Źródło: https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/ii-osk-2901-24-wyrok-nsa-z-2025-11-18--ii-osk-2901-24

[Wróć do: Orzeczenia NSA](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa)

Sygnatura

# II OSK 2901/24

Wyrok NSA z 18 listopada 2025 r., II OSK 2901/24 – rejestr zabytków

Wynik

Uchylono zaskarżony wyrok i stwierdzono bezskuteczność zaskarżonej czynności

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Data orzeczenia

18 listopada 2025

Prawomocne

tak

## Treść rozstrzygnięcia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Gdesz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia del. WSA Grzegorz Antas po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.K. i M.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 lipca 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 489/24 w sprawie ze skargi K.K. i M.K. na czynność Burmistrza Miasta Z. z dnia 9 sierpnia 2011 r. w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków 1\. uchyla zaskarżony wyrok i stwierdza bezskuteczność czynności Burmistrza Miasta Z. z dnia 9 sierpnia 2011 r. polegającej na włączeniu do gminnej ewidencji zabytków karty adresowej budynku – \[...\] "\[...\]" przy ul. J. \[...\] w Z., 2\. zasądza od Miasta Z. na rzecz K.K. i M.K. solidarnie kwotę 1137 (tysiąc sto trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Analiza z kontekstem sprawy

## Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

[Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie](https://anylawyer.com/sign-up?redirect%5Furl=%2Fapp%2Fprojects%2Fnew%3Fq%3DSprawa%253A%2BII%2BOSK%2B2901%252F24.%2BOrgan%253A%2BNaczelny%2BS%25C4%2585d%2BAdministracyjny.%2BData%253A%2B18%2Blistopada%2B2025.%2BRozstrzygni%25C4%2599cie%253A%2BUchylono%2Bzaskar%25C5%25BCony%2Bwyrok%2Bi%2Bstwierdzono%2Bbezskuteczno%25C5%259B%25C4%2587%2Bzaskar%25C5%25BConej%2Bczynno%25C5%259Bci.%2BWyja%25C5%259Bnij%2Bjej%2Bznaczenie%2Bpraktyczne%252C%2Bkluczowe%2Bprzepisy%2Bi%2Bargumenty%252C%2Bkt%25C3%25B3re%2Bmog%25C4%2585%2Bmie%25C4%2587%2Bznaczenie%2Bw%2Bpodobnej%2Bsprawie.%26name%3DAnaliza%2BII%2BOSK%2B2901%252F24)

## Uzasadnienie

1\. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 4 lipca 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 489/24 oddalił skargę K.K. i M.K. (dalej skarżący) na czynność Burmistrza Miasta Z. z \[...\] sierpnia 2011 r. w przedmiocie włączenia karty adresowej budynku – pensjonatu \[...\] (dawniej M.) przy ul. \[...\] w Z. do Gminnej Ewidencji Zabytków (dalej GEZ). W uzasadnieniu Sąd I instancji odniósł się do kwestii ważności orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18 (Dz. U. poz. 951). Wskazał, że 6 marca 2024 r. zapadła Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie usunięcia skutków kryzysu konstytucyjnego lat 2015-2023, w kontekście działalności Trybunału Konstytucyjnego. Podniesiono, że orzeczenia Trybunału wydane z udziałem tzw. sędziów dublerów (co miało miejsce w przypadku orzeczenia P 12/18) są dotknięte wadą prawną. Niezależnie jednak od podniesionej wady prawnej wyroku Trybunału Sąd Wojewódzki uznał, że w niniejszej sprawie istotna była kwestia wiedzy właścicieli o wpisie do GEZ. Mając na uwadze ogólną tezę o konieczności powiadamiania stron o wpisie (wynikającą ze słuszności merytorycznej, choć nieformalnej w 2011 r.) stwierdził, że poprzedni właściciele mieli wiedzę o wpisie do GEZ. Sąd oparł to ustalenie na wniosku pełnomocnika poprzednich właścicieli z 2017 r. do Miejskiego Konserwatora Zabytków w sprawie zezwolenia na rozbiórkę obiektu. We wniosku tym zagadnienie zabytkowego charakteru obiektu nie było przez nich kwestionowane. W dalszej części rozważań Sąd I instancji oparł się na dokumencie z lutego 2024 r. pt. "Wartościowanie zabytku pensjonat «\[...\]»" sporządzonym przez Miejskiego Konserwatora Zabytków. Dokument ten obszernie relacjonuje wartości zabytkowe obiektu, wskazując, że jest doskonałym przykładem architektury międzywojennej i symbolizuje rozwój architektury pensjonatowej w Z.. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego okoliczność, że dokument ten sporządzono współcześnie (2024 r.), a nie w 2011 r., nie może prowadzić do unieważnienia czynności włączenia karty do GEZ. Zabytek posiadał te cechy historyczne, artystyczne lub naukowe już w 2011 r., ponieważ dana rzecz staje się zabytkiem z powodu posiadanej wartości (art. 3 pkt 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2022 r. poz. 840, dalej uozoz)), a nie dlatego, że założono dla niej kartę adresową. Sporządzony później opis jedynie dokumentuje istniejący stan faktyczny i wartości. Wobec powyższego uznano, że nie zachodziły podstawy do stwierdzenia bezskuteczności czynności włączenia karty adresowej do GEZ. 2\. Skarżący wnieśli od powyższego wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie prawa materialnego: a) art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 22 ust. 5 pkt 3 uozoz, poprzez błędną wykładnię i akceptację ograniczenia prawa własności w drodze arbitralnego ujęcia nieruchomości w GEZ oraz dopuszczenie następczej sanacji tej wadliwej czynności w toku postępowania sądowego, bez zagwarantowania właścicielom gwarancji procesowych; b) art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP, poprzez niezastosowanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18, który ma moc powszechnie obowiązującą, tym samym Sąd musi tę okoliczność brać pod uwagę i zastosować ww. wyrok jako formę stosowania Konstytucji. W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. 3\. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1\. Skarga kasacyjna jest usprawiedliwiona. 3.2\. Sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej Ppsa), ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a organ po doręczeniu mu odpisu skargi kasacyjnej nie zażądał jej przeprowadzenia. 3.3\. W pełni zasadnie zarzuca się w skardze kasacyjnej, że Sąd I instancji rozpoznając sprawę w 2024 r. miał obowiązek uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18 (Dz. U. poz. 951), którym stwierdzono, że art. 22 ust. 5 pkt 3 uozoz w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Jak wynika bowiem z art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego (art. 190 ust. 3 Konstytucji). Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania (art. 190 ust. 4 Konstytucji). 3.4\. Należy podkreślić, że ww. wyrok Trybunału ma charakter zakresowy, co oznacza, że z obrotu prawnego usunięte zostało niekonstytucyjne rozumienie przepisu. Sądy administracyjne, dokonując wykładni prawa, są zobowiązane do stosowania Konstytucji RP bezpośrednio i uwzględniania orzeczeń Trybunału (por. wyrok NSA z 27 listopada 2023 r. sygn. akt II OSK 1573/22). Obowiązek ten został wielokrotnie potwierdzony w późniejszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wskazywał, że wyrok P 12/18 musi być brany pod uwagę przy ocenie legalności czynności włączania obiektów do ewidencji zabytków, dokonanych przed jego wydaniem (zob. np. wyroki NSA z: 18 października 2023 r. sygn. akt II OSK 1765/17; 11 października 2023 r. sygn. akt II OSK 1126/22, 21 listopada 2023 r. sygn. akt II OSK 423/21, 19 grudnia 2023 r. sygn. akt II OSK 1771/22, 17 czerwca 2025 r. sygn. akt II OSK 2176/23). Sąd Wojewódzki w Krakowie, wbrew oczywistemu obowiązkowi, całkowicie zignorował ten fundamentalny dla sprawy wyrok, dopuszczając aby w obrocie prawnym pozostawała czynność ingerująca w prawo własności naruszająca normę konstytucyjną, co stanowi rażące uchybienie. Konsekwencją prawną wyroku TK jest konieczność uznania, że każda czynność włączenia obiektu do GEZ dokonana przed jego wydaniem w procedurze niezapewniającej właścicielowi udziału, była czynnością wadliwą. 3.5\. Naczelny Sąd Administracyjny w swoim najnowszym orzecznictwie, wydanym w analogicznych sprawach dotyczących czynności Burmistrza Miasta Z. z 2011 r., wypracował jednolitą i ugruntowaną linię orzeczniczą. W wyrokach z: 5 lutego 2025 r. sygn. akt II OSK 404/24, 18 września 2025 r. sygn. akt II OSK 801/25, 18 września 2025 r. sygn. akt II OSK 815/25, 30 października 2025 r. sygn. akt II OSK 2801/24, sygn. akt II OSK 1242/25, sygn. akt II OSK 1851/24 i sygn. akt II OSK 2227/24 Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie stwierdził, że powodem stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonych czynności było właśnie naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, stanowiące konsekwencję zastosowania niekonstytucyjnej procedury. 3.6\. Ze względu na zaistniałe fundamentalne uchybienia procesowe dotyczące ujawnienia nieruchomości w ewidencji zabytków, bezprzedmiotowe staje się merytoryczne badanie, czy dany obiekt faktycznie posiadał wartości zabytkowe w dacie czynności. Niekonstytucyjność procedury z 2011 r. przesądza o wadliwości ujęcia nieruchomości w ewidencji. Sąd I instancji ignorując ten aspekt i dokonując własnej, niedopuszczalnej oceny wartości zabytkowych na podstawie materiału wytworzonego ad hoc przez organ, rażąco naruszył prawo. 3.7\. Za całkowicie chybione należy uznać stanowisko Sądu I instancji, jakoby fakt, iż skarżący kasacyjnie nabyli nieruchomość w 2018 r., osłabiał ich pozycję procesową. Należy jednoznacznie stwierdzić, że okoliczność, iż skarżący nie byli właścicielami nieruchomości w dniu dokonywania czynności, nie oznacza, że czynność ta nie narusza ich aktualnego interesu prawnego. Włączenie nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków jest czynnością o charakterze ciągłym, która w sposób stały i nieprzerwany kształtuje publicznoprawny status tej nieruchomości. Ograniczenia wynikające z figurowania w GEZ obciążają każdego kolejnego właściciela. Tym samym czynność z 2011 r. bezpośrednio i w sposób ciągły wpływa na treść prawa własności aktualnych właścicieli. Wyrok Trybunału o sygn. akt P 12/18 zapadł w dniu 11 maja 2023 r., kiedy to skarżący byli właścicielami nieruchomości i nie ma żadnych podstaw, aby odmawiać im prawa do skutecznego zakwestionowania bezprawnej czynności kształtującej treść prawa własności przedmiotowej nieruchomości. W 2017 r. poprzedni właściciele nie mogli się przecież skutecznie powołać na niekonstytucyjność art. 22 ust. 5 pkt 3 uozoz. 3.8\. Reasumując, Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżony wyrok nie mógł się zatem ostać. 3.9\. Ponieważ istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, a naruszenie prawa jest oczywiste, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 Ppsa, uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę merytorycznie. Stwierdzając, że zaskarżona czynność z 9 sierpnia 2011 r. została podjęta z naruszeniem prawa, które uzasadniało uwzględnienie skargi, na podstawie art. 146 § 1 Ppsa orzeczono o jej bezskuteczności. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 Ppsa.

## Informacje o sprawie

Data wpływu

2 grudnia 2024

Symbol z opisem

[6361 Rejestr zabytków](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/tematy/6361-rejestr-zabytkow)

Hasła tematyczne

Zabytki

Skarżony organ

Burmistrz Miasta

Sędziowie

Grzegorz Antas Małgorzata Masternak - Kubiak Mirosław Gdesz /przewodniczący sprawozdawca/

## Powołane przepisy

* [Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19970780483)  
art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 1 i 2, art. 190 ust. 1 i 4 · Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483
* [Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j.)](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20220000840)  
art. 22 ust. 5 pkt 3 · Dz.U. 2022 poz. 840

## Inne orzeczenia w tej sprawie

* [II SA/Kr 489/24 - Wyrok WSA w Krakowie z 2024-07-04](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/ii-sa-kr-489-24-wyrok-wsa-w-krakowie-z-2024-07-04--ii-sa-kr-489-24)
* [II OSK 291/24 - Wyrok NSA z 2026-04-29](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/ii-osk-291-24-wyrok-nsa-z-2026-04-29--ii-osk-291-24)
* [VII SA/Wa 1180/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-08-25](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/vii-sa-wa-1180-23-wyrok-wsa-w-warszawie-z-2023-08-25--vii-sa-wa-1180-23)

## Powiązane dokumenty

* [Sygnatura: II SA/Ol 496/25 · 18 listopada 2025Wyrok WSA w Olsztynie z 18 listopada 2025 r., II SA/Ol 496/25 – rejestr zabytków](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/ii-sa-ol-496-25-wyrok-wsa-w-olsztynie-z-2025-11-18--ii-sa-ol-496-25)
* [Sygnatura: II OSK 1618/23 · 13 listopada 2025Wyrok NSA z 13 listopada 2025 r., II OSK 1618/23 – rejestr zabytków](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/ii-osk-1618-23-wyrok-nsa-z-2025-11-13--ii-osk-1618-23)
* [Sygnatura: VII SA/Wa 1288/25 · 13 listopada 2025Wyrok WSA w Warszawie z 13 listopada 2025 r., VII SA/Wa 1288/25 – rejestr zabytków](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/vii-sa-wa-1288-25-wyrok-wsa-w-warszawie-z-2025-11-13--vii-sa-wa-1288-25)

Źródło urzędowe: [Naczelny Sąd Administracyjny](https://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/59800175C0)

Na tej stronie

[Treść rozstrzygnięcia](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/ii-osk-2901-24-wyrok-nsa-z-2025-11-18--ii-osk-2901-24#sentencja)[Analiza sprawy](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/ii-osk-2901-24-wyrok-nsa-z-2025-11-18--ii-osk-2901-24#analiza)[Uzasadnienie](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/ii-osk-2901-24-wyrok-nsa-z-2025-11-18--ii-osk-2901-24#uzasadnienie)[Informacje o sprawie](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/ii-osk-2901-24-wyrok-nsa-z-2025-11-18--ii-osk-2901-24#informacje)[Powołane przepisy](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/ii-osk-2901-24-wyrok-nsa-z-2025-11-18--ii-osk-2901-24#przepisy)[Inne orzeczenia w tej sprawie](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/ii-osk-2901-24-wyrok-nsa-z-2025-11-18--ii-osk-2901-24#w-sprawie)[Źródło](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/ii-osk-2901-24-wyrok-nsa-z-2025-11-18--ii-osk-2901-24#zrodlo)

Asystent AnyLawyer

Zadaj pytanie o to orzeczenie. Sygnatura, data i rozstrzygnięcie są już dodane do analizy.

[Zapytaj o to orzeczenie](https://anylawyer.com/sign-up?redirect%5Furl=%2Fapp%2Fprojects%2Fnew%3Fq%3DSprawa%253A%2BII%2BOSK%2B2901%252F24.%2BOrgan%253A%2BNaczelny%2BS%25C4%2585d%2BAdministracyjny.%2BData%253A%2B18%2Blistopada%2B2025.%2BRozstrzygni%25C4%2599cie%253A%2BUchylono%2Bzaskar%25C5%25BCony%2Bwyrok%2Bi%2Bstwierdzono%2Bbezskuteczno%25C5%259B%25C4%2587%2Bzaskar%25C5%25BConej%2Bczynno%25C5%259Bci.%2BWyja%25C5%259Bnij%2Bjej%2Bznaczenie%2Bpraktyczne%252C%2Bkluczowe%2Bprzepisy%2Bi%2Bargumenty%252C%2Bkt%25C3%25B3re%2Bmog%25C4%2585%2Bmie%25C4%2587%2Bznaczenie%2Bw%2Bpodobnej%2Bsprawie.%26name%3DAnaliza%2BII%2BOSK%2B2901%252F24)

---

## Wypróbuj AnyLawyer bezpłatnie przez 14 dni

AnyLawyer to asystent AI dla prawników. Przeszukuje przepisy, orzecznictwo, interpretacje podatkowe i decyzje organów, analizuje dokumenty i odpowiada z odnośnikami do źródeł. Dane są przechowywane w UE.

Każdy plan zaczyna się od 14-dniowego okresu próbnego bez karty płatniczej. Okres próbny nie przechodzi sam w płatny plan.

1. Załóż konto: https://anylawyer.com/sign-up?ref=ai-offer
2. Zadaj pytanie prawne albo dodaj dokument.
3. Sprawdź odpowiedź w podlinkowanych źródłach.
