Tekst jednolity ustawy o termomodernizacji: co można ustalić, a czego nie wolno dopowiadać

Ogłoszenie tekstu jednolitego ustawy zwykle ułatwia pracę właścicielom budynków, wspólnotom, wykonawcom i pełnomocnikom: pozwala czytać ustawę w jednym, uporządkowanym dokumencie zamiast składać ją z kolejnych nowelizacji. W sprawach termomodernizacji szczególnie ważne jest jednak odróżnienie samego tekstu ustawy od podatkowych rozstrzygnięć dotyczących konkretnych usług — oraz nieprzypisywanie centralnej ewidencji emisyjności budynków (CEEB) obowiązków, których treść nie została tu wskazana.

Kontekst: tekst jednolity porządkuje przepisy, ale nie zastępuje wersji historycznych

Tekst jednolity to urzędowo ogłoszona, ujednolicona redakcja aktu prawnego. Jego praktyczna rola polega na zebraniu w jednej publikacji pierwotnej ustawy oraz zmian wprowadzonych późniejszymi ustawami. Dla osoby, która ma ocenić bieżące obowiązki albo przygotować dokumentację inwestycji, jest to zwykle podstawowy punkt wyjścia.

Warto jednak pamiętać o istotnym ograniczeniu. Tekst jednolity pokazuje aktualną redakcję przepisów, lecz nie odpowiada sam przez się na pytanie, jak brzmiał przepis w chwili zawarcia umowy, wykonania robót albo powstania obowiązku podatkowego. W takich sprawach konieczne może być sięgnięcie do historycznej wersji aktu i do przepisów przejściowych, czyli regulacji określających, którą wersję prawa stosuje się do zdarzeń z określonego czasu.

W sprawach termomodernizacyjnych ma to szczególne znaczenie przy rozliczeniach wykonawcy z klientem. Kwalifikacja robót jako termomodernizacji może wpływać na stawkę VAT, ale nie zależy wyłącznie od nazwy wpisanej do umowy czy faktury. Pokazują to wiążące informacje stawkowe (WIS), czyli decyzje podatkowe wiążące organy wobec świadczenia opisanego w decyzji.

Co dokładnie wynika z rozstrzygnięć o termomodernizacji

W materiale dotyczącym termomodernizacji nie ma treści ogłoszonego tekstu jednolitego ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów ani jego numeru publikacyjnego. Nie ma też przepisów regulujących CEEB. Można natomiast precyzyjnie wskazać, jak ustawa o wspieraniu termomodernizacji i remontów została wykorzystana w konkretnych rozstrzygnięciach podatkowych.

Fotowoltaika jako termomodernizacja

W WIS 0111-KDSB1-2.440.134.2022.5.DS organ uznał, że sprzedaż i montaż mikroinstalacji fotowoltaicznych na dachach budynków mieszkalnych wielorodzinnych może być termomodernizacją. Rozstrzygnięcie odwołuje się wprost do art. 2 pkt 2 lit. d ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów. Z przywołanego opisu wynika, że chodzi o przedsięwzięcie prowadzące do „częściowej zamiany źródła energii na odnawialne”.

To ważna wskazówka dla wspólnot mieszkaniowych i wykonawców: instalacja PV nie jest w takim ujęciu traktowana tylko jako dostawa paneli. Organ ocenił całe świadczenie jako „jednolity, złożony produkt usługowy”, w którym komponenty są pomocnicze wobec montażu i uruchomienia instalacji.

Podobny kierunek wynika z WIS 0111-KDSB2-1.440.102.2021.5.AM. Dotyczyła ona dostawy i montażu instalacji fotowoltaicznej, uznanych łącznie za jedno złożone świadczenie o celu termomodernizacyjnym. W rozstrzygnięciu podkreślono funkcjonalne powiązanie mikroinstalacji OZE — odnawialnego źródła energii — z obiektem.

Kocioł na pellet i kompleksowa usługa

W WIS 0111-KDSB1-1.440.277.2021.2.EA oceniono montaż, udostępnienie i przekazanie kotłów na pellet w budynkach mieszkalnych jednorodzinnych. Organ uznał te działania za „jedno świadczenie kompleksowe”, czyli gospodarczo nierozdzielną usługę prowadzącą do jednego rezultatu: zapewnienia mieszkańcom wytwarzania ciepła.

Nie oznacza to, że każda dostawa urządzenia grzewczego automatycznie staje się termomodernizacją. W przywołanym rozstrzygnięciu znaczenie miało łączne wykonanie elementów niezbędnych do osiągnięcia celu umowy. Sztuczne rozdzielenie dostawy, montażu i przekazania urządzenia zmieniałoby gospodarczy obraz transakcji.

Stawka VAT: znaczenie ma cały opis usługi

W trzech wskazanych WIS organ odniósł się do art. 41 ust. 2 w związku z art. 41 ust. 12 ustawy o VAT. W przypadku budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym zastosowano stawkę 8 proc. VAT do usług uznanych za termomodernizację.

Przykładowo, WIS 0111-KDSB1-2.440.145.2021.4.LS dotyczyła termomodernizacji obiektu zaliczonego do tego rodzaju budownictwa. Organ wskazał, że z perspektywy konsumenta czynności — wraz z dostawą towarów — tworzyły jedną „nierozerwalną całość”, a elementem dominującym była usługa.

W praktyce nie wystarczy więc na fakturze wpisać „termomodernizacja” i zastosować obniżoną stawkę. Decydujące znaczenie ma rzeczywisty zakres umowy, rola dostarczanych towarów, cel prac oraz rodzaj obiektu.

CEEB: brak podstaw do opisywania obowiązków i obiegu dokumentów

Centralna ewidencja emisyjności budynków jest wymieniona w temacie ustawy, lecz brak tu przepisu określającego jej zadania, zakres danych, osoby zobowiązane do złożenia deklaracji, terminy, tryb aktualizacji albo zasady dostępu do informacji. Z tego powodu nie można rzetelnie przesądzić, jakie obowiązki CEEB nakłada na właściciela, zarządcę, wykonawcę czy podmiot realizujący inwestycję energetyczną.

Nie można także na tej podstawie twierdzić, że CEEB automatycznie zastępuje dokumentację inwestycji: umowy, protokoły odbioru, dokumenty techniczne, dane niezbędne do rozliczeń lub dowody dla potrzeb VAT. Takie twierdzenie wymagałoby wskazania konkretnych przepisów ustawy oraz ewentualnych przepisów wykonawczych.

Materiał pokazuje natomiast, że dane o efektywności energetycznej są istotne w innych systemach gromadzenia informacji o nieruchomościach. Rekomendacja J KNF z 2023 r. wymienia wśród danych o budynku m.in. efektywność energetyczną, świadectwo charakterystyki energetycznej, numer świadectwa oraz wskaźniki zapotrzebowania na energię pierwotną i końcową. Jest to jednak rekomendacja dotycząca zasad gromadzenia i przetwarzania przez banki danych o rynku nieruchomości, a nie przepis ustawy o CEEB.

Praktyczne konsekwencje dla właściciela, zarządcy i wykonawcy

Dla właściciela lub zarządcy najważniejsze jest ustalenie, kto jest stroną umowy i jaki jest pełny zakres robót. W przypadku projektu obejmującego np. panele, montaż oraz uruchomienie instalacji nie należy analizować każdego elementu wyłącznie osobno, jeśli gospodarczo tworzą jedną usługę.

Dla wykonawcy kluczowa jest spójność dokumentacji handlowej i podatkowej. Opis oferty, umowy, protokołu i faktury powinien odpowiadać temu, co faktycznie wykonano. Jest to szczególnie ważne, gdy wykonawca chce wykazać, że świadczenie ma charakter termomodernizacyjny.

Jak to działa w praktyce? Wspólnota mieszkaniowa zleca wykonawcy dostawę, montaż i uruchomienie mikroinstalacji PV na dachu budynku wielorodzinnego. Według WIS 0111-KDSB1-2.440.134.2022.5.DS takie czynności mogą tworzyć jedno kompleksowe świadczenie termomodernizacyjne. Nie oznacza to jednak, że identyczna ocena będzie właściwa dla każdej umowy: rozstrzygnięcie wiąże w granicach opisanego świadczenia.

Na co uważać

Po pierwsze, nie należy mieszać dwóch kwestii: aktualnego brzmienia ustawy i oceny konkretnej transakcji na potrzeby VAT. Tekst jednolity pomaga ustalić obowiązujące przepisy, lecz WIS dotyczy indywidualnie opisanego świadczenia.

Po drugie, trzeba ostrożnie korzystać z pojęcia „świadczenie kompleksowe”. Jest to ocena ekonomicznej całości transakcji, a nie dowolna etykieta pozwalająca połączyć niezależne czynności.

Po trzecie, nie wolno wyprowadzać obowiązków dotyczących CEEB z dokumentów odnoszących się do bankowych baz danych o nieruchomościach. Dane o energetyce budynku mogą występować w wielu rejestrach i dokumentach, ale każdy z nich ma odrębną podstawę prawną oraz własny cel.

Po czwarte, WIS nie jest uniwersalną gwarancją dla całego rynku. Z WIS 0111-KDSB1-2.440.145.2021.4.LS wynika, że można ją stosować wyłącznie do identycznego świadczenia kompleksowego; w opisie wskazano także pięcioletni okres obowiązywania, z zastrzeżeniem m.in. zmiany przepisów.

Co to oznacza w praktyce

Sięgaj po tekst jednolity, gdy potrzebujesz odczytać aktualne brzmienie ustawy w jednym dokumencie; dla spraw z przeszłości sprawdź także wersje historyczne i przepisy przejściowe.
Opisuj roboty całościowo, zwłaszcza gdy dostawa urządzeń, montaż i uruchomienie są gospodarczo nierozłączne.
Nie zakładaj automatycznie stawki 8 proc. VAT: znaczenie mają charakter świadczenia oraz rodzaj obiektu wskazany w przepisach VAT i w konkretnym rozstrzygnięciu.
Nie utożsamiaj CEEB z każdą dokumentacją energetyczną budynku. Bez wskazania konkretnych przepisów nie da się przesądzić zakresu danych ani obowiązków wobec ewidencji.
Traktuj WIS jako rozstrzygnięcie dotyczące opisanego przypadku, a nie jako ogólną odpowiedź dla każdej inwestycji fotowoltaicznej, kotłowej czy remontowej.