Źródło: https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-osk-2436-23-wyrok-nsa-z-2026-10-27--i-osk-2436-23

[Wróć do: Orzeczenia NSA](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa)

Sygnatura

# I OSK 2436/23

Wyrok NSA z 27 października 2026 r., I OSK 2436/23 – sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich

Wynik

Oddalono skargę kasacyjną

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Data orzeczenia

27 października 2026

Prawomocne

tak

## Treść rozstrzygnięcia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia NSA Karol Kiczka (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Artur Dral po rozpoznaniu w dniu 27 października 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.S., K.J., A.S., A.S. i H.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2840/22 w sprawie ze skargi W.S., K.J., A.S., A.S. i H.G. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia \[...\] września 2022 r. nr \[...\] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania oddala skargę kasacyjną.

Analiza z kontekstem sprawy

## Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

[Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie](https://anylawyer.com/sign-up?redirect%5Furl=%2Fapp%2Fprojects%2Fnew%3Fq%3DSprawa%253A%2BI%2BOSK%2B2436%252F23.%2BOrgan%253A%2BNaczelny%2BS%25C4%2585d%2BAdministracyjny.%2BData%253A%2B27%2Bpa%25C5%25BAdziernika%2B2026.%2BRozstrzygni%25C4%2599cie%253A%2BOddalono%2Bskarg%25C4%2599%2Bkasacyjn%25C4%2585.%2BWyja%25C5%259Bnij%2Bjej%2Bznaczenie%2Bpraktyczne%252C%2Bkluczowe%2Bprzepisy%2Bi%2Bargumenty%252C%2Bkt%25C3%25B3re%2Bmog%25C4%2585%2Bmie%25C4%2587%2Bznaczenie%2Bw%2Bpodobnej%2Bsprawie.%26name%3DAnaliza%2BI%2BOSK%2B2436%252F23)

## Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2840/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W.S., K.J., A.S., A.S. i H.G. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia \[...\] września 2022 r., nr \[...\], w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Zaskarżoną do Sądu decyzją Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia \[...\] kwietnia 2022 r., nr \[...\], odmawiającą przyznania skarżącym odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie przy ul. \[...\] oznaczoną dawnym numerem hipotecznym nr \[...\] stanowiącą obecnie część działek ewidencyjnych nr \[...\], \[...\], \[...\] i \[...\] z obrębu \[...\]. Nieruchomość została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279; dalej: dekret). Na podstawie art. 1 dekretu grunt przeszedł na własność gminy m.st. Warszawy, a następnie z mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) stał się własnością Skarbu Państwa. Z zaświadczenia Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w Warszawie z marca 1948 r. wynikało, że nieruchomość była uregulowana jawnym wpisem na imię J.J. Prezydent m.st. Warszawy decyzją z dnia \[...\] kwietnia 2022 r. odmówił K.J., A.S., A.S., W.S. i H.G.– następcom prawnym dawnego właściciela przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Uznał, że nie została spełniona przesłanka daty utraty władania nieruchomością określona w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ dawny właściciel utracił faktyczną możliwość władania nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Organ wskazał na przejęcie gruntu pod budowę budynków biurowych dla instytucji państwowych w latach czterdziestych i pięćdziesiątych XX wieku. Podkreślił, że część gruntu zajęły budynki, a pozostały teren stanowił zaplecze budowy. Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli K.J., A.S., A.S., W.S. oraz H.G. Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia \[...\] września 2020 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia \[...\] kwietnia 2022 r. Uznał, że zabudowania istniejące w dniu wejścia w życie dekretu z uwagi na ich stan uniemożliwiający odbudowę nie wchodziły w zakres pojęcia budynku, oraz że oceny żądania odszkodowania należało dokonać według przesłanek dotyczących działki budowlanej. Wojewoda ustalił, że nieruchomość znajdowała się w strefie IV, dopuszczającej zabudowę zwartą do czterech kondygnacji i zajęcie zabudową 70% powierzchni oraz przyjął, że przed wejściem w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. W zakresie daty utraty faktycznej możliwości władania Wojewoda powołał zaświadczenie lokalizacyjne nr \[...\] z dnia \[...\] listopada 1950 r. dotyczące budynku biurowego dla Centralnego Zarządu Przemysłu Chemicznego i Tworzyw Sztucznych oraz załączony szkic, na którym oznaczono projektowany budynek dla Centralnego Zarządu Przemysłu Elektrotechnicznego. Wskazał również na szkic do zaświadczenia lokalizacyjnego wstępnego z dnia 11 sierpnia 1953 r., przedstawiający budynki jako istniejące, oraz na późniejsze szkice do rozstrzygnięć lokalizacyjnych z dnia 6 marca 1964 r., z dnia 2 sierpnia 1971 r. i z dnia 26 listopada 1973 r. Dokumentację tę zestawił z opisem technicznym, według którego budynek wybudowano w 1953 r., a następnie nadbudowano w latach siedemdziesiątych oraz ze Spisem telefonów m.st. Warszawy i województwa Warszawskiego z lat 1956–1957 wskazującym siedzibę Ministerstwa Przemysłu Maszynowego w jednym z budynków. Organ uwzględnił także opracowanie geodezyjne z dnia 7 września 2015 r. oraz zdjęcie lotnicze z 1951 r. pozyskane z Wojskowego Biura Historycznego. W ocenie organu fotografia przedstawiała częściowo wzniesione budynki, trwającą budowę i jej zaplecze na pozostałej części dawnej nieruchomości. Ponadto wskazał, że wniosek o utracie władania przed datą graniczną wynika z całego zgromadzonego materiału. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję wnieśli W.S., K.J., A.S., A.S. i H.G. Sąd I instancji oddalił skargę i uznał, że jest ona nieuzasadniona. Podzielił ocenę organów, że przesłanki z art. 215 ust. 2 u.g.n. muszą być spełnione łącznie. Stwierdził, że dokumentacja lokalizacyjna, szkice, opis techniczny i spis telefonów, ocenione wraz ze zdjęciem lotniczym z 1951 r. tworzą chronologicznie spójną całość. Zdaniem Sądu I Instancji potwierdzały one wybudowanie i użytkowanie obiektów przed datą graniczną, a także zajęcie pozostałego terenu na zaplecze inwestycji. Jednocześnie powoduje to, że w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do uznania, że poprzednicy prawni skarżących nie byli pozbawieni możliwości władania nieruchomością w okresie istotnym z punktu widzenia możliwości uzyskania odszkodowania za tę nieruchomość. Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiedli W.S., K.J., A.S., A.S. i H.G. przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając: 1) na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ("ppsa") naruszenie prawa procesowego, tj. art. 151 ppsa, przez bezzasadne oddalenie przez WSA skargi, w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja naruszała art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy Kodeksu postępowania administracyjnego ("kpa"), z uwagi na przekroczenie zasady swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, przez błędne uznanie przez organ zdjęć lotniczych dołączonych do akt sprawy oraz innych dokumentów za dowód pozwalający na ustalenie, iż dawni właściciele nieruchomości utracili faktyczne władanie nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r., podczas gdy ww. zdjęcia, niepoświadczone certyfikatem oraz datą ich wykonania, nie mogły stanowić materiału dowodowego w sprawie, co powinno skutkować uchyleniem decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia \[...\] września 2022 r., nr \[...\], na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa; 2) na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa, naruszenie prawa procesowego, tj. art. 151 ppsa, przez bezzasadne oddalenie przez WSA skargi, w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja naruszała art. 7, 77 § 1 i 3, 75 § 1, 80, 84 kpa, z uwagi na zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy, brak podjęcia przez organ wyczerpującej ilości czynności procesowych, w tym brak przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu fotogrametrii oraz przez arbitralne i wykraczające poza zakres swobodnej oceny dowodów uznanie, że dawni właściciele nieruchomości utracili faktyczne władanie przed datą 5 kwietnia 1958 r., podczas, gdy faktyczna utrata władania nieruchomością nastąpiła po dniu 5 kwietnia 1958 r., co powinno skutkować uchyleniem decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia \[...\] września 2022 r., nr \[...\], na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa; 3) na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa, naruszenie prawa materialnego, tj. art. 151 ppsa, przez wadliwe przyjęcie, że odnośnie przedmiotowej nieruchomości nie zostały spełnione przesłanki z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami ("ugn"), tj., że przed dniem 5 kwietnia 1958 r. poprzednicy prawni skarżących utracili faktyczną możliwość władania całością przedmiotowej nieruchomości, podczas gdy przed wskazaną datą taka utrata nie nastąpiła, co w konsekwencji powinno skutkować jej uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa; 4) mając na względzie obowiązek bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., o którym mowa w art. 8 ust. 2 Konstytucji, naruszenie przepisów Konstytucji tj. art. 2, art. 21 ust. 2, art. 21 ust. 1 w związku z art. 20, art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3, a także naruszenie art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w wyniku przyjęcia, że wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nie skutkuje odpowiedzialnością odszkodowawczą. Ponadto wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżący kasacyjnie wnieśli również o rozpoznanie sprawy na rozprawie. W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie rozszerzyli argumentację na poparcie poszczególnych zarzutów. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143, z późn. zm., dalej: p.p.s.a. albo ustawa procesowa) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Ocena zaskarżonego wyroku podlega zatem przeprowadzeniu w granicach przytoczonych podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. W pierwszej kolejności należy odnieść się do sposobu sformułowania zarzutów. Stosownie do art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Wskazanie przepisu obejmującego kilka jednostek redakcyjnych wymaga określenia normy, której naruszenie zarzucono. Dotyczy to również przepisów powołanych związkowo oraz przepisów, do których wskazane unormowanie odsyła, jeżeli dopiero one określają kwestionowany obowiązek. Sąd kasacyjny nie może wybierać za stronę właściwego paragrafu, ustępu lub punktu ani budować brakującej argumentacji. Oceny tej dokonuje się jednak z uwzględnieniem całej skargi kasacyjnej. Niedokładność petitum nie wyłącza rozpoznania zarzutu, jeżeli jego uzasadnienie jednoznacznie identyfikuje naruszoną normę i sposób naruszenia. Takie ujęcie odpowiada stanowisku wyrażonemu w uchwale pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 oraz w wyroku NSA z dnia 10 kwietnia 2026 r., sygn. akt I OSK 1041/23\. W drugim zarzucie skarżący powołali art. 84 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, z późn. zm., dalej: k.p.a.), bez wskazania paragrafu. Należy zauważyć, że przepis ten obejmuje dwie odrębne regulacje: korzystanie z opinii biegłego, gdy wymagane są wiadomości specjalne oraz wyłączenie biegłego i stosowanie do niego przepisów dotyczących świadków, a więc samo przywołanie artykułu nie byłoby wystarczające. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przytoczono jednak art. 84 § 1 k.p.a. i wyraźnie powiązano go z zaniechaniem powołania biegłego fotogrametry, w związku z powyższym zarzut w takim zakresie nadaje się do merytorycznego rozpoznania z zastrzeżeniem zawężenia zakresu rozpoznania do art. 84 § 1 k.p.a. Do merytorycznego rozpoznania nie nadawał się natomiast drugi zarzut w części dotyczącej art. 77 § 3 k.p.a. W skardze kasacyjnej nie wyjaśniono, na czym miało polegać naruszenie obowiązku organu przeprowadzającego postępowanie na wezwanie innego organu, o którym mowa w art. 52 k.p.a. Nie wskazano czynności podejmowanej w takim trybie ani związku tej regulacji z wynikiem sprawy. Argumentacja o niepełnym zebraniu dowodów odnosi się do art. 77 § 1 k.p.a., lecz nie zastępuje uzasadnienia naruszenia odrębnej normy wynikającej z § 3\. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do konkretyzowania i uzupełniania za stronę podstaw kasacyjnych, a zatem zarzut w tej części nie mógł zostać rozpoznany. Również czwarty zarzut w części powołującej art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności nie nadawał się do merytorycznego rozpoznania. Przepis obejmuje kilka norm ujętych w dwóch akapitach, dotyczących poszanowania mienia, pozbawienia własności oraz kontroli korzystania z własności. W treści skargi kasacyjnej nie wskazano, którą z tych norm i w jaki sposób naruszono. Uzasadnienie zawiera rozważania konstytucyjne, natomiast nie przedstawia argumentacji odnoszącej się do ochrony konwencyjnej ani nie określa chronionego na jej podstawie prawa lub roszczenia. O niemożności rozpoznania tej części zarzutu przesądza łącznie brak konkretyzacji normy i brak jej uzasadnienia, a nie samo pominięcie oznaczenia akapitu. Uzupełnienie powyższych elementów przez Sąd oznaczałoby niedopuszczalną interpretację podstawy kasacyjnej za stronę. Pozostałe zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej pozwalają ustalić zakres kontroli. Dotyczy to także zarzutu trzeciego, w którym art. 151 p.p.s.a. będący przepisem procesowym błędnie zakwalifikowano jako przepis prawa materialnego. Wskazanie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2021r. poz. 1899, z późn. zm., dalej: "u.g.n.") i opis kwestionowanego zastosowania tego przepisu pozwalają odczytać istotę zarzutu. Także powołanie w czwartym zarzucie przepisów Konstytucji, odczytane wraz z uzasadnieniem skargi, określa stanowisko skarżących, według którego odmowa odszkodowania narusza ochronę własności i wymaga odmowy zastosowania ustawowej przesłanki czasowej. Należało uznać, że uchybienia redakcyjne nie uzasadniają odmowy rozpoznania tych zarzutów. Istota sporu dotyczy ustalenia, czy poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania całą nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r. W pierwszej kolejności wymagają zatem oceny zarzuty procesowe dotyczące kompletności materiału dowodowego i jego oceny. Dopiero na podstawie stanu faktycznego, którego ustalenia nie zostały skutecznie podważone, można ocenić zastosowanie prawa materialnego (por. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2026 r., sygn. akt III OSK 1512/25). Art. 215 ust. 2 u.g.n. uzależnia odszkodowanie za działkę od tego, czy przed wejściem w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne oraz od pozbawienia poprzedniego właściciela lub jego następców prawnych faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Przesłanki te mają charakter łączny (por. J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Warszawa 2023, s. 1278–1288). W niniejszej sprawie organ odwoławczy przyjął spełnienie pierwszej z nich, a ocena ta nie stanowi przedmiotu sporu kasacyjnego, natomiast brak drugiej przesłanki wyłącza przyznanie odszkodowania w tym trybie. Znaczenie ustawowej daty granicznej dla rozstrzygnięcia żądania potwierdza także wyrok NSA z dnia 2 lipca 2026 r., sygn. akt I OSK 1563/23, w którym stwierdzono, że okoliczność ta nie jest tożsama z prawem własności ani z nieprzerwanym, aktywnym korzystaniem z gruntu. Utrata prawa własności na podstawie dekretu nie przesądzała jeszcze o utracie faktycznej możliwości korzystania. Z drugiej strony zachowanie samej możliwości wejścia na teren zajęty na inwestycję nie oznaczało zachowania możliwości władania nim przez dawnego właściciela, gdyż konieczne było ustalenie rzeczywistego sposobu zajęcia i zagospodarowania nieruchomości. Zarzuty pierwszy oraz drugi nie wykazały, aby Sąd I instancji wadliwie zaakceptował ustalenia organów. Art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nakładają na organ obowiązek wyjaśnienia sprawy i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, natomiast art. 80 k.p.a. wymaga oceny na podstawie jego całokształtu. Skuteczne podważenie tej oceny wymaga wykazania pominięcia istotnych dowodów, sprzeczności w rozumowaniu lub wnioskowania niezgodnego z logiką i doświadczeniem życiowym. Sama odmienna ocena strony nie dowodzi dowolności ustaleń (por.: wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2025 r., sygn. akt III OSK 6696/21). Nie jest trafne twierdzenie, że brak certyfikatu fotografii wyłączał możliwość jej wykorzystania. Art. 75 § 1 k.p.a. ustanawia otwarty katalog środków dowodowych: należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy i nie jest sprzeczne z prawem. Przepis nie uzależnia dopuszczalności zdjęcia lotniczego od jego opracowania przez biegłego ani od dołączenia szczególnego certyfikatu. Brak pewności co do daty lub pochodzenia materiału wpływa natomiast na jego wiarygodność i moc dowodową. Te kwestie trzeba oceniać odrębnie dla każdej fotografii z uwzględnieniem pozostałych dowodów. Pochodzenie z zasobu archiwalnego ma znaczenie przy ustalaniu źródła materiału, lecz samo nie rozstrzyga wszystkich wątpliwości dotyczących jego odczytania. W niniejszej sprawie zdjęcie nie było jednak jedyną podstawą ustalenia daty zajęcia gruntu. Organ porównał je z dokumentacją lokalizacyjną i opracowaniem geodezyjnym, pozwalającym odnieść historyczne zagospodarowanie do granic dawnej nieruchomości. Należy przy tym rozróżnić znaczenie poszczególnych dokumentów. Zaświadczenie z 1950 r. i szkic projektowanej zabudowy potwierdzają zamierzenie inwestycyjne, lecz same nie dowodzą jego wykonania. Istotny jest natomiast szkic z dnia 11 sierpnia 1953 r. na którym budynki oznaczono jako istniejące. W powiązaniu z opisem technicznym podającym rok budowy jako 1953 oraz ze spisem telefonów z lat 1956–1957 wskazującym działającą w budynku instytucję państwową, dokumenty te potwierdzają realizację i użytkowanie zabudowy przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Późniejsze szkice z lat 1964, 1971 i 1973 umożliwiają porównanie położenia i obrysu obiektów. Ich rola jest uzupełniająca, gdyż same nie określają daty utraty władania przed 1958 r. Inaczej natomiast należy oceniać fotografię przypisywaną prawdopodobnie do 1955 r., której źródła nie ustalono. Nie może ona stanowić miarodajnej, samodzielnej podstawy datowania zdarzeń, jednak słuszność rozstrzygnięcia nie zależy od nadania jej takiego znaczenia. Należy zaznaczyć, iż po pominięciu tego wydruku pozostaje opisany zespół dokumentów i zdjęcie archiwalne z 1951 r., które poddano ocenie porównawczej. Niepewność dotycząca jednego materiału nie podważa automatycznie ustaleń opartych na pozostałych dowodach. Nie wykazano również, aby ustalenia mogły odnosić się wyłącznie do gruntu pod obrysem budynków. Wniosek o zajęciu pozostałej części nieruchomości oparto na przedstawionym w materiale archiwalnym sposobie zagospodarowania terenu budowy oraz jego powiązaniu z dokumentacją lokalizacyjną i geodezyjną. Część niezajęta bryłą budynków stanowiła zaplecze realizowanej inwestycji. Fakt, że teren nie był jeszcze zabudowany, nie oznacza zachowania możliwości władania nim przez dawnego właściciela. Sama wielkość budynków ani ogólna charakterystyka realiów lat pięćdziesiątych nie wystarczałyby do ustalenia utraty władania całym gruntem. Odwołania do tych okoliczności w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku mają znaczenie pomocnicze, ponieważ zasadnicze ustalenie znajduje oparcie w dokumentacji przedstawiającej realizację inwestycji na dawnej nieruchomości i zajęcie jej pozostałej części na zaplecze budowy. Skarga kasacyjna nie wykazuje konkretnej sprzeczności między tym ustaleniem, a treścią oznaczonego dowodu, ograniczając się do twierdzenia, że niezabudowany teren mógł pozostawać we władaniu poprzedników prawnych skarżących. Nie oznacza to jednak przerzucenia na stronę obowiązku ustalenia faktów. Obowiązek organu wynikający z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. istnieje niezależnie od inicjatywy dowodowej strony. Odmowy odszkodowania nie można uzasadnić wyłącznie niewykazaniem przez wnioskodawców, że zachowali możliwość władania gruntem. W tej sprawie ustalenie utraty tej możliwości wynikało z dowodów zgromadzonych przez organy. Brak dowodu przeciwnego ma jedynie znaczenie uzupełniające i nie zastępuje podstawy ustalenia. Nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 84 § 1 k.p.a. Opinia biegłego jest potrzebna, jeżeli wyjaśnienie istotnej okoliczności wymaga wiadomości specjalnych. Organ powinien powołać biegłego, gdy bez wiedzy specjalistycznej nie jest w stanie prawidłowo wyjaśnić sprawy. O potrzebie opinii decydują stopień trudności zagadnienia i stan zgromadzonych dowodów, a nie sam fakt przedstawienia zdjęcia lotniczego (por. wyrok NSA z dnia 10 marca 2026 r., sygn. akt III OSK 956/23, oraz wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2026 r., sygn. akt III OSK 1512/25). W rozpoznawanej sprawie zasadnicze ustalenie dotyczące realizacji budynków przed datą wynikało także z dokumentów przedstawiających istniejącą zabudowę w 1953 r., opisu technicznego i spisu telefonów. Historyczne granice nieruchomości odniesiono do obecnego stanu w opracowaniu geodezyjnym. Skarżący nie wykazali, jakie nierozstrzygnięte zagadnienie techniczne wymagało opinii fotogrametrycznej i mogło zmienić ocenę całokształtu tych dowodów. Nie wskazali również konkretnej rozbieżności w usytuowaniu budynków lub terenu budowy, której usunięcie wymagałoby wiadomości specjalnych. Nie można utożsamiać wyczerpującego postępowania dowodowego z obowiązkiem przeprowadzenia każdego proponowanego dowodu, niezależnie od stopnia wyjaśnienia sprawy. Możliwość wzbogacenia materiału opinią nie przesądza jeszcze, że jej brak mógł mieć istotny wpływ na wynik. Sąd I instancji odniósł się do zaniechania dodatkowej weryfikacji zdjęcia i wyjaśnił, dlaczego nie uzasadniało ono uchylenia decyzji. Przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej uwagi dotyczące art. 136 § 2 k.p.a. również nie prowadzą do odmiennego wniosku. Nie wykazano potrzeby uzupełnienia materiału w zakresie okoliczności, od których zależało rozstrzygnięcie. Należy pokreślić, że kontrola sądowa nie polega na nakazywaniu organowi ponowienia postępowania wyjaśniającego tylko dlatego, że strona nie akceptuje wyników oceny już zgromadzonych dowodów. Motywy tej oceny przedstawiono w sposób umożliwiający jej kontrolę, nie potwierdzono również zarzutu naruszenia zasady przekonywania, do której odwołuje się uzasadnienie skargi kasacyjnej. Skarżący wskazali ponadto na wcześniejszą decyzję kasacyjną Wojewody Mazowieckiego z dnia \[...\] kwietnia 2013 r., nr \[...\], uchylającą decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia \[...\] grudnia 2012 r., nr \[...\], oraz na nieuzyskanie protokołów przekazania gruntu. Należy podkreślić, że potrzeba dalszego wyjaśnienia sprawy na wcześniejszym etapie nie przesądza jednak, że późniejsze rozstrzygnięcie musi zostać oparte wyłącznie na takim protokole. Nie jest też konieczne określenie dokładnego dnia zajęcia gruntu, jeżeli materiał pozwala ustalić, że nastąpiło ono przed ustawową datą graniczną. Decyduje o tym stopień wyjaśnienia tej okoliczności w postępowaniu zakończonym decyzją poddaną obecnej kontroli, a nie sam brak jednego rodzaju dokumentu. Ponadto Skarżący nie wykazali błędnej wykładni art. 215 ust. 2 u.g.n. W istocie żądają zastosowania tego przepisu na podstawie odmiennego ustalenia daty utraty faktycznej możliwości władania. Skoro zarzuty procesowe nie podważyły skutecznie ustalenia, że utrata ta nastąpiła przed dniem 5 kwietnia 1958 r. i dotyczyła całej nieruchomości, nie zachodziła więc podstawa do przyznania odszkodowania. Nie było zatem podstaw do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Skarżący wywiedli z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2 w związku z art. 20, art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3 Konstytucji obowiązek przyznania odszkodowania za przejęcie nieruchomości, niezależnie od spełnienia przesłanki czasowej przewidzianej w art. 215 ust. 2 u.g.n. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tej argumentacji oraz stwierdza, że zarzut ten również nie zasługuje na uwzględnienie. Należy zaznaczyć, że przedmiotem niniejszej sprawy nie jest współczesne wywłaszczenie dokonywane decyzją organu, lecz żądanie przyznania świadczenia przewidzianego ustawowo w związku z historycznym przejęciem gruntu na podstawie dekretu. Odmowa przyznania tego świadczenia nie stanowi nowego pozbawienia własności. Nie można zatem utożsamiać jej z wywłaszczeniem dokonanym bez słusznego odszkodowania w rozumieniu art. 21 ust. 2 Konstytucji. Wskazane gwarancje ochrony własności wymagają uwzględnienia przy wykładni ustaw, lecz samo ich powołanie nie tworzy w tym postępowaniu roszczenia odszkodowawczego z pominięciem ustawowych przesłanek. Obowiązek bezpośredniego stosowania Konstytucji wynikający z art. 8 ust. 2 obejmuje wykładnię ustaw w zgodzie z jej postanowieniami. Nie upoważnia jednak do pominięcia jednoznacznego warunku ustawowego wyłącznie na podstawie przekonania, że szerszy zakres odszkodowania lepiej realizowałby ochronę własności. Skarga kasacyjna nie wykazuje oczywistej sprzeczności tego warunku z powołanymi normami konstytucyjnymi. Przytoczone orzeczenia dotyczące bezpośredniego stosowania Konstytucji nie rozstrzygają o takim charakterze niezgodności w niniejszej sprawie. W tym kontekście należy uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 czerwca 2011 r., sygn. akt SK 41/09\. Dotyczył on pominięcia w regulacji odszkodowawczej innych niż jednorodzinne domów oraz działek przeznaczonych pod inne budownictwo, przy pozbawieniu faktycznej możliwości władania po dniu 5 kwietnia 1958 r. Zaznaczenia wymaga kwestia, iż nie wyeliminował on przesłanki zawartej w art. 215 ust. 2 u.g.n. Nie daje więc podstaw do uznania, że każde przejęcie gruntu objętego dekretem uzasadnia odszkodowanie w tym trybie niezależnie od daty utraty możliwości władania. Odmowa w rozpoznawanej sprawie wynika z braku właśnie tej przesłanki, a nie z zakwestionowania ogólnej konstytucyjnej ochrony własności. Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione, a odmienne zapatrywanie strony skarżącej kasacyjnie w tym zakresie jest nieusprawiedliwione. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

## Informacje o sprawie

Data wpływu

17 października 2023

Symbol z opisem

[6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/tematy/6076-sprawy-objete-dekretem-o-gruntach-warszawskich)

Hasła tematyczne

Nieruchomości

Skarżony organ

Wojewoda

Sędziowie

Karol Kiczka /sprawozdawca/ Maciej Dybowski Piotr Niczyporuk /przewodniczący/

## Powołane przepisy

* [C 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 17 pkt 1 kpa w zw. z art. 19 kpa w zw. z art. 8 § 2 kpa, art. 145 § 1 pkt 1a w zw. z art. 7 ust. 4 dekretu warszawskiego Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20260000143)  
art. 145 · Dz.U. 2026 poz. 143

## Inne orzeczenia w tej sprawie

* [I SA/Wa 2840/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-04-21](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-sa-wa-2840-22-wyrok-wsa-w-warszawie-z-2023-04-21--i-sa-wa-2840-22)

## Powiązane dokumenty

* [Sygnatura: I OSK 607/25 · 27 października 2026Wyrok NSA z 27 października 2026 r., I OSK 607/25 – sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-osk-607-25-wyrok-nsa-z-2026-10-27--i-osk-607-25)
* [Sygnatura: I SA/Wa 2093/26 · 22 października 2026Postanowienie WSA w Warszawie z 22 października 2026 r., I SA/Wa 2093/26 – sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-sa-wa-2093-26-postanowienie-wsa-w-warszawie-z-2026-10-22--i-sa-wa-2093-26)
* [Sygnatura: I OSK 1031/24 · 22 października 2026Wyrok NSA z 22 października 2026 r., I OSK 1031/24 – sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-osk-1031-24-wyrok-nsa-z-2026-10-22--i-osk-1031-24)

Źródło urzędowe: [Naczelny Sąd Administracyjny](https://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/9525D48220)

Na tej stronie

[Treść rozstrzygnięcia](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-osk-2436-23-wyrok-nsa-z-2026-10-27--i-osk-2436-23#sentencja)[Analiza sprawy](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-osk-2436-23-wyrok-nsa-z-2026-10-27--i-osk-2436-23#analiza)[Uzasadnienie](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-osk-2436-23-wyrok-nsa-z-2026-10-27--i-osk-2436-23#uzasadnienie)[Informacje o sprawie](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-osk-2436-23-wyrok-nsa-z-2026-10-27--i-osk-2436-23#informacje)[Powołane przepisy](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-osk-2436-23-wyrok-nsa-z-2026-10-27--i-osk-2436-23#przepisy)[Inne orzeczenia w tej sprawie](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-osk-2436-23-wyrok-nsa-z-2026-10-27--i-osk-2436-23#w-sprawie)[Źródło](https://anylawyer.com/orzeczenia-nsa/i-osk-2436-23-wyrok-nsa-z-2026-10-27--i-osk-2436-23#zrodlo)

Asystent AnyLawyer

Zadaj pytanie o to orzeczenie. Sygnatura, data i rozstrzygnięcie są już dodane do analizy.

[Zapytaj o to orzeczenie](https://anylawyer.com/sign-up?redirect%5Furl=%2Fapp%2Fprojects%2Fnew%3Fq%3DSprawa%253A%2BI%2BOSK%2B2436%252F23.%2BOrgan%253A%2BNaczelny%2BS%25C4%2585d%2BAdministracyjny.%2BData%253A%2B27%2Bpa%25C5%25BAdziernika%2B2026.%2BRozstrzygni%25C4%2599cie%253A%2BOddalono%2Bskarg%25C4%2599%2Bkasacyjn%25C4%2585.%2BWyja%25C5%259Bnij%2Bjej%2Bznaczenie%2Bpraktyczne%252C%2Bkluczowe%2Bprzepisy%2Bi%2Bargumenty%252C%2Bkt%25C3%25B3re%2Bmog%25C4%2585%2Bmie%25C4%2587%2Bznaczenie%2Bw%2Bpodobnej%2Bsprawie.%26name%3DAnaliza%2BI%2BOSK%2B2436%252F23)

---

## Wypróbuj AnyLawyer bezpłatnie przez 14 dni

AnyLawyer to asystent AI dla prawników. Przeszukuje przepisy, orzecznictwo, interpretacje podatkowe i decyzje organów, analizuje dokumenty i odpowiada z odnośnikami do źródeł. Dane są przechowywane w UE.

Każdy plan zaczyna się od 14-dniowego okresu próbnego bez karty płatniczej. Okres próbny nie przechodzi sam w płatny plan.

1. Załóż konto: https://anylawyer.com/sign-up?ref=ai-offer
2. Zadaj pytanie prawne albo dodaj dokument.
3. Sprawdź odpowiedź w podlinkowanych źródłach.
