Źródło: https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-sa-lu-3-20-wyrok-wsa-w-lublinie-z-2020-07-31--i-sa-lu-3-20

[Wróć do: Orzeczenia NSA](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa)

Sygnatura

# I SA/Lu 3/20

Wyrok WSA w Lublinie z 31 lipca 2020 r., I SA/Lu 3/20 – sprawy budżetowe jednostek samorządu terytorialnego

Wynik

uchylono decyzję I i II instancji i umorzono postępowanie administracyjne

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie

Data orzeczenia

31 lipca 2020

Prawomocne

tak

## Treść rozstrzygnięcia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda (sprawozdawca) Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz, WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Protokolant Sekretarz sądowy Ewelina Piskorek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 lipca 2020 r. sprawy ze skargi P. N. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia \[...\] nr \[...\] w przedmiocie zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w 2010 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia \[...\] nr \[...\]; II. umarza postępowanie administracyjne; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz P. N. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji kwotę \[...\](\[...\]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Analiza z kontekstem sprawy

## Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

[Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie](https://anylawyer.com/sign-up?redirect%5Furl=%2Fapp%2Fprojects%2Fnew%3Fq%3DSprawa%253A%2BI%2BSA%252FLu%2B3%252F20.%2BOrgan%253A%2BWojew%25C3%25B3dzki%2BS%25C4%2585d%2BAdministracyjny%2Bw%2BLublinie.%2BData%253A%2B31%2Blipca%2B2020.%2BRozstrzygni%25C4%2599cie%253A%2Buchylono%2Bdecyzj%25C4%2599%2BI%2Bi%2BII%2Binstancji%2Bi%2Bumorzono%2Bpost%25C4%2599powanie%2Badministracyjne.%2BWyja%25C5%259Bnij%2Bjej%2Bznaczenie%2Bpraktyczne%252C%2Bkluczowe%2Bprzepisy%2Bi%2Bargumenty%252C%2Bkt%25C3%25B3re%2Bmog%25C4%2585%2Bmie%25C4%2587%2Bznaczenie%2Bw%2Bpodobnej%2Bsprawie.%26name%3DAnaliza%2BI%2BSA%252FLu%2B3%252F20)

## Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia \[...\] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, dalej: "Samorządowe Kolegium Odwoławcze", "organ odwoławczy", po rozpatrzeniu odwołania "A" spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w \[...\], aktualnie "B" spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji w \[...\], dalej: "spółka", "strona", "skarżąca", uchyliło w całości decyzję Prezydenta Miasta \[...\], dalej: "Prezydent Miasta", "organ pierwszej instancji", z dnia \[...\] lipca 2015 r., a jednocześnie określiło i zobowiązało spółkę, jako organ prowadzący wskazanych w decyzji 12 szkół, do zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w 2010 r. w wysokości \[...\] zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, naliczonymi począwszy od wskazanych dni – następujących po dniu przekazania środków za poszczególnie miesiące 2010 r., do dnia zwrotu do budżetu Miasta \[...\], z uwzględnieniem przerw w naliczaniu odsetek od 24 września 2013 r. do 7 lipca 2015 r. oraz od dnia 29 sierpnia 2015 r. do dnia doręczenia decyzji Kolegium, a także umarzyło postępowanie w pierwszej instancji w części dotyczącej obowiązku zwrotu przez spółkę dotacji oświatowej niewykorzystanej do końca 2010 r. w kwocie \[...\] zł. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt sprawy wynika, że jako organ prowadzący 12 wskazanych w decyzji szkół w L. spółka otrzymała w 2010 r. dotacje z budżetu Miasta w kwocie \[...\] zł celem przeznaczenia ich na realizację zadań tych szkół w zakresie kształcenia, wychowania, opieki, w tym profilaktyki społecznej z zastrzeżeniem wykorzystania wyłącznie na pokrycie wydatków bieżących szkół. Wskazaną wyżej decyzją z dnia \[...\] lipca 2015 r. Prezydent Miasta określił i zobowiązał spółkę jako organ prowadzący szkoły do zwrotu niewykorzystanej dotacji w kwocie \[...\] zł (pkt 1 decyzji) oraz dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w kwocie \[...\] zł (pkt 2 decyzji) wraz z odsetkami naliczonymi jak od zaległości podatkowych od kwot i terminów wskazanych w tej decyzji, w terminie 15 dni od dnia jej doręczenia. Organ pierwszej instancji wskazał, że nie zostały przez stronę przedstawione dowody potwierdzające wykorzystanie dotacji w kwocie \[...\] zł, wykazanej jako przeznaczona na sfinansowanie wydatków bieżących. Ponadto dotacja w kwocie \[...\] zł została wykorzystana w innym roku, niż rok, na który została udzielona. W konsekwencji organ pierwszej instancji uznał, że spółka nie wykorzystała do końca roku budżetowego 2010 dotacji w łącznej kwocie \[...\] zł. Poza tym organ pierwszej instancji uznał, że spółka wykorzystała dotację niezgodnie z przeznaczeniem w części, w jakiej sfinansowała z niej wydatki dotyczące w szczególności opłat i prowizji bankowych w \[...\] (\[...\] zł), wydatki na obsługę prawną (\[...\] zł), opłaty czynszowe oraz opłaty za energię elektryczną związane z lokalem użytkowym, w którym spółka prowadziła sekretariat dla wspólnej obsługi szkół w \[...\] (\[...\] zł), zakup wyposażenia sekretariatu w \[...\] (m.in. artykuły do remontów i konserwacji pomieszczeń wynajmowanego lokalu - w tym na rozbudowę o archiwum i pokój rezydenta; meble, drzwi wraz z akcesoriami, w tym antywłamaniowymi, niszczarkę, kserokopiarkę oraz sprzęt komputerowy na kwotę \[...\] zł), wynagrodzenia dla ""A"" J. Ł. w \[...\] na podstawie umów o świadczenie usług edukacyjnych polegających na prowadzeniu nauczania w szkołach w \[...\] przy udziale osób posiadających kwalifikacje do nauczania poszczególnych przedmiotów (\[...\] zł), opłaty za usługi reklamowe (\[...\] zł) i wynagrodzenia brutto osób roznoszących ulotki reklamowe szkół na terenie \[...\] na podstawie umów o dzieło (\[...\] zł) oraz wynagrodzenia brutto M. K. za dystrybucję materiałów reklamowych na terenie województwa \[...\] na podstawie umów o dzieło (\[...\] zł), a ponadto wynagrodzenia dla spółki "C" w W. za usługi ochrony obiektów polegające na monitorowaniu sygnałów lokalnego systemu alarmowego (sekretariat) oraz podejmowaniu interwencji w obiektach (sekretariat oraz szkoły publiczne wynajmujące pomieszczenia na zajęcia dydaktyczne w ramach szkół prowadzonych przez stronę) na każdy sygnał alarmowy przekazany telefonicznie przez rezydenta strony w \[...\] (\[...\] zł). W odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta strona zarzuciła naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 7 ust. 3 pkt 6 oraz art. 90 ust. 3d ustawy o systemie oświaty w związku z przepisami ustawy o finansach publicznych. Spółka zarzucała między innymi niezasadne zakwestionowanie sfinansowania z dotacji wydatków będących wydatkami bieżącymi prowadzonych przez nią szkół w wyniku zawężonego rozumienia pojęcia "wydatki bieżące", a także błędne przyjęcie, że art. 90 ust. 3c wskazanej ustawy stanowi, iż dotacja może być wydatkowana wyłącznie z rachunku bankowego szkoły. W kolejnych pismach strona wskazywała między innymi na przedawnienie należności z tytułu niewykorzystania dotacji do końca roku budżetowego 2010 r. oraz wykorzystania dotacji niezgodnie z przeznaczeniem w roku 2010\. Organ odwoławczy zarzut przedawnienia uznał częściowo za uzasadniony. Odwołał się w tym względzie do przepisów ustawy o finansach publicznych: art. 60 pkt 1 i art. 67 ust. 1\. Wskazał, że zobowiązanie do zwrotu dotacji oświatowej czy to niewykorzystanej do końca roku budżetowego, czy to wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem powstaje z mocy prawa (art. 251 ust. 1 ustawy o finansach publicznych w związku z art. 21 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 252 ust. 1 pkt 1 ustawy o finansach publicznych w zw. z art. 21 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej), zaś decyzje określające kwotę dotacji przypadającej do zwrotu mają charakter deklaratoryjny. W sprawie niniejszej – zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego - ma zastosowanie art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku, tj. od końca roku kalendarzowego, w którym przypada termin zwrotu dotacji. Organ odwoławczy wskazał przy tym, że termin zwrotu dotacji niewykorzystanej do końca roku budżetowego wynika z art. 251 ust. 1 ustawy o finansach publicznych i jest określony kalendarzowo: 31 stycznia roku następującego po roku, w którym udzielono dotacji. Ponieważ zatem termin zwrotu dotacji udzielonej i niewykorzystanej do końca roku 2010 upływał z 31 stycznia 2011 r., to zobowiązanie z tego tytułu przedawniło się z dniem 31 grudnia 2016 r., przy czym w sprawie nie wystąpiły zdarzenia zawieszające lub przerywające bieg tego terminu. Oznacza to, że zobowiązanie z tytułu dotacji niewykorzystanej do końca roku 2010 w kwocie \[...\] zł przedawniło się z dniem 31 grudnia 2016 r. Ze wskazanego powodu, w tej części postępowanie pierwszej instancji, jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu. Odnośnie natomiast do zobowiązania z tytułu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w roku 2010 organ odwoławczy wyjaśnił, że przepisy ustawy o finansach publicznych, nie określają w sposób kalendarzowy terminu zwrotu takiej dotacji, lecz został on powiązany z faktem stwierdzenia okoliczności, iż doszło do wykorzystania dotacji niezgodnie z przeznaczeniem. Przy tym zwrot wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem dotacji ma nastąpić w terminie 15 dni od dnia stwierdzenia tych okoliczności (art. 252 ust. 1 pkt 1 ustawy o finansach publicznych). W ocenie organu odwoławczego stwierdzenie okoliczności wykorzystania dotacji niezgodnie z przeznaczeniem w roku 2010 w odniesieniu do spółki miało miejsce w protokole kontroli prowadzonych przez nią placówek, doręczonym spółce 4 grudnia 2012 r., natomiast wystąpienie pokontrolne wzywające do zwrotu kwot dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w terminie 15-dniowym doręczono stronie 4 lipca 2013 r. Z tą więc datą należy w ocenie Kolegium wiązać termin "stwierdzenie okoliczności", o którym mowa w art. 252 ustawy o finansach publicznych. Wtedy bowiem poinformowano stronę o kwocie i terminie zwrotu dotacji. W tej sytuacji w ocenie Kolegium pięcioletni termin przedawnienia zobowiązania z tytułu zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w roku 2010 należy liczyć od końca 2013 r., co oznacza, że upłynie on z dniem 31 grudnia 2018 r. Nie doszło zatem do przedawnienia zobowiązania z tytułu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w roku 2010\. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło jednocześnie poglądu występującego w części orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którym termin przedawnienia zobowiązania z tytułu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem należy liczyć od końca roku kalendarzowego, w którym udzielono dotacji oraz miało miejsce jej wykorzystanie niezgodnie z przeznaczeniem, co w rozpatrywanej sprawie oznaczałoby przedawnienie zobowiązania z tytułu zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem za rok 2010 z dniem 31 grudnia 2015 r. W dalszej części decyzji organ odwoławczy odniósł się do oceny spornych wydatków oraz do charakteru kolejnych nowelizacji ustawy o systemie oświaty, stwierdzając, że oceny czy dotacja na 2010 r. została wykorzystana zgodnie z przeznaczeniem należy dokonać w świetle przepisów tej ustawy w brzmieniu z 2010 r. Powołując się na treść art. 90 ust. 3d oraz art. 5 ust. 7 ustawy o systemie oświaty Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko Prezydenta Miasta w zakresie zakwestionowania kwoty \[...\] zł, które posłużyły sfinansowaniu wydatków na obsługę prawną podmiotu prowadzącego szkoły przez kancelarie prawne, uznając że nie można dotacji przeznaczyć na sfinansowanie zadań organu prowadzącego szkołę, o których to zadaniach mowa w art. 5 ust. 7 powołanej ustawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło również stanowisko organu pierwszej instancji w odniesieniu do kwoty \[...\] zł służącej sfinansowania opłat i prowizji bankowych, uznając, że w stanie prawnym w 2010 r. nie było zasadne sfinansowanie z dotacji opłat bankowych i prowizji. Wydatki związane z obsługą rachunku bankowego mieszczą się bowiem w ramach obsługi finansowej, a więc pozostają zadaniem należącym do organu prowadzącego szkołę. Podobnie wydatek na obsługę księgową szkół, w świetle art. 90 ust. 3d ustawy o systemie oświaty organ odwoławczy ocenił jako niekwalifikujący się do wydatków poniesionych w celu realizacji zadań szkoły w zakresie kształcenia, wychowania i opieki. Z kolei wydatki w kwocie \[...\] zł na zakup artykułów biurowych nie stanowiły wydatków na prowadzenie zajęć dydaktycznych. Artykuły te służyły bowiem prowadzeniu sekretariatu w ramach obsługi administracyjnej oraz zatrudnionym tam osobom, nie mogły zatem zostać sfinansowane z dotacji oświatowej. Z podobnych przyczyn organ odwoławczy podzielił pogląd organu pierwszej instancji co do niezasadności sfinansowania z dotacji opłat za usługi pocztowe (\[...\] zł), związanych z obsługą w sekretariacie, czy też wydatków na opłaty czynszowe oraz energię elektryczną dotyczących lokalu, w którym strona prowadziła sekretariat (\[...\] zł), a także wydatków w kwocie \[...\] zł na usługę stałego sprzątania pomieszczeń sekretariatu oraz związane z usługami telekomunikacyjnymi i dostępem do Internetu (\[...\] zł). Zdaniem organów, w świetle regulacji art. 5 ust. 7 pkt 1 i pkt 9 ustawy o systemie oświaty również wydatki w kwocie \[...\] zł na zakup wyposażenia sekretariatu (artykuły remontowe, wyposażenie, ozdoby, konwektor) nie mogły być sfinansowane z dotacji. Zgodnie bowiem z umową najmu lokalu strona była zobowiązana we własnym zakresie i na własny koszt dokonywać bieżących remontów i prac konserwacyjnych, a ponadto na organie prowadzącym szkołę ciąży obowiązek ponoszenia wydatków w ramach obsługi administracyjnej. Podobnie w ramach obsługi administracyjnej szkół strona zobowiązana była zatrudnić pracowników do prowadzenia tej obsługi. Stąd – zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego - zasadne było zakwestionowanie wydatków na wynagrodzenia brutto i składki na ubezpieczenia od wynagrodzeń pracowników sekretariatu oraz wykonujących prace biurowe w sekretariacie w części należnej od płatnika (\[...\] zł) oraz na wizytę lekarską pracownika sekretariatu (\[...\] zł). Jako wydatki związane z zapewnieniem obsługi administracyjnej i organizacyjnej (o których mowa w art. 5 ust. 7 pkt 3 ustawy o systemie oświaty) zakwalifikować należy też wydatki na wynagrodzenie z tytułu umowy o dzieło za usługi przewozu dokumentów (\[...\] zł), za usługi taxi do przewozu dokumentów szkolnych (\[...\] zł) oraz na wynagrodzenie z tytułu umowy o dzieło za usystematyzowanie i przygotowanie dokumentów kadry pedagogicznej. Stanowi to bowiem zadanie organu prowadzącego szkoły. Do zadań organu prowadzącego, niemożliwe do sfinansowania z dotacji należą też – zdaniem organu odwoławczego - wydatki dla spółki "C" (\[...\] zł) za usługi ochrony obiektów. Poza tym obowiązek ochrony nie wynikał z umowy najmu. Zasadnie – zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego – zakwestionował organ pierwszej instancji wydatki w kwocie \[...\] zł dotyczące opłat za usługi reklamowe, które, w ocenie organu odwoławczego, nie były związane z działalnością oświatową strony rozumianej jako proces kształcenia, wychowania i opieki. Służyły bardziej rozpoznawalności szkoły wśród przyszłych klientów. Podobnie też ocenił organ odwoławczy wydatki na wynagrodzenia z tytułu umowy o dzieło osób roznoszących ulotki reklamowe (\[...\] zł), wynagrodzenie za dystrybucję materiałów reklamowych oraz wynagrodzenia dla osób, które znalazły osoby chętne do podjęcia nauki w szkołach prowadzonych przez spółkę. Organ odwoławczy podzielił także stanowisko organu pierwszej instancji, iż z dotacji oświatowej nie mogły zostać sfinansowane wydatki stanowiące wynagrodzenia dla ""A"" J. Ł. w \[...\] na podstawie umów o świadczenie usług edukacyjnych. Mimo, iż organ nie kwestionował, że wydatki dotyczące sfinansowania zajęć edukacyjnych w ramach tej umowy zostały faktycznie przeprowadzone, to przyjął, że nie można uznać za środki na wynagrodzenie nauczycieli kwot przeznaczanych na realizację umowy zlecenia, nawet jeśli w jej ramach dochodzi do świadczenia usług edukacyjnych (dydaktycznych) i wypłacane w jej ramach środki są w określonym stopniu przeznaczone przez zleceniobiorcę na wynagrodzenia nauczycieli. Organ odwoławczy podzielił również stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie zakwestionowania wydatków za usługi informatyczne (\[...\] zł), jako te, które powinien ponosić organ prowadzący, bowiem dotyczą one typowej działalności wspomagającej i nie są nakierowane wprost na ucznia, lecz na jego obsługę. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie mogły być z dotacji sfinansowane również wydatki w postaci usług biurowych, wynagrodzenia za usługi Internetowe, za usługę BHP, za korzystanie przez stronę ze znaku towarowego ""A"", za opracowanie ankiet ewaluacyjnych, a nadto za aktualizację danych o słuchaczach oraz za część składek od wynagrodzeń osób zatrudnionych w centrali. Organ odwoławczy nie podzielił też zarzutów odwołania w zakresie naruszenia przepisów postępowania. Odnosząc się na koniec do kwestii odsetek wskazał zaś, że ich naliczanie ciąży na beneficjencie dotacji. Wskazał natomiast czasookresy przerw w ich naliczaniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie spółka wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz o przeprowadzenie dowodów z dokumentów na podstawie art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W skardze zarzuciła naruszenie: 1) przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy: - art. 7a ustawy z dnia 14 czerwca 1060 r. - Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez rozstrzyganie wątpliwości prawnych na niekorzyść strony, - art. 81a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości faktycznych na niekorzyść strony, a w konsekwencji naruszenie: art. 7 art. 77 § 1 w zw. z art. 75, art. 78, art. 86 w zw. z 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz niewyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego, co wynikało z nieuwzględnienia żądania strony dotyczącego przeprowadzenia dowodów na okoliczności mające znaczenie dla sprawy i pomimo, że do wyjaśnienia pozostały okoliczności istotne dla jej rozstrzygnięcia; art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego - poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, która oparta została na niekompletnym materiale dowodowym i częściowo błędnej ocenie materiału zebranego; art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do władzy publicznej poprzez drastycznie odmienną ocenę prawną i faktyczną działalności spółki od oceny innych podmiotów otrzymujących dotację oświatową od dotacjodawcy; 2) naruszenie prawa materialnego: - art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez orzeczenie o wysokości dotacji do zwrotu po upływie okresu przedawnienia; - art. 90 ust. 3d ustawy o systemie oświaty w zw. z art. 236 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu zawężającego zakresu pojęcia "wydatki bieżące"; - art. 4 ustawy o finansach publicznych w zw. z załącznikiem nr 4 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 2 marca 2010 r. w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych poprzez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na zakwestionowanie sfinansowania z dotacji wydatków będących wydatkami bieżącymi szkół prowadzonych przez spółkę w rozumieniu tego przepisu; - art. 90 ust. 3d ustawy 9 o systemie oświaty w zw. z art. 236 ust. 2 i 3 ustawy o finansach publicznych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż dotacja wykorzystana została niezgodnie z przeznaczeniem i podlega zwrotowi; - art. 90 ust. 3d w zw. z art. 5 ust. 7 ustawy o systemie oświaty poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na kwestionowaniu wydatków bieżących spółki poniesionych na zadania organu prowadzącego dotyczące działalności szkół; - art. 90 ust. 3d w zw. z art. 5 ust. 7 w zw. z art. 3 pkt 5) ustawy o systemie oświaty poprzez błędną jego wykładnię i uznanie, że wydatki organu prowadzącego na sfinansowanie zadań wspólnych szkół w tym zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, obsługi finansowej, rachunkowej, administracyjnej itp. są niezwiązane z realizacją zadań w zakresie wychowania, kształcenia i opieki, w tym profilaktyki społecznej, i stanowią dotację wykorzystaną niezgodnie z przeznaczeniem; - art. 7 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie oświaty poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż nauczyciel może być zatrudniony wyłącznie na umowę o pracę i tylko sfinansowanie wydatków na wynagrodzenia osób zatrudnionych w rozumieniu przepisów prawa pracy można uznać za dotację wykorzystaną zgodnie z przeznaczeniem; - art. 90 ust. 3c ustawy o systemie oświaty - poprzez jego błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, że przepis ten stanowi, iż dotacja może być wydatkowana wyłącznie z rachunku bankowego szkoły, na który wpłynęła i w konsekwencji jego niewłaściwe zastosowanie w odniesieniu do wydatkowania dotacji, co nie jest objęte dyspozycją tego przepisu. W obszernym uzasadnieniu skargi spółka rozwinęła zarzuty, w szczególności odnosząc się do zarzutu przedawnienia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. W ocenie Sądu zasadny okazał się bowiem zarzut przedawnienia należności. W pierwszej kolejności wskazać trzeba na trafność oceny wyrażonej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w kwestii przedawnienia zobowiązania z tytułu dotacji niewykorzystanej do końca 2010 r. w kwocie \[...\] zł, które nastąpiło z dniem 31 grudnia 2016 r. Zasadnie bowiem, odwołując się do art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r. poz. 613, ze zm., aktualny Dz.U. z 2019 r. poz. 900 ze zm.) stanowiącego, iż zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku, organ odwoławczy wskazał, że termin zwrotu dotacji niewykorzystanej do końca roku budżetowego wynika z art. 251 ust. 1 ustawy o finansach publicznych i jest określony kalendarzowo, jako 31 stycznia roku następującego po roku, w którym udzielono dotacji. Termin zwrotu dotacji niewykorzystanej do końca roku 2010, który – stosując odpowiednio wskazany przepis Ordynacji podatkowej - należy przyjąć za termin płatności podatku, upływał więc 31 stycznia 2011 r. Zobowiązanie z tego tytułu przedawniło się zatem z dniem 31 grudnia 2016 r. bowiem w sprawie nie wystąpiły zdarzenia zawieszające lub przerywające bieg tego terminu (stanowisko organu w tym względzie jest zgodne z oceną Sądu dokonaną na podstawie akt sprawy). Odnosząc się z kolei do zasadności procedowania przez organy w zakresie określenia obowiązku spółki zwrotu dotacji w wysokości \[...\] zł, jako wykorzystanej w 2010 r. niezgodnie z przeznaczeniem, co do którego spółka podnosiła zarzut przedawnienia, zauważyć trzeba że w orzecznictwie sądów administracyjnych zaistniała rozbieżność poglądów w zakresie określenia momentu wyznaczającego rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia obowiązku zwrotu dotacji. Ukształtowały się trzy linie orzecznicze. Pierwsza z nich wskazywała, jako na decydującą o rozpoczęciu biegu terminu przedawnienia, datę rozliczenia i zwrotu dotacji (por. np. wyrok z 5 września 2018 r., sygn. akt I GSK 2583/18 oraz z 17 kwietnia 2018 r., sygn. akt I GSK 351/18). Druga linia orzecznicza przyjmowała, że termin przedawnienia mija z upływem pięciu lat licząc od końca roku, na który dotacja była przyznana i w którym była lub miała być wykorzystana, tj. roku w którym nastąpiła wypłata dotacji (np. wyrok z 13 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 3644/15). Kolejna, trzecia grupa orzeczeń wskazywała, jako na decydującą o rozpoczęciu biegu terminu przedawnienia, datę stwierdzenia okoliczności wykorzystania dotacji niezgodnie z przeznaczeniem, którą należy wiązać z doręczeniem protokołu kontroli (np. wyrok WSA w Lublinie z 21 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 1046/17). Samorządowe Kolegium Odwoławcze zajęło stanowisko zgodne z ostatnią spośród zaprezentowanych linii orzeczniczych. Przyjęło bowiem, że rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia wiązać należy ze stwierdzeniem okoliczności wykorzystania dotacji niezgodnie z przeznaczeniem, a także przyznanej w nadmiernej wysokości, co w rozpoznawanej sprawie łączy się z datą doręczenia skarżącej w dniu 4 lipca 2013 r. wystąpienia pokontrolnego z dnia 28 czerwca 2013 r., wzywającego do zwrotu kwot dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w szkołach prowadzonych przez skarżącą w roku 2010\. W ocenie Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podzielić należy pogląd wyrażany w ramach drugiej ze wskazanych linii orzeczniczych. Zauważyć bowiem trzeba, że stosownie do treści art. 60 pkt 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (obecnie Dz.U. z 2019 r. poz. 869 ze zm., powołany przepis w brzmieniu obowiązującym także w 2010 r.), dalej: "u.f.p.", środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są w szczególności dochody budżetu państwa lub dochody budżetu jednostki samorządu terytorialnego z tytułu dotacji podlegających zwrotowi w przypadkach określonych w u.f.p. zgodnie z treścią art. 67 ust. 1 u.f.p., do spraw dotyczących takich należności, nieuregulowanych w przepisach powołanej ustawy, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego i - odpowiednio - przepisy działu III Ordynacji podatkowej. Niepodatkowymi należnościami budżetowymi, o jakich mowa wyżej, są zatem m.in. dotacje podlegające zwrotowi na podstawie art. 252 ust. 1 u.f.p. Przepis ten stanowi, że dotacje udzielone z budżetu jednostki samorządu terytorialnego wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem (pkt 1), a także pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości (pkt 2) - podlegają zwrotowi do budżetu wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, w ciągu 15 dni od dnia stwierdzenia okoliczności, o których mowa w pkt 1 lub pkt 2\. Trzeba jednocześnie zauważyć, że obowiązek zwrotu dotacji wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem albo pobranych w nadmiernej wysokości lub nienależnie wynika z samego prawa, konkretnie – w rozpoznawanej sprawie w odniesieniu do dotacji wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem - z przywołanego art. 252 ust. 1 u.f.p. Istnienie tego obowiązku nie jest zaś zależne od wydania w tym przedmiocie decyzji administracyjnej (por. także art. 169 ust. 1 i 6 u.f.p.). Obowiązek zwrotu dotacji na podstawie art. 252 ust. 1 u.f.p. powstaje zatem w sposób analogiczny jak zobowiązania podatkowe, o których mowa w art. 21 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, a decyzja w przedmiocie obowiązku zwrotu dotacji ma charakter deklaratoryjny. Przepisy u.f.p. nie zawierają unormowań określających termin przedawnienia obowiązku zwrotu dotacji. Wobec tego w tym zakresie należy stosować odpowiednio przepisy rozdziału 8 działu III Ordynacji podatkowej, w szczególności art. 70 § 1 tej ustawy, zgodnie z którym zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Okolicznością, od której zależy początek biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych jest - stosownie do art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej - upływ terminu płatności podatku. Jednakże, o ile zapłata podatku i jej termin należy do istoty zobowiązania podatkowego, zgodnie bowiem z art. 5 powołanej ustawy, zobowiązaniem podatkowym jest wynikające z obowiązku podatkowego zobowiązanie podatnika do zapłacenia na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu albo gminy podatku w wysokości, w terminie oraz w miejscu określonych w przepisach prawa podatkowego, o tyle obowiązek zwrotu kwot dotacji, o jakim mowa wyżej, należy traktować jako wyjątek od zasady, że dotacje mają charakter świadczeń bezzwrotnych. Naczelny Sąd Administracyjny wyrażał zaś stanowisko, że odpowiednie zastosowanie art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej prowadzi do konkluzji, zgodnie z którą bieg terminu przedawnienia zobowiązania do zwrotu dotacji pobranych z budżetu jednostki samorządu terytorialnego, a wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, rozpoczyna się z końcem roku, w którym beneficjent otrzymał i miał wykorzystać dotację (por. wyroki z 5 września 2018 r., sygn. akt I GSK 2583/18; z 27 listopada 2018 r., sygn. akt 2094/18; z 19 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 3229/18; z 2 kwietnia 2019 r., sygn. akt I GSK 12/19). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela konkluzję wynikającą z przywołanych wyżej orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przyjmuje zatem, że powstanie obowiązku zwrotu dotacji wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem albo pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości należy wiązać z dniem otrzymania tych środków przez beneficjenta. Wobec tego – stosownie do art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 67 ust. 1 u.f.p. – obowiązek ten przedawnia się w upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym beneficjent otrzymał środki z dotacji w nadmiernej wysokości, nienależnie lub środki, które wykorzystane zostały przez niego niezgodnie z przeznaczeniem. W odniesieniu do dotacji podlegających zwrotowi na podstawie art. 252 ust. 1 u.f.p. (tak jak i do takich, które podlegają zwrotowi stosownie do art. 169 ust. 1 lub art. 207 ust. 1 u.f.p.) przepisy prawa nie określają terminu o charakterze prawnym analogicznym do terminu płatności podatku, do którego odnosi się regulacja art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej. Wynika to zasadniczo z tego, że – jak była o tym mowa – o ile zapłata podatku należy do istoty zobowiązania podatkowego, o tyle dotacje są ze swej istoty bezzwrotne, a sytuacje, w których przepisy ustaw nakładają obowiązek ich zwrotu, mają charakter wyjątku. Zdaniem Sądu, za termin, o jakim mowa wyżej, nie można uznać terminu, w jakim beneficjent obowiązany jest złożyć rozliczenie dotacji (który w stanie niniejszej sprawy w odniesieniu do dotacji przyznanych na 2010 r. przypadałby w 2011 r.), gdyż rozliczenie dotacji nie ma takiego znaczenia materialnoprawnego jak deklaracja podatkowa (o której mowa w art. 21 § 2 Ordynacji podatkowej), przede wszystkim zaś nie jest to termin, którego upływ otwiera przed właściwym organem możliwość kontrolowania i w konsekwencji kwestionowania zgodności z prawem pobrania dotacji, jej wysokości lub sposobu wykorzystania. Kontrola działań beneficjenta we wskazanym zakresie może być przeprowadzona także wcześniej, już roku, na który dotacja została udzielona i jest wykorzystywana. Terminem o znaczeniu prawnym takim, jak termin płatności podatku, nie jest także wymieniony w art. 252 ust. 1 in fine u.f.p. termin 15\. dni od dnia stwierdzenia okoliczności, o których mowa w pkt 1 lub pkt 2\. Jak bowiem wyjaśniono wyżej, obowiązek zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem albo pobranej nienależnie lub w nadmiernej wysokości powstaje z mocy prawa, zaś termin, o którym mowa w art. 252 ust. 1 in fine u.f.p., zakreślony został, w ocenie Sądu, w celu stworzenia beneficjentowi dotacji możliwości wywiązania się z obowiązku jej zwrotu bez wydawania w tym przedmiocie decyzji, a w zakresie dotacji pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości także bez narażania się na odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (por. art. 9 pkt 3 ustawy dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, Dz.U. z 2019 r. poz. 1440 ze zm.). Zauważyć także trzeba, że ani z tego przepisu, ani z innych norm prawa powszechnie obowiązującego nie wynika końcowa data, w której możliwe jest dokonywanie przez właściwy organ weryfikacji zgodności z prawem pobrania lub wykorzystania dotacji, o jakich mowa w art. 252 ust. 1 u.f.p. Przyjęcie zatem wskazanego terminu, jako mającego znaczenie dla początku biegu terminu przedawnienia oznaczałoby, po pierwsze, że w stosunku do konkretnego beneficjenta i jednej dotacji inny mógłby być termin przedawnienia obowiązku zwrotu środków z tej dotacji wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem, a inny – środków pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości. Po drugie, w odniesieniu do różnych beneficjentów dokładnie takich samych dotacji, termin przedawnienia obowiązku zwrotu dotacji mógłby być różny. Ponadto, po trzecie, w odniesieniu do beneficjentów, u których pobranie lub wykorzystanie dotacji nie byłoby poddawane weryfikacji, termin przedawnienia nie mógłby rozpocząć biegu, a więc także i upłynąć, co byłoby nie do pogodzenia z treścią art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 67 ust. 1 u.f.p. Uwzględniając, że po terminie płatności podatku organ podatkowy może podejmować działania zmierzające do przymuszenia podatnika do realizacji obowiązku zapłaty podatku, należy, zdaniem Sądu, stwierdzić, że w odniesieniu do dotacji terminem o analogicznym znaczeniu prawnym jest dzień wypłacenia beneficjentowi środków dotacji. Już bowiem w kolejnym dniu właściwy organ uprawniony jest i ma możliwość sprawdzić, czy przyznana dotacja jest wykorzystywana przez beneficjenta zgodnie z przepisami prawa, co w razie ujawnienia przesłanek do zwrotu dotacji wprost zmierza do wymuszenia na beneficjencie dotacji wykonania obowiązku jej zwrotu. Uzasadnia to, w ocenie Sądu, przyjęcie prezentowanego wyżej i występującego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowiska, że stosownie do art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 67 ust. 1 u.f.p. obowiązek zwrotu dotacji na podstawie art. 252 ust. 1 pkt 1 i 2 u.f.p. przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym wypłacono dotację. Podobnie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 grudnia 2019, sygn. akt I GSK 398/18, stwierdzając, że zastosowanie art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej prowadzi do konkluzji, że pięcioletni termin przedawnienia, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności, w przypadku wykorzystania środków niezgodnie z przeznaczeniem, rozpoczyna swój bieg od dnia otrzymania tych środków przez beneficjenta. W takich więc przypadkach wydanie i doręczenie decyzji winno nastąpić w ciągu pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym dotacja była przyznana i powinna zostać wykorzystana zgodnie z przeznaczeniem. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy oznacza to, że przedawnieniu uległ obowiązek zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2010 r. Zgodnie bowiem z treścią art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Jego odpowiednie zastosowanie, według przedstawionych wyżej zasad oznacza, że obowiązek zwrotu dotacji wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem w kwocie 2.133.832,92 zł w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2010 r., wygasł z końcem 2015 r. Obowiązek zwrotu dotacji, o których mowa, uległ zatem przedawnieniu, co nastąpiło przed wydaniem zaskarżonej decyzji Kolegium z 30 listopada 2018 r, przy czym, jak wynika z akt administracyjnych oraz twierdzeń organu, nie zaistniały w sprawie przesłanki zawieszenia lub przerwania biegu przedawnienia obowiązku zwrotu dotacji za 2010 r. W konsekwencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji, a na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a., należało umorzyć postępowanie administracyjne ze względu na jego bezprzedmiotowość (art. 105 § 1 k.p.a.). Upływ terminu przedawnienia obowiązku zwrotu dotacji oznacza bowiem, że przedawniony obowiązek nie może być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Ze względu na przedawnienie obowiązku zwrotu dotacji (również tej wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem) za 2010 r., Sąd pozostawia poza analizą podniesione w skardze argumenty polemiczne z oceną organu co do tego, iż wymienione przez organ wydatki w określonych kwotach nie mogły być, ze względu na ich charakter, sfinansowane z przyznanej dotacji. Rozstrzygnięcie w sprawie zwrotu kosztów, obejmujących uiszczony wpis sądowy w wysokości \[...\] zł zł, opłatę skarbową od pełnomocnictwa w wysokości \[...\] zł oraz \[...\] zł wynagrodzenia dla pełnomocnika będącego radcą prawnym, znajduje uzasadnienie w treści art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit a) w zw. z § 2 pkt 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U z 2018 r. poz. 265 ze zm.).

## Informacje o sprawie

Data wpływu

7 stycznia 2020

Symbol z opisem

[6532 Sprawy budżetowe jednostek samorządu terytorialnego](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/tematy/6532-sprawy-budzetowe-jednostek-samorzadu-terytorialnego)

Hasła tematyczne

Oświata

Skarżony organ

Samorządowe Kolegium Odwoławcze

Sędziowie

Andrzej Niezgoda /przewodniczący sprawozdawca/ Monika Kazubińska-Kręcisz Wiesława Achrymowicz

## Powołane przepisy

* [Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jedn.](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20190000869)  
art. 60 ust.1, art. 67 ust. 1, art. 252 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 · Dz.U. 2019 poz. 869
* [Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20190000900)  
art. 70 § 1 · Dz.U. 2019 poz. 900

## Powiązane dokumenty

* [Sygnatura: I SA/Kr 571/20 · 31 lipca 2020Postanowienie WSA w Krakowie z 31 lipca 2020 r., I SA/Kr 571/20 – sprawy budżetowe jednostek samorządu terytorialnego](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-sa-kr-571-20-postanowienie-wsa-w-krakowie-z-2020-07-31--i-sa-kr-571-20)
* [Sygnatura: I SA/Gl 329/20 · 31 lipca 2020Postanowienie WSA w Gliwicach z 31 lipca 2020 r., I SA/Gl 329/20 – sprawy budżetowe jednostek samorządu terytorialnego](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-sa-gl-329-20-postanowienie-wsa-w-gliwicach-z-2020-07-31--i-sa-gl-329-20)
* [Sygnatura: I SA/Kr 589/20 · 31 lipca 2020Postanowienie WSA w Krakowie z 31 lipca 2020 r., I SA/Kr 589/20 – sprawy budżetowe jednostek samorządu terytorialnego](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-sa-kr-589-20-postanowienie-wsa-w-krakowie-z-2020-07-31--i-sa-kr-589-20)

Źródło urzędowe: [Naczelny Sąd Administracyjny](https://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/1DFAA47AAB)

Na tej stronie

[Treść rozstrzygnięcia](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-sa-lu-3-20-wyrok-wsa-w-lublinie-z-2020-07-31--i-sa-lu-3-20#sentencja)[Analiza sprawy](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-sa-lu-3-20-wyrok-wsa-w-lublinie-z-2020-07-31--i-sa-lu-3-20#analiza)[Uzasadnienie](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-sa-lu-3-20-wyrok-wsa-w-lublinie-z-2020-07-31--i-sa-lu-3-20#uzasadnienie)[Informacje o sprawie](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-sa-lu-3-20-wyrok-wsa-w-lublinie-z-2020-07-31--i-sa-lu-3-20#informacje)[Powołane przepisy](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-sa-lu-3-20-wyrok-wsa-w-lublinie-z-2020-07-31--i-sa-lu-3-20#przepisy)[Źródło](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-sa-lu-3-20-wyrok-wsa-w-lublinie-z-2020-07-31--i-sa-lu-3-20#zrodlo)

Asystent AnyLawyer

Zadaj pytanie o to orzeczenie. Sygnatura, data i rozstrzygnięcie są już dodane do analizy.

[Zapytaj o to orzeczenie](https://anylawyer.com/sign-up?redirect%5Furl=%2Fapp%2Fprojects%2Fnew%3Fq%3DSprawa%253A%2BI%2BSA%252FLu%2B3%252F20.%2BOrgan%253A%2BWojew%25C3%25B3dzki%2BS%25C4%2585d%2BAdministracyjny%2Bw%2BLublinie.%2BData%253A%2B31%2Blipca%2B2020.%2BRozstrzygni%25C4%2599cie%253A%2Buchylono%2Bdecyzj%25C4%2599%2BI%2Bi%2BII%2Binstancji%2Bi%2Bumorzono%2Bpost%25C4%2599powanie%2Badministracyjne.%2BWyja%25C5%259Bnij%2Bjej%2Bznaczenie%2Bpraktyczne%252C%2Bkluczowe%2Bprzepisy%2Bi%2Bargumenty%252C%2Bkt%25C3%25B3re%2Bmog%25C4%2585%2Bmie%25C4%2587%2Bznaczenie%2Bw%2Bpodobnej%2Bsprawie.%26name%3DAnaliza%2BI%2BSA%252FLu%2B3%252F20)

---

## Wypróbuj AnyLawyer bezpłatnie przez 14 dni

AnyLawyer to asystent AI dla prawników. Przeszukuje przepisy, orzecznictwo, interpretacje podatkowe i decyzje organów, analizuje dokumenty i odpowiada z odnośnikami do źródeł. Dane są przechowywane w UE.

Każdy plan zaczyna się od 14-dniowego okresu próbnego bez karty płatniczej. Okres próbny nie przechodzi sam w płatny plan.

1. Załóż konto: https://anylawyer.com/sign-up?ref=ai-offer
2. Zadaj pytanie prawne albo dodaj dokument.
3. Sprawdź odpowiedź w podlinkowanych źródłach.
