stosunku do drugiego półrocza 2025 r. wyniósł 88,5 (spadek cen o 11,5 %).”

— Obwieszczenie Prezesa GUS, M.P. 2026 poz. 718

Kluczowa rzecz: oba obwieszczenia wydano na podstawie art. 39a ust. 7 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Nie są to przepisy ustawy o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich.

Nie można więc z nich wyprowadzić automatycznie:

maksymalnej sumy ubezpieczenia uprawy lub zwierzęcia w 2026 r.;
ceny przyjętej przez ubezpieczyciela do wyceny plonu;
wysokości składki;
procentu dopłaty do składki.

Owszem, cena rynkowa produktów może mieć gospodarcze znaczenie przy rozmowach o wartości produkcji i potrzebnej ochronie, ale ustawowy mechanizm dopłat opisany w art. 5 nowelizowanej ustawy działa przez relację stawki taryfowej do sumy ubezpieczenia, a nie przez prostą indeksację według wskaźnika GUS.

W materiale znajduje się rozporządzenie o maksymalnych sumach ubezpieczenia, ale dotyczy ono wyłącznie 2018 r. Nie wolno stosować podanych tam kwot — np. 10 650 zł dla hektara zbóż — jako limitów na 2026 r.

Na co uważać przed podpisaniem albo odnowieniem polisy

Przy odnowieniu polisy warto sprawdzić nie tylko cenę, lecz także konstrukcję ochrony.

Po pierwsze, trzeba ustalić, czy dana uprawa została prawidłowo wskazana w umowie i czy należy do katalogu z art. 3 ust. 1 pkt 1. Szczególnej uwagi wymagają uprawy dopisane nowelizacją, takie jak len, konopie włókniste, wierzba do wyplatania czy trawy nasienne.

Po drugie, należy odrębnie zweryfikować suszę. To ryzyko ustawowo wskazano tylko dla określonych upraw. Sama obecność uprawy w katalogu ogólnym nie wystarcza, aby uznać, że polisa z dopłatą obejmuje również suszę.

Po trzecie, rolnik powinien poprosić o pokazanie stawki taryfowej oraz sumy ubezpieczenia. Dopiero zestawienie tych dwóch wartości pozwala ocenić, czy stosuje się limit 15 proc., 25 proc. albo — przy zwierzętach — 0,5 proc.

Po czwarte, trzeba sprawdzić, czy dopłata ma obejmować całą składkę czy tylko jej część. Przy stawkach ponad ustawowym progiem znaczenie ma rozdzielenie składki przypadającej na konkretne ryzyka, zwłaszcza suszę i ujemne skutki przezimowania.

Po piąte, warto zweryfikować spełnienie nowego warunku z art. 4 ust. 2a: brak statusu przedsiębiorstwa w trudnej sytuacji oraz brak obowiązku zwrotu pomocy.

Co to oznacza w praktyce

Nie każda nowo wymieniona uprawa ma ochronę od suszy. Przed podpisaniem umowy sprawdź osobno zakres ryzyk, a nie tylko nazwę uprawy na polisie.
Dopłata „do 65 proc.” nie oznacza automatycznie 65 proc. całej składki. Decydują stawka taryfowa i jej relacja do sumy ubezpieczenia.
Przy wysokiej składce dopłata może objąć tylko część ceny polisy. Poproś zakład ubezpieczeń o wyliczenie pokazujące, jaka część składki jest objęta wsparciem.
Wskaźniki GUS z lipca 2026 r. nie ustalają sumy ubezpieczenia. Cena pszenicy 81,73 zł za 1 dt oraz spadek wskaźnika cen o 11,5 proc. dotyczą regulacji o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa.
Nie korzystaj z limitów z rozporządzenia na 2018 r. przy polisie na 2026 r. Są to historyczne wartości dotyczące wyłącznie wskazanego w tym akcie roku.

Nowe zasady ubezpieczeń rolnych w 2026 r.: szersza ochrona, dopłata do 65 proc. i pułapki przy sumie ubezpieczenia