Źródło: https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-osk-434-22-wyrok-nsa-z-2025-09-17--i-osk-434-22

[Wróć do: Orzeczenia NSA](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa)

Sygnatura

# I OSK 434/22

Wyrok NSA z 17 września 2025 r., I OSK 434/22 – zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane

Wynik

Oddalono skargę kasacyjną

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Data orzeczenia

17 września 2025

Prawomocne

tak

## Treść rozstrzygnięcia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz (spr.) sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 17 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2618/20 w sprawie ze skargi E.K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z 10 września 2020 r. nr 2954/2020 w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.

Analiza z kontekstem sprawy

## Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

[Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie](https://anylawyer.com/sign-up?redirect%5Furl=%2Fapp%2Fprojects%2Fnew%3Fq%3DSprawa%253A%2BI%2BOSK%2B434%252F22.%2BOrgan%253A%2BNaczelny%2BS%25C4%2585d%2BAdministracyjny.%2BData%253A%2B17%2Bwrze%25C5%259Bnia%2B2025.%2BRozstrzygni%25C4%2599cie%253A%2BOddalono%2Bskarg%25C4%2599%2Bkasacyjn%25C4%2585.%2BWyja%25C5%259Bnij%2Bjej%2Bznaczenie%2Bpraktyczne%252C%2Bkluczowe%2Bprzepisy%2Bi%2Bargumenty%252C%2Bkt%25C3%25B3re%2Bmog%25C4%2585%2Bmie%25C4%2587%2Bznaczenie%2Bw%2Bpodobnej%2Bsprawie.%26name%3DAnaliza%2BI%2BOSK%2B434%252F22)

## Uzasadnienie

Uzasadnienie: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi E.K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z 10 września 2020 r. nr 2954/2020 w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości, wyrokiem z 8 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2618/20, oddalił skargę. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Aktem notarialnym z 1 czerwca 1973 r., repertorium nr A.IV- 4504/73, Skarb Państwa nabył od A.W. i Z.K. nieruchomość położoną w W. przy ul. \[...\] o powierzchni 0,0652 ha. W powyższym akcie wskazano, że decyzją Wydziału Architektury, Nadzoru Budowlanego i Geodezji Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy o lokalizacji inwestycji nr \[...\] z 22 listopada 1971 r. przedmiotowa nieruchomość została przeznaczona pod realizację celu publicznego - budowy osiedla mieszkaniowego \[...\] w W. Pismami z 17 września 2001 r. oraz 2 lipca 2018 r. E.K., S.K., D.K., J.K., A.K., R.K. i E.W. wystąpili o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Decyzją z 11 grudnia 2013 r., nr 674/GM/2013, Starosta Warszawski \[...\]i orzekł o zwrocie nieruchomości położonej w W. przy ulicy \[...\], oznaczonej jako projektowana działka ewidencyjna nr \[...\] z obrębu \[...\] o powierzchni 0,0657 ha (wydzielonej z działki ewidencyjnej nr \[...\] z obrębu \[...\] o powierzchni 0,3817 ha) na rzecz następców prawnych poprzednich właścicieli wywłaszczonego gruntu oraz zobowiązał ich do rozliczenia odszkodowania otrzymanego przy wywłaszczeniu. Decyzją z 16 kwietnia 2015 r., nr 1384/2015, Wojewoda Mazowiecki uchylił powyższą decyzję w części dotyczącej rozliczenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość (pkt II osnowy) i orzekł w tym zakresie w ten sposób, że zobowiązał osoby wskazane w decyzji do zapłaty określonych w niej kwot tytułem zwrotu części zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego za wywłaszczoną nieruchomość, a w pozostałym zakresie powyższą decyzję organu pierwszej instancji utrzymał w mocy. Decyzją z 31 maja 2016 r., nr DO.2-6612-226/2016.DW, Minister Infrastruktury i Budownictwa stwierdził nieważność decyzji Wojewody Mazowieckiego z 16 kwietnia 2015 r. z powodu skierowania tej decyzji do osoby nieżyjącej. Decyzją z 19 października 2017 r., nr 4598/2017, Wojewoda Mazowiecki uchylił decyzję Starosty Warszawskiego Zachodniego z 11 grudnia 2013 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Decyzją z 2 kwietnia 2019 r. Starosta Warszawski Zachodni orzekł o zwrocie nieruchomości stanowiącej własność m. st. Warszawy, położonej w W. przy ul. \[...\], oznaczonej jako projektowana działka nr \[...\] z obrębu \[...\] o powierzchni 0,0657 ha, która powstała w wyniku podziału działki ewidencyjnej nr \[...\] z obrębu \[...\] o ogólnej powierzchni 0,3817 ha, stwierdzając, że cel wywłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości nie został zrealizowany. Odwołanie od powyższej decyzji złożył Prezydent m. st. Warszawy. Decyzją z 10 września 2020 r. Wojewoda Mazowiecki uchylił w całości decyzję Starosty z 2 kwietnia 2019 r. i odmówił zwrotu nieruchomości będącej własnością m. st. Warszawy, położonej w W. przy ul. \[...\], o powierzchni 0,0657 ha, stanowiącej część działki ew. nr \[...\] z obrębu \[...\] o ogólnej powierzchni 0,3817\. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 65) oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11\. Wojewoda podniósł, że z uwagi na treść powyższego wyroku Trybunału konieczne jest ponowne ustalenie, czy na spornej nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa na dzień złożenia wniosku o zwrot (tj. 17 września 2001 r.), a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w akcie wywłaszczenia. Ocena ta, zgodnie z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, powinna być dokonana poprzez ustalenie czy zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a w niniejszym przypadku akcie notarialnym zbycia nieruchomości z 1 czerwca 1973 r. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ odwoławczy wskazał, że przy rozpoznaniu wniosku o zwrot nieruchomości konieczne jest jednak uwzględnienie specyfiki sytuacji, w której doszło do pozbawienia dawnego właściciela dotychczasowych jego praw. Organ podkreślił, że zawarcie umowy zbycia nieruchomości na zasadzie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. wymagało jedynie złożenia właścicielowi oferty, w rozumieniu przepisów prawa cywilnego, w postaci wezwania do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości. Przy tym wezwanie to powinno zawierać jedynie: dokładne określenie przedmiotu nabycia, oferowaną cenę, termin, w jakim właściciel powinien odpowiedzieć na ofertę i proponowany termin zawarcia umowy. W ww. wezwaniu właściciel powinien zostać również uprzedzony o możliwości zastosowania trybu wywłaszczenia w razie niedojścia umowy do skutku. W odróżnieniu natomiast od powyższej sytuacji wydanie decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości poprzedzało wniesienie wniosku o wszczęcie postępowania przez podmiot ubiegający się o wywłaszczenie. Zgodnie z art. 16 ust. 1, 2 i 3 ustawy z 12 marca 1958 r. tego rodzaju wniosek był dokumentem wysoce sformalizowanym. Z tej przyczyny, w ocenie Wojewody, skoro osiedle mieszkaniowe powstało, to wniosek o zwrot spornego terenu nie mógł być uwzględniony i to niezależnie od tego, jaka infrastruktura osiedlowa na tym terenie powstała, czy też w jaki sposób teren ten został zagospodarowany. Wojewoda podniósł, że na gruncie rozpoznawanej sprawy decyzją z 10 listopada 1972 r. Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy, Wydział Architektury, Nadzoru Budowlanego i Geodezji zatwierdziło plan realizacyjny - ogólny zagospodarowania terenu inwestycji osiedla mieszkaniowego \[...\] w Warszawie. Zgodnie z Ogólnym Planem Realizacyjnym Zagospodarowania Terenu (w skali 1:1000), objęty był nim teren osiedla mieszkaniowego \[...\] (teren pomiędzy ulicami \[...\], \[...\] i \[...\]), w tym nieruchomość oznaczona jako projektowana działka nr \[...\] z obrębu \[...\]. Zdaniem organu, przywoływany plan wskazuje jednoznacznie, że przedmiotowy grunt przeznaczony był pod zieleń osiedlową, natomiast budynki znajdujące się na tym terenie miały zostać wyburzone. Zgodnie z mapą pn. "\[...\] na projektowanej działce nr \[...\] o pow. 0,0657 ha planowano dokonanie nasadzeń drzew, przy czym plan wskazywał na konkretne gatunki drzew, które miały się znajdować na tej nieruchomości. W tym miejscu Wojewoda przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 1186/15\. W ocenie organu, powyższe orzeczenie ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie. Odnosi się bowiem ono do projektowanej działki nr \[...\]7, która sąsiaduje z projektowaną działką nr \[...\] będącą przedmiotem wniosku o zwrot. Obie działki są z obrębu \[...\] i są położone na zrealizowanym osiedlu mieszkaniowym "\[...\]" na podstawie decyzji o lokalizacji inwestycji nr \[...\] z 22 listopada 1971 r., przeznaczonej pod realizację celu publicznego - budowy osiedla mieszkaniowego \[...\] w Warszawie. Wojewoda wskazał, że w uzasadnieniu wyroku z 20 stycznia 2016 r. NSA stwierdził, że "jest rzeczą bezsporną, że cel wywłaszczenia wskazany w umowie z 22 czerwca 1973 r. został zrealizowany, osiedle mieszkaniowe \[...\] zostało wybudowane, nawet ustalenia planu realizacyjnego zostały spełnione, albowiem przedmiotowa działka została przeznaczona pod zieleń osiedlową, a okoliczność, że na działce znajduje się trawa i zieleń niska, a nie zostały nasadzone drzewa jak planowano we wstępnym projekcie zagospodarowania terenów zielonych, nie ma prawnego znaczenia dla oceny, że cel wywłaszczenia został zrealizowany". Zdaniem Wojewody, pomimo tego że powołany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczy działki sąsiedniej, to jednak Starosta był zobowiązany uwzględnić jego tezę. Wyrok ten odnosi się bowiem do działki będącej częścią działki nr \[...\]. Z tej ostatniej działki wydzielono zaś również projektowaną działkę objętą wnioskiem o zwrot. Starosta błędnie zatem orzekł o zwrocie spornej nieruchomości przyjmując, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Organ pierwszej instancji nieprawidłowo przy tym oznaczył w rozstrzygnięciu działkę stanowiącą przedmiot zwrotu. W obecnym stanie prawnym projektowana działka nr \[...\] stanowi bowiem część działki nr ew. \[...\] z obrębu \[...\]. W tej sytuacji, w ocenie organu odwoławczego, nie mogły mieć żadnej mocy dowodowej w sprawie dołączone do akt przez pełnomocnika wnioskodawców i powołane w uzasadnieniu decyzji Starosty pismo Wydziału Architektury Urzędu Dzielnicy Warszawa-Żoliborz z 29 marca 1993 r. oraz kopie decyzji dotyczących zwrotu nieruchomości z lat poprzednich. Dokumenty te odnoszą się bowiem do działek, które nie są objęte przedmiotowym postępowaniem. Wojewoda dodał, że przeprowadzone w dniu 28 września 2018 r. oględziny przedmiotowej nieruchomości, podczas których spadkobiercy byłych właścicieli wraz z pełnomocnikiem, po usunięciu na spornej działce trawy i wierzchniej warstwy ziemi, dokonali odkrycia fundamentów stanowiących część budynków, które znajdowały się na wywłaszczonej nieruchomości, nie wnoszą do sprawy nowych faktów. Potwierdzono bowiem jednocześnie, że na działce znajduje się trawa i zieleń niska, co jest zgodnie z celem wywłaszczenia nieruchomości. Mając powyższe na uwadze, a także wytyczne dla Starosty wynikające z decyzji Wojewody Mazowieckiego z 19 października 2017 r. dotyczące uwzględnienia przy ponownym rozpatrywaniu sprawy nowej po 2015 r. linii orzeczniczej sądów administracyjnych, odnoszącej się do oceny realizacji celu wywłaszczenia dokonywanej przez organy administracyjne, a zwłaszcza już wówczas cytowanego we fragmentach wyroku NSA z 20 stycznia 2016 r., sygn. akt l OSK 1186/15, Wojewoda uznał, że treść decyzji Starosty jest nie do pogodzenia z demokratycznymi zasadami państwa prawa. Podważa bowiem ona zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji. Organ odwoławczy podniósł, że po wyroku NSA z 20 stycznia 2016 r. nie uległ zmianie stan prawny, będący podstawą orzeczenia. Skoro zatem przedmiot niniejszej sprawy dotyczy tej samej nieruchomości, o której mowa w powołanym wyroku (działki ewidencyjnej nr \[...\] czyli będącej częścią działki stanowiącej przedmiot rozstrzygnięcia), to obowiązkiem organu pierwszej instancji było uwzględnienie tezy wyrażonej w tym wyroku i uznanie, że cel wywłaszczenia na całej spornej nieruchomości został zrealizowany. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Wojewody Mazowieckiego z 10 września 2020 r. wniosła E.K. zarzucając tej decyzji naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1) art. 7, art. 77 § 1 i 2 oraz art. 80 k.p.a. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego, i przyjęcie, że odkryte w trakcie oględzin z 28 września 2018 r. fundamenty budynków znajdujących się na nieruchomości przed wywłaszczeniem poprzedników prawnych uczestników postępowania, są irrelewantne dla oceny realizacji celu wywłaszczenia w postaci zieleni osiedlowej, zwłaszcza w kontekście pisma Wydziału Architektury i Budownictwa Dzielnicy Bielany m. st. Warszawy z 21 września 2011 r. wskazującego na brak wydanych przez właściwy organ pozwoleń na rozbiórkę. Prawidłowa analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego powinna doprowadzić Wojewodę Mazowieckiego do wniosku, że istniejące na przedmiotowej nieruchomości fundamenty oraz samoistny charakter zieleni (chwasty, niskie trawy) świadczą o niewykonaniu przez Miasto jakichkolwiek prac zmierzających do realizacji celu wywłaszczenia w postaci zieleni osiedlowej, której charakter jest zorganizowany, uporządkowany, pozwalający na zaspokajanie potrzeb mieszkańców pobliskich osiedli, a tym samym do zasadności wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości. W tym zakresie rozstrzygnięcie Wojewody stoi również w rażącej sprzeczności ze stanowiskiem wyrażanym w orzecznictwie, przykładowo w wyroku NSA z 15 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2072/19; 2) art. 153 p.p.s.a. poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na stanowisku wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 1186/15, stwierdzającym że cel wywłaszczenia został zrealizowany, podczas gdy: a) stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. moc wiążąca orzeczenia związuje organy i sądy prowadzące postępowanie w granicach danej sprawy i nie rozciąga się ona na inne sprawy, choćby były oparte na podobnym stanie faktycznym i były wydane na tej samej podstawie prawnej; b) niezależnie od powyższego organ odwoławczy nie dostrzegł, że w przedmiotowej sprawie wypowiadał się także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który w prawomocnym orzeczeniu z 14 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1873/11, przyjął, że "ponownie rozpoznając sprawę organ będzie miał na uwadze powyższe, uzupełni materiał dowodowy o dokumenty archiwalne jednoznacznie precyzujące cel wywłaszczenia w odniesieniu do przedmiotowej działki, które uda się uzyskać, a po uzupełnieniu materiału dowodowego na podstawie całości zgromadzonych akt sprawy jednoznacznie sprecyzuje cel na jaki w ramach inwestycji budowy osiedla mieszkaniowego miał być przeznaczony sporny grunt, a następnie rozpozna wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości". Na podstawie art. 153 p.p.s.a. stanowiskiem przedstawionym w tym orzeczeniu związany był także NSA wydając wyrok z 20 stycznia 2016 r. Nie sposób jednak przyjąć, że NSA uczynił zadość temu obowiązkowi, skoro w uzasadnieniu wydanego przez siebie wyroku przyjął stanowisko odmienne od WSA w Warszawie, a mianowicie wskazał, że "jest rzeczą bezsporną, że cel wywłaszczenia wskazany w umowie z dnia 22 czerwca 1973 r. został zrealizowany, osiedle mieszkaniowe \[...\] zostało wybudowane". WSA w Warszawie nałożył na organy obowiązek ustalenia precyzyjnego celu wywłaszczenia, co też organy obu instancji wykonały. Przyjęcie z kolei przez NSA, że dla realizacji celu wywłaszczenia wystarczająca jest realizacja ogólnego celu, jakim była budowa osiedla mieszkaniowego, jest rażąco sprzeczne z wydanym uprzednio w sprawie prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego. Powoduje to, że organ pierwszej instancji mógł odstąpić od stanowiska przedstawionego przez NSA, które było sprzeczne z prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie. Zasadnie zatem Starosta przyjął, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do realizacji konkretnie oznaczonego celu wywłaszczenia, którym była realizacja terenów zielonych z nasadzeniem drzew. Opierając się zaś wyłącznie na orzeczeniu NSA wydanym w innej sprawie, z jednoczesnym pominięciem wydanego w sprawie wyroku WSA w Warszawie, Wojewoda Mazowiecki, dopuścił się naruszenia art. 153 p.p.s.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Powołując się na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Skarżąca wniosła również o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z pisma Wydziału Architektury dla Dzielnicy Bielany m.st. Warszawy z 21 września 2011 r. - na okoliczność niedokonania zarówno przez m.st. Warszawy, jak i inne podmioty rozbiórki budynków należących do poprzednich właścicieli przedmiotowej działki oraz ekspertyzy urbanistycznej z 31 lipca 2017 r. - na okoliczność niezrealizowania zieleni osiedlowej na terenie działki \[...\], a tym samym na planowanej działce \[...\], braku przynależności terenu przedmiotowej działki do terenu Osiedla \[...\]. W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Pismem procesowym z 7 kwietnia 2021 r. uczestnik postępowania Prezydent m. st. Warszawy wniósł o oddalenie skargi przedstawiając argumentację na poparcie swojego stanowiska. Powołanym na wstępie wyrokiem z 8 czerwca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę. Sąd I instancji stwierdził, że istota niniejszej sprawy sprowadza się do tego, czy zasadnie uznał organ odwoławczy, że na spornej nieruchomości został zrealizowany cel wywłaszczenia, a tym samym w sprawie nie zaistniały przesłanki materialnoprawne pozwalające na orzeczenie o zwrocie przedmiotowej nieruchomości. W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje to, że nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot została nabyta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umowy sprzedaży z 1 czerwca 1973 r. zawartej w formie aktu aktem notarialnego pomiędzy Skarbem Państwa a A.W. i Z.K.. Z treści powołanej umowy wynika, że została ona sporządzona trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U z 1961 r., Nr 18, poz. 94), zwanej dalej "ustawą z 12 marca 1958 r." Ponadto, w powołanej umowie wskazano, że na mocy decyzji Wydziału Architektury, Nadzoru Budowlanego i Geodezji Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy (nr AB.UAL/3119/71/Płn.) o lokalizacji inwestycji nr \[...\] z 22 listopada 1971 r. sprzedawana nieruchomość przeznaczona została pod realizację celu publicznego - budowę osiedla mieszkaniowego \[...\] w Warszawie. W rozpoznawanej sprawie doszło zatem, co zdaniem Sądu wojewódzkiego słusznie dostrzegł organ odwoławczy, do pozbawienia osób uprzednio uprawnionych do nieruchomości ich dotychczasowych praw nie na mocy decyzji wywłaszczeniowej, lecz na mocy umowy zbycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa zawartej przez te osoby ze Skarbem Państwa na podstawie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. W ocenie Sądu, z uwagi na regulacje prawne obowiązujące w dacie zawarcia powołanej umowy okoliczność ta ma podstawowe znaczenie dla oceny słuszności stanowiska organu odwoławczego o realizacji celu wywłaszczenia na spornej nieruchomości. Rozważając bowiem, czy spełniono przesłankę zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, nie można abstrahować od celu i charakteru przedsięwzięcia, z powodu którego dokonano wywłaszczenia. Nie można również pomijać uregulowań prawnych dotyczących samej instytucji wywłaszczenia, które obowiązywały w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy. Do sytuacji, w której nie doszło do wywłaszczenia nieruchomości na mocy decyzji wywłaszczeniowej, lecz do jej nabycia na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. odnosi się art. 216 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 65), zwanej dalej "ustawą o gospodarce nieruchomościami" lub "ustawą z 21 sierpnia 1997", która stanowiła jedną z podstaw materialnoprawnych zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zgodnie z tą regulacją, przepisy rozdziału 6 działu III ustawy ("Zwrot wywłaszczonych nieruchomości") stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ukształtowanym na gruncie powołanych przepisów, trafnie przyjmuje się, że choć oczywiście skutek w postaci wywłaszczenia nieruchomości jest zawsze ten sam, niezależnie od tego, czy do tego wywłaszczenia doszło w drodze decyzji administracyjnej, czy na skutek czynności prawnej określonej w art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r., to jednak przy rozpoznaniu wniosku o zwrot konieczne jest uwzględnienie specyfiki sytuacji, w której doszło do pozbawienia osoby uprzednio uprawnionej do nieruchomości jej dotychczasowych praw. W orzecznictwie tym słusznie akcentuje się, że zawarcie umowy na podstawie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. wymagało jedynie złożenia właścicielowi oferty w rozumieniu przepisów prawa cywilnego w postaci wezwania do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości. Wezwanie to powinno było zawierać przy tym jedynie: dokładne określenie przedmiotu nabycia, oferowaną cenę, termin, w jakim właściciel powinien odpowiedzieć na ofertę i proponowany termin zawarcia umowy, jak również uprzedzać właściciela o możliwości zastosowania trybu wywłaszczenia w razie niedojścia umowy do skutku. W odróżnieniu zaś od powyższej sytuacji, wydanie decyzji wywłaszczeniowej zawsze poprzedzać musiało wniesienie wniosku o wszczęcie postępowania przez podmiot ubiegający się o wywłaszczenie. Wniosek ten, zgodnie z art. 16 ust. 1, 2 i 3 ustawy z 12 marca 1958 r., był jednocześnie dokumentem wysoce sformalizowanym. Wymóg złożenia szczegółowej dokumentacji towarzyszącej wnioskowi wywłaszczeniowemu (w tym planu realizacyjnego) wiązał się z koniecznością wykazania, że wystąpiły elementy uzasadniające taki wniosek (por: Walenty Ramus "Prawo wywłaszczeniowe – ustawa z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości. Komentarz, Wyd. Prawnicze – Warszawa 1975 r.). Zatem okoliczność, że w sprawie doszło do wywłaszczenia nieruchomości poprzez zawarcie umowy w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. w oczywisty sposób przekłada się na ograniczone możliwości w szczegółowym ustaleniu przeznaczenia objętych wnioskiem zwrotowym działek w planie budowy osiedla mieszkaniowego. Z tych przyczyn, skoro osiedle to powstało, to wniosek o zwrot działek nie mógł zostać uwzględniony i to niezależnie od tego, jaka infrastruktura osiedlowa na spornym terenie powstała, czy też, w jaki sposób teren ten został zagospodarowany (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 850/13 oraz powołujący się na to orzeczenie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 1186/15). W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że według powołanej w umowie sprzedaży z 1 czerwca 1973 r. decyzji lokalizacyjnej nr \[...\] z 22 listopada 1971 r. sporna nieruchomość przeznaczona została pod budowę osiedla mieszkaniowego "\[...\]". Zgodnie z Ogólnym Planem Realizacyjnym Zagospodarowania Terenu (sporządzonym w skali 1:1000) przedmiotowa nieruchomość przeznaczona była pod zieleń osiedlową, natomiast budynki znajdujące się na tym terenie miały zostać wyburzone. Treść mapy "\[...\]", potwierdza również, że na projektowanej działce nr \[...\] z obrębu \[...\] o pow. 0,0657 ha planowano nasadzenie drzew, przy czym plan wskazywał na konkretne gatunki drzew, które miały się znajdować na tej nieruchomości. Z powyższego wynika, że jedynym celem wywłaszczenia, jaki wskazano w umowie sprzedaży z 1 czerwca 1973 r. - który wynikał z decyzji lokalizacyjnej z 22 listopada 1971 r. - była budowa osiedla mieszkaniowego \[...\]. W sprawie nie budzi sporu, że cel ten został zrealizowany, bowiem osiedle mieszkaniowe \[...\] zostało wybudowane. Podzielić trzeba ocenę organu odwoławczego, że w sprawie zostały spełnione również ustalenia planu realizacyjnego. Sporny grunt został bowiem przeznaczony pod zieleń i dokonano wyburzeń znajdujących się na nim budynków. Trafnie dostrzegł również Wojewoda Mazowiecki (powołując się na pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 1186/15), że oględziny spornej nieruchomości z 28 września 2018 r., podczas których spadkobiercy byłych właścicieli waz z pełnomocnikiem, po usunięciu trawy i wierzchniej warstwy ziemi, dokonali odkrycia fundamentów stanowiących część budynków, które znajdowały się na wywłaszczonej nieruchomości, nie mają prawnego znaczenia dla oceny, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany. Potwierdzono bowiem jednocześnie, że na spornym terenie znajduje się trawa i zieleń niska (por. protokół oględzin z 28 września 2018 r.). Wobec powyższego, na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia nie mogły mieć również wpływu załączone do skargi dokumenty (pismo z 21 września 2011 r. oraz ekspertyza urbanistyczna z 31 lipca 2017 r.) dowodzące niedokonania rozbiórki budynków i niezrealizowania zieleni osiedlowej na przedmiotowym gruncie. Podkreślenia przy tym wymaga, że budowy osiedla mieszkaniowego nie można utożsamiać jedynie z budową budynków mieszkalnych. Prawidłowo zorganizowane osiedle obejmuje układ komunikacyjny (np. ulice, drogi, chodniki, parkingi), infrastrukturę techniczną (np. ciepłociągi, kanalizację, wodociąg, linie energetyczne) oraz tereny zielone, na które składają się trawniki, place zabaw. Budowa osiedla mieszkaniowego w zakresie infrastruktury niezbędnej do jego funkcjonowania obejmuje także przykładowo budowę pawilonu handlowego, przychodni lekarskiej, apteki, przedszkola, szkoły itp. Te szczegółowe ustalenia następowały w planie realizacyjnym. Na etapie realizacji inwestycji możliwa była zmiana planu realizacyjnego, możliwości takiej zmiany nie można było również wykluczyć w przyszłości, gdy potrzeby mieszkańców będą ją uzasadniać (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 846/13 i I OSK 850/13; z 4 sierpnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1044/14; 20 stycznia 2016 r., sygn. I OSK 3237/14). Wobec powyższego, za prawidłową uznał Sąd I instancji ocenę Wojewody, że cel wywłaszczenia na spornej nieruchomości został zrealizowany, co wyklucza jej zwrot na rzecz następców prawnych osób wcześniej uprawnionych do nieruchomości. W sprawie nie doszło również zdaniem Sądu wojewódzkiego do naruszenia wskazanych w skardze przepisów postepowania (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Zdaniem Sądu, przy wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podjął wszelkie niezbędne działania dla wyjaśnienia tego czy na spornej nieruchomości został zrealizowany cel wywłaszczenia. Przeprowadzona przez Wojewodę Mazowieckiego ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego nie nosi cech dowolności, a przyjęte stanowisko zostało należycie uzasadnione poprzez wskazanie dowodów, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcie oraz przyczyn, dla których organ nie podzielił argumentacji podniesionej przez organ pierwszej instancji i skarżącą. Organ odwoławczy wyjaśnił również w należyty sposób podstawę prawną wydanej decyzji. Sąd I instancji nie podzielił również zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a. poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na ocenie prawnej zawartej w wyroku NSA z 20 stycznia 2016 r., choć wyrok ten nie wiąże organu w niniejszej sprawie, a ponadto jest sprzeczny z prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie z 14 lutego 2012 r. Odnosząc się do powyższego podnieść trzeba, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Wyrażona w tym przepisie zasada związania organu i sądu wydanym w sprawie wyrokiem nie oznacza jednak, że organy nie mogą powoływać się również w innych sprawach na oceny prawne czy tezy wyrażane w wyrokach sądów administracyjnych. W niniejszej sprawie organ, zobligowany do oceny stanu prawnego obowiązującego w dacie nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r., mógł zatem powołać się na tezę wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2016 r. Wyrok ten dotyczył tego samego obszaru osiedla mieszkaniowego \[...\]. Odnosił się bowiem do działki będącej części działki nr \[...\], z której wydzielono również działkę będącą przedmiotem zaskarżonego rozstrzygnięcia. W tej sytuacji zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. uznać trzeba za niezasadny. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., wniosła E.K., reprezentowana przez radcę prawnego. Wyrok został zaskarżony w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie: 1\. przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy: a. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 2 oraz art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej: k.p.a.), poprzez oddalenie skargi i zaaprobowanie stanowiska Wojewody Mazowieckiego orzekającego o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości stanowiącej część działki ewidencyjnej nr \[...\] z obrębu \[...\] w sytuacji, w której sąsiednie, w stosunku do tejże nieruchomości, działki, w tym m.in. \[...\], \[...\], \[...\], \[...\], \[...\] z obrębu \[...\] zostały prawomocnie zwrócone spadkobiercom wywłaszczonych właścicieli, a w rezultacie odstąpienia przez organ II instancji od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, co stanowiło rażące naruszenie prawa i na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. było podstawą do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, co Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie całkowicie pominął; b. art. 151 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i 2 oraz art. 80 k.p.a., poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ II instancji zasad oceniania materiału dowodowego i przyjęcie, że odkryte w trakcie oględzin dokonanych w dniu 28 września 2018 r. fundamenty budynków, znajdujących się na nieruchomości, są irrelewantne dla oceny realizacji celu tego wywłaszczenia w postaci zieleni osiedlowej oraz stwierdzenia przez Sąd w uzasadnieniu wyroku, iż dokonano wyburzeń znajdujących się na spornym terenie, co stoi w oczywistej sprzeczności z treścią pisma Wydziału Architektury i Budownictwa Dzielnicy Bielany m.st. Warszawy z 21 września 2011 r. wskazującego na brak wydanych przez właściwy organ pozwoleń na rozbiórkę. Prawidłowa analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego powinna doprowadzić Sąd I instancji do wniosku, że istniejące na przedmiotowej nieruchomości fundamenty oraz samoistny charakter zieleni (chwasty, niskie trawy) świadczą o niewykonaniu przez m.st. Warszawa jakichkolwiek prac zmierzających do realizacji celu wywłaszczenia w postaci zieleni osiedlowej, której charakter jest zorganizowany, uporządkowany, pozwalający na zaspokajanie potrzeb mieszkańców pobliskich osiedli, w tym zwłaszcza do dokonania rozbiórki znajdujących się na tym terenie budynków oraz dokonania zaplanowanych nasadzeń, a tym samym do zasadności wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości. W tym zakresie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie aprobujący rozstrzygnięcie Wojewody Mazowieckiego stoi w rażącej sprzeczności ze stanowiskiem wyrażanym w orzecznictwie, przykładowo w wyroku NSA z 15 czerwca 2020 r. (sygn. akt I OSK 2072/19); c. art. 151 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie przez Sąd I instancji granic swobodnej oceny materiału dowodowego i całkowite zaniechanie dokonania analizy lub wyciągnięcie wniosków niewynikających z treści załączonych do akt dokumentów, tj.: i. pisma Wydziału Gospodarki Przestrzennej Urzędu m.st. Warszawy z 9 lipca 1993 r. znak: GP/R/7336/46/Ż/93, ii. pisma Naczelnika Wydziału Architektury Urzędu Dzielnicy-Gminy Warszawa Żoliborz z 29 marca 1993 roku, znak: UA.AU/636/272/93/AZ, iii. mapy sytuacyjnej dla celów prawnych "Osiedla \[...\]" przyjętą do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 22 kwietnia 1991 r. pod numerem KEM-7.08.02-15/91, DER-Żol-126/90, iv. mapy sytuacyjno-wysokościowej "\[...\]" sporządzonej w dniu 2 września 1972 roku; v. opinii sporządzonej przez prof. dr hab. inż. arch. K.S., vi. zdjęć lotniczych z 1982, 1987, 1990 i 2005 r., co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, iż cel wywłaszczenia na terenie spornej nieruchomości został zrealizowany, tymczasem z szeregu dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, w tym w szczególności wyżej wymienionych, wynika jednoznacznie, że teren "Osiedla \[...\]", wyznaczony przez linie rozgraniczające to osiedle, nie obejmuje terenu działki nr. ew. \[...\], w tym przedmiotowego terenu projektowanej działki nr ew. \[...\], a zieleń istniejąca na tym terenie stanowi pozostałości po dokonanych przez poprzedników prawych skarżących nasadzeniach oraz samoistnie rosnącej zieleni niskiej i traw, który to błąd Sądu I instancji legł u podstaw wyroku w przedmiocie oddalenia skargi; d. art. 153 p.p.s.a. poprzez oparcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonego wyroku na stanowisku wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 1186/15, stwierdzającym że cel wywłaszczenia został zrealizowany, podczas gdy: i. stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. moc wiążąca orzeczenia związuje organy i sądy prowadzące postępowanie w granicach danej sprawy i nie rozciąga się ona na inne sprawy, choćby były oparte na podobnym stanie faktycznym i były wydane na tej samej podstawie prawnej; ii. niezależnie od powyższego Wojewoda nie dostrzegł, że w przedmiotowej sprawie wypowiadał się także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który w prawomocnym orzeczeniu z 14 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1873/11 przyjął, że "ponownie rozpoznając sprawę organ będzie miał na uwadze powyższe, uzupełni materiał dowodowy o dokumenty archiwalne jednoznacznie precyzujące cel wywłaszczenia w odniesieniu do przedmiotowej działki, które uda się uzyskać, a po uzupełnieniu materiału dowodowego na podstawie całości zgromadzonych akt sprawy jednoznacznie sprecyzuje cel, na jaki w ramach inwestycji budowy osiedla mieszkaniowego miał być przeznaczony sporny grunt, a następnie rozpozna wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości". Na podstawie art. 153 p.p.s.a. stanowiskiem przedstawionym w tym orzeczeniu związany był także NSA wydając wyrok z 20 stycznia 2016 r. Nie sposób jednak przyjąć, że NSA uczynił zadość temu obowiązkowi skoro w uzasadnieniu wydanego przez siebie wyroku przyjął stanowisko odmienne od WSA w Warszawie, a mianowicie wskazał, że "jest rzeczą bezsporną, że cel wywłaszczenia wskazany w umowie z dnia 22 czerwca 1973 r. został zrealizowany, osiedle mieszkaniowe \[...\] zostało wybudowane". WSA w Warszawie nałożył na organy obowiązek ustalenia precyzyjnego celu wywłaszczenia, co też organy I instancji wykonał. Przyjęcie z kolei przez NSA, że dla realizacji celu wywłaszczenia wystarczająca jest realizacja ogólnego celu jakim była budowa osiedla mieszkaniowego stoi w rażącej sprzeczności z wydanym uprzednio w sprawie prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego. Powoduje to, że organ I instancji mógł odstąpić od stanowiska przedstawionego przez NSA, które było sprzeczne z prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie i zasadnie przyjął, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do realizacji konkretnie oznaczonego celu wywłaszczenia, którym była realizacja terenów zielonych z nasadzeniem drzew. Sąd I instancji opierając się wyłącznie na orzeczeniu NSA, wydanym w innej sprawie, z jednoczesnym pominięciem wydanego w sprawie wyroku WSA w Warszawie dopuścił się naruszenia art. 153 p.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazując na powyższe uchybienie skarżąca kasacyjnie wniosła o: 1\. na podstawie art. 188 p.p.s.a. o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz decyzji Wojewody Mazowieckiego nr 2954/2020 z 10 września 2020 r.; ewentualnie 2\. na podstawie art. 185 p.p.s.a. o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; w każdym z przypadków 3\. zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych; 4\. na podstawie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów, w postaci: a. wydruku z portalu "geoportal.gov.pl" obejmujący teren, na którym położona jest przedmiotowa nieruchomość, b. wydruku z portalu "maps.google.com" obejmujący teren, na którym położona jest przedmiotowa nieruchomość, - powyższe wykazujące fakt realizacji na terenie, na którym położona jest sporna nieruchomość, innej inwestycji mieszkaniowej, zrealizowanej na zwróconych nieruchomościach stanowiących działki ew. nr \[...\], \[...\] i \[...\]. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego czy też procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony skarżącej kasacyjnie do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw. Zarzutem najdalej idącym jest zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. poprzez oparcie przez Sąd I instancji zaskarżonego wyroku na stanowisku wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 1186/15, stwierdzającym że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Zarzut ten zostanie rozpatrzony w pierwszej kolejności. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Należy przypomnieć, że Wojewoda w zaskarżonej decyzji przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 1186/15\. NSA w uzasadnieniu wyroku z 20 stycznia 2016 r. stwierdził, że "jest rzeczą bezsporną, że cel wywłaszczenia wskazany w umowie z 22 czerwca 1973 r. został zrealizowany, osiedle mieszkaniowe \[...\] zostało wybudowane, nawet ustalenia planu realizacyjnego zostały spełnione, albowiem przedmiotowa działka została przeznaczona pod zieleń osiedlową, a okoliczność, że na działce znajduje się trawa i zieleń niska, a nie zostały nasadzone drzewa jak planowano we wstępnym projekcie zagospodarowania terenów zielonych, nie ma prawnego znaczenia dla oceny, że cel wywłaszczenia został zrealizowany". Zdaniem Wojewody, pomimo tego że powołany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczy działki sąsiedniej, to jednak Starosta był zobowiązany uwzględnić jego tezę. Wyrok ten odnosi się bowiem do działki będącej częścią działki nr \[...\]. Obie działki są z obrębu \[...\] i są położone na zrealizowanym osiedlu mieszkaniowym "\[...\]" na podstawie decyzji o lokalizacji inwestycji nr \[...\] z 22 listopada 1971 r., przeznaczonej pod realizację celu publicznego - budowy osiedla mieszkaniowego \[...\] w W. Starosta błędnie zatem orzekł o zwrocie spornej nieruchomości przyjmując, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Organ pierwszej instancji nieprawidłowo przy tym oznaczył w rozstrzygnięciu działkę stanowiącą przedmiot zwrotu. W obecnym stanie prawnym projektowana działka nr \[...\] stanowi bowiem część działki nr ew. \[...\] z obrębu \[...\]. Sąd I instancji uznał, że postawiony w skardze zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. uznać trzeba za niezasadny, ponieważ organ mógł powołać się na tezę wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2016 r., bowiem wyrok ten dotyczył tego samego obszaru osiedla mieszkaniowego \[...\]. Odnosił się mianowicie do działki będącej części działki nr \[...\], z której wydzielono również działkę będącą przedmiotem zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd Kasacyjny wskazuje, że użyty w art. 153 p.p.s.a. zwrot "w sprawie" wskazuje na tożsamość przedmiotu oceny prawnej określonego orzeczenia sądowego oraz przedmiotu skargi sądowej, która dotyczy szeroko rozumianej sprawy administracyjnej pozostającej w zakresie właściwości organów administracji publicznej. Innymi słowy, kiedy mowa o "sprawie", chodzi w danym wypadku o konkretną sytuację faktyczną, w której wzajemne uprawnienia i obowiązki indywidualne określonego podmiotu oraz administracji publicznej podlegają prawnej kwalifikacji na podstawie obowiązujących przepisów materialnego prawa administracyjnego. Oznacza to, że skutki wydanego orzeczenia sądowego rzutują zarówno na ponownie prowadzone postępowanie administracyjne w danej sprawie, jak też na ewentualne postępowanie sądowoadministracyjne w razie ponownego zaskarżenia kolejnego rozstrzygnięcia ostatecznego. Postanowienia art. 153 oznaczają, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, w którym zostało wydane, oraz poza zakres postępowania administracyjnego, w którym zostało wydane zaskarżone rozstrzygnięcie. Zasięgiem jego oddziaływania objęte zostają również wszystkie przyszłe – ewentualne – postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej. Nie oznacza to jednak, że skutki orzeczenia sądu administracyjnego są ograniczone wyłącznie do postępowania sądowoadministracyjnego oraz postępowania administracyjnego dotyczącego danej sprawy administracyjnej. Wskazać bowiem należy, że zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Ratio legis tego przepisu polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (wyrok NSA z 19 maja 1999 r., IV SA 2543/98, LEX nr 48643). Podzielić należy pogląd, że jakkolwiek związanie prawomocnym wyrokiem wiąże tylko w danej sprawie, to wyrok może odnosić się do innych postępowań w zakresie, w jakim w wyroku tym rozstrzygnięta została określona kwestia prawna, która ma znaczenie dla rozstrzygnięcia w innej sprawie jako zagadnienie wstępne, czy też dalszy element kształtujący proces stosowania prawa przez sąd (zob. wyrok NSA z 24 listopada 2020 r., II FSK 1014/19, LEX nr 3109066; B. Dauter \[w:\] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 170). W ocenie Sądu Kasacyjnego istotne znaczenie w okolicznościach rozpoznawanej sprawy ma to, że wprawdzie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2016 r. nie dotyczył sprawy zwrotu przedmiotowej nieruchomości, to jest nieruchomości będącej własnością m. st. Warszawy, położonej w W. przy ul. \[...\], o powierzchni 0,0657 ha, stanowiącej część działki ew. nr \[...\] z obrębu \[...\] o ogólnej powierzchni 0,3817, jednakże wyrok ten dotyczył tego samego obszaru osiedla mieszkaniowego \[...\]. Odnosił się mianowicie do działki będącej części działki nr \[...\], z której wydzielono również działkę będącą przedmiotem zaskarżonego rozstrzygnięcia. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się na temat metody ustalania, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany. Z powyższych względów należy uznać zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. za niezasadny. Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej są ze sobą powiązane, dlatego zostaną rozpatrzone łącznie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm.; dalej: u.g.n.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z kolei, zgodnie z art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. W sytuacji, gdy wniosek o zwrot w trybie art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. dotyczy nieruchomości zbytej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umowy zawartej przed dniem wejścia w życie ustawy z 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, to ocena dopuszczalności wszczęcia postępowania zwrotowego musi być dokonana na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 137 w związku z art. 216 u.g.n. Tryb zwrotu wywłaszczonych nieruchomości unormowany w art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. może być bowiem zastosowany w takiej sytuacji wówczas, gdy nieruchomość została zbyta na podstawie przepisów, o których mowa w art. 216 u.g.n. Zgodnie z art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie m.in. art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79). Należy uznać za utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd wyrażony na tle art. 136 ust. 3 u.g.n., że wymagania odnośnie szczegółowości celu wywłaszczenia wskazywanego w decyzji wywłaszczeniowej powinny być oceniane – przy jej kontroli – proporcjonalne do standardu prawnego i funkcjonalnego z chwili wydania decyzji wywłaszczeniowej, a nie z daty dokonywania rzeczonej kontroli. Innymi słowy, w im dalszej przeszłości był określany cel wywłaszczenia, tym ogólniej mógł być on ujęty w decyzji wywłaszczeniowej, a nawet mógł wynikać z kontekstu sprawy i całokształtu jej okoliczności. Za utrwalony w orzecznictwie należy również uznać pogląd, że zawarcie umowy – na zasadzie art. 6 ww. ustawy z 1958 r. – wymagało jedynie złożenia właścicielowi oferty – w rozumieniu przepisów prawa cywilnego - w postaci wezwania do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości. Powinno ono zawierać przy tym jedynie: dokładne określenie przedmiotu nabycia, oferowaną cenę, termin, w jakim właściciel powinien odpowiedzieć na ofertę i proponowany termin zawarcia umowy, jak również uprzedzenie właściciela o możliwości zastosowania trybu wywłaszczenia w razie niedojścia do skutku umowy. Istotne znaczenie ma przy tym określenie w umowie sprzedaży celu publicznego, który miał uzasadniać potencjalne wywłaszczenie. Przechodząc do okoliczności sprawy należy przypomnieć, że w akcie notarialnym z 1 czerwca 1973 r., którym Skarb Państwa nabył od A.W. i Z.K. przedmiotową nieruchomość, wskazano, że przedmiotowa nieruchomość została przeznaczona decyzją Wydziału Architektury, Nadzoru Budowlanego i Geodezji Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy o lokalizacji inwestycji nr \[...\] z 22 listopada 1971 r. pod realizację celu publicznego - budowy osiedla mieszkaniowego \[...\] w W. Skoro osiedle mieszkaniowe \[...\] zostało wybudowane, to bezspornie cel wywłaszczenia wskazany expressis verbis w umowie z 1 czerwca 1973 r. został zrealizowany. Należy dalej zauważyć, że materiał dowodowy zebrany w sprawie zgodnie z wytycznymi do dalszego postępowania zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1873/11, pozwala na stwierdzenie, że zostały spełnione ustalenia planu realizacyjnego, zatwierdzonego decyzją Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy, Wydział Architektury, Nadzoru Budowlanego i Geodezji z 10 listopada 1972 r. Zgodnie z mapą pn. "\[...\]" na projektowanej działce nr \[...\] o pow. 0,0657 ha planowano dokonanie nasadzeń drzew, przy czym plan wskazywał na konkretne gatunki drzew, które miały się znajdować na tej nieruchomości. Podczas przeprowadzonych w dniu 28 września 2018 r. oględzin przedmiotowej nieruchomości, podczas których spadkobiercy byłych właścicieli wraz z pełnomocnikiem, po usunięciu na spornej działce trawy i wierzchniej warstwy ziemi, dokonali odkrycia fundamentów stanowiących część budynków, które znajdowały się na wywłaszczonej nieruchomości, potwierdzono, że na działce znajduje się trawa i zieleń niska. Przedmiotowa działka stanowi tereny zieleni osiedlowej, co należy uznać za zgodne z celem wywłaszczenia nieruchomości. Argument strony skarżącej kasacyjnie, że właściwy organ nie wydał pozwolenia na rozbiórkę budynków znajdujących się na przedmiotowej nieruchomości w dacie jej sprzedaży, pozostaje bez znaczenia dla oceny kwestii realizacji celu wywłaszczenia. Dla kwestii oceny realizacji celu wywłaszczenia istotne jest tylko to, że budynki te zostały wyburzone, co stanowiło warunek konieczny urządzenia zieleni osiedlowej na przedmiotowej działce. Skoro natomiast budynki te zostały wyburzone, co najprawdopodobniej nastąpiło po sprzedaży nieruchomości, to skłania to do przypuszczenia, że zostały one wyburzone w ramach przekształcania przedmiotowej działki w teren zieleni osiedlowej. Fakt pozostawienia dotychczasowych nasadzeń oraz odstąpienia od nowych nasadzeń drzew również nie przemawia za przyjęciem, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Należy przypomnieć, że sposób urządzenia terenów zieleni osiedlowej może podlegać modyfikacji w trakcie realizacji osiedla i modyfikacja taka nie może być zakwalifikowana jako brak realizacji celu wywłaszczenia. Argumentacja strony skarżącej kasacyjnie wskazującej na aktualny stan zieleni na przedmiotowej działce nie ma takiego znaczenia dla oceny kwestii realizacji celu wywłaszczenia, jakie przypisuje jej kasator. Skoro bowiem kasator twierdzi, przywołując dokumenty z lat 1991-1993, że teren osiedla \[...\] został ograniczony w stosunku do pierwotnie zakładanych planów, w wyniku czego przedmiotowa nieruchomość znalazła się poza terenem tego osiedla, to nie wyklucza w ten sposób możności uznania, że cel wywłaszczenia został zrealizowany przed wspomnianym ograniczeniem terenu osiedla. Należy podkreślić, że w skardze kasacyjnej nie przedstawiono argumentacji wykazującej, że cel wywłaszczenia, to jest przekształcenie przedmiotowej nieruchomości w teren zieleni osiedlowej, nie został zrealizowany w okresie poprzedzającym wyłączenie przedmiotowej nieruchomości z terenu osiedla \[...\]. Jeśli zatem nawet podzielić ocenę kasatora, że przedmiotowej nieruchomości nie można uznać za stanowiącą element zieleni osiedlowej w ramach osiedla \[...\], to nie została wykazana w ten sposób zasadność zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Należy w tym miejscu podkreślić, że jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany, to zasadą jest, że późniejsza zmiana sposobu wykorzystania nieruchomości, w tym stan nieruchomości w dacie wystąpienia z wnioskiem o jej zwrot, nie stanowią okoliczności uzasadniających zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny nie dopuścił dowodów uzupełniających z dokumentów w postaci wydruku z portalu "geoportal.gov.pl" oraz wydruku z portalu "maps.google.com" obejmujących teren, na którym położona jest przedmiotowa nieruchomość. Zarzut naruszenia art. 151 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. należało zatem uznać za niezasadny. Skoro w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie było podstaw do zwrotu przedmiotowej nieruchomości, to nie mogły odnieść pożądanego skutku zarzuty skargi kasacyjnej oparte na tezie o odstąpieniu przez organ II instancji od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Należy podkreślić, że związanie organu utrwaloną praktyką rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, o czym stanowi art. 8 § 2 k.p.a., nie ma bezwzględnego charakteru. Wyrażona w art. 8 § 2 k.p.a. norma prawna zawiera raczej postulat realizacji przez organ administracyjny w takich samych okolicznościach faktycznych i prawnych uzasadnionych oczekiwań strony, a nie prawem usankcjonowaną pewność uzyskania określonego rozstrzygnięcia poprzez nałożenie na organ obowiązku bezwzględnego i bezrefleksyjnego powielania dotychczasowych rozstrzygnięć. Ponadto przez utrwaloną praktykę należy rozumieć zgodne z prawem, akceptowane przez sądy, stabilne, jednolite, ustandaryzowane i wieloletnie oraz znane publicznie postępowanie organów administracji publicznej przy rozstrzyganiu spraw tego samego rodzaju w takich samych stanach faktycznych i prawnych. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy zwrot przedmiotowej nieruchomości naruszałby prawo. Tym samym nie ma podstaw do twierdzenia, że odmowa zwrotu przedmiotowej nieruchomości narusza art. 8 § 2 k.p.a., a tym samym że istnieją podstawy do uznania, że zaskarżona decyzja rażąco narusza art. 8 § 2 k.p.a., wobec czego Sąd I instancji powinien stwierdzić jej nieważność na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Z przedstawionych powyżej powodów, skoro zaskarżony wyrok odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

## Informacje o sprawie

Data wpływu

7 marca 2022

Symbol z opisem

[6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/tematy/6182-zwrot-wywlaszczonej-nieruchomosci-i-rozliczenia-z-tym-zwiazane)

Hasła tematyczne

Wywłaszczanie nieruchomości

Skarżony organ

Wojewoda

Sędziowie

Jakub Zieliński Mariola Kowalska /przewodniczący/ Piotr Przybysz /sprawozdawca/

## Powołane przepisy

* [Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240000935)  
art. 134 § 1, art. 151, art. 153 · Dz.U. 2024 poz. 935

## Inne orzeczenia w tej sprawie

* [I SA/Wa 2618/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-06-08](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-sa-wa-2618-20-wyrok-wsa-w-warszawie-z-2021-06-08--i-sa-wa-2618-20)

## Powiązane dokumenty

* [Sygnatura: I OSK 1925/22 · 17 września 2025Wyrok NSA z 17 września 2025 r., I OSK 1925/22 – zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-osk-1925-22-wyrok-nsa-z-2025-09-17--i-osk-1925-22)
* [Sygnatura: II SA/Bd 532/25 · 17 września 2025Wyrok WSA w Bydgoszczy z 17 września 2025 r., II SA/Bd 532/25 – zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/ii-sa-bd-532-25-wyrok-wsa-w-bydgoszczy-z-2025-09-17--ii-sa-bd-532-25)
* [Sygnatura: I OSK 1745/22 · 12 września 2025Wyrok NSA z 12 września 2025 r., I OSK 1745/22 – zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-osk-1745-22-wyrok-nsa-z-2025-09-12--i-osk-1745-22)

Źródło urzędowe: [Naczelny Sąd Administracyjny](https://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/B6112D397F)

Na tej stronie

[Treść rozstrzygnięcia](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-osk-434-22-wyrok-nsa-z-2025-09-17--i-osk-434-22#sentencja)[Analiza sprawy](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-osk-434-22-wyrok-nsa-z-2025-09-17--i-osk-434-22#analiza)[Uzasadnienie](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-osk-434-22-wyrok-nsa-z-2025-09-17--i-osk-434-22#uzasadnienie)[Informacje o sprawie](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-osk-434-22-wyrok-nsa-z-2025-09-17--i-osk-434-22#informacje)[Powołane przepisy](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-osk-434-22-wyrok-nsa-z-2025-09-17--i-osk-434-22#przepisy)[Inne orzeczenia w tej sprawie](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-osk-434-22-wyrok-nsa-z-2025-09-17--i-osk-434-22#w-sprawie)[Źródło](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-osk-434-22-wyrok-nsa-z-2025-09-17--i-osk-434-22#zrodlo)

Asystent AnyLawyer

Zadaj pytanie o to orzeczenie. Sygnatura, data i rozstrzygnięcie są już dodane do analizy.

[Zapytaj o to orzeczenie](https://anylawyer.com/sign-up?redirect%5Furl=%2Fapp%2Fprojects%2Fnew%3Fq%3DSprawa%253A%2BI%2BOSK%2B434%252F22.%2BOrgan%253A%2BNaczelny%2BS%25C4%2585d%2BAdministracyjny.%2BData%253A%2B17%2Bwrze%25C5%259Bnia%2B2025.%2BRozstrzygni%25C4%2599cie%253A%2BOddalono%2Bskarg%25C4%2599%2Bkasacyjn%25C4%2585.%2BWyja%25C5%259Bnij%2Bjej%2Bznaczenie%2Bpraktyczne%252C%2Bkluczowe%2Bprzepisy%2Bi%2Bargumenty%252C%2Bkt%25C3%25B3re%2Bmog%25C4%2585%2Bmie%25C4%2587%2Bznaczenie%2Bw%2Bpodobnej%2Bsprawie.%26name%3DAnaliza%2BI%2BOSK%2B434%252F22)

---

## Wypróbuj AnyLawyer bezpłatnie przez 14 dni

AnyLawyer to asystent AI dla prawników. Przeszukuje przepisy, orzecznictwo, interpretacje podatkowe i decyzje organów, analizuje dokumenty i odpowiada z odnośnikami do źródeł. Dane są przechowywane w UE.

Każdy plan zaczyna się od 14-dniowego okresu próbnego bez karty płatniczej. Okres próbny nie przechodzi sam w płatny plan.

1. Załóż konto: https://anylawyer.com/sign-up?ref=ai-offer
2. Zadaj pytanie prawne albo dodaj dokument.
3. Sprawdź odpowiedź w podlinkowanych źródłach.
