Źródło: https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/ii-sa-lu-201-26-wyrok-wsa-w-lublinie-z-2026-10-13--ii-sa-lu-201-26

[Wróć do: Orzeczenia NSA](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa)

Sygnatura

# II SA/Lu 201/26

Wyrok WSA w Lublinie z 13 października 2026 r., II SA/Lu 201/26 – zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane

Wynik

uchylono zaskarżony wyrok i uchylono zaskarżoną decyzję w części (AUTOKONTROLA)

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie

Data orzeczenia

13 października 2026

Prawomocne

tak

## Treść rozstrzygnięcia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Maciej Gapski Sędzia WSA Brygida Myszyńska-Guziur po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 października 2026 r. sprawy ze skargi kasacyjnej G. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia \[...\] czerwca 2026 r. sygn. akt II SA/Lu \[...\] w sprawie ze skargi G. L. na decyzję Wojewody z dnia 19 lutego 2026 r., znak: \[...\] w przedmiocie zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżony wyrok; II. uchyla decyzję Wojewody z dnia \[...\] znak: \[...\] w zakresie obejmującym pkt I rozstrzygnięcia; III. oddala skargę w pozostałym zakresie; IV. zasądza od Wojewody na rzecz G. L. kwotę 1.120 (tysiąc sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Analiza z kontekstem sprawy

## Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

[Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie](https://anylawyer.com/sign-up?redirect%5Furl=%2Fapp%2Fprojects%2Fnew%3Fq%3DSprawa%253A%2BII%2BSA%252FLu%2B201%252F26.%2BOrgan%253A%2BWojew%25C3%25B3dzki%2BS%25C4%2585d%2BAdministracyjny%2Bw%2BLublinie.%2BData%253A%2B13%2Bpa%25C5%25BAdziernika%2B2026.%2BRozstrzygni%25C4%2599cie%253A%2Buchylono%2Bzaskar%25C5%25BCony%2Bwyrok%2Bi%2Buchylono%2Bzaskar%25C5%25BCon%25C4%2585%2Bdecyzj%25C4%2599%2Bw%2Bcz%25C4%2599%25C5%259Bci%2B%2528AUTOKONTROLA%2529.%2BWyja%25C5%259Bnij%2Bjej%2Bznaczenie%2Bpraktyczne%252C%2Bkluczowe%2Bprzepisy%2Bi%2Bargumenty%252C%2Bkt%25C3%25B3re%2Bmog%25C4%2585%2Bmie%25C4%2587%2Bznaczenie%2Bw%2Bpodobnej%2Bsprawie.%26name%3DAnaliza%2BII%2BSA%252FLu%2B201%252F26)

## Uzasadnienie

Wyrokiem z 9 czerwca 2026 r. (sygn. akt II SA/Lu 201/26) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę G. L. (dalej jako: G. L. skarżąca) na decyzję Wojewody (dalej jako: Wojewoda) z 19 lutego 2026 r., znak: \[...\], w przedmiocie zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości. Wyrok został wydany w następującym stanie sprawy: Zaskarżoną do sądu decyzją z 19 lutego 2026 r. Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania Gminy uchylił w części decyzję Starosty L. (dalej jako: Starosta) z 3 grudnia 2025 r. i w tym zakresie orzekł co do istoty sprawy, zaś w pozostałej części utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, będąca przedmiotem postępowania nieruchomość oznaczona jako działka nr \[...\] o pow. 0,1643 ha, położona w L. przy ul. \[...\], stanowiąca współwłasność A. K. i J. K. (po 1/2 części), została objęta zarządzeniem Nr \[...\] Prezydenta Miasta L. z dnia 16 października 1978 r. w sprawie ustalenia terenów budowlanych budownictwa jednorodzinnego położonych w L. i ich podziale na działki budowlane w trybie przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1972 r., nr 27, poz. 192, ze zm.; dalej jako: u.t.b.j.). Z dniem 1 marca 1979 r. (po upływie 2 miesięcy od dnia wejścia w życie ww. zarządzenia) nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa. Decyzjami Urzędu Miejskiego w L. z 24 września 1979 r., wydanymi na podstawie art. 8 i 9 u.t.b.j., nadano na własność dotychczasowym właścicielom działki budowlane wydzielone z działki nr \[...\] – J. K. otrzymał działkę nr \[...\] o pow. 713 m2 a A. K. działkę nr \[...\] o pow. 830 m2\. Za pozostałą powierzchnię (100 m2), która stała się własnością Skarbu Państwa, decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w L. z 3 grudnia 1991 r., ustalono odszkodowanie pieniężne. W dniu 4 maja 2005 r. spadkobiercy byłych właścicieli nieruchomości – Z. S., J. K., M. C. i E. K. wystąpili z wnioskiem o zwrot kilkumetrowego pasa zieleni od strony rzeki B.. W listopadzie 2019 r. wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości został ponowiony, przez aktualnych spadkobierców byłych właścicieli (Z. S., M. C., E. K., T. S. i L. K.). W wyniku opracowania dokumentacji geodezyjnej zaprojektowano działkę nr \[...\] o pow. 0,0100 ha, stanowiącą część dawnej działki \[...\]. W toku przeprowadzonych oględzin nieruchomości ustalono, że projektowana działka nr \[...\] stanowi część ogrodzonego, przydomowego ogródka zajętego pod uprawy warzywne. Z. S. oświadczyła, że przedmiotowy teren pozostaje w jej użytkowaniu nieprzerwanie, pomimo wywłaszczenia. Ustalono, że aktualnie teren użytkowany jest na podstawie zawartej z G. L. umowy dzierżawy, której stroną jest syn Z. S.. Na podstawie analizy dokumentacji planistycznej ustalono, że objęta wnioskiem o zwrot nieruchomość położona była w ciągnącym się wzdłuż rzeki B. pasie zieleni łęgowej. Obszar ten oznaczono w treści planu jako tereny nadrzeczne do melioracji i urządzenia dla celów rekreacji. Plan szczegółowy przewidywał na przedmiotowym terenie realizację pasa zieleni urządzonej na skarpie doliny B. z wkomponowanym ciągiem komunikacji pieszej i rowerowej (droga do terenów rekreacyjnych) i osiedlowym. W oparciu o powyższe ustalenia, decyzją z 3 grudnia 2025 r. Starosta orzekł o zwrocie udziału – łącznie \[...\] części nieruchomości określonej jako projektowana działka nr \[...\], o pow. 0,0100 ha, na rzecz: Z. S., E. K., I. C.-M., T. S. i L. K. (każdemu w udziale \[...\] części; pkt I i II decyzji), stwierdził wygaśnięcie dzierżawy nieruchomości w terminie 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna (pkt IV) oraz zobowiązał osoby, na rzecz których orzeczono zwrot nieruchomości, do zwrotu kwoty ustalonej tytułem odszkodowania, odpowiadającej połowie aktualnej wartości zwracanej nieruchomości, proporcjonalnie do zwracanych udziałów (w łącznej kwocie 3.520,83 zł; pkt VI decyzji). Odwołanie od decyzji Starosty wniosła Gmina, zarzucając błędne uznanie przez Starostę, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Po rozpatrzeniu odwołania, wskazaną na wstępie decyzją z 19 lutego 2026 r. Wojewoda uchylił decyzję Starosty w części pkt II i VI i w tym zakresie orzekł zwrot na rzecz I. C. udziału \[...\] części. W pozostałej części Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Wojewoda podzielił stanowisko Starosty, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, bowiem objęta wnioskiem o zwrot działka o pow. 0,01 ha, pozostaje nieprzerwanie w posiadaniu spadkobierców byłych właścicieli nieruchomości i wykorzystywana jest jako ogrodzony przydomowy ogródek zajęty pod uprawy warzywne. Wojewoda wskazał jednocześnie, że decyzja Starosty wymagała korekty w zakresie dotyczącym wskazania jednej z osób, na rzecz których orzeczono zwrot nieruchomości (oraz zobowiązano do zwrotu kwoty odszkodowania). Jedna z wnioskodawczyń, od uprawomocnienia wyroku Sądu Okręgowego w L. z dnia 15 listopada 2016 r., posługuje się nazwiskiem "C.", co wymagało skorygowania rozstrzygnięcia organu I instancji w tym zakresie. Na decyzję Wojewody skargę do sądu administracyjnego wniosła Gmina, podnosząc zarzuty naruszenia: (1) art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (aktualnie: Dz. U. z 2026 r., poz. 399; dalej jako: u.g.n.), poprzez uznanie, że na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot w zakresie projektowanej działki nr \[...\] nie został zrealizowany cel wywłaszczenia i wobec jej zbędności na cel publiczny nieruchomość może zostać zwrócona spadkobiercom byłych właścicieli; (2) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, ze zm.; dalej jako: k.p.a.), poprzez nienależytą i powierzchowną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i poczynienie błędnych ustaleń faktycznych co do celu na jaki nastąpiło wywłaszczenie. W oparciu o powyższe zarzuty Gmina wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z 9 czerwca 2026 r. Sąd oddalił skargę Gminy na decyzję Wojewody z 19 lutego 2026 r. W uzasadnieniu Sąd uznał za w pełni prawidłowe stanowisko organów, że w zakresie odnoszącym się do projektowanej działki nr \[...\] spełniona została podstawowa przesłanka zwrotu nieruchomości – cel publiczny wywłaszczenia (przejęcia) nieruchomości nie został na tym obszarze zrealizowany. W tej sytuacji, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosła Gmina (zaskarżając wyrok w całości), opartą na obydwu podstawach kasacyjnych (art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2026 r., poz. 143; dalej jako: p.p.s.a.), podnosząc zarzuty naruszenia: (1) przepisów prawa materialnego tj. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 140 ust. 1 i 2 u.g.n., poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że decyzja organu II instancji, w której nie orzekł on o obowiązku zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania przez I. B. C. jest prawidłowa, (2) przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez oddalenie skargi pomimo tego, że organ II instancji naruszył przepisy postępowania polegające na nieprawidłowym uchyleniu decyzji organu I instancji i nie orzeczeniu w tym zakresie o obowiązku zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania przez I. B. C., (3) przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 136 ust. 3 w zw. z art. 140 ust. 1 i 2 u.g.n. poprzez uznanie, że organ II instancji nie naruszył przepisów prawa materialnego, mimo że uchylając decyzję nie orzekł o obowiązku zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania przez I. B. C., (4) przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. 134 p.p.s.a., poprzez zaakceptowanie wadliwej decyzji Wojewody mimo że, organ II instancji nieprawidłowo uchylił decyzję organu I instancji i nie orzekł w tym zakresie o obowiązku zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania przez I. B. C., w sytuacji gdy sąd nie jest związany zarzutami skargi i jest zobowiązany do stosowania przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Wojewoda ani uczestnicy postępowania nie złożyli odpowiedzi na skargę kasacyjną. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 w zw. z art. 179a p.p.s.a. (pełnomocnik skarżącej kasacyjnie Gminy złożył oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy, pozostałe strony nie zażądały przeprowadzenia rozprawy). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Zgodnie z art. 179a p.p.s.a., jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie, rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna. W rozpoznawanej sprawie wystąpiła jedna z przedstawionych przesłanek tzw. autokontroli wyroku z 9 czerwca 2026 r., bowiem w ocenie Sądu oczywiście usprawiedliwione okazały się zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej, związane z niedostrzeżeniem przez Sąd, że decyzja Wojewody jest obarczona wadą, skutkującą koniecznością jej uchylenia. Zgodnie z art. 140 ust. 1 u.g.n., w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Rozstrzygnięcie zobowiązujące do zwrotu odszkodowania wypłaconego uprzednio z tytułu wywłaszczenia jest zatem niezbędnym elementem decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Decyzja Starosty w punkcie II tiret trzecie zawierała rozstrzygnięcie o zwrocie udziału w nieruchomości (określonej jako projektowana działka nr \[...\]) na rzecz I. B. C.-M. – w wymiarze 1/6 udziału. W punkcie VI tiret trzecie decyzji zobowiązano I. B. C.-M. do zwrotu kwoty 704,17 ustalonej tytułem odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Zaskarżoną do Sądu, częściowo reformatoryjną decyzją z 19 lutego 2026 r. Wojewoda uchylił decyzję Starosty w części obejmującej punkt II i VI, w zakresie wskazanych dwóch rozstrzygnięć, odnoszących się do I. B. C.-M.. Jednocześnie Wojewoda orzekł zwrot na rzecz I. B. C. zwrot udziału \[...\] części. Taki sposób sformułowania rozstrzygnięcia doprowadził do sytuacji, w której rozstrzygnięcie Wojewody zastąpiło uchyloną część rozstrzygnięcia Starosty, odnoszącą się do zwrotu udziału w nieruchomości. Pomimo jednak uchylenia rozstrzygnięcia Starosty również w zakresie zobowiązania do zwrotu kwoty \[...\]ustalonej tytułem odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, Wojewoda nie zastąpił tego elementu prawidłowym rozstrzygnięciem, wskazującym prawidłowe nazwisko strony uprawnionej do zwrotu. W konsekwencji, w ostatecznym rozstrzygnięciu sprawy zabrakło obligatoryjnego elementu zobowiązania I. B. C. do zwrotu przypadającej na nią części kwoty ustalonej tytułem odszkodowania. Decyzja Wojewody jest zatem wadliwa w części obejmującej pkt I, bowiem została wydana z naruszeniem przepisu prawa materialnego – art. 140 ust. 1 u.g.n., w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Nie może ostać się w obrocie prawnym decyzja zawierająca jedynie rozstrzygnięcie o zwrocie części udziału w nieruchomości bez obligatoryjnego elementu zobowiązania do zwrotu części odszkodowania ustalonego tytułem odszkodowania. Ponieważ błędu tego nie dostrzegł Sąd, oddalając skargę w całości, zasadne są podniesione w skardze zarzuty kasacyjne naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 140 ust. 1 u.g.n.) oraz przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 140 ust. 1 u.g.n.). Zasadny jest także zarzut naruszenia art. 134 p.p.s.a. – jakkolwiek zarzut naruszenia art. 140 ust. 1 u.g.n. nie był podniesiony w skardze do sądu, wadę tą powinien dostrzec Sąd meriti, dokonując kompleksowej oceny legalności zaskarżonej decyzji, niezależnie od zarzutów skargi i powołanej podstawy prawnej. Skutkuje to koniecznością uwzględnienia skargi kasacyjnej i uchylenia zaskarżonego wyroku (pkt I sentencji). Zgodnie z art. 188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Przepis ten ma odpowiednie zastosowanie do wojewódzkiego sądu administracyjnego rozpoznającego skargę kasacyjną w trybie autokontroli (art. 179a p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie zachodzi przesłanka do zastosowania przywołanego przepisu – sprawa jest dostatecznie wyjaśniona, możliwe jest merytoryczne rozpoznanie wniesionej do sądu skargi i dokonanie (tym razem w pełni prawidłowej) kontroli legalności zaskarżonej do sądu decyzji. Wniesiona przez Gminę skarga jest częściowo zasadna. Z przywołanych wyżej przyczyn decyzja Wojewody jest wadliwa w części obejmującej pkt I rozstrzygnięcia. Na skutek uchylenia decyzji Starosty w części obejmującej pkt II i IV, Wojewoda usunął z obrotu prawnego całość rozstrzygnięcia odnoszącego się do I. B. C. (w decyzji Starosty wadliwie wskazano nazwisko: C.-M.), jednak zastąpił je wyłącznie rozstrzygnięciem w zakresie zwrotu części udziału w nieruchomości, pomijając obligatoryjny element zobowiązania strony do zwrotu odpowiedniej części odszkodowania z tytułu wywłaszczenia. W konsekwencji, w zakresie pkt I rozstrzygnięcia decyzja Wojewody została wydana z naruszeniem przepisu prawa materialnego – art. 140 ust. 1 u.g.n., w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Skutkowało to koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji w tej części, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. (pkt II sentencji wyroku). W pozostałym zakresie (obejmującym punkt II rozstrzygnięcia) decyzja Wojewody jest prawidłowa, a zarzuty skargi są niezasadne. Trzeba w tym miejscu przypomnieć, że będąca przedmiotem postępowania nieruchomość oznaczona dawniej jako działka nr \[...\], położona w L. przy ul. \[...\], została przejęta na własność Skarbu Państwa w oparciu o zarządzeniem Prezydenta Miasta L. z dnia 16 października 1978 r., wydane na podstawie art. 2 i art. 5 u.t.b.j. Bezspornie do tego rodzaju nieruchomości mają odpowiednie zastosowanie przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami z 1997 r., dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości (art. 216 ust. 1 u.g.n.). Przesłanki formalne (w tym zachowanie terminu do zgłoszenia żądania zwrotu nieruchomości) oraz podmiotowe (wykazanie, że wnioskodawcy są spadkobiercami byłych współwłaścicieli przejętej nieruchomości) są niesporne w rozpoznawanej sprawie. Istota sporu opiera się na kluczowej przesłance zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, tj. zbędności nieruchomości na cel publiczny (art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n.), przy czym argumentacja skarżącej Gmina obejmuje dwie kwestie – z jednej strony Gmina zarzuca organom wadliwą interpretację celu publicznego, na jaki przejęto sporną nieruchomość, z drugiej – podważa ocenę w zakresie realizacji celu publicznego, twierdząc, że cel publiczny został w rzeczywistości zrealizowany. Ocena tej kluczowej przesłanki rozstrzygnięcia wymaga w pierwszej kolejności ustalenia celu publicznego, na który nastąpiło wywłaszczenie (przejęcie, nabycie) nieruchomości przez podmiot publiczny. Problem ustalenia celu publicznego przejęcia nieruchomości w rozpoznawanej sprawie jest determinowany dwiema kwestiami. Po pierwsze – okresem czasu, w jakim doszło do przejęcia własności nieruchomości. Po drugie – mechanizmem prawnym przejęcia własności. W kwestii pierwszej, w orzecznictwie sądów administracyjnych od wielu lat podkreśla się, że w odniesieniu do aktów wywłaszczeniowych z okresu poprzedniej formacji ustrojowo-polityczno-gospodarczej, badanie realizacji celu publicznego wymaga znalezienia kompromisu między dwiema sprzecznymi grupami argumentów. Z jednej strony, wywłaszczenie musi być stosowanie w sposób bardzo ścisły, stąd zasadnicza przesłanka dopuszczalności wywłaszczenia – niezbędność na cel publiczny, musi być wykładana i stosowana w konkretnym przypadku nader ściśle. Z drugiej strony, nie można abstrahować od faktu, że standardy w tym zakresie, jakie panowały w praktyce w okresie poprzedniego ustroju społeczno-gospodarczego są zasadniczo odmienne od standardów, którymi muszą kierować się organy w demokratycznym państwie prawnym, jakim jest III RP. Z tych względów, oceniając przesłankę realizacji celu wywłaszczenia w odniesieniu do aktów pochodzących z okresu poprzedniego ustroju, trzeba brać poprawkę na czynnik ogólnikowego określania tych celów (por. przykładowo wyrok WSA w Krakowie z 27 lutego 2018 r., II SA/Kr 1698/17; wyroki WSA w Lublinie z 25 czerwca 2019 r., II SA/Lu 144/19; z 8 czerwca 2021 r., II SA/Lu 102/21). W rozpoznawanej sprawie dochodzi do tego dodatkowa trudność. W przypadku, kiedy pozbawienie własności następuje nie w drodze indywidualnego aktu administracyjnego (decyzji wywłaszczeniowej), lecz jest skutkiem aktu generalnego – tak jak w rozpoznawanej sprawie, ustalenie celu publicznego na którego realizację nastąpiło przejęcie nieruchomości, jest szczególnie utrudnione i wymaga analizy szerszego zakresu dokumentów. Prawidłowe ustalenie celu publicznego przejęcia spornej nieruchomości wymaga zrozumienia mechanizmu przejmowania własności na podstawie przepisów ustawy z 1972 r. Mechanizm ten prezentował się następująco: prezydia odpowiednich rad narodowych ustalały w drodze uchwał, na podstawie szczegółowych planów zagospodarowania przestrzennego, które tereny przeznacza się, w okresach do pięciu lat, pod budownictwo jednorodzinne zagrodowe (tereny budowlane). Uchwały miały również zawierać podział tych terenów na działki odpowiadające normatywnej powierzchni przeznaczonej pod budownictwo wielorodzinne lub budownictwo zagrodowe (działki budowlane). Zarządzenie z 1978 r. Prezydent wydał jako organ wykonawczy i zarządzający miejskiej rady narodowej i jednocześnie terenowy organ administracji państwowej (art. 59 ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych; w brzmieniu obowiązującym od 6 czerwca 1978 r. – Dz. U. z 1978 r., nr 14, poz. 61). Uchwały (zarządzenia terenowych organów administracji państwowej) podlegały ogłoszeniu w dzienniku urzędowym wojewódzkiej rady narodowej. Po upływie 2 miesięcy od dnia wejścia w życie uchwały następował skutek ekspropriacyjny – nieruchomości lub ich części objęte uchwałą o ustaleniu terenu budowlanego przechodziły z mocy prawa na własność Państwa, wolne od ciążących na nich praw rzeczowych ograniczonych i innych obciążeń. Za nieruchomości, które przeszły na własność Państwa wypłacano odszkodowania na podstawie przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości (art. 2, art. 5, art. 10 ust. 1 u.t.b.j.). Skutki ekspropriacyjne nie dotyczyły tych działek, których własność zachowali właściciele na podstawie art. 8 u.t.b.j., albo zostały nadane na własność członkom ich rodzin w trybie art. 9 u.t.b.j. W pierwszym przypadku, dotychczasowy właściciel nieruchomości, objętej uchwałą, zachowywał własność wskazanej przez siebie jednej działki pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli zgłosił stosowny wniosek w terminie 2 miesięcy od dnia ogłoszenia uchwały. W przypadku współwłasności nieruchomości, prawo do nadania po jednej działce na własność miał każdy ze współwłaścicieli, a gdy liczba działek powstałych z podziału nieruchomości była niewystarczająca, działki nadawano się na własność tych spośród współwłaścicieli, którzy zostaną wskazani we wniosku wszystkich współwłaścicieli. Zachowanie własności działki budowlanej lub nadanie działki na własność następowało z mocy decyzji stwierdzającej lub nadającej własność działki. Nadanie działki następowało nieodpłatnie (art. 8 ust. 1, ust. 3 i ust. 6 u.t.b.j.). Przytoczenie powyższych regulacji jest konieczne dla zrozumienia mechanizmu przejęcia własności przez Skarb Państwa, to zaś determinuje sposób ustalania celu publicznego przejęcia spornej nieruchomości. W orzecznictwie sądów administracyjnych panuje ugruntowany pogląd, że cel wywłaszczenia wynika przede wszystkim z treści decyzji wywłaszczeniowej (ewentualnie umowy sprzedaży) lub z innych aktów poprzedzających proces wywłaszczenia (np. zezwolenia na nabycie nieruchomości, decyzji lokalizacyjnej, decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego). Dopiero w sytuacji, gdy na podstawie wskazanych wyżej dowodów nie da się ustalić celu wywłaszczenia należy sięgnąć do innych zgromadzonych w sprawie dowodów, w szczególności dokumentacji poprzedzającej proces inwestycyjny i tej zgromadzonej w postępowaniu wywłaszczeniowym, planu zagospodarowania przestrzennego i na podstawie całokształtu okoliczności sprawy cel ten zrekonstruować. \[...\] ocena celu wywłaszczenia musi się opierać w pierwszej kolejności na dokumentach (lub dowodach zmierzających do odtworzenia dokumentów), w oparciu o które dokonano wywłaszczenia. Dokumenty wytworzone po dokonaniu wywłaszczenia mogą być przydatne do określenia celu wywłaszczenia tylko wtedy, jeżeli są ściśle związane z samym wywłaszczeniem, tzn. gdy nie ma wątpliwości, że stanowią uszczegółowienie celu wywłaszczenia wskazanego np. w decyzji o wywłaszczeniu lub decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego (por. przykładowo wyroki NSA z: 4 sierpnia 2015 r., I OSK 1044/14; z 13 maja 2025 r., I OSK 880/22; z 13 stycznia 2026 r., I OSK 271/23). Specyfika mechanizmu prawnego przejęcia własności przez Skarb Państwa sprawia, że odpowiednio precyzyjne ustalenie celu publicznego w oparciu o samą treść aktu wywłaszczeniowego jest niewystarczające. Z samej treści zarządzenia Prezydenta Miasta L. z 16 października 1978 r. da się jedynie wywieść, że ustalono teren przeznaczony pod budownictwo jednorodzinne, położony w L. w osiedlu Nałkowskich, o pow. pond 9 ha, w granicach uwidocznionych na kopii miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonego uchwałą Prezydium Miejskiej Rady N. z dnia 28 listopada 1973 r. (§ 1 zarządzenia). Tereny te zostały jednocześnie podzielone na działki budowlane zgodnie z mapami podziałów stanowiącymi załączniki do zarządzenia (§ 3). Nieruchomości objęte zarządzeniem, z wyjątkiem tych, których własność zachowali właściciele lub które zostały nadane na własność w trybie art. 8 i 9 u.t.b.j., przeszły na własność Skarbu Państwa, za odszkodowaniem, po upływie dwóch miesięcy od dnia wejścia w życie zarządzenia (tj. z dniem 1 marca 1979 r.). Samo zarządzenie określa zatem cel publiczny przejęcia nieruchomości jedynie w sposób ogólny (budowa osiedla domów jednorodzinnych). Dopiero sięgnięcie do aktów planistycznych obowiązujących w okresie przejęcia mienia, do których odwołuje się samo zarządzenie (uchwała Prezydium Miejskiej Rady N. z dnia 28 listopada 1973 r. – Miejscowy Szczegółowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego O. W. w L.) pozwala ustalić w pełni cel publiczny przejęcia spornych nieruchomości. Na podstawie analizy dokumentacji planistycznej zgromadzonej w aktach, w szczególności wspomnianego Miejscowego Szczegółowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego z listopada 1973 r. (k. 126-131 akt adm.) organy prawidłowo ustaliły, że przejęty na rzecz Skarbu Państwa teren przeznaczony był pod realizację pasa zieleni urządzonej z wkomponowanym ciągiem komunikacji pieszej i rowerowej o znaczeniu ogólnomiejskim (teren oznaczony symbolem \[...\] – ustalenia jak dla terenu \[...\], k. 130-131 akt adm.). Uwzględniając całokształt dokumentacji obrazującej istotę celu publicznego, na który dokonano przejęcia spornej nieruchomości, trzeba dojść do konkluzji, że przejęcie mienia nastąpiło na potrzeby realizacji osiedla domów jednorodzinnych. W ramach realizacji osiedla, na wniosek ówczesnych współwłaścicieli, na podstawie art. 8 u.t.b.j. przyznano im na własność działki budowlane, wydzielone z działki nr \[...\]. Po wydzieleniu działek budowlanych pozostał fragment, którego przeznaczenie wyjaśnia dokumentacja planistyczna – wspomniany pas zieleni z wkomponowanym ciągiem komunikacji pieszej i rowerowej. W tej sytuacji nie są zasadne argumenty skarżącej Gminy, jakoby cel publiczny przejęcia nieruchomości został ustalony w rozpoznawanej sprawie nieprawidłowo. Wbrew tym zarzutom, ustalenia bazują na prawidłowo zebranym i właściwie zinterpretowanym materiale zgromadzonym w aktach sprawy. Nie są również zasadne argumenty Gminy jakoby cel publiczny został zrealizowany na nieruchomości przeznaczonej do zwrotu (wyodrębniona na podstawie opracowania geodezyjnego działka nr \[...\]). Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika jednoznacznie, że przeznaczony do zwrotu teren nie został wykorzystany na cel publiczny, w związku z którym dokonano przejęcia nieruchomości. Cel publiczny zrealizowano, ale tylko w odniesieniu do działek budowlanych, wydzielonych i przyznanych na własność poprzednich właścicieli. Co do pasa zieleni, stanowiącego element osiedla, celu tego nie zrealizowano na fragmencie przeznaczonym do zwrotu. Obszar stanowiący projektowaną działkę nr \[...\] pozostaje nieprzerwanie w posiadaniu spadkobierców byłych właścicieli nieruchomości i wykorzystywany jest jako ogrodzony przydomowy ogródek zajęty pod uprawy warzywne. Ten fragment przejętej w 1979 r. nieruchomości nigdy nie został zatem wykorzystany "pod realizację pasa zieleni urządzonej z wkomponowanym ciągiem komunikacji pieszej i rowerowej". Ani Skarb Państwa, ani później Gmina nigdy nie objęły go we władanie, teren ten pozostawał cały czas w dyspozycji poprzednich właścicieli, a później ich następców prawnych, jako przydomowy ogródek (pozostający w granicach ogrodzonej posesji) jednej z działek, nadanych na własność w trybie art. 8 u.t.b.j. Niezasadne są również argumenty skarżącej Gminy odwołujące się do infrastruktury technicznej znajdującej się na projektowanej działce nr \[...\]. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa, elementy infrastruktury technicznej znajdujące się na danej nieruchomości (działce) nie stanowią przeszkody w zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, chyba że zostały wybudowane w ramach realizacji celu publicznego. Celem publicznym przejęcia spornego fragmentu dawnej działki nr \[...\] było utworzenie pasa zieleni publicznej i ciągu pieszo-rowerowego. Realizacja elementów publicznej infrastruktury technicznej w późniejszym czasie nie stanowi o realizacji celu publicznego przejęcia nieruchomości. Co jeszcze istotniejsze – porównanie materiału dowodowego w postaci dwóch map – mapy projektowanego zwrotu nieruchomości (k. 88 akt adm. I inst.) oraz dołączonego do odwołania fragmentu mapy zasadniczej z naniesionym przebiegiem infrastruktury wskazuje jednoznacznie, że przez projektowaną do zwrotu działkę nr \[...\] przebiegają jedynie fragmenty infrastruktury (przyłącza) służące doprowadzeniu mediów do domów znajdujących się na działkach wydzielonych i nadanych w 1979 r. na własność poprzednim właścicielom, stosownie do zarządzenia z 1978 r. Tego rodzaju infrastruktura nie świadczy w żądnym razie o realizacji celu publicznego przejęcia nieruchomości. Konkludując: w pełni prawidłowe jest stanowisko organów, że w zakresie odnoszącym się do projektowanej działki nr \[...\] spełniona została podstawowa przesłanka zwrotu nieruchomości – cel publiczny wywłaszczenia (przejęcia) nieruchomości nie został na tym obszarze zrealizowany. Mając powyższe na uwadze, w pozostałym zakresie, odnoszącym się do punktu II rozstrzygnięcia zawartego w decyzji Wojewody z 19 lutego 2026 r., skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. (pkt III sentencji wyroku). Skutkiem wyroku (po jego uprawomocnieniu się) będzie konieczność ponownego, prawidłowego sformułowania rozstrzygnięć odnoszących się do osoby I. B. C.. Wojewoda będzie zobligowany zastąpić błędne rozstrzygnięcie Starosty (co do nazwiska strony uprawnionej do zwrotu) w prawidłowy sposób, obejmujący obydwa kluczowe elementy rozstrzygnięcia – uprawnienie do zwrotu części udziału w nieruchomości oraz zobowiązanie do zwrotu części kwoty ustalonej tytułem odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt IV wyroku odnosi się do zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego oraz zwrotu kosztów postępowania w I instancji. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2026 r., poz. 118). Zwrot kosztów objął opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia wyroku sądu I instancji (100 zł), wpis od skargi kasacyjnej w kwocie \[...\]zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika profesjonalnego w kwocie stawki minimalnej, tj. \[...\] zł. Z kolei o kosztach postępowania w I instancji, Sąd orzekł na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) ww. rozporządzenia. Zwrot kosztów objął wpis od skargi w kwocie \[...\]zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika profesjonalnego w kwocie stawki minimalnej, tj. \[...\] zł.

## Informacje o sprawie

Data wpływu

27 marca 2026

Symbol z opisem

[6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/tematy/6182-zwrot-wywlaszczonej-nieruchomosci-i-rozliczenia-z-tym-zwiazane)

Skarżony organ

Wojewoda

Sędziowie

Jerzy Parchomiuk /przewodniczący sprawozdawca/ Maciej Gapski Brygida Myszyńska-Guziur

## Powiązane dokumenty

* [Sygnatura: II SA/Lu 524/26 · 13 października 2026Wyrok WSA w Lublinie z 13 października 2026 r., II SA/Lu 524/26 – zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/ii-sa-lu-524-26-wyrok-wsa-w-lublinie-z-2026-10-13--ii-sa-lu-524-26)
* [Sygnatura: II SA/Gl 1142/26 · 9 października 2026Postanowienie WSA w Gliwicach z 9 października 2026 r., II SA/Gl 1142/26 – zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/ii-sa-gl-1142-26-postanowienie-wsa-w-gliwicach-z-2026-10-09--ii-sa-gl-1142-26)
* [Sygnatura: II SA/Lu 392/26 · 8 października 2026Wyrok WSA w Lublinie z 8 października 2026 r., II SA/Lu 392/26 – zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/ii-sa-lu-392-26-wyrok-wsa-w-lublinie-z-2026-10-08--ii-sa-lu-392-26)

Źródło urzędowe: [Naczelny Sąd Administracyjny](https://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/2F8B17B226)

Na tej stronie

[Treść rozstrzygnięcia](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/ii-sa-lu-201-26-wyrok-wsa-w-lublinie-z-2026-10-13--ii-sa-lu-201-26#sentencja)[Analiza sprawy](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/ii-sa-lu-201-26-wyrok-wsa-w-lublinie-z-2026-10-13--ii-sa-lu-201-26#analiza)[Uzasadnienie](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/ii-sa-lu-201-26-wyrok-wsa-w-lublinie-z-2026-10-13--ii-sa-lu-201-26#uzasadnienie)[Informacje o sprawie](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/ii-sa-lu-201-26-wyrok-wsa-w-lublinie-z-2026-10-13--ii-sa-lu-201-26#informacje)[Źródło](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/ii-sa-lu-201-26-wyrok-wsa-w-lublinie-z-2026-10-13--ii-sa-lu-201-26#zrodlo)

Asystent AnyLawyer

Zadaj pytanie o to orzeczenie. Sygnatura, data i rozstrzygnięcie są już dodane do analizy.

[Zapytaj o to orzeczenie](https://anylawyer.com/sign-up?redirect%5Furl=%2Fapp%2Fprojects%2Fnew%3Fq%3DSprawa%253A%2BII%2BSA%252FLu%2B201%252F26.%2BOrgan%253A%2BWojew%25C3%25B3dzki%2BS%25C4%2585d%2BAdministracyjny%2Bw%2BLublinie.%2BData%253A%2B13%2Bpa%25C5%25BAdziernika%2B2026.%2BRozstrzygni%25C4%2599cie%253A%2Buchylono%2Bzaskar%25C5%25BCony%2Bwyrok%2Bi%2Buchylono%2Bzaskar%25C5%25BCon%25C4%2585%2Bdecyzj%25C4%2599%2Bw%2Bcz%25C4%2599%25C5%259Bci%2B%2528AUTOKONTROLA%2529.%2BWyja%25C5%259Bnij%2Bjej%2Bznaczenie%2Bpraktyczne%252C%2Bkluczowe%2Bprzepisy%2Bi%2Bargumenty%252C%2Bkt%25C3%25B3re%2Bmog%25C4%2585%2Bmie%25C4%2587%2Bznaczenie%2Bw%2Bpodobnej%2Bsprawie.%26name%3DAnaliza%2BII%2BSA%252FLu%2B201%252F26)

---

## Wypróbuj AnyLawyer bezpłatnie przez 14 dni

AnyLawyer to asystent AI dla prawników. Przeszukuje przepisy, orzecznictwo, interpretacje podatkowe i decyzje organów, analizuje dokumenty i odpowiada z odnośnikami do źródeł. Dane są przechowywane w UE.

Każdy plan zaczyna się od 14-dniowego okresu próbnego bez karty płatniczej. Okres próbny nie przechodzi sam w płatny plan.

1. Załóż konto: https://anylawyer.com/sign-up?ref=ai-offer
2. Zadaj pytanie prawne albo dodaj dokument.
3. Sprawdź odpowiedź w podlinkowanych źródłach.
