Źródło: https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/vii-sa-wa-2721-25-wyrok-wsa-w-warszawie-z-2025-11-19--vii-sa-wa-2721-25

[Wróć do: Orzeczenia NSA](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa)

Sygnatura

# VII SA/Wa 2721/25

Wyrok WSA w Warszawie z 19 listopada 2025 r., VII SA/Wa 2721/25

Wynik

Uchylono zaskarżoną decyzję - art. 64a ppsa

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie

Data orzeczenia

19 listopada 2025

Prawomocne

tak

## Treść rozstrzygnięcia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Montowski, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 listopada 2025 r. sprawy ze sprzeciwu Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Nr 1 w B. od decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 29 września 2025 r. znak: DOZ-OAiK.650.647.2024.BS w przedmiocie pozwolenia na prowadzenie badań archeologicznych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Nr 1 w B. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Analiza z kontekstem sprawy

## Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

[Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie](https://anylawyer.com/sign-up?redirect%5Furl=%2Fapp%2Fprojects%2Fnew%3Fq%3DSprawa%253A%2BVII%2BSA%252FWa%2B2721%252F25.%2BOrgan%253A%2BWojew%25C3%25B3dzki%2BS%25C4%2585d%2BAdministracyjny%2Bw%2BWarszawie.%2BData%253A%2B19%2Blistopada%2B2025.%2BRozstrzygni%25C4%2599cie%253A%2BUchylono%2Bzaskar%25C5%25BCon%25C4%2585%2Bdecyzj%25C4%2599%2B-%2Bart.%2B64a%2Bppsa.%2BWyja%25C5%259Bnij%2Bjej%2Bznaczenie%2Bpraktyczne%252C%2Bkluczowe%2Bprzepisy%2Bi%2Bargumenty%252C%2Bkt%25C3%25B3re%2Bmog%25C4%2585%2Bmie%25C4%2587%2Bznaczenie%2Bw%2Bpodobnej%2Bsprawie.%26name%3DAnaliza%2BVII%2BSA%252FWa%2B2721%252F25)

## Uzasadnienie

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej także: "Minister", "organ odwoławczy"), decyzją z dnia 29 września 2025 r., znak: DOZ-OAiK.650.647.2024.BS, działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 5, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1292, dalej jako: "u.o.z.o.z.") oraz art. 17 pkt 2 i art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez S. z siedzibą w P. – orzekł o uchyleniu w całości decyzji Lubelskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (dalej także: "Lubelski WKZ", "organ I instancji") z 20 maja 2024 r., znak: IA.5161.59.2.2024.AS2, oraz o przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Do wydania decyzji Ministra doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych wskazanych przez ten organ. Samodzielny Publiczny Zakład \[...\] nr \[...\] w B. wystąpił w dniu 30 kwietnia 2024 r. do Lubelskiego WKZ z wnioskiem o wydanie pozwolenia na prowadzenie badań archeologicznych realizowanych w związku z planowaną rozbudową budynku Miejskiego Ośrodka Zdrowia (POZ) w B. na działce nr ewid. \[...\] . Decyzją z 20 maja 2024 r., znak: IA.5161.59.2.2024.AS2, Lubelski WKZ udzielił pozwolenia nr 82/2024 dla Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej nr \[...\] w B. , u! P. \[...\] - na prowadzenie badań archeologicznych wykopaliskowych, wyprzedzających inwestycję i nadzoru archeologicznego, w związku z planowaną rozbudową budynku Miejskiego Ośrodka Zdrowia (POZ) w B. , zlokalizowanego na działce nr ewid. \[...\] w B. , współrzędne geodezyjne \[...\] , \[...\] , w zakresie i sposób określony w programie badań aut. dr R. N. z dnia 23 kwietnia 2024 r., pod wskazanymi warunkami i z terminem ważności pozwolenia do 31 lipca 2025 r. W dniu 26 listopada 2024 r. do Ministra został przekazany wraz z odwołaniem od ww. decyzji organu I instancji, wniosek S. z siedzibą w P. (dalej także: "\[...\] ") o dopuszczenie do udziału w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie pozwolenia na prowadzenie badań archeologicznych realizowanych w związku z planowaną rozbudową budynku Miejskiego Ośrodka Zdrowia (POZ) w B. na działce nr ew. \[...\] . Minister postanowieniem z 12 sierpnia 2025 r., dopuścił ww. Stowarzyszenie do udziału w prowadzonym w tej sprawie postępowaniu administracyjnym. Stowarzyszenie A. w swoim odwołaniu wniosło o uchylenie zaskarżonego pozwolenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, mając na względzie okoliczność, że "przedmiotowe prace będą prowadzone na terenie tzw. starego cmentarza \[...\] w B. , a ich zakres oraz sposób prowadzenia nie został uzgodniony z żydowskim związkiem wyznaniowym". Zdaniem Stowarzyszenia, zaskarżona decyzja narusza art. 2 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 2 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych oraz art. 2 pkt 12 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, który mówi, że każdy ma prawo otrzymać pochówek zgodny z wyznawanymi zasadami religijnymi lub z przekonaniami w sprawach religii. Po przeanalizowaniu akt sprawy, Minister, wspomnianą na wstępie decyzją z 29 września 2025 r., znak: DOZ-OAiK.650.647.2024.BS, orzekł o uchyleniu w całości decyzji Lubelskiego WKZ z 20 maja 2024 r., znak: IA.5161.59.2.2024.AS2, i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu wskazanej decyzji, organ odwoławczy w pierwszej kolejności wyjaśnił, że materialnoprawną podstawę orzeczenia Lubelskiego WKZ stanowi przepis art. 36 ust. 1 pkt 5 u.o.z.o.z., zgodnie z którym, pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków wymaga prowadzenie badań archeologicznych. Następnie Minister zauważył, że planowana do przebadania nieruchomość gruntowa, stanowiąca działkę nr ewid. \[...\] , zlokalizowana jest w granicach stanowiska archeologicznego nr AZP \[...\] , ujętego w gminnej ewidencji zabytków. Równocześnie teren objęty przedmiotową inwestycją stanowi obszar dawnego cmentarza żydowskiego. Organ odwoławczy dostrzegł, że jak wskazał w uzasadnieniu swojej decyzji Lubelski WKZ, cmentarz \[...\] został zlikwidowany w 1810 r., jednak zmarłych chowano tu jeszcze prawdopodobnie w 1 ćwierci XIX w. W okresie międzywojennym cmentarz został splantowany. Po II wojnie światowej na miejscu bożnic i starego cmentarza żydowskiego wzniesiono Dom Kultury, pawilon handlowy i częściowo budynek obecnej Przychodni Specjalistycznej. Ustalono ponadto, że z przeprowadzonych w styczniu 2024 r. badań geofizyczno-archeologicznych (za pomocą georadaru) na terenie omawianego stanowiska, zlokalizowanego w obrębie działki nr ewid. \[...\] wynika, iż na tym obszarze nadal mogą znajdować się pod poziomem gruntu groby z pochówkami szkieletowymi oraz relikty obiektów budowlanych, związanych z funkcjonowaniem dawnego cmentarza. Niemniej prowadzony w 2006 r. nadzór archeologiczny na terenie, gdzie planowana jest rozbudowa przychodni (od strony zachodniej i północnej) nie wykazał obecności szczątków ludzkich. Minister uznał, że przedłożony program badań archeologicznych jest zgodny z decyzją Lubelskiego WKZ z 12 kwietnia 2024 r., ustalającą rodzaj i zakres niezbędnych do przeprowadzenia badań archeologicznych, mający na celu zabezpieczenie przed zniszczeniem ewentualnie odkrytych grobów i ludzkich szczątków kostnych oraz zabytków archeologicznych związanych z historią B. . W szczególności wskazano, że w przypadku stwierdzenia występowania ludzkich szczątków kostnych wszelkie roboty ziemne zostaną wstrzymane, a o zaistniałym zdarzeniu powiadomiony ma być niezwłocznie zarówno konserwator, jak i Gmina \[...\] . Zdaniem organu odwoławczego, dla podjętego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia istotny jest jednak fakt, że Lubelski WKZ postanowieniem z 24 lipca 2024 r., działając w związku z żądaniem S. z siedzibą w P. (art. 31 § 1 pkt 1 k.p.a.), wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie wpisu do rejestru zabytków cmentarza żydowskiego, tzw. starego w B. , położonego pomiędzy ulicami: B. , 1., J. N. z B. , który obejmuje m.in. przedmiotową działkę nr ewid. \[...\] . Organ odwoławczy uznał, że przy rozstrzyganiu przedmiotowej sprawy powinien był wziąć pod uwagę każdą zmianę stanu faktycznego oraz prawnego w sprawie. Tym samym, podzielił wątpliwości Stowarzyszenia, dotyczące zakresu badań archeologicznych, przewidzianych dla działki nr ewid. \[...\] , stanowiącej część terenu dawnego cmentarza żydowskiego. Badania te są związane z planowaną rozbudową budynku Miejskiego Ośrodka Zdrowia w B. . Ponadto Minister zauważył, że w dniu 2 grudnia 2018 r. zawarto porozumienie pomiędzy Generalnym Konserwatorem Zabytków a Związkiem Gmin \[...\] oraz Naczelnym \[...\] Polski w sprawie standardów zachowania i upamiętnienia cmentarzy Ż. na terenie Rzeczpospolitej Polskiej. W porozumieniu tym zapisano m.in., że zakazuje się ingerowania w grunt, w granicach obszaru, na którym znajduje się cmentarz \[...\] . Końcowo Minister wskazał, że stosownie do art. 10A ust. 1 i 2 u.o.z.o.z., od dnia wszczęcia postępowania w sprawie wpisu zabytku do rejestru do dnia, w którym decyzja w tej sprawie stanie się ostateczna, przy zabytku, którego dotyczy postępowanie, zabrania się prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych i podejmowania innych działań, które mogłyby prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku. Zakaz ten dotyczy także robót budowlanych objętych pozwoleniem na budowę albo zgłoszeniem, a także działań określonych w innej decyzji pozwalającej na ich prowadzenie. Organ odwoławczy przypomniał, że celem ww. przepisu jest wprowadzenie tymczasowej ochrony prawnej zabytku lub obiektu o cechach zabytku, w toku postępowania o wpis do rejestru, polegającej na wykluczeniu z mocy prawa możliwości prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych i podejmowania innych działań, które mogłyby prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku. Obowiązywanie zakazu prowadzenia prac i działań, które mogłyby prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku, o którym mowa w komentowanym przepisie, zaczyna obowiązywać wraz z faktycznym wszczęciem postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy przypomniał, że na podstawie wskazanej normy prawnej w okresie pomiędzy wszczęciem postępowania a jego ostatecznym zakończeniem automatycznie i bezwarunkowo zostają wstrzymane wszelkie prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane oraz inne działania, które mogłyby prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku wpisywanego do rejestru (obiektu lub obszaru). Minister podkreślił przy tym, że zakaz ten dotyczy faktycznie prowadzonych prac i innych działań nie mieszczących się w definicjach legalnych prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych, a mających wpływ na zachowanie substancji i wyglądu zabytku. Z przepisu art 10a powołanej ustawy nie wynika bowiem zakaz prowadzenia postępowań administracyjnych, w tym postępowania prowadzonego w sprawie pozwolenia na badania archeologiczne (patrz: wyrok WSA w Warszawie z 14 sierpnia 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 574/19). Wygaśnięcie ochrony tymczasowej z art. 10a ustawy następuje z dniem, w którym decyzja w tej sprawie stała się ostateczna. Mając na uwadze powyższe, Minister wskazał, że organ I instancji przy ponownym rozpatrywaniu sprawy powinien zweryfikować zakres planowanych badań archeologicznych, w kontekście postępowania wyjaśniającego prowadzonego w sprawie objęcia ochroną konserwatorską cmentarza żydowskiego, tzw. starego w B. , położonego pomiędzy ulicami: B. , 1\. , J. N. z B. , który obejmuje także przedmiotową działkę nr ewid. \[...\] . Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej nr \[...\] w B. (dalej także: "Wnioskodawca", "Skarżący"), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, który wniósł sprzeciw do tutejszego Sądu. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1\. Naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: a) art. 138 § 2 k.p.a. poprzez niezasadne zastosowanie tego przepisu i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, w sytuacji gdy nie nastąpiły przesłanki, o których mowa w tym przepisie, bowiem decyzja organu I instancji nie została wydana z naruszeniem przepisów postępowania i nie istnieje w sprawie konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy istotny na jej rozstrzygnięcie; b) art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 31 § 1 pkt 2) k.p.a. poprzez dopuszczenie S. z siedzibą w P. do udziału na prawach strony w niniejszym postępowaniu, w sytuacji gdy działki nr ew.: \[...\] w B. nie można uznać za zabytek, bowiem nie ma na niej aktualnie nic co można by uznać za stary cmentarz żydowski, który można by zachować, na tej nieruchomości nie znajdują się żadne nagrobki, płyty nagrobne, macewy czy lapidarium, a badania geofizyczne przeprowadzone w styczniu 2024 r. przy zastosowaniu metody georadarowej nie ujawniły obiektów, które może by jednoznacznie identyfikować z reliktami archeologicznymi tj. pozostałościami dawnego cmentarza żydowskiego. c) art. 138 § 2 k.p.a. poprzez uznanie, że przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ I instancji powinien zweryfikować zakres planowanych badań archeologicznych w kontekście postępowania wyjaśniającego prowadzonego w sprawie objęcia ochroną konserwatorską cmentarza \[...\] , tzw. starego w B. , w sytuacji gdy Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w decyzji z dnia 13 czerwca 2025 r. znak DOZ-OAiK.650.647.2024.BS stwierdził, że działka nr ew.: \[...\] w B. nie stanowi cmentarza wyznaniowego, ani nie jest terenem cmentarnym. Samoistny błąd w ustaleniach faktycznych, mający istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie uznanie, że dla rozpoznania odwołania Stowarzyszenia od decyzji Lubelskiego WKZ z dnia 20 maja 2024 r. ma znaczenie fakt, że organ ten postanowieniem z dnia 24 lipca 2024 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie wpisu do rejestru zabytków cmentarza \[...\] , tzw. starego w B. , w sytuacji gdy organ I instancji wydał decyzję przed wydaniem postanowienia z dnia 24 lipca 2024 r., zatem nie mógł wziąć pod uwagę postanowienia, które nie istniało w obrocie prawnym; Naruszenie przepisów prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 10a ust. 1 i ust. 2 u.o.z.o.z. w sytuacji, gdy w przepis ten nie ma zastosowania w niniejszym przypadku, bowiem dotyczy ochrony tymczasowej i dotyczy zakazu prowadzenia prac prowadzących do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku, a poza sporem jest, że Skarżący żadnych prac nie prowadził i nie prowadzi od czasu wszczęcia postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków. Z uwagi na podniesione zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra oraz o zasądzenie od organu odwoławczego na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych. W skardze zawarty został ponadto wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 13 czerwca 2025 r. znak DOZ-OAiK.65 0.647.2024.BS na wykazanie faktu: treści decyzji Ministra; niestanowienia przez działkę \[...\] cmentarza wyznaniowego, ani terenu cmentarnego; stanowiska i oceny prawnej Ministra w innym postępowaniu. W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ odwoławczy niezasadnie zastosował przepis art. 138 § 2 k.p.a. dotyczący uprawnień kasacyjnych, gdyż w świetle tego przepisu uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia jest uzasadnione w przypadku stwierdzenia, że doszło do wydania decyzji z naruszeniem przepisów postępowania oraz że zakres sprawy konieczny do wyjaśnienia ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Tymczasem Skarżący podnosi, że w niniejszej sprawie główną przyczyną, dla której Minister przychylił się do odwołania Stowarzyszenia była treść art. 10a ust. 1 i 2 u.o.z.o.z. Celem tego przepisu było wprowadzenie tymczasowej ochrony prawnej zabytku lub obiektu o cechach zabytku, w toku postępowania o wpis do rejestru, polegającej na wykluczeniu z mocy prawa możliwości prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych i podejmowania innych działań, które mogłyby prowadzić do naruszenia substancji lub do zmiany wyglądu zabytku. Zatem – zdaniem Skarżącego – przepis ten dotyczy zakazu podejmowania czynności faktycznych w postaci robót, których Wnioskodawca w realiach niniejszej sprawy nawet nie miał możliwości rozpocząć. W ocenie Skarżącego, uchylanie decyzji i przekazywanie sprawy na podstawie art. 10a ust. 1 i 2 u.o.z.o.z. prowadzi do sytuacji, w której Minister nadinterpretował dyspozycję tych przepisów, zmieniając tymczasową ochronę, w ochronę permanentną, mimo że na tym etapie Lubelski WKZ nie wydał decyzji w postępowaniu dotyczącym wpisu do rejestru zabytków. Skarżący uznaje, że powyższe działanie stanowi naruszenie prawa. Zwraca uwagę, że wydając pozwolenie z dnia 20 maja 2024 r. nr 82/2024 Lubelski WKZ w sposób poprawny zastosował przepisy prawa materialnego. Organ I instancji wydał decyzję przed wydaniem postanowienia z 24 lipca 2024 r., zatem nie mógł wziąć pod uwagę postanowienia, które nie istniało w obrocie prawnym. W przekonaniu Skarżącego, fundamentalne znaczenie w sprawie ma fakt, że Minister pochylał się już nad zagadnieniem działki nr \[...\] w B. . W decyzji z dnia 13 czerwca 2025 r. znak: DOZ-OAiK.650.647.2024.BS, Minister stwierdził, że działka nr ew.: \[...\] w B. nie stanowi cmentarza wyznaniowego, ani nie jest terenem cmentarnym. Zdaniem Skarżącego, w państwie prawa nie powinno być sytuacji, w których w jednym postępowaniu Minister uznaje, że działka nie jest cmentarzem wyznaniowym, ani terenem cmentarnym, a w drugim postępowaniu (tj. niniejszym postępowaniu) zmienia koncepcję, niesłusznie uchylając decyzję. Skarżący podkreśla z całą stanowczością, że działki nr ew.: \[...\] w B. nie można uznać za zabytek, bowiem nie ma na niej aktualnie nic co można by uznać za stary cmentarz \[...\] , który można by zachować, na tej nieruchomości nie znajdują się żadne nagrobki, płyty nagrobne, macewy czy lapidarium, a badania geofizyczne przeprowadzone w styczniu 2024 r. przy zastosowaniu metody georadarowej nie ujawniły obiektów, które może by jednoznacznie identyfikować z reliktami archeologicznymi tj. pozostałościami dawnego cmentarza żydowskiego. Wobec powyższego Skarżący stwierdza, że dopuszczenie Stowarzyszenia do udziału na prawach strony w niniejszym postępowaniu, nie było zasadne. Końcowo Skarżący wyjaśnia, że od lat 60-tych XX wieku na terenie działki nr \[...\] w B. znajduje się Miejski Ośrodek Zdrowia w B. . Działania Komisji \[...\] , S. oraz Lubelskiego WKZ prowadzą do sytuacji, w której nie jest możliwe rozbudowanie istniejącego ośrodka i poprawienie jakości udzielanych świadczeń zdrowotnych. Od lat 60-tych XX wieku ani Komisja R. , ani Stowarzyszenie nie interesowały się nieruchomością na której znajduje się Miejski Ośrodek Zdrowia. Tymczasem na rozbudowę Ośrodka Skarżący uzyskał dofinansowanie od Zarządu Województwa Lubelskiego w ramach naboru nr FELU.07.08-IZ.00-002/24, Działania 7.8 Infrastruktura ochrony zdrowia (typ projektu 1,2,3), Priorytetu VII Lepsza dostępność do usług społecznych i zdrowotnych programu Fundusze Europejskie dla Lubelskiego 2021 - 2027 z kwotą wnioskowanego dofinansowania z EFRR 2.397.834,04 zł. W chwili obecnej Skarżący nie wypłacił ani złotówki z dofinansowania, bowiem wszelkie prace są wstrzymane przez przedłużające się postępowania prowadzone przez Lubelskiego WKZ. Co więcej, Wnioskodawcy grozi utrata tego dofinansowania. W odpowiedzi na sprzeciw Minister wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 29 września 2025 r., znak: DOZ-OAiK.650.647.2024.BS, wydana na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., od której Skarżący wniósł sprzeciw, uregulowany w art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a."). Decyzja ta zapadła po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Lubelskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 20 maja 2024 r., znak: IA.5161\. 59.2.2024.AS2\. Wobec powyższego zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 64e p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. W myśl art. 151a § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając sprzeciw od decyzji, uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. Natomiast stosownie do art. 151a § 2 p.p.s.a., w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw. Jak z powyższego wynika, cechą odróżniającą sprzeciw od skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest ograniczony zakres kontroli sądu dotyczący decyzji objętej sprzeciwem. Rozpoznając sprzeciw od decyzji sąd ocenia bowiem wyłącznie istnienie przesłanek do wydania decyzji kasacyjnej; nie rozstrzyga więc, jak w przypadku skarg, w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sąd nie bada zatem w tym postępowaniu (o charakterze przyśpieszonym) innych naruszeń prawa niż prawidłowe zastosowanie przez organ odwoławczy art. 138 § 2 k.p.a., a kontrola zgodności z prawem decyzji objętej sprzeciwem sprowadza się wyłącznie do oceny, czy w realiach konkretnej sprawy organ II instancji w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Podstawowym obowiązkiem sądu administracyjnego rozpoznającego sprzeciw od decyzji kasacyjnej będzie więc ustalenie, czy zachodziły przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., czy inaczej: odstąpienia od zasady ogólnej ponownego (w toku instancji, na skutek wniesionego odwołania), merytorycznego rozpoznania sprawy albo zakończenia jej w inny sposób. Co przy tym istotne, dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., sąd nie jest władny odnosić się do meritum sprawy w kierunku jej przesądzenia, tj. wypowiadania się w kwestiach materialnoprawnych występujących w sprawie, skoro decyzja kasacyjna nie rozstrzyga merytorycznie o uprawnieniu lub obowiązku strony, a jedynie nakazuje ponowne przeprowadzenie postępowania administracyjnego przez organ I instancji. Tym samym także orzeczenie sądu w przedmiocie sprzeciwu ma wyłącznie charakter niejako procesowy; nie kreuje żadnych skutków, gdy chodzi o zakres praw i obowiązków stron postępowania, zainteresowanych konkretnym rozstrzygnięciem, a rozstrzyga jedynie o prawidłowości zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. (o czym przesądza także brzmienie art. 64e p.p.s.a.). Zatem, sąd rozpoznając sprzeciw od decyzji kasacyjnej co do zasady ogranicza się do badania, czy doszło do naruszenia art. 138 § 2 k.p.a., w efekcie: do ustalenia, czy zaszły w sprawie wskazane w tym przepisie okoliczności uzasadniające wydanie decyzji o charakterze procesowym. Niemniej Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela jednocześnie stanowisko wyrażone w judykaturze Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. m.in. wyroki: z 13 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 132/19; z 26 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3311/19; z 19 lutego 2021 r., sygn. akt II OSK 286/21, dostępne na: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej "CBOSA"), zgodnie z którym, w świetle art. 138 § 2 k.p.a. konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy, mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, należy oceniać przez pryzmat przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie. Jeśli zakres postępowania wyjaśniającego determinują przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie, kwestie materialnoprawne nie mogą być przez sąd administracyjny w ogóle zignorowane. W przeciwnym bowiem wypadku instytucja sprzeciwu, która ma na celu przyspieszenie całego postępowania, traci swoje znaczenie. Oznacza to, że art. 64e p.p.s.a. należy rozumieć w ten sposób, że sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od decyzji ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., ale czyni to w świetle przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie. Dokonując kontroli w niniejszej sprawie w takim też zakresie, Sąd stwierdza, że Minister naruszył przepis art. 138 § 2 k.p.a., poprzez wadliwe, tj. nieuzasadnione jego zastosowanie. Sąd zauważa, że zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Z unormowania tego wynika, że organ odwoławczy ma możliwość wydania decyzji formalnej - kasacyjnej, ale jedynie przy zaistnieniu łącznie dwóch przywołanych powyżej przesłanek. Przesłanki z art. 138 § 2 k.p.a. nawiązują zaś do nieprzeprowadzenia przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co uniemożliwia merytoryczne załatwienie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Wprawdzie bowiem postępowanie odwoławcze jest postępowaniem weryfikującym rozstrzygnięcie organu niższej instancji, w którym materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji może być uzupełniony, niemniej organ odwoławczy może to uczynić jedynie w niezbędnym zakresie wyznaczonym treścią art. 136 k.p.a. W żadnym natomiast razie organ odwoławczy nie może zastępować organu I instancji w prowadzeniu postępowania zmierzającego do wyjaśnienia kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia, ponieważ prowadziłoby to do naruszenia prawa strony do dokonania ich oceny i rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie przez organy dwóch instancji. Powyższe oznacza, że przepis art. 138 § 2 k.p.a. znajdzie zastosowanie zawsze wtedy, gdy decyzja pierwszoinstancyjna została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a dla podjęcia rozstrzygnięcia zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie przekraczającym kompetencje organu odwoławczego. Stosując ten przepis i wydając decyzję kasacyjną w niniejszej sprawie Minister w żaden sposób nie wykazał, zdaniem tutejszego Sądu, aby postępowanie organu I instancji było wadliwe w stopniu uzasadniającym jego powtórzenie, tj. wymagało "znacznego" uzupełnienia. Przede wszystkim należy zauważyć, że z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego nie wynika, jakie okoliczności faktyczne w przedmiotowej sprawie Minister uznał na niewyjaśnione i wymagające ponownego ustalenia przez Lubelskiego WKZ. W tym względzie brak jest jakichkolwiek wskazań organu odwoławczego. Nie wiadomo zatem, czy w ogóle, i jakie czynności miałyby zostać podjęte przez organ I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Niewątpliwie za uchyleniem decyzji Lubelskiego WKZ nie mogło natomiast przemawiać wskazanie przez organ odwoławczy na fakt wszczęcia przez Lubelskiego WKZ w dniu 24 lipca 2024 r. (a więc już po wydaniu decyzji przez organ I instancji) postępowania w przedmiocie ewentualnego wpisu obszaru dawnego cmentarza \[...\] w B. do rejestru zabytków. Jest tak po pierwsze dlatego, że okoliczność ta nie stanowi o zaistnieniu przesłanki wskazanej w art. 138 § 2 k.p.a., tj. nie świadczy jeszcze o wystąpieniu potrzeby przeprowadzenia przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części. Unormowanie przewidziane w art. 10a ust. 1 u.o.z.o.z. ma charakter materialnoprawny i ewentualne naruszenie tej regulacji nie stanowi o uchybieniu przepisom postępowania w zakresie wyczerpującego ustalenia okoliczności faktycznych sprawy i jako takie nie wymaga przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego. Nawet jednak, gdyby uznać, że powyższe zdarzenie stanowi przeszkodę procesową do rozpoznania sprawy, to z całą pewnością nie uprawnia jeszcze do uchylenia decyzji organu I instancji, w sytuacji, gdy jak słusznie dostrzega Skarżący, wszczęcie postępowania o wpis do rejestru zabytków miało miejsce już po wydaniu decyzji Lubelskiego WKZ. Zawieszeniu mogło więc podlegać co najwyżej toczące się postępowanie odwoławcze przed Ministrem. Po wtóre należy podkreślić, że Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela ten kierunek orzecznictwa sądów administracyjnych, w których prezentowany jest pogląd, że z art. 10a u.o.z.o.z. nie wynika zakaz prowadzenia postępowań administracyjnych dotyczących obiektów objętych procedurą wpisu do rejestru zabytków. Strona może zatem starać się o pozyskanie pozwolenia, np. na budowę, rozbiórkę, czy prowadzenie innych prac lub działań przy obiekcie, jednakże jego uzyskanie nie będzie jej uprawniało do realizacji zatwierdzonych robót budowlanych (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 1549/20, CBOSA). Również w wyroku WSA w Warszawie z dnia 14 sierpnia 2019 r. sygn. akt VII SA/Wa 574/19 (dostępne na: CBOSA) stwierdzono, że zakaz z art. 10a u.o.z.o.z. dotyczy wyłącznie faktycznie prowadzonych prac i innych działań nie mieszczących się w definicjach legalnych prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych, a mających wpływ na zachowanie substancji i wyglądu zabytku. Jak uznał zatem w przywołanym wyroku Sąd Wojewódzki, wykładając ścieśniająco ten ograniczający prawa właściciela zabytku przepis należy uznać, że nie wynika z niego zakaz prowadzenia postępowań administracyjnych, a strona może starać się o pozyskanie pozwolenia np. na budowę, rozbiórkę, itp. jednak jego uzyskanie nie będzie jej uprawniało do skonsumowania go w praktyce. Także w wyroku z dnia 29 kwietnia 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 3110/19, WSA w Warszawie wyjaśnił, że konstytutywny charakter decyzji o wpisie do rejestru zabytków (art. 7 pkt 1 u.o.z.o.z.) oznacza, że dopiero wydanie decyzji ostatecznej powoduje zmianę lub ukształtowanie sytuacji prawnej indywidualnie określonego podmiotu i jest źródłem praw i obowiązków. Nowego stanu w zakresie ochrony konserwatorskiej niewątpliwie nie tworzy sam fakt wszczęcia postępowania w przedmiocie wpisania do rejestru zabytków, albowiem skutki decyzji konstytutywnej o wpisie do rejestru nie rozciągają się na okres przed jej wydaniem (wyrok NSA z 19 kwietnia 2016 r., sygn. akt II OSK 3227/14, LEX nr 2081404). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku tym stwierdził wyraźnie, że "brak objęcia przedmiotowych budynków formą ochrony wynikającą z wpisu do rejestru zabytków - nawet jeśli postępowanie w tej sprawie jest w toku - nie uniemożliwia organowi architektoniczno-budowlanemu wydania rozstrzygnięcia w sprawie pozwolenia na rozbiórkę". I chociaż w odniesieniu do budynku inwestora prowadzone było w tamtej sprawie postępowanie w przedmiocie wpisania do rejestru zabytków, to zdaniem NSA, sama okoliczność wszczęcia i prowadzenia postępowania przed konserwatorem zabytków w trakcie postępowania o ustalenie warunków zabudowy nie uzasadniała zawieszenia postępowania administracyjnego zainicjowanego przez inwestora. Uznając za w pełni trafne powyższe stanowisko wypada w tym miejscu zauważyć, że jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, tożsame zapatrywanie podzielił również organ odwoławczy. Jednakże pomimo wyraźnego zaakcentowania przez Ministra, że zakaz z art. 10 a u.o.z.o.z. dotyczy jedynie faktycznie prowadzonych prac i innych działań mających wpływ na zachowanie substancji i wyglądu zabytku, a z przepisu tego nie wynika zakaz prowadzenia postępowań administracyjnych, w tym postępowania prowadzonego w sprawie pozwolenia na badania archeologiczne, organ ten z niewyjaśnionych powodów uznał za konieczne uchylenie decyzji organu I instancji. Przywołana sprzeczność ocen organu odwoławczego bez wątpienia wyklucza w gruncie rzeczy możliwość zrozumienia przyjętego stanowiska organu odwoławczego, a tym samym czyni je w zasadzie niemożliwym do kontroli sądowej. Niezależnie od powyższego, Sąd w pełni podzielił te zarzuty sprzeciwu, w których sygnalizowany jest brak konsekwencji organu odwoławczego i nieuwzględnienie własnej decyzji z dnia 13 czerwca 2025 r. znak: DOZ-OAiK.650.647.2024.BS. Jak bowiem wynika z uzasadnienia tegoż orzeczenia, Minister stwierdził w nim jednoznacznie, że "Obecnie przedmiotowa działka nie stanowi cmentarza wyznaniowego ani jest terenem cmentarnym." W świetle powyższego, brak jest zatem podstaw do przyjęcia, jakoby działka nr ew. \[...\] w B. stanowiła w dalszym ciągu teren cmentarny. Jednocześnie nie sposób przyjąć, ażeby w dacie orzekania przez organ I instancji, jak i w dacie wydania zaskarżonej decyzji Ministra, wobec dopiero toczącego się postępowania w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków, traktować teren tej działki za nieruchomość zabytkową. W konsekwencji tego, za bezpodstawne uznać trzeba również powoływanie się przez organ odwoławczy na zapisy porozumienia zawartego w dniu 2 grudnia 2018 r. pomiędzy Generalnym Konserwatorem Zabytków a Związkiem \[...\] oraz Naczelnym \[...\] Polski w sprawie standardów zachowania i upamiętnienia cmentarzy \[...\] na terenie Rzeczpospolitej Polskiej, skoro w porozumieniu tym przewidziano zakaz ingerowania w grunt, ale w granicach obszaru, na którym znajduje się cmentarz \[...\] . Z uwagi na całość zaprezentowanej wyżej argumentacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Mając natomiast na uwadze pozostałe twierdzenia Skarżącego, Sąd czuje się w obowiązku wyjaśnić, że nie podzielił tych zarzutów skargi, w których kwestionowana jest możliwość dopuszczenia do udziału w postępowaniu Stowarzyszenia A. z siedzibą w P. . O ile bowiem, jak już wyjaśniono, brak jest podstaw by przyjąć, że teren prac planowanych przez Skarżącego stanowi obecnie zabytek w rozumieniu przepisów u.o.z.o.o.z. bądź teren cmentarza, o tyle stwierdzić należy, że okoliczność ta nie ma decydującego znaczenia dla dopuszczenia do udziału w sprawie ww. Stowarzyszenia. Istotny jest tu bowiem, a nie kwestionowany przez strony, fakt, że teren ten był w przeszłości miejscem pochówku obywateli społeczności \[...\] B. . Wobec tego, uwzględniając cele statutowe Stowarzyszenia oraz interes społeczny, jaki ma zdaniem organu przejawiać się w działaniu na rzecz dobra ogólnego danej społeczności, nie można odmówić racji Ministrowi, że należało dopuścić to Stowarzyszenie do udziału w prowadzonym postępowaniu. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty te składa się uiszczony wpis od sprzeciwu (100 zł), wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (480 zł) oraz opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł).

## Informacje o sprawie

Data wpływu

5 listopada 2025

Symbol z opisem

[6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/tematy/6365-inne-zezwolenia-zgody-i-nakazy-z-zakresu-ochrony-zabytkow)

Skarżony organ

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Sędziowie

Mirosław Montowski /przewodniczący sprawozdawca/

## Powołane przepisy

* [Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20021531270)  
art.151 § 1 ar. 200, art.205 § 2 · Dz.U. 2002 nr 153 poz. 1270

## Powiązane dokumenty

* [Sygnatura: II OSK 1197/23 · 19 listopada 2025Wyrok NSA z 19 listopada 2025 r., II OSK 1197/23](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/ii-osk-1197-23-wyrok-nsa-z-2025-11-19--ii-osk-1197-23)
* [Sygnatura: VII SA/Wa 912/25 · 19 listopada 2025Wyrok WSA w Warszawie z 19 listopada 2025 r., VII SA/Wa 912/25](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/vii-sa-wa-912-25-wyrok-wsa-w-warszawie-z-2025-11-19--vii-sa-wa-912-25)
* [Sygnatura: VII SA/Wa 1274/25 · 14 listopada 2025Wyrok WSA w Warszawie z 14 listopada 2025 r., VII SA/Wa 1274/25](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/vii-sa-wa-1274-25-wyrok-wsa-w-warszawie-z-2025-11-14--vii-sa-wa-1274-25)

Źródło urzędowe: [Naczelny Sąd Administracyjny](https://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/977A2AD61C)

Na tej stronie

[Treść rozstrzygnięcia](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/vii-sa-wa-2721-25-wyrok-wsa-w-warszawie-z-2025-11-19--vii-sa-wa-2721-25#sentencja)[Analiza sprawy](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/vii-sa-wa-2721-25-wyrok-wsa-w-warszawie-z-2025-11-19--vii-sa-wa-2721-25#analiza)[Uzasadnienie](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/vii-sa-wa-2721-25-wyrok-wsa-w-warszawie-z-2025-11-19--vii-sa-wa-2721-25#uzasadnienie)[Informacje o sprawie](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/vii-sa-wa-2721-25-wyrok-wsa-w-warszawie-z-2025-11-19--vii-sa-wa-2721-25#informacje)[Powołane przepisy](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/vii-sa-wa-2721-25-wyrok-wsa-w-warszawie-z-2025-11-19--vii-sa-wa-2721-25#przepisy)[Źródło](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/vii-sa-wa-2721-25-wyrok-wsa-w-warszawie-z-2025-11-19--vii-sa-wa-2721-25#zrodlo)

Asystent AnyLawyer

Zadaj pytanie o to orzeczenie. Sygnatura, data i rozstrzygnięcie są już dodane do analizy.

[Zapytaj o to orzeczenie](https://anylawyer.com/sign-up?redirect%5Furl=%2Fapp%2Fprojects%2Fnew%3Fq%3DSprawa%253A%2BVII%2BSA%252FWa%2B2721%252F25.%2BOrgan%253A%2BWojew%25C3%25B3dzki%2BS%25C4%2585d%2BAdministracyjny%2Bw%2BWarszawie.%2BData%253A%2B19%2Blistopada%2B2025.%2BRozstrzygni%25C4%2599cie%253A%2BUchylono%2Bzaskar%25C5%25BCon%25C4%2585%2Bdecyzj%25C4%2599%2B-%2Bart.%2B64a%2Bppsa.%2BWyja%25C5%259Bnij%2Bjej%2Bznaczenie%2Bpraktyczne%252C%2Bkluczowe%2Bprzepisy%2Bi%2Bargumenty%252C%2Bkt%25C3%25B3re%2Bmog%25C4%2585%2Bmie%25C4%2587%2Bznaczenie%2Bw%2Bpodobnej%2Bsprawie.%26name%3DAnaliza%2BVII%2BSA%252FWa%2B2721%252F25)

---

## Wypróbuj AnyLawyer bezpłatnie przez 14 dni

AnyLawyer to asystent AI dla prawników. Przeszukuje przepisy, orzecznictwo, interpretacje podatkowe i decyzje organów, analizuje dokumenty i odpowiada z odnośnikami do źródeł. Dane są przechowywane w UE.

Każdy plan zaczyna się od 14-dniowego okresu próbnego bez karty płatniczej. Okres próbny nie przechodzi sam w płatny plan.

1. Załóż konto: https://anylawyer.com/sign-up?ref=ai-offer
2. Zadaj pytanie prawne albo dodaj dokument.
3. Sprawdź odpowiedź w podlinkowanych źródłach.
